CBSE Class 12 Telugu Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download

Section A (విభాగం- ఎ)

1.కింది గద్యాంశాన్ని చదివి దిగువ ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. [5 Marks]

ప్రతి ఒక్కరూ ఇతరులకు సహాయం చేసే విధంగా ప్రకృతి మన బతుకులను తీర్చిదిద్దింది. ప్రకృతి ఆ విధంగా అపరిమితమైన సహాయం చేసింది. దీన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో విఫలమైనవాళ్లు ప్రకృతి చేస్తున్న సహాయం గురించి తెలుసుకోలేరు. సహాయం అందరికీ కావాలి. నేను స్వతంత్రుడిని అని చెప్పుకోగలిగే పరిస్థితి ఈ సృష్టిలో ఎవరికీ లేదు. అదే జీవన సౌందర్యం. కలిసిమెలిసి జీవించండి అని శాస్త్రాలు ఘోషిస్తున్నాయి. పెద్దలు, గురువులు సైతం అలా చెబుతుంటారు. ప్రతి జీవి శరీరంలో జీవకణాలు ఉంటాయి. అవి సమయోజనీయతతో సమన్వయంతో కలిసి ఉండకపోతే ఘర్షణ ఏర్పడుతుంది. ఫలితంగా సమతుల్యత లోపించి అనారోగ్యం పాలవుతామని శాస్త్రీయంగా నిరూపణ అయింది. అవి సవ్య, అపసవ్య దిశలలో కలిసి శరీరం సంకేతాలకు అనుగుణంగా సాగుతుంటే రోగనిరోధక శక్తి పెరుగుతుంది. ఆరోగ్యం బావుంటుంది. లేకపోతే వ్యాధులకు గురవుతాం. ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకోవడం, పరోక్షంగా ఎవరికి వారు సహాయం చేసుకోవడమే. ఈ రహస్యం తెలియని వాళ్లు ప్రతిదానికీ గొడవ పడతారు. కక్షలు, కార్పణ్యాలు, పంతాలు, పట్టింపులు లాంటి చెడ్డ భావాలతో మనసును కలుషితం చేసుకొని బతుకుతుంటారు. ఆత్మాభిమానం అనే పేరుతో భీష్మించుకుని ఉంటారు. మనకు ఇంకొకరితో పనేముందని గిరి గీసుకుని బతుకుతుంటారు. ఇది ఎవరికి వారు చేసుకునే ఎనలేని నష్టం. దీనివల్ల వారు భౌతికంగా, మానసికంగా, ఆధ్యాత్మికంగా నిస్సహాయులుగా మిగిలిపోతారు. ప్రకృతితో, సృష్టితో క్రమక్రమంగా సంబంధాలు తెగిపోయి, ఒంటరివాళ్లయిపోతారు. ఇంకొందరు సహాయం చెయ్యకపోగా, ఇతరుల మనసులను పనిగట్టుకుని గాయపరుస్తుంటారు. ఇందులో లేశమాత్రమైనా సందేహం లేదు. వారు ప్రకృతికి, సృష్టికి వ్యతిరేకంగా జీవిస్తున్న వాళ్లు, నిక్కచ్చిగా నిందలతో, అననుకూల ఆలోచనలతో, పాలలాంటి బతుకులో విషం కలుపుకొంటూ ఉంటారు.

I. సహకార భావన లోపించిన వ్యక్తులలో కనిపించే ప్రధాన లక్షణం ఏమిటి ? [1 Mark]
A) సృజనాత్మకత
B) ఆత్మవిశ్వాసం
C) నాయకత్వ లక్షణాలు
D) కక్షలు, పంతాలు, అహంకారం

Answer: (D) కక్షలు, పంతాలు, అహంకారం

Teacher's Note:
a) సహాయ రహస్యం తెలియని వాళ్లు కక్షలు, కార్పణ్యాలు, పంతాలు, పట్టింపులతో బతుకుతారని గద్యాంశం చెబుతోంది.
b) సృజనాత్మకత, ఆత్మవిశ్వాసం మంచి లక్షణాలు; ప్రశ్న లోపాన్ని అడుగుతోంది.

II. ప్రతి జీవి శరీరంలో ఏమి ఉంటాయి? [1 Mark]
A) జీవకణాలు
B) సమతుల్యత
C) ఆరోగ్యం
D) అనారోగ్యం

Answer: (A) జీవకణాలు

Teacher's Note:
a) "ప్రతి జీవి శరీరంలో జీవకణాలు ఉంటాయి" అనే వాక్యం గద్యాంశంలో నేరుగా ఉంది.
b) సమతుల్యత, ఆరోగ్యం జీవకణాల సమన్వయం వల్ల వచ్చే ఫలితాలు మాత్రమే.

III. ఈ గద్యాంశంలో బతుకును దేనితో పోల్చారు? [1 Mark]
A) అమృతంతో
B) పెరుగుతో
C) పాలతో
D) మీగడతో

Answer: (C) పాలతో

Teacher's Note:
a) గద్యాంశం చివరి వాక్యంలో "పాలలాంటి బతుకులో విషం కలుపుకొంటూ ఉంటారు" అని ఉంది.
b) 'లాంటి' అనే పదం పోలికను సూచిస్తుంది; దానిని గుర్తిస్తే జవాబు సులభం.

IV. 'కలిసిమెలిసి జీవించండ'ని ఘోషిస్తున్నవి ఏవి? [1 Mark]
A) వేదాలు
B) శాస్త్రాలు
C)పురాణాలు
D) ఇతిహాసాలు

Answer: (B) శాస్త్రాలు

Teacher's Note:
a) "కలిసిమెలిసి జీవించండి అని శాస్త్రాలు ఘోషిస్తున్నాయి" అని గద్యాంశంలో ఉంది.
b) వేదాలు, పురాణాలు కూడా పవిత్ర గ్రంథాలే అయినా గద్యాంశంలో ఉన్న పదాన్నే ఎంచుకోవాలి.

V. అందరికీ కావలసింది ఏది? [1 Mark]
A) సహాయం
B) స్నేహం
C) బంధుత్వం
D) ఆప్యాయత

Answer: (A) సహాయం

Teacher's Note:
a) "సహాయం అందరికీ కావాలి" అని గద్యాంశం స్పష్టంగా చెబుతోంది.
b) గద్యాంశం మొత్తం సహాయం, సహకారం అనే అంశం చుట్టూ తిరుగుతుంది.

2. కింది పద్యాన్ని చదివి దిగువ ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. [5 Marks]

కొత్త బిచ్చగాడు పొద్దెరుగనట్లు -
ఎందుకే ఈ వేళ కూస్తున్నావు.
ఏడాదిపాటు సాగిన మౌనవ్రతానికి
ఉద్యాపన చేస్తున్నావా ?
ఔను మరి
నువ్వు నోరుమూసుక్కూర్చుంటే-
ఎవరు నిన్ను గుర్తిస్తారు ?
మా కవులు ఆవాహనం చేసుకోవడం తప్ప -
చిలుకలా, హంసలా, నెమలి లా
ఏ దేవుళ్లు నిన్ను వాహనం చేసుకొంటారు ?
నల్లనివాళ్ల బ్రతుకు ఎప్పుడూ
ఈ సమాజంలో ఇంతే:

I. సమాజములో వీరి బతుకు ఇంతే !ఎవరు వారు ? [1 Mark]
A. పక్షులు
B. జంతువులు
C. నల్లని వాళ్ళు
D. మంచివాళ్లు

Answer: (C) నల్లని వాళ్ళు

Teacher's Note:
a) కవిత చివర "నల్లనివాళ్ల బ్రతుకు ఎప్పుడూ ఈ సమాజంలో ఇంతే" అని ఉంది.
b) కోకిల నల్లగా ఉంటుంది కాబట్టి కవి దాని ద్వారా నల్లనివాళ్ల పట్ల సమాజ వైఖరిని చూపాడు.

II. ఈ కవితను రాసింది ఎవరు? [1 Mark]
A. తిక్కన
B.కనపర్తి రామచంద్రాచార్యులు
C .మోతుకూరి పండరీనాథరావు
D. పరవస్తు చిన్నయ సూరి

Answer: (B) కనపర్తి రామచంద్రాచార్యులు

Teacher's Note:
a) 'కోకిల' కవిత కనపర్తి రామచంద్రాచార్యుల 'నైమిశారణ్యం' కవితా సంపుటిలోనిది.
b) తిక్కన, చిన్నయసూరి ప్రాచీన రచయితలు; ఈ కవిత ఆధునిక వచన కవిత అని గుర్తుంచుకోండి.

III. మౌనవ్రతం ఎన్నాళ్లు సాగింది ? [1 Mark]
A. ఏడాది
B. ఆరు నెలలు
C. కొన్నాళ్ళు
D. ఒక నెల

Answer: (A) ఏడాది

Teacher's Note:
a) "ఏడాదిపాటు సాగిన మౌనవ్రతానికి" అనే పంక్తిలో జవాబు ఉంది.
b) కోకిల వసంత కాలంలో మాత్రమే కూస్తుంది; మిగిలిన కాలమంతా మౌనంగా ఉంటుందని కవి భావం.

IV. దేవుడి వాహనం ఏది ? [1 Mark]
A. నెమలి
B. కాకి
C. కోకిల
D. పావురం

Answer: (A) నెమలి

Teacher's Note:
a) కవితలో చిలుక, హంస, నెమలి దేవుళ్ల వాహనాలుగా ప్రస్తావించబడ్డాయి; ఎంపికలలో నెమలి మాత్రమే ఉంది.
b) కోకిలను ఏ దేవుడూ వాహనంగా చేసుకోడని కవి బాధ; కాబట్టి (C) తప్పు.

V. ఉద్యాపన అంటే ఏమిటి ? [1 Mark]
A. ఉద్యానవనం
B. ఉద్దీపన
C. ఉల్లాసం
D. ఉద్వాసన

Answer: (D) ఉద్వాసన

Teacher's Note:
a) వ్రతాన్ని ముగించడాన్ని ఉద్యాపన అంటారు; ఇక్కడ మౌనవ్రతానికి ముగింపు పలకడం అని భావం.
b) ఉద్యానవనం, ఉద్దీపన శబ్దాలు ఒకేలా వినిపించినా అర్థం వేరు; జాగ్రత్తగా ఎంచుకోండి.

3) కింది గద్యాంశాన్ని చదివి, దిగువ ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి. [5 Marks]

తెలంగాణా ప్రాంతంలో ఊరూర ఉద్దండులైన సంస్కృతాంధ్ర పండితులున్నప్పటికిని వారు సభలలో సమావేశమై పరస్పర అవగాహన చేసుకునే అవకాశాలు బొత్తిగా లేకుండెను. రాజభాషయైన ఉర్దూ, ప్రాథమిక దశ నుంచి విశ్వ విద్యాలయ దశవరకు బోధనాభాష కావడంవల్ల తెలుగు భాషాభివృద్ధికి గొప్ప సంకట పరిస్థితి యేర్పడినది. ఆ రోజులలో హైదరాబాదు రాష్ట్రం ఒక ప్రత్యేకమైన ద్వీపకల్పముగా సిద్ధమై అక్కడ నివసించే ప్రజలను ఇతర ప్రపంచము నుండి వేరు చేసినది. అందుచేత గత శతాబ్దమునుంచి భారత స్వాతంత్ర్య ప్రాప్తివరకు అక్షరాస్యులైన ప్రజల సంఖ్య మిక్కిలి తక్కువగా ఉండెను. సంస్కృతాంధ్ర పండితులు కవులు గ్రాసవాసోదైన్యానికి గురియై పల్లెటూళ్ళలో కృశించిరి. కొద్దిమంది ఉర్దూ, ఫారసీ భాషలతో పరిచయం చేసుకొని ప్రభుత్వ ఆశ్రయముతో తమ పనులను నెరవేర్చుకొనిరి. ఈ విధంగా తెలుగు భాషా వికాసానికి తెలంగాణా ప్రాంతంలో గ్రహణము పట్టినది. ఈ పరిస్థితులలో తెలుగు భాషను ఆదరించి, ప్రోత్సహించినటువంటి సంస్థానాల కృషిని మనము మరచిపోవడానికి వీలులేదు. గద్వాల, వనపర్తి, ఆత్మకూరు సంస్థానాలను యీ సందర్భంలో ప్రశంసించవలసి ఉన్నది. ఆంధ్ర ప్రాంతానికి, తెలంగాణ ప్రాంతానికి ఒక విధంగా యీ సంస్థానాల ఆదరణ వలన సాంస్కృతిక సంబంధాలు పెంపొందినవి. ప్రతి సంవత్సరం ఆంధ్రప్రాంతమునుంచి కవులు, పండితులు వచ్చి యీ సంస్థానాలలో సన్మానము పొందేవారు. ఇటువంటి వారిలో తిరుపతి వేంకటకవులు కూడ ముఖ్యులు. ఈ అవధానులు ఆనాడు తెలంగాణా ప్రాంతానికి, ఆంధ్ర ప్రాంతానికి మధ్య భాషాపరమైన వంతెనలుగా ఉండినవి. వీనికితోడు కొన్ని నాటక సంఘాలు కూడ ఆంధ్ర ప్రాంతమునుంచి వచ్చి తెలంగాణా ప్రాంతంలోని కొన్ని పట్టణాలలో నాటకాలను ప్రదర్శిస్తుండేవి.

I. తెలంగాణ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా ఎవరు కనబడుతారు? [1 Mark]
A. ఉద్దండులైన సంస్కృతాంధ్ర పండితులు
B. ఆంధ్ర పండితులు
C. నవ్యాంధ్ర పండితులు
D. కన్నడ పండితులు

Answer: (A) ఉద్దండులైన సంస్కృతాంధ్ర పండితులు

Teacher's Note:
a) గద్యాంశం మొదటి వాక్యంలోనే "ఊరూర ఉద్దండులైన సంస్కృతాంధ్ర పండితులు" ఉన్నారని ఉంది.
b) 'ఆంధ్ర పండితులు' అసంపూర్ణ జవాబు; పూర్తి పదబంధాన్ని ఎంచుకోండి.

II. ప్రాథమిక దశ నుండి విశ్వవిద్యాలయ దశ వరకు బోధన భాషగా ఏముండేది ? [1 Mark]
A. తెలుగు
B. ఉర్దూ
C. కన్నడ
D. సంస్కృతం

Answer: (B) ఉర్దూ

Teacher's Note:
a) రాజభాషయైన ఉర్దూ అన్ని దశలలో బోధనాభాషగా ఉండేదని గద్యాంశం చెబుతోంది.
b) అందువల్లే తెలుగు భాషాభివృద్ధికి సంకట పరిస్థితి ఏర్పడింది.

III. గత శతాబ్దము నుంచి భారత స్వాతంత్ర ప్రాప్తి వరకు ఎవరి సంఖ్య మిక్కిలి తక్కువగా ఉండెను ? [1 Mark]
A. నిరక్షరాస్యులైన ప్రజల సంఖ్య
B. అక్షరాస్యులైన ప్రజల సంఖ్య
C. విద్వాంసులైన ప్రజల సంఖ్య
D. పైన తెలిపిన అందరూ

Answer: (B) అక్షరాస్యులైన ప్రజల సంఖ్య

Teacher's Note:
a) "అక్షరాస్యులైన ప్రజల సంఖ్య మిక్కిలి తక్కువగా ఉండెను" అని గద్యాంశంలో ఉంది.
b) 'నిరక్షరాస్యులు', 'అక్షరాస్యులు' అనే పదాలను కలిపి చదవకండి; ఇవి వ్యతిరేక అర్థాలు.

IV. ఏ సంస్థానాలను ప్రశంసించవలసి ఉన్నది ? [1 Mark]
A. విజయనగరం కాకినాడ అమలాపురం
B. గద్వాల, వనపర్తి, ఆత్మకూరు
C. విజయనగరం, గద్వాల, కాకినాడ
D. గద్వాల, విజయనగరం, వనపర్తి

Answer: (B) గద్వాల, వనపర్తి, ఆత్మకూరు

Teacher's Note:
a) ఈ మూడు సంస్థానాలు తెలుగు భాషను ఆదరించి, ప్రోత్సహించాయని గద్యాంశం చెబుతోంది.
b) మూడు పేర్లూ సరిపోలితేనే ఎంపిక సరైనది; (D) లో విజయనగరం ఉంది కాబట్టి తప్పు.

V. కొన్ని నాటక సంఘాలు ఆంధ్ర ప్రాంతం నుంచి వచ్చి వేటిని ప్రదర్శించాయి ? [1 Mark]
A. తోలుబొమ్మలాటలు
B. నాటకాలను
C. అవధానాలు
D. పద్య పఠనం

Answer: (B) నాటకాలను

Teacher's Note:
a) నాటక సంఘాలు తెలంగాణా పట్టణాలలో నాటకాలను ప్రదర్శిస్తుండేవని గద్యాంశం చివరి వాక్యం చెబుతోంది.
b) అవధానాలు చేసింది తిరుపతి వేంకటకవులు; నాటక సంఘాలు కాదు.

Section-B (విభాగం - బి)

4. కింది అలంకారాలకు సంబంధించిన ప్రశ్నలలో ఐదింటికి జవాబులు గుర్తించి రాయండి. [5 Marks]

I. 'పాపాయి నవ్వు వెన్నెల చందాన హాయిని గొల్పుచున్నది' ఇందులో ఉపమానాన్ని గుర్తించండి. [1 Mark]
A. వెన్నెల
B .పాపాయి
C. పాపాయి నవ్వు
D.హాయిగొల్పుట

Answer: (A) వెన్నెల

Teacher's Note:
a) దేనితో పోలుస్తామో అది ఉపమానం (వెన్నెల); దేనిని పోలుస్తామో అది ఉపమేయం (పాపాయి నవ్వు).
b) 'చందాన' అనేది ఉపమావాచకం; హాయిగొల్పుట సమాన ధర్మం.

II. రాముని చేతిలో రావణాసురుడు మరణించాడు కదా! ధర్మము తప్పితే ఎంతటి బలవంతుడికైనా చావు తప్పదు. అలంకారం? [1 Mark]
A. ఉపమాలంకారం
B క్రమాలంకారం
C. అతిశయోక్తి
D. అర్థాంతరన్యాసం

Answer: (D) అర్థాంతరన్యాసం

Teacher's Note:
a) రావణుని మరణం అనే విశేష విషయాన్ని "ధర్మము తప్పితే ఎంతటి బలవంతుడికైనా చావు తప్పదు" అనే సామాన్య విషయంతో సమర్థించారు.
b) విశేషం, సామాన్యం ఒకదానిని మరొకటి సమర్థిస్తే అది అర్థాంతరన్యాసం.

III. నన్నయ, తిక్కన ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణి, నిర్వచనోత్తర రామాయణము రచించారు. ఇది ఏ అలంకారము? [1 Mark]
A. అతిశయోక్తి
B. క్రమాలంకారం
C. అంత్యానుప్రాసము
D. వృత్యానుప్రాస

Answer: (B) క్రమాలంకారం

Teacher's Note:
a) మొదటి కవికి మొదటి గ్రంథం, రెండవ కవికి రెండవ గ్రంథం క్రమంగా అన్వయిస్తున్నాయి.
b) పదాలు ఒక క్రమంలో వచ్చి, అదే క్రమంలో మరొక పదాలతో సమన్వయం అయితే క్రమాలంకారం.

IV. అర్థాంతరన్యాసాలంకార లక్షణం. [1 Mark]
A. ఉపమాన ఉపమేయాలకు పోలిక చెప్పడం
B. ఉపమాన ఉపమేయాలకు అబేధం చెప్పడం.
C. సామాన్యాన్ని విశేషం చేతగాని, విశేషాన్ని సామాన్యం చేతగాని సమర్థించి చెప్పడం
D. ఉపమాన ఉపమేయాలకు బేధం చెప్పడం

Answer: (C) సామాన్యాన్ని విశేషం చేతగాని, విశేషాన్ని సామాన్యం చేతగాని సమర్థించి చెప్పడం

Teacher's Note:
a) పోలిక చెప్పడం ఉపమాలంకార లక్షణం; అభేదం చెప్పడం రూపకాలంకార లక్షణం.
b) 'సమర్థించడం' అనే పదమే అర్థాంతరన్యాసానికి కీలక పదం.

V. నానార్థాల సంశ్రయం [1 Mark]
A. అతిశయోక్తి
B. శ్లేష అలంకారం
C. అంత్యానుప్రాసము
D. వృత్యానుప్రాస

Answer: (B) శ్లేష అలంకారం

Teacher's Note:
a) ఒకే పదానికి అనేక అర్థాలు వచ్చేలా చెప్పడాన్ని శ్లేష అలంకారం అంటారు.
b) అంత్యానుప్రాస, వృత్త్యానుప్రాసలు శబ్దాలంకారాలు; వీటిలో అర్థాల వైవిధ్యం ఉండదు.

VI. గాలికి గడ్డపార కొట్టుకుపోయినదట.ఈ వాక్యమునందు గల అలంకారం ఏది? [1 Mark]
A. ఉపమ అలంకారం
B. శ్లేష అలంకారం
C.అతిశయోక్తి
D. రూపక

Answer: (C) అతిశయోక్తి

Teacher's Note:
a) బరువైన గడ్డపార గాలికి కొట్టుకుపోవడం సాధ్యం కాదు; ఉన్నదానికంటే ఎక్కువ చేసి చెప్పారు.
b) వాక్యంలో పోలిక లేదు కాబట్టి ఉపమ, రూపకాలు సరిపోవు.

VII. క్రమాలంకార లక్షణాన్ని గుర్తించండి. [1 Mark]
A. ఒక వస్తువుని గురించి గానీ ఒక సందర్భాన్ని గురించి గానీ ఉన్నదానికంటే ఎక్కువ చేసి చెప్పడం.
B. విశేష వాక్యాన్ని సామాన్య వాక్యం చేతగాని, సామాన్య వాక్యాన్ని విశేష వాక్యము చేతగాని సమర్థించడం.
C. పదాలను ఒక క్రమ పద్ధతిలో వాడి, క్రమ పద్ధతిలో ఉన్న పదాలతో సమన్వయం చేయడం.
D. ఒక వస్తువు ధర్మాన్ని వేరే వస్తువులో ఆరోపించడం.

Answer: (C) పదాలను ఒక క్రమ పద్ధతిలో వాడి, క్రమ పద్ధతిలో ఉన్న పదాలతో సమన్వయం చేయడం.

Teacher's Note:
a) (A) అతిశయోక్తి లక్షణం, (B) అర్థాంతరన్యాస లక్షణం; వీటిని కలపకండి.
b) ప్రశ్న III లోని ఉదాహరణ (నన్నయ, తిక్కన) క్రమాలంకారానికి చక్కని నిదర్శనం.

5. కింది ఛందస్సుకు సంబంధించిన ప్రశ్నలలో ఐదింటికి సమాధానాలు రాయండి. [5 Marks]

" ధనపతితో దరిద్రునకు దత్వ విదుండగు వానితోడ మూ "

I. పై పద్య పాదం ఏ లక్షణానికి చెందినది? [1 Mark]
A. ఉత్పలమాల
B. సీసము
C. ఆటవెలది
D.చంపకమాల

Answer: (D) చంపకమాల

Teacher's Note:
a) పాదంలో న, జ, భ, జ, జ, జ, ర గణాలు వస్తున్నాయి; ఇవి చంపకమాల గణాలు.
b) చంపకమాల పాదానికి 21 అక్షరాలు, 11వ అక్షరం యతి; గణవిభజన చేసి చూపితే పూర్తి మార్కులు.

II. పై పద్య పాదంలో యతి మైత్రి చెందు అక్షరాలు ఏవి? [1 Mark]
A. ధ - త్వ
B. న - త్సం
C. ధ-ద
D. ర - స

Answer: (C) ధ-ద

Teacher's Note:
a) మొదటి అక్షరం 'ధ', పదకొండవ అక్షరం 'ద'; ఈ రెండింటికీ యతి మైత్రి కుదిరింది.
b) అక్షరాలను లెక్కించేటప్పుడు సంయుక్తాక్షరాన్ని (ద్రు) ఒకే అక్షరంగా లెక్కించాలి.

III. పై పద్య పాదంలోని గణాలు ఏవి ? [1 Mark]
A. మ స జ స త త గ
B. భ ర న భ భ ర వ
C. స భ ర న మ య వ
D. న జ భ జ జ జ ర

Answer: (D) న జ భ జ జ జ ర

Teacher's Note:
a) (B) భ ర న భ భ ర వ ఉత్పలమాల గణాలు; చంపకమాలతో కలపకండి.
b) గురు లఘువులను (U, I) గుర్తించి, మూడేసి అక్షరాలుగా విభజిస్తే గణాలు తేలికగా తెలుస్తాయి.

IV. మత్తేభ పద్యంలోని యతి స్థానం రాయండి ? [1 Mark]
A. 10
B. 11
C. 13
D. 14

Answer: (D) 14

Teacher's Note:
a) మత్తేభంలో 14వ అక్షరం యతి; శార్దూలంలో 13వ అక్షరం యతి.
b) ఉత్పలమాలలో 10, చంపకమాలలో 11వ అక్షరం యతి; నాలుగు వృత్తాల యతి స్థానాలు కలిపి గుర్తుంచుకోండి.

V. ఈ క్రింది వానిలో ఇంద్రగణాలకు సంబంధించి సరైన సమాధానం ఏది? [1 Mark]
A. చంపకమాల
B. ఇంద్రాగణాలు 6
C. ఇంద్రాగణాలు 4
D. ఇంద్రాగణాలు 2

Answer: (B) ఇంద్రాగణాలు 6

Teacher's Note:
a) ఇంద్రగణాలు ఆరు: నల, నగ, సల, భ, ర, త.
b) సూర్యగణాలు రెండు (న, హ/గల) మాత్రమే; ఈ రెండు సంఖ్యలను కలపకండి.

VI. తేటగీతి పద్యంలో మొత్తం ఎన్ని గణాలు ఉంటాయి ? [1 Mark]
A. 6
B. 10
C. 8
D. 5

Answer: (D) 5

Teacher's Note:
a) తేటగీతి ప్రతి పాదంలో ఒక సూర్యగణం, రెండు ఇంద్రగణాలు, రెండు సూర్యగణాలు, మొత్తం ఐదు గణాలు ఉంటాయి.
b) ప్రశ్నలో 'మొత్తం' అని ఉన్నా ఒక పాదంలోని గణాల సంఖ్యనే అడిగారు.

VII. ఆటవెలది పద్యంలో ఏఏ గణాలకు యతి చెల్లుతుంది? [1 Mark]
A. 1-4 గణాల మొదటి అక్షరాలకు
B. 1-5 గణాల మొదటి అక్షరాలకు
C. 1-3 గణాల మొదటి అక్షరాలకు
D. 1-2 గణాల మొదటి అక్షరాలకు

Answer: (A) 1-4 గణాల మొదటి అక్షరాలకు

Teacher's Note:
a) ఆటవెలదిలో ప్రతి పాదంలో మొదటి గణం, నాలుగవ గణం మొదటి అక్షరాలకు యతి కుదరాలి.
b) ఆటవెలదిలో ప్రాస నియమం లేదు; ప్రాసయతి చెల్లుతుంది.

Section-C విభాగం - సి

6. కింది పద్యాలలో ఒకదానికి అన్వయ క్రమంలో ప్రతిపదార్థాలు రాయండి. [6 Marks]

A) భరతకులంబు ధర్మమును బాడియు సత్యముఁ బొత్తుఁ బెంపునుం
గరుణయుఁ గల్గి యుండు ననఁగా నుతిఁ గన్నది; యందు సద్గుణో
త్తరులరు నీవు నీ యనుఁగుఁ దమ్ముఁడు నీ; తనయుల్ యశోధురం
ధర శుభ శీలు; రీ సుచరిత క్రమ మిప్పుడుఁ దప్పనేటికిన్!

Answer:
భరతకులంబు = భరత వంశము
ధర్మమును = ధర్మమునూ
పాడియున్ = న్యాయమునూ
సత్యమున్ = సత్యమునూ
పొత్తున్ = స్నేహమునూ
పెంపునున్ = గౌరవమునూ
కరుణయున్ = దయా గుణమునూ
కల్గియుండున్ (కల్గి + ఉండున్) = కలదని
అనగాన్ = అనేటట్లు
నుతిఁగన్నది (నుతిన్ + కన్నది) = పొగడ్తను పొందింది
అందున్ = ఆ కురువంశము వారిలో
నీవున్ = నీవును
నీ యనుఁగు దమ్ముఁడున్ = నీ ప్రియమైన తమ్ముడునూ
సద్గుణోత్తరులరు (సత్ + గుణ + ఉత్తరులరు) = మంచి గుణాలు కలవారిలో శ్రేష్ఠులు
నీ తనయుల్ = నీ కుమారులు
యశః = కీర్తి యొక్క
ధురంధర = భారాన్ని వహింపగల
శుభశీలురు = మంచి నడవడి కలవారు
ఈ సుచరిత క్రమము = ఈ సత్ప్రవర్తన పరంపరను
ఇప్పుడు = ఇప్పుడు
తప్ప నేటికిన్ (తప్పన్ + ఏటికిన్) = తప్పిపోవడం ఎందుకు?

Teacher's Note:
a) ప్రతి పదానికి అర్థం అన్వయ క్రమంలో రాయాలి; పద్యంలోని వరుసలో కాదు.
b) సంధి పదాలను (సద్గుణోత్తరులరు, తప్పనేటికిన్) విడదీసి అర్థం రాస్తే పూర్తి మార్కులు వస్తాయి.
c) ఈ పద్యం శ్రీకృష్ణుని రాయబార ఘట్టంలో ధృతరాష్ట్రునికి చెప్పిన హితవచనం అని గుర్తుంచుకోండి.

లేదా

B) గగనధునీ నిపాతము జగత్ప్రభుఁడైన త్రిలోచనుండు స
ర్వగుఁడు సహింపఁజాలు ననవద్య తపోమహిమన్ బ్రసన్నుఁ జే
యఁగఁదగు, నాతనిం; గరుణ నాతఁడు మేలని పల్కినన్ సురా
పగ తదుదగ్ర మస్తకముపైఁ బడుఁ దత్ప్రణమంద భూవరా !

Answer:
భూవరా = భగీరథ మహారాజా
గగన ధునీ = ఆకాశ నదియైన గంగానది యొక్క
నిపాతమున్ = క్రిందికి వచ్చి పడుటను
జగత్ప్రభుఁడైన (జగత్ + ప్రభుడు + ఐన) = లోకాలకన్నింటికీ ప్రభువైన
త్రిలోచనుండు = ముక్కంటియూ
సర్వగుఁడు = అన్నింటనూ వ్యాపించి యున్నవాడునూ అగు పరమేశ్వరుడు
సహింపఁజాలున్ (సహింపన్ + చాలున్) = సహింపగలుగుతాడు
అనవద్య = స్వచ్ఛమైన (దోషము లేని)
తపః + మహిమన్ = గొప్ప తపస్సుచే
ఆతనిన్ = ఆ ఈశ్వరుని
ప్రసన్నున్ = సంతోషించు వానిగా
చేయఁగఁదగున్ (చేయగన్ + తగున్) = చేయుట న్యాయము
కరుణన్ = దయతో
ఆతఁడు = ఆ శివుడు
మేలని (మేలు + అని) = మంచిది, అలాగే అని అంగీకరించి
పల్కినన్ = మాట్లాడితే
సురాపగ (సుర + ఆపగ) = దేవతల నది అయిన గంగ
తత్ = ఆ శివుని యొక్క
ఉదగ్ర = ఎత్తైన (గొప్పదైన)
మస్తకము పైన్ = శిరస్సుపై
తక్షణము = వెంటనే
అందు = ఆ శిరస్సు పైననే
పడున్ = పడుతుంది (గంగ పడుతుంది)

Teacher's Note:
a) సంబోధన పదమైన 'భూవరా'తో అన్వయం మొదలుపెట్టాలి.
b) సురాపగ (సుర + ఆపగ), మేలని (మేలు + అని) వంటి సంధులను విడదీసి చూపండి.
c) ఈ పద్యం గంగావతరణ ఘట్టంలో భగీరథుని సంబోధిస్తూ చెప్పిన మాటలు అని గుర్తుంచుకోండి.

7. కింద ఇచ్చిన ప్రశ్నలలో ఒకదానికి 100 పదాలలో సమాధానం రాయండి. [5 Marks]

I. గంగా ప్రవాహ వృత్తాంతాన్ని వివరంగా రాయండి. [5 Marks]

Answer: బ్రహ్మదేవుడు భగీరథునికి వరం ఇచ్చాడు. శివుడు గంగను తన శిరస్సుపై ధరిస్తానని భగీరథునికి మాట ఇచ్చాడు. గంగ ఆగ్రహంతో, మేఘ గర్జనను మించిన ధ్వనితో, ముల్లోకాలకూ భయం కలిగిస్తూ హిమాచలం వంటి శివుని శిరస్సుపై పడింది. శివుని మాయ వల్ల గంగ జటాజూటంలో బంధించబడి, ఆ జటాజూటమనే అడవిలోనే తిరుగుతూ ఉండిపోయింది. దేవతలు శివుని స్తుతించి, భక్తుడైన భగీరథునిపై దయ చూపి గంగను విడిచిపెట్టమని వేడుకున్నారు. గంగ గర్వం అణిగింది. శివుడు ప్రసన్నుడై గంగను బిందు సరోవరంలో విడిచిపెట్టాడు. గంగ ఏడు పాయలుగా విడిపోయింది. హ్లాదిని, పావని, నందిని తూర్పుకు; సీత, సుచక్షువు, సింధు పడమటికి ప్రవహించాయి. ఏడవ పాయ భగీరథుని వెంట సాగింది. గంగ జహ్నుముని ఆశ్రమాన్ని ముంచేయగా, కోపించిన ముని గంగను మింగాడు. దేవతలు వేడుకోగా విడిచిపెట్టాడు. అప్పటినుండి గంగకు జాహ్నవి అని పేరు వచ్చింది. చివరకు భగీరథుడు గంగతో పాతాళానికి చేరగా, సగరపుత్రుల భస్మాలపై గంగాజలం ప్రవహించింది.

Teacher's Note:
a) సంఘటనలను క్రమంలో రాయండి: శివుని శిరస్సుపై పతనం, జటాజూట బంధనం, ఏడు పాయలు, జాహ్నవి పేరు, పాతాళ ప్రవేశం.
b) ఏడు పాయల పేర్లు, 'జాహ్నవి' పేరు రావడానికి కారణం ముఖ్యమైన విలువ అంశాలు.

II. శ్రీకృష్ణుడు జరిపిన రాయబార ఘట్టాన్ని వివరించండి. [5 Marks]

Answer: శ్రీకృష్ణుడు పాండవుల తరపున రాయబారిగా వెళ్ళి ధృతరాష్ట్రునికి ఇలా హితవు చెప్పాడు: "ఈ వంశానికి నీవే కుదురు. కౌరవ పాండవులలో ఎవరెట్లు నడిచినా, దానివల్ల వచ్చే మంచిచెడులు నీకే చెందుతాయి. కాబట్టి ఆలోచించి వారికి సంధి చెయ్యి. కౌరవులు జంకు గొంకులు లేకుండా కఠినంగా ప్రవర్తిస్తూ బంధువులను బాధిస్తున్నారు. సంధి చేసుకొని శాంతిగా ఉంటే కురువంశానికీ, ఈ రాజులకూ, భూమండలానికీ క్షేమం. నిర్లక్ష్యం చేస్తే మహాపద తప్పదు. పాండవులు తండ్రి లేని పిల్లలు; వారిని అకారణంగా మధ్యలో విడిచిపెట్టక రక్షించు." పాండవులు చెప్పమన్న మాటలను కూడా కృష్ణుడు వివరించాడు: "అరణ్య, అజ్ఞాత వాసాలు పూర్తిచేసి వచ్చాము. మాకు తల్లి, తండ్రి, బంధువు అన్నీ మా పెదనాన్నయే. మా వల్ల తప్పు ఉంటే సరిదిద్దుము." చివరగా ధర్మ రక్షణే శుభమని, శాంతశూరులైన పాండవులకు వారి రాజ్యభాగం ఇవ్వాలని, మంచి ఏదో నీవే నిశ్చయించుకొమ్మని కృష్ణుడు పలికాడు.

Teacher's Note:
a) కృష్ణుని హితవచనాలు, పాండవుల విన్నపం, సంధి వల్ల లాభం, నిర్లక్ష్యం వల్ల నష్టం అనే నాలుగు అంశాలు తప్పనిసరి.
b) 'శాంతశూరులు' అనే పదం పాండవులకు వాడబడిందని గుర్తుంచుకోండి; ఇది Q8 లో కూడా అడిగారు.

8. కింద ఇచ్చిన ప్రశ్నలలో మూడింటికి ఏకవాక్య సమాధానాలు రాయండి. [3 Marks]

I. గంగకు గల మరొక పేరు ఏమిటి? [1 Mark]

Answer: గంగకు గల మరొక పేరు జాహ్నవి.

Teacher's Note:
a) జహ్నుముని గంగను మింగి మళ్ళీ విడిచిపెట్టినందువల్ల ఈ పేరు వచ్చింది.
b) ఏకవాక్య ప్రశ్నకు పూర్తి వాక్యంలో జవాబు రాయాలి.

II. కనపర్తి రాసిన కోకిల కవిత ఏ కావ్యం లోనిది ? [1 Mark]

Answer: కనపర్తి రాసిన కోకిల కవిత 'నైమిశారణ్యం' అనే కవితా సంపుటిలోనిది.

Teacher's Note:
a) కవి పూర్తి పేరు కనపర్తి రామచంద్రాచార్యులు; Q2 లోని పద్యభాగం ఈ కవితలోనిదే.
b) గ్రంథం పేరును ఉద్ధరణ చిహ్నాలలో రాయడం మంచి అలవాటు.

III. శాంత శూరులు ఎవరు ? [1 Mark]

Answer: పాండవులు శాంత శూరులు.

Teacher's Note:
a) శాంతంగా ఉన్నా శౌర్యం కలవారు అని ఈ పదానికి అర్థం.
b) ఈ మాటను శ్రీకృష్ణుడు రాయబార ఘట్టంలో పాండవుల గురించి అన్నాడు.

IV. ధవళ పారావతం అంటే ఏమిటి?. [1 Mark]

Answer: ధవళ పారావతం అంటే తెల్లని పావురం.

Teacher's Note:
a) ధవళ = తెల్లని, పారావతం = పావురం.
b) సమాసంలోని రెండు పదాల అర్థాలు విడిగా తెలిస్తే జవాబు సులభం.

V. భగీరథుడిని ఎవరు ఆశీర్వదించారు? [1 Mark]

Answer: భగీరథుడిని బ్రహ్మ ఆశీర్వదించారు.

Teacher's Note:
a) భగీరథుని తపస్సుకు మెచ్చి బ్రహ్మ వరం ఇచ్చాడు.
b) గంగను శిరస్సుపై ధరించినది శివుడు; ఆశీర్వదించినది బ్రహ్మ; ఈ రెండింటినీ కలపకండి.

VI. కృష్ణుడు రాయబారిగా వచ్చి ఎవరికి హితవచనాలు చెప్పారు? [1 Mark]

Answer: కృష్ణుడు రాయబారిగా వచ్చి ధృతరాష్ట్రునకు హితవచనాలు చెప్పారు.

Teacher's Note:
a) "ఈ వంశానికి నీవే కుదురు" అని కృష్ణుడు ధృతరాష్ట్రునితో అన్నాడు.
b) దుర్యోధనుడు అని రాయడం సాధారణ తప్పు; జాగ్రత్త.

9. కింద ఇచ్చిన ప్రశ్నలలో రెండింటికి 100 పదాలలో సమాధానాలు రాయండి. [10 Marks]

I. కాకి మృగాన్ని రక్షించిన విధమును తెలియజేయండి. [5 Marks]

Answer: ఒక అడవిలో జింక, కాకి మంచి స్నేహితులు. ఒక నక్క జింకను చూసి దాని మాంసం తినాలని ఆశపడింది. అది జింకకు మాయ మాటలు చెప్పి స్నేహం చేయాలనుకుంది. కాకి ఒక కథ చెప్పి, కొత్తవారిని వెంటనే నమ్మకూడదని జింకను హెచ్చరించింది. అయినా జింక నక్క మాటలు నమ్మి దానితో స్నేహం చేసింది. కొన్నాళ్ళకు జింక వేటగాడి వలలో చిక్కుకుంది. నక్క దానిని కాపాడలేదు. అప్పుడు కాకి జింకకు ఒక ఉపాయం చెప్పింది. జింక చనిపోయినట్లు కదలకుండా పడి ఉంది. వేటగాడు అది చచ్చిపోయిందని భావించి వల విప్పాడు. కాకి సైగ చేయగానే జింక లేచి తప్పించుకుంది. వేటగాడు విసిరిన కర్ర దాక్కున్న నక్కకు తగిలి, నక్క మరణించింది. నీతి: పరులకు హాని చేయగోరువారు తామే చెడిపోదురు.

Teacher's Note:
a) నక్క మాయ మాటలు, కాకి హెచ్చరిక, వలలో చిక్కడం, కాకి ఉపాయం, నక్క మరణం అనే క్రమం తప్పనిసరి.
b) చివరలో నీతిని తప్పక రాయండి; అది ఒక విలువ అంశం.

II. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో తెలంగాణ ప్రాంత విశిష్టత ఎట్టిది ? [5 Marks]

Answer: తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో తెలంగాణ ప్రాంతానికి విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్యం తెలంగాణలో ఎంతో వర్ధిల్లింది. భాస్కర రామాయణాన్ని రచించిన భాస్కరుడు, మల్లికార్జున భట్టు, కుమార రుద్రదేవుడు, అయ్యలార్యుడు తెలంగాణ ప్రాంతీయులే. మార్కండేయ పురాణాన్ని రచించిన మారన కూడా ఈ ప్రాంతం వారే. మహాభాగవతాన్ని రచించిన పోతనామాత్యుడు ఈ ప్రాంతంలోనే తన గ్రంథాన్ని వ్రాశాడు. అచ్చ తెలుగు కావ్యమైన 'యయాతి చరిత్ర'ను రచించిన పొన్నగంటి తెలగన్న కూడా తెలంగాణ ప్రాంతం వాడే. ఈ విధంగా రామాయణం, పురాణం, భాగవతం, అచ్చ తెలుగు కావ్యం వంటి ప్రధాన రచనలు తెలంగాణ కవుల కలం నుండి వెలువడ్డాయి. అందువల్ల తెలుగు సాహిత్య వికాసంలో తెలంగాణ ప్రాంతం పాత్ర ఎంతో గొప్పది.

Teacher's Note:
a) కవుల పేర్లను వారి గ్రంథాలతో జత చేసి రాయండి: పోతన - భాగవతం, మారన - మార్కండేయ పురాణం, తెలగన్న - యయాతి చరిత్ర.
b) మొదటి, చివరి వాక్యాలలో తెలంగాణ విశిష్టతను స్పష్టంగా చెప్పండి.

III. ప్రపంచములో రాబోయే పరిణామాలను రచయిత ఏ విధముగా ఊహిస్తున్నాడు ? [5 Marks]

Answer: రచయిత భవిష్యత్తులో రాబోయే మార్పులను ఇలా ఊహిస్తున్నాడు. 2029 నాటికి కంప్యూటర్ ఒక వెయ్యి మానవ మేధస్సులకు సమానమైన సామర్థ్యాన్ని పొందుతుంది. కంప్యూటర్లతో నడిచే 'రోబోట్స్'కు ప్రయోజనకరమైన పనులను అప్పగించే అవకాశం ఉంటుంది. మానవులు తమ వివేచన జ్ఞానంతో తిరిగి కంప్యూటర్లను ఓడించగలిగే స్థాయికి చేరుకుంటారు. ఈ శతాబ్దం చివరకు యంత్రాల తెలివితేటలనూ, మానవ మేధనూ విలీనం చేసే ధోరణి బలంగా పెంపొందుతుంది. అప్పుడు మానవుడు రూపొందించిన యంత్రాలకూ, మానవుని మేధాశక్తికీ మధ్య సరిహద్దులు చెరిగిపోతాయి. మానవుడి ప్రత్యేకతను మనం ఏ విధంగా నిలబెట్టుకోగలమో తెలియదు. కంప్యూటర్లు మనకు సవాలుగా నిలుస్తాయి. ఈ సమస్య కేవలం జీవ శాస్త్రవేత్తలది, జీవ సాంకేతిక శాస్త్రవేత్తలది మాత్రమే కాదు. మహాశక్తిని ఆవిష్కరించే దిశగా హ్యూమన్ జీనోమ్ సాఫ్ట్ వేర్ ను మనం ఇంకా అభివృద్ధి చేయవలసి ఉంది.

Teacher's Note:
a) 2029 నాటికి వెయ్యి మానవ మేధస్సుల సామర్థ్యం, రోబోట్స్, సరిహద్దులు చెరిగిపోవడం అనేవి కీలక అంశాలు.
b) చివరగా మానవ ప్రత్యేకతను కాపాడుకోవలసిన సవాలును తప్పక ప్రస్తావించండి.

IV. సృజనాత్మకత గురించి రచయిత అభిప్రాయం ఏమిటి ? [5 Marks]

Answer: రచయిత అభిప్రాయం ప్రకారం సృజనాత్మకత దేశంలో ఎక్కడి నుండైనా, ఏ మూల నుండైనా తలెత్తవచ్చు. సృజనాత్మకతకు అనేక పార్శ్వాలు ఉన్నాయి. దానిని పెంపొందించుకోవడానికి ఏకాగ్రతతో ప్రయత్నం చేయాలి. ప్రతి హృదయమూ సృజనాత్మకమే. సృజనాత్మకతకు అవధులు లేవు. అది జీవన సరళుల్ని మారుస్తుంది. అసాధ్యాన్ని సుసాధ్యం చేస్తుంది. బలమైన సంకల్పాలతో చేపట్టే కృషి వల్ల సృజనాత్మకత వికసిస్తుంది. అది సువ్యవస్థిత విశ్వాసాలకు ఎదురు ఈదగల శక్తిని మనిషికి ఇస్తుంది. కాబట్టి ప్రతి వ్యక్తి తనలోని సృజనాత్మకతను గుర్తించి, పట్టుదలతో దానిని పెంపొందించుకోవాలి. అప్పుడే వ్యక్తి, సమాజం, దేశం ముందుకు సాగుతాయి.

Teacher's Note:
a) "ప్రతి హృదయమూ సృజనాత్మకమే", "అసాధ్యాన్ని సుసాధ్యం చేస్తుంది" అనే వాక్యాలు ముఖ్య విలువ అంశాలు.
b) ఏకాగ్ర ప్రయత్నం, బలమైన సంకల్పం అనే రెండు సాధనాలను తప్పక ప్రస్తావించండి.

10. కింద ఇచ్చిన ప్రశ్నలలో మూడింటికి ఒక వాక్యంలో సమాధానాలు రాయండి. [3 Marks]

I.చిన్నయసూరి జన్మస్థలమేది? [1 Mark]

Answer: పరవస్తు చిన్నయసూరి తమిళనాడులోని చెంగల్పట్టు జిల్లా శ్రీ పెరంబుదూరులో జన్మించాడు.

Teacher's Note:
a) ఊరి పేరుతో పాటు జిల్లా, రాష్ట్రం పేర్లు కూడా రాస్తే జవాబు పూర్తిగా ఉంటుంది.
b) చిన్నయసూరి పూర్తి పేరు పరవస్తు చిన్నయసూరి అని గుర్తుంచుకోండి.

II. "నాకే గనుక అధికారముంటే నిఘంటువుల్లోంచి అసాధ్యమనే పదాన్ని తీసేస్తాను" అన్నది ఎవరు? [1 Mark]

Answer: ప్రఖ్యాత రాకెట్ రూపశిల్పి "వాన్ బ్రౌన్" ఈ మాట అన్నాడు.

Teacher's Note:
a) వాన్ బ్రౌన్ ఒక ప్రఖ్యాత రాకెట్ రూపశిల్పి అని కూడా చెప్పండి.
b) పాఠంలోని ఈ ఉదాహరణ పట్టుదల, సృజనాత్మకతల గొప్పతనాన్ని చెబుతుంది.

III. "మీజాన్" పత్రిక ఎవరి సంపాదకత్వంలో వెలువడింది ? [1 Mark]

Answer: 'మీజాన్' పత్రిక అడవి బాపిరాజుగారి సంపాదకత్వములో వెలువడింది.

Teacher's Note:
a) అడవి బాపిరాజు కవి, చిత్రకారుడు, నవలా రచయిత కూడా.
b) పత్రిక పేరు, సంపాదకుడి పేరు రెండూ వాక్యంలో ఉండాలి.

IV. సృజనాత్మకత ఎక్కడి నుండి ప్రభవిస్తుంది? [1 Mark]

Answer: సృజనాత్మకత సుందర హృదయాల నుండి ప్రభవిస్తుంది.

Teacher's Note:
a) 'ప్రభవించడం' అంటే పుట్టడం, ఉద్భవించడం.
b) Q9 IV లోని సృజనాత్మకత పాఠంతో ఈ జవాబును కలిపి గుర్తుంచుకోండి.

V. 'వింగ్స్ ఆఫ్ ఫైర్' పుస్తక రచయిత ఎవరు? [1 Mark]

Answer: 'వింగ్స్ ఆఫ్ ఫైర్' పుస్తక రచయిత అబ్దుల్ కలాం.

Teacher's Note:
a) ఇది అబ్దుల్ కలాం గారి ఆత్మకథ.
b) పేరును సరిగ్గా, పూర్తిగా రాయండి.

VI. మానవునికి మాత్రమే లభించిన అద్వితీయ బహుమానం ఏది? [1 Mark]

Answer: మానవునికి మాత్రమే లభించిన అద్వితీయ బహుమానం మానవునికి గల మేధ.

Teacher's Note:
a) 'అద్వితీయ' అంటే సాటిలేని, రెండవది లేని.
b) మేధ (బుద్ధి) వల్లనే మానవుడు ఇతర జీవుల కంటే భిన్నంగా నిలిచాడు.

11. కింద ఇచ్చిన ప్రశ్నలలో ఒకదానికి 120 పదాలలో జవాబు రాయండి. [6 Marks]

I. ముద్దురామకృష్ణయ్య గారి సంకల్పం తెలుపండి. [6 Marks]

Answer: ముద్దు రామకృష్ణయ్య గారికి విదేశాలకు వెళ్ళి చదువుకోవాలనే గట్టి సంకల్పం ఉండేది. ఆయనకు తన మీద తనకు గట్టి నమ్మకం ఉండేది. మిగిలిన భారమంతా ఈశ్వరుడి పైనే వేశారు. తమ ఇల్లును అమ్మకుండా ఉంచేటట్లు చేయాలని ఆయన కోరుకున్నారు. తన ఇంటి ముందర గుఱ్ఱపు బగ్గీలు, మోటార్లు తనచేత దేవుడు పెట్టించాలనే సంకల్పం కూడా ఆయనకు ఉండేది. తన తండ్రికీ, తన తల్లికీ తన వలన ఎక్కువ పేరు, మర్యాదలు రావాలని ఆయన సంకల్పించారు. 'డబ్బులేనివాడు చదువుకోలేడు' అనే మాటనూ, 'పెండ్లి వల్ల విద్య నశిస్తుంది' అనే మాటనూ తప్పు అని తాను రుజువు చేయాలనుకున్నారు. ఈ కోరికలన్నీ నెరవేరాలంటే ఇంగ్లాండు వెళ్ళి చదువుకోవాలని ఆయన దృఢంగా నిశ్చయించుకున్నారు. కష్టాలను లెక్కచేయకుండా ఆ సంకల్పంతోనే ముందుకు సాగారు. ఆయన సంకల్పబలం, ఆత్మవిశ్వాసం నేటి విద్యార్థులకు ఆదర్శంగా నిలుస్తాయి.

Teacher's Note:
a) విదేశీ విద్య, ఇల్లు అమ్మకపోవడం, తల్లిదండ్రులకు పేరు తేవడం, రెండు సామెతలను తప్పని రుజువు చేయడం అనే అంశాలు తప్పనిసరి.
b) 120 పదాల పరిమితిని పాటించండి; అంశాలను క్రమంగా ఒకే పేరాలో రాయండి.

II. ముద్దు రామకృష్ణయ్య సముద్ర అనుభవాలు వివరంగా రాయండి. [6 Marks]

Answer: ముద్దు రామకృష్ణయ్య గారి సముద్ర ప్రయాణం ఎన్నో కొత్త అనుభవాలను ఇచ్చింది. పడవలో హాస్పిటలు, టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉండేవి. ప్రయాణికులకు టెలిగ్రాములు పంపే వసతి, ఒక దుకాణము కూడా ఉండేవి. చిన్న పిల్లల కోసం నర్సరీ, కిండర్ గార్టెన్ సెక్షన్లు ఉండేవి; అక్కడ శిక్షణ పొందిన ఆడవారు ఉండేవారు. చదువుకోడానికి పుస్తకాలు ఇచ్చేవారు. గేమ్స్ ఉండేవి; ప్రత్యేకంగా పడవలలో ఆడే డెక్ ఆటలు ఉండేవి. వినోదం కోసం సంగీతం, పాటల ఏర్పాటు ఉండేది. పడవలో చాలా వారాల ప్రయాణం వల్ల రామకృష్ణయ్యకు పాశ్చాత్య శాకాహార భోజనం అలవాటైంది. పడవలో భారతీయులు తక్కువగా ఉండేవారు. అదే పడవలో ఉన్న "సురేష్ చందర్ ఆసానా" అనే మరో హైదరాబాదు విద్యార్థితో ఆయనకు స్నేహం కుదిరింది. పడవ "ఏడెన్"లో ఆగినప్పుడు, ఆ పడవలోని గుజరాతీ పిల్లల బంధువులతో కలిసి బయటి ప్రదేశాలు చూసి వచ్చారు. చివరికి పాస్ పోర్ట్ చూసిన అధికారి పర్మిటెడ్ స్టాంపు వేశాడు.

Teacher's Note:
a) పడవలోని సౌకర్యాలు, భోజనం అలవాటు, కొత్త స్నేహం, ఏడెన్ సందర్శన అనే నాలుగు భాగాలుగా ఆలోచించి రాయండి.
b) సురేష్ చందర్ ఆసానా, ఏడెన్ వంటి పేర్లు ప్రత్యేక విలువ అంశాలు; వాటిని తప్పక రాయండి.

Section-D విభాగం - డి

12. ఈ క్రింది ప్రశ్నలలో రెండింటికి 100 పదాలలో సమాధానాలు రాయండి. [10 Marks]

I. అల్లసాని పెద్దన కవితా శైలిని తెలుపండి. [5 Marks]

Answer: అల్లసాని పెద్దన కవితాశైలి 'అల్లసాని వారి అల్లిక జిగిబిగి' అని ప్రసిద్ధి పొందింది. ఆయన శైలిలో పదాల కూర్పు అత్యంత సుందరంగా, పటిష్ఠంగా ఉంటుంది. సంస్కృత, ఆంధ్ర పదాలను సమపాళ్లలో మేళవించడం ఆయన ప్రత్యేకత. శబ్ద సౌందర్యాన్ని, అర్థ గంభీరతను సాధించడంలో ఆయన సిద్ధహస్తుడు. ఒకవైపు చెవికి ఇంపైన శబ్దాలు, మరోవైపు లోతైన భావాలు ఆయన పద్యాలలో కలిసి సాగుతాయి. ఆయన వర్ణనలు సహజంగా, మనోహరంగా ఉండి పాఠకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తాయి. ఆయన రచనలలో మనుచరిత్రము, హరికథాసారము మొదలైనవి ప్రసిద్ధమైనవి. ఈ గుణాల వల్ల పెద్దన కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక ఆదర్శ శైలిగా నిలిచింది.

Teacher's Note:
a) 'అల్లిక జిగిబిగి' అనే పదబంధం ఈ జవాబుకు కీలక పదం; తప్పక రాయండి.
b) శైలి లక్షణాలు (పదాల కూర్పు, సంస్కృతాంధ్ర మేళవింపు, శబ్ద సౌందర్యం, అర్థ గంభీరత, వర్ణనలు) మరియు రచనలు రెండూ ఉండాలి.

II. దాశరథి కృష్ణమాచార్యుల సాహిత్య రచన గురించి వివరించండి. [5 Marks]

Answer: దాశరథి కృష్ణమాచార్యులు 22 జూలై 1925న వరంగల్ జిల్లా చినగూడూరులో జన్మించారు. ఆయన తల్లి వెంకటమ్మ. దాశరథి తెలంగాణ ప్రజల గొంతుకగా నిలిచిన కవి. ఆయన నిజాం నవాబుకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం చేశారు. ఆ పోరాట స్ఫూర్తి ఆయన కవిత్వంలో కనిపిస్తుంది. 'అగ్నిధార', 'రుద్రవీణ', 'మహాంధ్రోదయం', 'పునర్నవం', 'అమృతాభిషేకం', 'గాలిబ్ గీతాలు', 'తిమిరంతో సమరం' వంటి రచనలతో ఆయన ప్రసిద్ధి పొందారు. 'తిమిరంతో సమరం' కావ్యానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది. ఆయనకు అభ్యుదయ కవిగా ఎన్నో బిరుదులు లభించాయి. సినిమా పాటల రచనలో కూడా ఆయన ప్రయాణం సాగింది. ఈ విధంగా దాశరథి పద్యం, గేయం, అనువాదం, సినీగీతం అన్నింటిలోనూ తన ముద్ర వేశారు.

Teacher's Note:
a) జననం, నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం, ముఖ్య రచనలు, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, సినీగీతాలు అనే సంఘటనలు జవాబులో ఉండాలి.
b) రచనల పేర్లను ఉద్ధరణ చిహ్నాలలో రాయండి; కనీసం నాలుగు పేర్లు రాస్తే మంచిది.

III. శ్రీ శ్రీ గారి మహాప్రస్థానము గురించి వివరించండి. [5 Marks]

Answer: శ్రీ శ్రీ రచించిన 'మహాప్రస్థానం' ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక విప్లవాత్మక కావ్యం. ఇది తెలుగులో అభ్యుదయ యుగానికి బాటలు వేసిన గ్రంథం. ఈ కావ్యంలో శ్రీ శ్రీ పీడిత ప్రజల పక్షాన నిలిచారు. సమాజంలోని అన్యాయాలపై, దోపిడీపై ఆయన గర్జించారు. సామాన్యుడి కష్టాన్నే కవిత్వానికి ఇతివృత్తంగా మార్చారు. శ్రమించే మనిషి, బాధపడే మనిషి ఈ కావ్యంలో కథానాయకుడయ్యాడు. దీనితో తెలుగు కవిత్వ దిశలోనే పెద్ద మార్పు వచ్చింది. కవిత్వం ప్రజల కోసం, ప్రజల భాషలో ఉండాలనే భావనకు మహాప్రస్థానం బలం చేకూర్చింది. తరువాతి తరాల కవులకు ఇది స్ఫూర్తిగా నిలిచింది. అందుకే మహాప్రస్థానం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా నిలిచిపోయింది.

Teacher's Note:
a) విప్లవాత్మక కావ్యం, అభ్యుదయ యుగానికి బాట, పీడిత ప్రజల పక్షం, సామాన్యుడి కష్టం ఇతివృత్తం అనేవి ముఖ్య విలువ అంశాలు.
b) 'తెలుగు కవిత్వ దిశలో మార్పు' అనే ముగింపు వాక్యం జవాబుకు బలం ఇస్తుంది.

IV. ధూర్జటి విరచిత శ్రీకాళహస్తి మహత్యంలోని భక్తితత్వాన్ని వర్ణించండి. [5 Marks]

Answer: ధూర్జటి రచించిన 'శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యము'లో అపారమైన భక్తి కనిపిస్తుంది. ఆయన దృష్టిలో భక్తి అంటే కేవలం పూజలకే పరిమితం కాదు. పరమాత్మతో లీనమయ్యే స్థితే భక్తికి పరమావధి. ఈ భావాన్ని ఆయన తిన్నడు (కన్నప్ప) వంటి అమాయక భక్తుల గాథల ద్వారా చాటారు. తిన్నడికి శాస్త్రాలు, మంత్రాలు, పూజా విధానాలు తెలియవు. అయినా అతని నిష్కల్మషమైన ప్రేమకే దేవుడు మెచ్చాడు. శాస్త్రాల కంటే నిష్కల్మషమైన ప్రేమే దైవానికి ప్రీతిపాత్రమని ధూర్జటి చాటిచెప్పారు. ఆయన శైలిలో భక్తి రసం ప్రవహిస్తుంది. ఆ భక్తి ముక్తికి మార్గంగా వర్ణించబడింది. కాబట్టి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యము తెలుగు భక్తి సాహిత్యంలో ప్రత్యేక స్థానం పొందింది.

Teacher's Note:
a) తిన్నడు (కన్నప్ప) ఉదాహరణ, 'నిష్కల్మషమైన ప్రేమే దైవానికి ప్రీతిపాత్రం' అనే భావం తప్పనిసరి.
b) భక్తి పూజలకే పరిమితం కాదు, పరమాత్మలో లీనమవ్వడమే పరమావధి అనే తేడాను స్పష్టంగా చెప్పండి.

Section-E విభాగం - ఇ

13. ఏదైనా ఒకదానికి సంభాషణ రాయండి. [6 Marks]

I. ఆదాయ పత్రం జారీ కొరకు విజ్ఞాపన చేయడానికి వెళ్ళినప్పుడు అధికారితో సంభాషణను కింది ఆధారాలతో రాయండి.
(ఆదాయపత్రం - దరఖాస్తు - జతపరచు - తహసీల్దార్ - ఉపకార వేతనం) [6 Marks]

Answer:
(తహసీల్దార్ కార్యాలయంలో విద్యార్థి, తహసీల్దార్ మధ్య సంభాషణ)
విద్యార్థి: నమస్కారం సార్! లోపలికి రావచ్చా?
తహసీల్దార్: నమస్కారం. రండి, కూర్చోండి. మీకు ఏం కావాలి?
విద్యార్థి: సార్, నా పేరు క ఖ గ. నేను పన్నెండవ తరగతి చదువుతున్నాను. నాకు ఆదాయపత్రం కావాలి.
తహసీల్దార్: ఆదాయపత్రం దేనికోసం అవసరం?
విద్యార్థి: మా కళాశాలలో ఉపకార వేతనం కోసం దరఖాస్తు చేయాలి. దానికి ఆదాయపత్రం తప్పనిసరి అన్నారు.
తహసీల్దార్: మంచిది. ఆదాయపత్రం కోసం దరఖాస్తు నింపి తెచ్చారా?
విద్యార్థి: తెచ్చాను సార్. ఇదిగో నా దరఖాస్తు.
తహసీల్దార్: మీ నాన్నగారు ఏం పని చేస్తారు? మీ కుటుంబ సంవత్సర ఆదాయం ఎంత?
విద్యార్థి: మా నాన్నగారు రైతు. మా కుటుంబ ఆదాయం చాలా తక్కువ సార్.
తహసీల్దార్: దరఖాస్తుతో పాటు రేషన్ కార్డు, నివాస పత్రం, ఆధార్ కార్డు ప్రతులను జతపరిచారా?
విద్యార్థి: అన్నీ జతపరిచాను సార్. కళాశాల నుండి బోనఫైడ్ పత్రం కూడా జతపరిచాను.
తహసీల్దార్: సరే. మా రెవెన్యూ ఇన్‌స్పెక్టర్ విచారణ చేసిన తరువాత పత్రం జారీ చేస్తాము.
విద్యార్థి: ఎన్ని రోజులు పడుతుంది సార్? ఉపకార వేతనం దరఖాస్తుకు గడువు దగ్గరలో ఉంది.
తహసీల్దార్: వారం రోజులలో మీ ఆదాయపత్రం సిద్ధమవుతుంది. కంగారు పడకండి.
విద్యార్థి: మీ సహాయానికి చాలా ధన్యవాదాలు సార్!
తహసీల్దార్: బాగా చదువుకోండి. మీకు శుభం కలగాలి.

Teacher's Note:
a) ఇచ్చిన ఆధార పదాలన్నీ (ఆదాయపత్రం, దరఖాస్తు, జతపరచు, తహసీల్దార్, ఉపకార వేతనం) సంభాషణలో తప్పక వాడాలి.
b) కనీసం పన్నెండు వాక్యాలు, సరైన విరామ చిహ్నాలు, సంభాషణా ధోరణి ఉండాలి.
c) మీ అసలు పేరు రాయకండి; క ఖ గ వంటి పేరు వాడండి.

II. మీ కళాశాల ఉత్సవం గురించి పత్రికా విలేఖరితో ఫోన్లో వివరించే సంభాషణను కింది ఆధారాలతో రాయండి.
(కళాశాల వార్షికోత్సవం - కలం, కాగితం - ఉత్తేజకరం - బహుమతులు - పాటలు - నృత్యాలు) [6 Marks]

Answer:
(ఫోన్లో విద్యార్థి, పత్రికా విలేఖరి మధ్య సంభాషణ)
విద్యార్థి: హలో! నమస్కారం సార్. నేను క ఖ గ కళాశాల విద్యార్థి ప్రతినిధిని మాట్లాడుతున్నాను.
విలేఖరి: నమస్కారం. చెప్పండి, ఏం విశేషం?
విద్యార్థి: నిన్న మా కళాశాల వార్షికోత్సవం ఎంతో ఘనంగా జరిగింది. ఆ వివరాలు మీ పత్రికలో ప్రచురించాలని కోరుతున్నాను.
విలేఖరి: చాలా సంతోషం. ఒక్క నిమిషం, కలం, కాగితం తీసుకుంటాను. ఇప్పుడు చెప్పండి.
విద్యార్థి: కార్యక్రమం సాయంత్రం ఐదు గంటలకు ప్రార్థనా గీతంతో ప్రారంభమైంది.
విలేఖరి: ముఖ్య అతిథిగా ఎవరు వచ్చారు?
విద్యార్థి: మా జిల్లా విద్యాధికారి గారు ముఖ్య అతిథిగా వచ్చారు. వారి ఉపన్యాసం ఎంతో ఉత్తేజకరంగా సాగింది.
విలేఖరి: వారు విద్యార్థులకు ఏం సందేశం ఇచ్చారు?
విద్యార్థి: క్రమశిక్షణ, కష్టపడే తత్వం ఉంటే ఏదైనా సాధించవచ్చని చెప్పారు.
విలేఖరి: బహుమతుల ప్రదానం జరిగిందా?
విద్యార్థి: అవును సార్. చదువులో, ఆటలలో ప్రతిభ చూపిన విద్యార్థులకు ముఖ్య అతిథి బహుమతులు అందజేశారు.
విలేఖరి: సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు ఏమేమి జరిగాయి?
విద్యార్థి: విద్యార్థులు జానపద పాటలు పాడారు. కూచిపూడి, జానపద నృత్యాలు ప్రేక్షకులను బాగా ఆకట్టుకున్నాయి.
విలేఖరి: చాలా బాగుంది. రేపటి పత్రికలో ఈ వార్తను ప్రచురిస్తాను.
విద్యార్థి: మీకు చాలా ధన్యవాదాలు సార్!
విలేఖరి: మీ కళాశాలకు నా అభినందనలు. నమస్కారం.

Teacher's Note:
a) ఆధార పదాలన్నీ (వార్షికోత్సవం, కలం, కాగితం, ఉత్తేజకరం, బహుమతులు, పాటలు, నృత్యాలు) సంభాషణలో ఉండాలి; ముఖ్య అతిథి ఉపన్యాసాన్ని కూడా ప్రస్తావించండి.
b) కనీసం పన్నెండు వాక్యాలు, విరామ చిహ్నాలు, సంభాషణా ధోరణి మార్కులకు ముఖ్యం.
c) ఫోన్ సంభాషణ కాబట్టి "హలో" తో మొదలుపెట్టి, ధన్యవాదాలతో ముగించండి.

14. ఆంగ్లములో ఇవ్వబడిన ఈ కింది అంశాన్ని తెలుగులోకి అనువదించండి. [6 Marks]

Once upon a time, there was a poor woman who lived in a small village. She had a son, and they had very little to eat. One day, while gathering firewood in the forest, the woman found a small pot. It looked old but beautiful. As she touched it, a voice said, “This is a magic pot. It will cook anything you wish for.”Excited, she rushed home and told her son. They both decided to try it. The woman said, “Cook me a big meal.” The pot began to bubble and cook a wonderful feast with rice, vegetables, and meat. They ate until they were full.But the woman made a mistake. She told the pot, “Cook more food.” The pot began to cook more and more, and soon their house was filled with food, enough to fill the whole village. The woman cried, “Stop! Stop!” but the pot didn’t listen. It kept cooking, and food spilled everywhere. Finally, the woman remembered that the magic pot needed to be told to stop. She said, “Stop cooking!” and the pot stopped. From then on, the woman used the magic pot wisely, always remembering that with great power comes great responsibility. Moral: Use your gifts wisely, or they might cause more harm than good.

Answer:
అనగనగా ఒక ఊరిలో ఒక పేదరాలు ఉండేది. ఆమెకు ఒక కొడుకు ఉండేవాడు. వారికి తినడానికి ఆహారం కూడా సరిగ్గా ఉండేది కాదు. ఒకరోజు అడవిలో కట్టెలు ఏరుకుంటుండగా ఆమెకు ఒక చిన్న కుండ దొరికింది. అది పాతదిగా ఉన్నా చూడటానికి చాలా అందంగా ఉంది. ఆమె దాన్ని తాకగానే ఒక గొంతు ఇలా వినిపించింది, "ఇది ఒక మాయా కుండ. నువ్వు ఏది కోరుకుంటే అది వండి పెడుతుంది."
ఆమె ఎంతో సంతోషంతో ఇంటికి పరుగెత్తుకొని వెళ్ళి తన కొడుకుకి ఈ విషయం చెప్పింది. ఇద్దరూ కలిసి దాన్ని పరీక్షించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఆమె కుండతో, "నాకు ఒక పెద్ద విందు భోజనం వండి పెట్టు" అని అడిగింది. వెంటనే ఆ కుండలో అన్నం, కూరగాయలు, మాంసంతో కూడిన అద్భుతమైన వంటకాలు తయారవ్వడం మొదలైంది. వారు కడుపు నిండా భోజనం చేశారు.
కానీ ఆమె ఒక తప్పు చేసింది. "ఇంకా వండు" అని ఆ కుండకు చెప్పింది. కుండ వండుతూనే ఉంది, వండుతూనే ఉంది. కొద్దిసేపటికే వారి ఇల్లంతా ఆహారంతో నిండిపోయింది. అది ఊరందరికీ సరిపోయేంతగా పెరిగిపోయింది. ఆమె "ఆగు! ఆగు!" అని అరిచింది, కానీ కుండ వినలేదు. అది వండుతూనే ఉంది; ఆహారం ఇల్లంతా పొంగిపొర్లిపోయింది. చివరకు, ఆ మాయా కుండను ఆపడానికి ప్రత్యేకంగా చెప్పాలని ఆమె గుర్తుతెచ్చుకుంది. ఆమె "వండటం ఆపు!" అని అనగానే కుండ ఆగిపోయింది. అప్పటి నుండి ఆమె ఆ మాయా కుండను చాలా జాగ్రత్తగా వాడటం మొదలుపెట్టింది. గొప్ప శక్తి ఉన్నప్పుడు అంతే బాధ్యత కూడా ఉండాలని ఆమె ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకుంది.
నీతి: నీకున్న సామర్థ్యాలను లేదా వరాలను వివేకంతో వాడాలి, లేకపోతే అవి మేలు కంటే కీడే ఎక్కువ చేస్తాయి.

Teacher's Note:
a) భావం మారకుండా సహజమైన తెలుగులో అనువదించాలి; పదానికి పదం అనువాదం అవసరం లేదు.
b) సంభాషణలను ఉద్ధరణ చిహ్నాలలో ఉంచి, విరామ చిహ్నాలను సరిగ్గా వాడండి.
c) చివరలోని నీతి (Moral) వాక్యాన్ని అనువదించడం మరచిపోకండి.