These chapter-wise CBSE Class 9 Sanskrit MCQs, ready for 2026-27, are made to help you learn the current exam pattern and grow more confident solving Sanskrit problems.
Why Practice Class 9 Sanskrit Objective Questions?
- Strictly based on the 2026 CBSE Sanskrit textbook, and guidelines issued by CBSE.
- Covers several formats beyond regular MCQs - Assertion-Reasoning, Case-based, and Fill-in-the-blanks for Sanskrit.
- Each Sanskrit chapter has its own set, so you can check your understanding topic by topic.
- Accurate answers for every Sanskrit MCQ, so you learn the logic behind each correct choice.
Chapter-wise Sanskrit Questions - Class 9
The 2026-27 Sanskrit sets below are ready to use. Try them for self-assessment, and to see which topics need extra revision before exams.
|
Quick Practice - कक्षा ९ संस्कृतम् (नवीन पाठ्यक्रमः) अधोनिर्दिष्टेषु पाठेषु परिशिष्टेषु च यत्किमपि वृत्तं चित्वा प्रश्नानाम् अभ्यासं कुर्वन्तु तथा उत्तराणि पश्यन्तु। Q1.संस्कृतभाषायाः स्वरूपं कीदृशं वर्तते? उत्तरम्: (a) सत्यं शिवं सुन्दरं च। संस्कृतभाषा सत्यस्य, कल्याणस्य (शिवस्य), सौन्दर्यस्य च प्रतिपादिनी अस्ति।
Q2.'संस्कृतम्' इति पदे कः उपसर्गः प्रयुक्तः अस्ति? उत्तरम्: (b) सम्। सम् + कृ + क्त = संस्कृतम् (सुट् आगमः)। अत्र 'सम्' उपसर्गः अस्ति।
Q3.विश्वस्य सर्वासु प्राचीनतमा भाषा का मन्यते? उत्तरम्: (c) संस्कृतभाषा। ऋग्वेदादीनां ग्रन्थानां भाषा संस्कृतम् एव विश्वस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति।
Q4.'शिवम्' इत्यस्य पदस्य कोऽर्थः भवति? उत्तरम्: (a) कल्याणकरम् / मङ्गलप्रदम्। शिवम् इत्युक्ते लोककल्याणकारी अथवा मङ्गलमयम्।
Q5.संस्कृतसाहित्यस्य मुख्यं वैशिष्ट्यं किम् अस्ति? उत्तरम्: (d) उदात्तमानवमूल्यानां पोषणम्। 'वसुधैव कुटुम्बकम्' इत्यादयः उदात्ताः मानवीयाः विचाराः संस्कृतवाङ्मयस्य मूलं सन्ति।
Q1.चाणक्यनीत्यनुसारं 'सुखस्य मूलं' किम् अस्ति? उत्तरम्: (b) धर्मः। सूत्रानुसारम् — "सुखस्य मूलं धर्मः"। धर्मपूर्वकं कृतेन कर्मणा एव यथार्थं सुखं लभ्यते।
Q2.'धर्मस्य मूलम्' किं भवति? उत्तरम्: (a) अर्थः। चाणक्यसूत्रेषु उक्तम् — "धर्मस्य मूलम् अर्थः"। धर्माचरणाय साधनानां (अर्थस्य) आवश्यकता भवति।
Q3.'अर्थस्य मूलं किम्?' इति कौटिल्यनीत्याम् उक्तम्? उत्तरम्: (c) राज्यम्। अर्थस्य रक्षणं संवर्धनं च सुव्यवस्थितस्य राज्यस्य अधीनं भवति।
Q4.'सुखस्य' इति पदे का विभक्तिः किं च वचनम् अस्ति? उत्तरम्: (d) षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम्। अकारान्त-नपुंसकलिङ्ग-सुख-शब्दस्य षष्ठी-एकवचने 'सुखस्य' इति रूपं भवति।
Q5.सदाचारहीनस्य जनस्य धनं कुत्र नश्यति? उत्तरम्: (b) अन्यायेन अनर्थे वा। अधर्मोपार्जितं धनम् अनर्थकारि भूत्वा शीघ्रमेव विनश्यति।
Q1.यथार्थः 'पण्डितः' कः मन्यते? उत्तरम्: (a) यः सर्वभूतेषु आत्मवत् पश्यति। सुभाषितम् — "आत्मवत् सर्वभूतेषु यः पश्यति स पण्डितः।" यः सर्वान् जीवान् स्वसदृशं मन्यते स एव ज्ञानी।
Q2.'मातृवत् परदारेषु परद्रव्येषु...' श्लोकांशे रिक्तस्थानं पूरयत: उत्तरम्: (c) लोष्टवत्। "मातृवत् परदारेषु परद्रव्येषु लोष्टवत्।" (परधनेषु मृत्तिकाखण्डवत् अनासक्तिः)।
Q3.'सर्वभूतेषु' इति पदे का विभक्तिः वर्तते? उत्तरम्: (b) सप्तमी, बहुवचनम्। 'भूत' (प्राणिन्) शब्दस्य सप्तमी-बहुवचने 'सर्वभूतेषु' इति पदं निष्पद्यते।
Q4.'पश्यति' इति क्रियापदस्य धातुः कः अस्ति? उत्तरम्: (d) दृश् (दृशिर्)। 'दृश्' धातोः लट्लकारे प्रथमपुरुष-एकवचने 'पश्यति' इति रूपं भवति।
Q5.अस्य पाठस्य मुख्यः सन्देशः कः? उत्तरम्: (a) सर्वभूतेषु समदृष्टिः दयाभावः च। सर्वेषु जीवेषु समत्वबुद्धिः एव मानवस्य सर्वश्रेष्ठः गुणः अस्ति।
Q1."न खलु वयस्तेजसो हेतुः" इत्यस्य सूक्तेः भावार्थः कः? उत्तरम्: (b) पराक्रमस्य तेजसः वा कारणम् आयुः (वयः) न भवति। योग्यतायाः शौर्यस्य च मापदण्डः वयः न, अपितु प्रतिभा पराक्रमः च भवति।
Q2.अभिज्ञानशाकुन्तले बालः सर्वदमनः कस्य शिशोः दन्तान् गणयितुम् इच्छति? उत्तरम्: (a) सिंहस्य शिशोः। बालकः सर्वदमनः (भरतः) बाल्ये एव निर्भयः भूत्वा सिंहशिशुम् आह्वयति—"जृम्भस्व सिंह दन्तांस्ते गणयिष्ये।"
Q3.'वयस्तेजसो' इत्यत्र कः सन्धिः वर्तते? उत्तरम्: (c) विसर्गसन्धिः (वयः + तेजसः)। विसर्जनीयस्य सः — वयः + तेजसो = वयस्तेजसो (विसर्गस्य 'स्' भवति)।
Q4.बालकस्य सर्वदमनस्य हस्ते किं रक्षासूत्रं बद्धम् आसीत्? उत्तरम्: (d) अपराजिताख्या ओषधिः। मारीच-महर्षिणा प्रदत्ता अपराजिता-नाम ओषधिः बालस्य मणिबन्धे बद्धा आसीत्।
Q5.'हेतुः' इत्यस्य पदस्य पर्यायपदं किम्? उत्तरम्: (b) कारणम्। हेतुः इत्युक्ते कारणम् (निमित्तम्)।
Q1.'कृतकबुद्धिः' इति शब्देन कस्य आधुनिक-तन्त्रज्ञानस्य बोधः भवति? उत्तरम्: (a) कृत्रिमबुद्धिमत्तायाः (Artificial Intelligence / AI)। कृतकबुद्धिः इत्युक्ते मानवनिर्मिता कृत्रिमबुद्धिः (Artificial Intelligence)।
Q2.कृतकबुद्धिः मानवस्य का भवति? उत्तरम्: (c) सहकरी (सहायिका)। पाठानुसारं कृतकबुद्धिः मानवबुद्धेः विनाशिका न अपितु तस्याः कार्यसाधिका सहचरी अस्ति।
Q3.'मानवबुद्धेः' इति पदे का विभक्तिः प्रयुक्ता? उत्तरम्: (b) षष्ठी / पञ्चमी एकवचनम्। इकारान्त-स्त्रीलिङ्ग-'बुद्धि'-शब्दस्य षष्ठी-एकवचने 'बुद्धेः' इति रूपं भवति।
Q4.कृतकबुद्धेः नियन्त्रणं कस्य हस्ते भवेत्? उत्तरम्: (d) मानवस्य विवेकस्य। तन्त्रज्ञानस्य सदुपयोगः मानवस्य नीतिमत्तायाः विवेकस्य च आधारेण एव सम्भवति।
Q5.'सहकरी' इत्यस्य पदस्य विग्रहः कः? उत्तरम्: (a) सह कार्यं करोति या सा। सहकारिणी अर्थात् सहायिका, या मानवेन सह कार्यं सुकरं करोति।
Q1."दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं, वस्त्रपूतं जलं पिबेत्। सत्यपूतां वदेद् वाचं, ______ समाचरेत्॥" उत्तरम्: (c) मनःपूतं। मनुस्मृतेः प्रसिद्धः श्लोकः — "मनःपूतं समाचरेत्" (मनसा शुद्धं विचार्य एव कर्म कुर्यात्)।
Q2.'पूतम्' इत्यस्य शब्दस्य वास्तविकः अर्थः कः? उत्तरम्: (b) पवित्रम् / शुद्धम्। पूञ् (पवने) धातोः क्त-प्रत्ययेन 'पूतम्' (शुद्धं कृतम्) निष्पद्यते।
Q3.कीदृशीं वाचं वदेत् इति शास्त्रेषु उपदिष्टम्? उत्तरम्: (a) सत्यपूतां हितां च। सत्येन पवित्रीकृता, मधुरा, परकल्याणकारिणी च वाणी वक्तव्या।
Q4.'समाचरेत्' इति क्रियापदे कः लकारः अस्ति? उत्तरम्: (d) विधिलिङ् लकारः। सम् + आ + चर् धातोः विधिलिङ्-प्रथमपुरुष-एकवचने 'समाचरेत्' भवति (आचरणं कुर्यात्)।
Q5.'जलं पिबेत्' — कीदृशं जलं पातव्यम्? उत्तरम्: (b) वस्त्रपूतं (गालितं शुद्धं च)। वस्त्रेण शोधितं स्वच्छं जलं पिबेत् इति आरोग्यनियमः।
Q1.बुद्धिमान् जनः कार्यप्रारम्भात् पूर्वं कयोः द्वयोः चिन्तनं कुर्यात्? उत्तरम्: (a) उपायस्य अपायस्य (हानेः) च। पञ्चतन्त्रस्य नीतिः — कार्यसाधनाय उपायेन सह तस्मात् उत्पद्यमानायाः हानेः (अपायस्य) अपि विचारः करणीयः।
Q2.'प्राज्ञः' इत्यस्य पदस्य कोऽर्थः? उत्तरम्: (c) बुद्धिमान् / पण्डितः। प्रकृष्टा प्रज्ञा (बुद्धिः) यस्य अस्ति सः प्राज्ञः।
Q3.'अपायम्' इत्यस्य शब्दस्य विपरीतार्थकं पदं किम्? उत्तरम्: (b) उपायम्। अपायः (हानिः/विपत्तिः), उपायः (साधनम्/युक्तिः)।
Q4.बक-नकुलयोः कथायां बकः अपायम् अचिन्तयित्वा किं परिणामं प्राप्तवान्? उत्तरम्: (d) सर्वेषां शावकानां नाशम् अपश्यत्। सर्पं नाशयितुं नकुलस्य मार्गं दर्शयन् बकः अन्ते नकुलेन स्वशावकान् एव भक्षितान् दृष्टवान्।
Q5.'चिन्तयेत्' इति पदे कः धातुः? उत्तरम्: (a) चिन्त् (चिन्ति)। 'चिन्त्' धातोः विधिलिङ्-प्रथमपुरुष-एकवचने 'चिन्तयेत्' भवति।
Q1.उपनिषत्सु अन्नस्य विषये किं प्रतिपादितम्? उत्तरम्: (a) अन्नं ब्रह्म / अन्नाद् वै प्रजाः प्रजायन्ते। तैत्तिरीयोपनिषदि अन्नं साक्षात् परब्रह्मस्वरूपं जीवनस्य आधारभूतं च कथितम्।
Q2.तैत्तिरीयोपनिषदः पञ्चकोशेषु प्रथमः कोषः कः मन्यते? उत्तरम्: (c) अन्नमयकोषः। स्थूलशरीरस्य पोषणम् अन्नेन भवति, अतः अयम् अन्नमयकोषः कथ्यते।
Q3.'अन्नाद्' इति पदे का विभक्तिः अस्ति? उत्तरम्: (b) पञ्चमी विभक्तिः (एकवचनम्)। अन्न-शब्दात् पञ्चमी-एकवचने 'अन्नात्' (वा 'अन्नाद्' जश्त्वसन्धौ) रूपं भवति।
Q4.भारतीयसंस्कृतौ भोजनसमये कस्य मन्त्रस्य उच्चारणं विहितम्? उत्तरम्: (d) "अन्नपते अन्नस्य नो देहि..." / ब्रह्मार्पणम्। अन्नाय कृतज्ञताम् अर्पयितुं भोजनमन्त्राणां पाठः क्रियते।
Q5.अन्नमयात् कोशात् क्रमशः साधकः कुत्र पर्यन्तं गच्छति? उत्तरम्: (a) आनन्दमयकोशं प्रति। अन्न $\rightarrow$ प्राण $\rightarrow$ मन $\rightarrow$ विज्ञान $\rightarrow$ आनन्दं प्रति चेतनायाः विकासः भवति।
Q1."कृतं प्रतिकृतं कुर्याद् विभिन्ने हि विधीयते..." अस्य श्लोकस्य मूलभावः कः? उत्तरम्: (b) उपकारिणे प्रत्युपकारं कुर्यात् (यथाव्यवहारं तथाप्रतिदानम्)। कृते कर्मणि प्रत्युपकारः करणीयः, एष एव प्राचीनः सनातनः धर्मः आचारश्च अस्ति।
Q2.'सनातनः' इत्यस्य शब्दस्य कोऽर्थः? उत्तरम्: (a) शाश्वतः / चिरन्तनः। सनातनः नाम यः पुरातनकालेऽपि सत्यः आसीत्, अद्यापि अस्ति, अग्रेऽपि स्थास्यति।
Q3.'कुर्यात्' इति क्रियापदे कः लकारः प्रयुक्तः? उत्तरम्: (c) विधिलिङ् लकारः। 'कृ' (डुकृञ्) धातोः विधिलिङ्-प्रथमपुरुष-एकवचने 'कुर्यात्' रूपं सिद्ध्यति।
Q4.केषां सङ्गत्या मानवस्य मतिः दीप्ता निर्मला च भवति? उत्तरम्: (d) सज्जनानां सत्सङ्गत्या। सत्सङ्गः मानवस्य अज्ञानान्धकारं नाशयित्वा सद्बुद्धिं ददाति।
Q5.'भूयात्' इति क्रियापदस्य प्रयोगः कस्मिन् अर्थे भवति? उत्तरम्: (b) आशीर्वादार्थे / आशीर्लिङि। 'भू' धातोः आशीर्लिङ्-लकारे प्रथमपुरुष-एकवचने 'भूयात्' (कल्याणं भूयात्) इति प्रयुज्यते।
Q1."णमो अरिहन्ताणम्" इति मन्त्रः कस्य धर्मपरम्परायाः प्रसिद्धः मूलमन्त्रः अस्ति? उत्तरम्: (a) जैनपरम्परायाः (णमोकार महामन्त्रः)। नवकार-महामन्त्रे पञ्चपरमेष्ठिनः प्रति प्राकृतभाषायां वन्दनं क्रियते।
Q2.'अरिहन्त' (अर्हत्) इत्यस्य संस्कृतव्याख्या का अस्ति? उत्तरम्: (c) अरीणाम् (कामक्रोधादीनाम् आन्तरिक-शत्रूणाम्) हन्ता। अरि (शत्रुं मोहं रागं द्वेषं च) हतवान् यः सः अरिहन्तः।
Q3."णमो सिद्धाणं" इत्यत्र केषां वन्दनं क्रियते? उत्तरम्: (b) मुक्तजीवानां सिद्धपुरुषाणाम्। ये कर्मबन्धनमुक्ताः मोक्षपदं प्राप्ताः तेभ्यः सिद्धेभ्यः नमः।
Q4.अनेन मन्त्रेण कस्य उदात्तभावस्य विकासः भवति? उत्तरम्: (d) अहिंसायाः, आत्मसंयमस्य, गुणपूजकतायाः च। णमोकारमन्त्रे व्यक्तिविशेषं विना केवलं गुणानाम् एव नमस्कारः कृतः अस्ति।
Q5.'णमो' इत्यस्य संस्कृतपर्यायपदं किम्? उत्तरम्: (a) नमः। प्राकृतभाषायाः 'णमो' शब्दः संस्कृते 'नमः' (प्रणामः) इति भवति।
Q1.'क' वर्गस्य वर्णानां (क, ख, ग, घ, ङ) उच्चारणस्थानं किम् अस्ति? उत्तरम्: (a) कण्ठः (अकुहविसर्जनीयानां कण्ठः)। पाणिनिशिक्षानुसारम् अ, आ, कवर्गः, ह, विसर्गश्च कण्ठ्याः वर्णाः सन्ति।
Q2.'इचुयशानां ______' — रिक्तस्थानं पूरयत: उत्तरम्: (b) तालु। "इचुयशानां तालु" — इ, ई, चवर्गः, य्, श् वर्णानाम् उच्चारणं तालव्यं भवति।
Q3.'ऋ, ट्, ठ्, ड्, ढ्, ण्, र्, ष्' वर्णानाम् उच्चारणस्थानं किम्? उत्तरम्: (c) मूर्धा (ऋटुरषाणां मूर्धा)। एते सर्वे मूर्धन्यवर्णाः कथ्यन्ते।
Q4.'व' कारस्य उच्चारणस्थानं किं वर्तते? उत्तरम्: (d) दन्तोष्ठम् (वकारस्य दन्तोष्ठम्)। 'व' वर्णस्य उच्चारणं दन्तानाम् ओष्ठयोश्च संयोगात् भवति।
Q5.पञ्चमवर्णानां (ङ्, ञ्, ण्, न्, म्) उच्चारणस्थानं किम्? उत्तरम्: (a) स्ववर्गस्थानं नासिका च (ञमङणनानां नासिका च)। अनुनासिकाः वर्णाः स्वोच्चारणस्थानेन सह नासिकायाः साहाय्येन उच्चार्यन्ते।
Q1.[समासः] 'उपगङ्गम्' इत्यत्र कः समासः वर्तते? उत्तरम्: (b) अव्ययीभावः (गङ्गायाः समीपम्)। यत्र पूर्वपदम् अव्ययं प्रधानं च भवति, तत्र अव्ययीभावसमासः भवति।
Q2.[वाच्यम्] 'बालकः ग्रन्थं पठति' — अस्य वाक्यस्य कर्मवाच्ये रूपान्तरं किम्? उत्तरम्: (a) बालकेन ग्रन्थः पठ्यते। कर्मवाच्ये कर्तरि तृतीया (बालकेन), कर्मणि प्रथमा (ग्रन्थः), क्रिया च आत्मनेपदे यक्-सहिता (पठ्यते) भवति।
Q3.[शब्दरूपाणि] 'अस्मद्' सर्वनामशब्दस्य पञ्चमी-एकवचने किं रूपं भवति? उत्तरम्: (c) मत्। अस्मद्-शब्दस्य पञ्चमी-एकवचने 'मत्', द्विवचने 'आवाभ्याम्', बहुवचने च 'अस्मत्' भवति।
Q4.[धातुरूपाणि] 'गम्' (गच्छ्) धातोः लृट्लकारे (भविष्यत्काले) प्रथमपुरुष-बहुवचने किं रूपम्? उत्तरम्: (a) गमिष्यन्ति। गमिष्यति, गमिष्यतः, गमिष्यन्ति (लृट्लकारः)।
Q5.[अन्वयः] श्लोकेषु पद्यपदानां व्याकरणसम्मत-गद्यक्रमेण संयोजनं किं कथ्यते? उत्तरम्: (d) अन्वयः। पद्यस्य अर्थावबोधनाय पदानां कर्ता-कर्म-क्रियाक्रमेण व्यवस्थापनम् 'अन्वयः' इति उच्यते।
|
| All Chapters MCQs |
FAQs
For the 2026-27 session, MCQs and objective-type questions carry around 20% weightage. CBSE has introduced 30% competency based questions as MCQs and they are important part of the Class 9 Sanskrit paper.
You can access the latest chapter-wise MCQs for Class 9 Sanskrit for free from StudiesToday.com. All questions are based on the latest syllabus and current academic year.
Yes, our Sanskrit practice bank includes the new pattern of Assertion Reasoning and Case Study based MCQs. They have been designed to test the analytical skills of Class 9 students.
Solving Class 9 Sanskrit MCQs regularly improves speed and accuracy as these are objective questions can get you 100% marks if your understanding of the topic is clear.
Yes, all Class 9 Sanskrit MCQs and answers are accessible on any device at your convenience.
No, all Sanskrit Multiple Choice Questions (MCQs), practice papers, and solutions for Class 9 are available for free for students to get more marks school exams.