Official CBSE Practice Papers for Class 12 Punjabi
Access comprehensive sample question papers for Class 12 Punjabi using the CBSE Class 12 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download. Designed to align with the 2026-27 CBSE academic guidelines, these model papers help students assess their exam readiness and understand current marking schemes.
Solved Model Papers for Punjabi
Access the complete sample paper PDF for Class 12 Punjabi below. Regular practice with these targeted mock exams builds familiarity with expected question patterns and chapter weightage to help secure higher marks.
ਭਾਗ-1: ਪੜ੍ਹਨ ਕੌਸ਼ਲ (Part-I: Reading Skill) 8+8+7=23
1. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਰਤਕ ਪੈਰੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣ ਕੇ ਲਿਖੋ : [8 Marks]
ਪੰਜਾਬ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਦੇਸ ਹੈ। ਇਥੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਹੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਲੋਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਪਿਆਰ-ਭਰੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਹੇਠ ਪਲਦਾ ਹੈ। ਸੌਂਦਿਆਂ-ਜਾਗਦਿਆਂ, ਹੱਸਦਿਆਂ-ਖੇਡਦਿਆਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਰਾ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਬੱਚੇ ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣਗੇ। ਬਾਲ, ਕਿੱਕਲੀ ਤੇ ਤੋਤਕੜੇ ਇਸੇ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗੱਭਰੂ ਅਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਗਿੱਧਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਤੇ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਦੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਕੋਮਲ ਭਾਵ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਾਲੀ ਤੇ ਮਹੀਆਂ ਚਾਰਦੇ ਪਾਲੀ, ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਹੀਏ, ਟੱਪੇ, ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਢੋਲੇ ਗਾ ਕੇ ਦਿਲ ਦੀ ਹਵਾੜ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਗੀਤ ਹਨ- ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਾਗ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਤੇ ਛੰਦ, ਢੋਲਕੀ ਦੇ ਗੀਤ ਤੇ ਡੋਲੀ ਤੋਰਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੀਤ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ, ਖੁਸ਼ੀ, ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੀਵਨ, ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ, ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
(i) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦੇਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? [1 Mark]
(A) ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਦੇਸ
(B) ਗੱਭਰੂਆਂ ਦਾ ਦੇਸ
(C) ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਦੇਸ
(D) ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਦੇਸ
Answer: (D) ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਦੇਸ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਕ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: "ਪੰਜਾਬ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਦੇਸ ਹੈ।"
b) 'ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਦੇਸ' ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
(ii) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? [1 Mark]
(A) ਸੰਗੀਤ ਦੀ
(B) ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ
(C) ਗੀਤਾਂ ਦੀ
(D) ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ
Answer: (C) ਗੀਤਾਂ ਦੀ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੌਂਦਿਆਂ-ਜਾਗਦਿਆਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
b) 'ਸੰਗੀਤ' ਅਤੇ 'ਗੀਤ' ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਨਾ ਸਮਝੋ; ਪੈਰੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਚੁਣੋ।
(iii) ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ? [1 Mark]
(A) ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ
(B) ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਾਗ
(C) ਸਿੱਠਣੀਆਂ
(D) ਢੋਲਕੀ ਦੇ ਗੀਤ
Answer: (A) ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਕ: "ਇਹ ਗੀਤ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।"
b) ਘੋੜੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ ਤੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।
(iv) ‘ਜੀਵਨ’ ਦਾ ਉਲਟ ਅਰਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ- [1 Mark]
(A) ਮੌਤ
(B) ਖੁਸ਼ੀ
(C) ਗ਼ਮ
(D) ਦੁੱਖ
Answer: (A) ਮੌਤ
Teacher's Note:
a) ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਲਟ ਮੌਤ (ਮਰਨ) ਹੈ; ਉੱਤਰ-ਕੁੰਜੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਤਰ '(A) ਮਰਨ' ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
b) ਖੁਸ਼ੀ, ਗ਼ਮ ਤੇ ਦੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਭਾਵ ਹਨ, ਉਲਟ ਅਰਥ ਨਹੀਂ।
(v) ਇਸ ਪੈਰੇ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿਓ- [1 Mark]
(A) ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
(B) ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ
(C) ਪੰਜਾਬੀ ਭੰਡਾਰ
(D) ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਭੰਡਾਰ
Answer: (B) ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ
Teacher's Note:
a) ਸਾਰਾ ਪੈਰਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ।
b) ਸਿਰਲੇਖ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਪੈਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
(vi) ਕਿੱਕਲੀ ਤੇ ਤੋਤਕੜੇ ਕਿਸ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ? [1 Mark]
(A) ਬਚਪਨ
(B) ਜਵਾਨੀ
(C) ਬੁਢਾਪੇ
(D) ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ
Answer: (A) ਬਚਪਨ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲ, ਕਿੱਕਲੀ ਤੇ ਤੋਤਕੜੇ ਇਸੇ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ।
b) ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਗੀਤ ਮਾਹੀਏ, ਟੱਪੇ, ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਢੋਲੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰਲਾਓ।
(vii) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? [1 Mark]
(A) ਲੋਕਾਂ ਦਾ
(B) ਗੀਤਾਂ ਦਾ
(C) ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ
(D) ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ
Answer: (B) ਗੀਤਾਂ ਦਾ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ: "ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
b) 'ਹੜ੍ਹ ਆਉਣਾ' ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ।
(viii) ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? [1 Mark]
(A) ਰਹਿਣ-ਬਹਿਣੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ
(B) ਕੰਮ-ਕਾਜ ਦਾ
(C) ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ
(D) ਮੇਲੇ ਦਾ
Answer: (A) ਰਹਿਣ-ਬਹਿਣੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੀਵਨ, ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ, ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
b) ਬਾਕੀ ਵਿਕਲਪ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਏ।
ਭਾਗ-2: ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਿਖਣ-ਕੌਸ਼ਲ (Part-II: Writing Skill) 8+7=15
2. ਤੁਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਫ੍ਰਿਜ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਠੀਕ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਡੀਲਰ ਨੂੰ ਫ੍ਰਿਜ ਬਦਲਣ ਲਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ। [8 Marks]
Answer:
ਪਰੀਖਿਆ ਭਵਨ,
ਕ. ਖ. ਗ. ਸ਼ਹਿਰ ।
ਮਿਤੀ: 15 ਮਾਰਚ, 20XX
ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ
ਮੈਨੇਜਰ ਸਾਹਿਬ,
ਮੈਸਰਜ਼ ਕ. ਖ. ਗ. ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ,
ਮੇਨ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਕ. ਖ. ਗ. ਸ਼ਹਿਰ ।
ਵਿਸ਼ਾ- ਖ਼ਰਾਬ ਫ੍ਰਿਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਸੰਬੰਧੀ।
ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਜੀ,
ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਡਬਲ ਡੋਰ ਫ੍ਰਿਜ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਵਾਰੰਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਿੱਲ ਨੰਬਰ 245 ਹੈ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਫ੍ਰਿਜ ਠੀਕ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਰਿਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਮਕੈਨਿਕ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹੀ ਨੁਕਸ ਫਿਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੀ ਨੁਕਸ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਪ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰੰਟੀ ਅਧੀਨ ਇਸ ਫ੍ਰਿਜ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਦਲ ਕੇ ਨਵਾਂ ਫ੍ਰਿਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਵਾਰੰਟੀ ਕਾਰਡ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਇਸ ਪੱਤਰ ਨਾਲ਼ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਜਲਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋਗੇ।
ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ,
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਪਾਤਰ,
ਕ. ਖ. ਗ.
Teacher's Note:
a) ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ: ਅਰੰਭਲਾ ਭਾਗ 3 ਅੰਕ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਭਾਗ 4 ਅੰਕ ਅਤੇ ਅੰਤਲਾ ਭਾਗ 1 ਅੰਕ।
b) ਖ਼ਰੀਦ ਦੀ ਮਿਤੀ, ਬਿੱਲ ਤੇ ਵਾਰੰਟੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਂ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਵੇਰਵਾ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
c) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸੋਚ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਨਾਂ ਨਾ ਲਿਖੋ।
ਜਾਂ
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ, ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੋ। [8 Marks]
Answer:
ਪਰੀਖਿਆ ਭਵਨ,
ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕਘਰ ਕ. ਖ. ਗ.,
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕ. ਖ. ਗ. ।
ਮਿਤੀ: 15 ਮਾਰਚ, 20XX
ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ
ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ,
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,
ਲੁਧਿਆਣਾ ।
ਵਿਸ਼ਾ- ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ।
ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਜੀ,
ਮੈਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਿਸਾਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਸ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਾਰ ਮੈਂ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਬੀਜਣੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ:
1. ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਝੋਨਾ, ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਨਰਮਾ, ਦੇ ਸੁਧਰੇ ਬੀਜ ਕਿੱਥੋਂ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਮਿਲਣਗੇ?
2. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਦੋਂ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?
3. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਾਹਿਤ, ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਤਾਬਚੇ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ, ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
4. ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਰੋਗ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ?
ਆਪ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੇਰੇ ਉਪਰੋਕਤ ਪਤੇ ’ਤੇ ਛੇਤੀ ਭੇਜਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਸਕਾਂ।
ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ,
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਪਾਤਰ,
ਕ. ਖ. ਗ.
Teacher's Note:
a) ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ: ਅਰੰਭਲਾ ਭਾਗ 3 ਅੰਕ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਭਾਗ 4 ਅੰਕ ਅਤੇ ਅੰਤਲਾ ਭਾਗ 1 ਅੰਕ।
b) ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਚਾਰੇ ਨੁਕਤੇ (ਬੀਜ, ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਾਹਿਤ, ਰੋਗ ਤੇ ਰੋਕਥਾਮ) ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
c) ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਲਾ ਕੇ ਲਿਖਣ ਨਾਲ਼ ਪੱਤਰ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
3. ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ 125 ਤੋਂ 150 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾ-ਰਚਨਾ ਕਰੋ। [7 Marks]
ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ [7 Marks]
Answer:
ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ
ਮਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਇੱਕ ਕਲੰਕ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾ ਕੇ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਜ ਦੀ ਲਾਹਨਤ, ਧੀ ਨੂੰ ਬੋਝ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਧੀਆਂ ਡਾਕਟਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਪਰਾਧ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ’ਤੇ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣੀ ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਲ਼ ਕੇ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਿਰੁੱਧ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ: ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 2, ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਗਿਆਨ 3, ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ 1 ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ 1 ਅੰਕ।
b) ਅਰਥ, ਕਾਰਨ, ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਹੱਲ, ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ।
c) ਸ਼ਬਦ-ਸੀਮਾ 125 ਤੋਂ 150 ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ।
ਜਾਂ
ਘਰ ਦਾ ਪਿਆਰ [7 Marks]
Answer:
ਘਰ ਦਾ ਪਿਆਰ
ਘਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਟਾਂ, ਗਾਰੇ ਅਤੇ ਛੱਤ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਰ, ਅਪਣੱਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਾਇਆ, ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਅਤੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਹੀ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਾਲ਼ੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਬਿਤਾਇਆ ਸਮਾਂ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਪਿਆਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ: ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 2, ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਗਿਆਨ 3, ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ 1 ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ 1 ਅੰਕ।
b) 'ਮਕਾਨ' ਅਤੇ 'ਘਰ' ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਪੈਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
c) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸੋਚ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਬਦ-ਸੀਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ।
ਭਾਗ-3: ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਆਕਰਨ (Part-III: Grammar) 3+10=13
4. ਵਾਕ-ਵਟਾਂਦਰਾ
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਤਿੰਨ ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰੈਕਟ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਕ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰੋ। [3 Marks]
(i) ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਕਰੋ। (ਸੰਜੁਗਤ ਵਾਕ ਬਣਾਓ) [1 Mark]
Answer: ਅੱਗੇ ਵਧੋ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਕਰੋ।
Teacher's Note:
a) ਸੰਜੁਗਤ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਉਪਵਾਕ ਯੋਜਕ 'ਅਤੇ' ਨਾਲ਼ ਜੁੜਦੇ ਹਨ।
b) 'ਵੱਧ ਕੇ' ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਿਰਿਆ 'ਵਧੋ' ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
(ii) ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਨੇ ਚਾਹ ਪੀਤੀ। (ਕਰਮਨੀ ਵਾਕ ਬਣਾਓ) [1 Mark]
Answer: ਚਾਹ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਪੀਤੀ ਗਈ।
Teacher's Note:
a) ਕਰਮਨੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਰਮ (ਚਾਹ) ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਨਾਲ਼ 'ਦੁਆਰਾ' ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
b) ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ਼ 'ਗਈ' ਲਾਉਣਾ ਨਾ ਭੁੱਲੋ।
(iii) ਦਵਾਈ ਖਾਓ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਓ। (ਸਧਾਰਨ ਵਾਕ ਬਣਾਓ) [1 Mark]
Answer: ਦਵਾਈ ਖਾ ਕੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਓ।
Teacher's Note:
a) ਸਧਾਰਨ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
b) 'ਅਤੇ' ਹਟਾ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ 'ਖਾ ਕੇ' ਵਿੱਚ ਬਦਲੋ।
(iv) ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੋ। (ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਵਾਕ ਬਣਾਓ) [1 Mark]
Answer: ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ?
Teacher's Note:
a) ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ 'ਕੀ' ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
b) ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ (?) ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਾਓ।
5. ਅਖਾਣ/ਅਖਾਉਤਾਂ
ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਖਾਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜ ਅਖਾਣਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ- [10 Marks]
(i) ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉਸਤਤ ਕਰੇ ਜਹਾਨ [2 Marks]
Answer: ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਗਲੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਾਇਆ ਪਲਟ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਹਰ ਕੋਈ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਹੀ ਹੈ, 'ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉਸਤਤ ਕਰੇ ਜਹਾਨ।'
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
b) ਅਖਾਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਘਟਨਾ ਨਾਲ਼ ਜੋੜੋ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਅਖਾਣ ਲਿਖੋ।
(ii) ਹੱਥ ਨੂੰ ਹੱਥ ਧੋਂਦਾ ਹੈ [2 Marks]
Answer: ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਸਮੇਂ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਬੱਚਿਓ! ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੋਗੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹੋਗੇ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ 'ਹੱਥ ਨੂੰ ਹੱਥ ਧੋਂਦਾ ਹੈ।'"
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਮਿਲ਼-ਜੁਲ਼ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
b) ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
(iii) ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ ਹੈ [2 Marks]
Answer: ਦੁੱਲੇ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੇ ਬਹਾਦਰ ਸਰਦਾਰੋ! ਦੁੱਲੇ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓ। 'ਜਦੋਂ ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।' ਦੁੱਲੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।"
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਆਉਣ ’ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਪੁੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
b) ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਚੁਣੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਤਬਾਹੀ ਆਪ ਸਹੇੜਦਾ ਹੋਵੇ।
(iv) ਘੜੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਤੇ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਤਿਹਾਇਆ [2 Marks]
Answer: ਮਨਿੰਦਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਦੇਖਣ ਲਈ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਕੱਢੀ ਤਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਜ਼ਰਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੇਈਂ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇਖਣੇ ਹਨ।" ਹਰਜੀਤ ਨੇ ਵੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਲਈ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਨਿੰਦਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਈ, 'ਘੜੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਤੇ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਤਿਹਾਇਆ।'"
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਸ ਆਵੇ।
b) ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸੌਖੀ ਘਟਨਾ ਇਸ ਅਖਾਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
(v) ਨਵਾਂ ਨੌਂ ਦਿਨ ਪੁਰਾਣਾ ਸੌ ਦਿਨ [2 Marks]
Answer: ਅਮੀਤੋਜ ਪੁਰਾਣੀ ਕਾਰ ਵੇਚ ਕੇ ਨਵੀਂ ਕਾਰ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵੀਂ ਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਾਰ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, 'ਨਵਾਂ ਨੌਂ ਦਿਨ ਪੁਰਾਣਾ ਸੌ ਦਿਨ।'
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਦੱਸੇ ਜਾਣ।
b) ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਾਫ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
(vi) ਵੇਲੇ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਕੁਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ [2 Marks]
Answer: ਹਰਦੇਵ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵੇਲੇ ਸਭ ਕੋਲ਼ੋਂ ਕਾਪੀਆਂ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਾਪੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ, 'ਵੇਲੇ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਕੁਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ।'
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
b) ਸਿਰਫ਼ ਅਰਥ ਲਿਖਣ ਨਾਲ਼ ਪੂਰੇ ਅੰਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ; ਅਖਾਣ ਦੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
(Part-IV: Text Books based questions)
ਸਾਹਿਤ 4 : (ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ) 8+4+6+5+8+5+8=44
ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12
6. ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ- [8 Marks]
ਚੁੰਮ ਚੁੰਮ ਰੱਖੋ ਨੀ, ਇਹ ਕਲਗੀ ਜੁਝਾਰ ਦੀ,
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਦੋ ਲੜੀ ਚੀਰਿਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਦੀ।
ਜੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜ ਕੇ ਸਿਪਾਹੀ ਮੇਰੇ ਆਣਗੇ,
ਚੰਨਾਂ ਦਿਆਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ’ਚੋਂ ਚੰਨ ਮੁਸਕਾਣਗੇ।
ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰੂ, ਖੁਸ਼ੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ,
ਚੁੰਮ ਚੁੰਮ ਰੱਖੋ ਨੀ.....।
Answer:
ਪ੍ਰਸੰਗ: ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ 'ਲਾਜ਼ਮੀ ਪੰਜਾਬੀ-12' ਨਾਂ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ 'ਚੁੰਮ ਚੁੰਮ ਰੱਖੋ' ਵਿੱਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ, ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ, ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਅਤੇ ਵਲਵਲੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਵਿਆਖਿਆ: ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਨਾਲ਼ ਪਿਆਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਲਗੀ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਕੇ, ਭਾਵ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼, ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਗਤ ਲਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਗੁੰਦਣ ਅਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜਦੋਂ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਉਣਗੇ ਤਾਂ ਹਾਰ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਦਿਸਣਗੇ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਲਗੀ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
Teacher's Note:
a) ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ: ਪ੍ਰਸੰਗ 3 ਅੰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ 5 ਅੰਕ।
b) ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖੋ।
c) ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਤਰ ਦਾ ਭਾਵ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ।
ਜਾਂ
ਲੱਪ ਕੁ ਏ ਚੁੰਗ ਮੇਰੀ
ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਟੋਰ ਨੀਂ
ਕੱਚੇ-ਕੱਚੇ ਰੱਖ ਨਾ ਨੀਂ
ਰਾੜ੍ਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੋਰ ਨੀਂ
ਕਰਾਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਮੁਕਾ ਦੇ ਨੀਂ ਪੁਆੜਾ
ਨੀਂ ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ ਭੁੰਨ ਦੇ
ਭੱਠੀ ਵਾਲੀਏ।
Answer:
ਪ੍ਰਸੰਗ: ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ 'ਲਾਜ਼ਮੀ ਪੰਜਾਬੀ-12' ਨਾਂ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ 'ਗੀਤ' ਵਿੱਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਭੱਠੀ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੁੰਨਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਛੇਤੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਕੋਲ਼ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਭੱਠੀ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ਼ ਤਾਂ ਬੱਸ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਹੀ ਦਾਣੇ ਹਨ। ਭਾਵ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੰਢਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੰਨਾ ਕੇ ਉਹ ਭੱਠੀ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਤੋਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕੱਚੇ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਣ। ਉਹ ਭੱਠੀ ਵਾਲ਼ੀ (ਮੌਤ) ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਭਾਵ ਦੁੱਖ, ਛੇਤੀ ਭੁੰਨ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਹ ਪੁਆੜਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੌਂ ਜਾਵੇ।
Teacher's Note:
a) ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ: ਪ੍ਰਸੰਗ 3 ਅੰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ 5 ਅੰਕ।
b) ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜ਼ਰੂਰ ਖੋਲ੍ਹੋ: ਭੱਠੀ ਵਾਲ਼ੀ = ਮੌਤ, ਦਾਣੇ/ਪਰਾਗਾ = ਦੁੱਖ।
c) ਕਵੀ ਦਾ ਨਾਂ (ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ) ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ('ਗੀਤ') ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਨਾ ਭੁੱਲੋ।
7. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਚੁਣ ਕੇ ਲਿਖੋ- [4 Marks]
(i) ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ? [1 Mark]
(A) ਬਰਸਾਤ
(B) ਕਿਣ-ਮਿਣ
(C) ਛਹਿਬਰ
(D) ਬਹਾਰ
Answer: (C) ਛਹਿਬਰ
Teacher's Note:
a) 'ਛਹਿਬਰ ਲਾਉਣਾ' ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਲਗਾਤਾਰ ਝੜੀ ਲਾ ਦੇਣਾ, ਭਾਵ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਣਾ।
b) ਬਰਸਾਤ ਅਤੇ ਕਿਣ-ਮਿਣ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ 'ਛਹਿਬਰ' ਹੈ।
(ii) ਚਰਾਗਾਂ ਵਾਂਗ ਕੌਣ ਜਗ ਰਿਹਾ ਸੀ? [1 Mark]
(A) ਬਲਬ
(B) ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ
(C) ਤਾਰੇ
(D) ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ
Answer: (B) ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ
Teacher's Note:
a) ਉੱਤਰ-ਕੁੰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਰਾਗਾਂ ਵਾਂਗ ਜਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
b) 'ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ' ਅਤੇ 'ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ' ਵਿੱਚ ਭੁਲੇਖਾ ਨਾ ਖਾਓ।
(iii) ‘ਚੁੰਮ-ਚੁੰਮ ਰੱਖੋ’ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕਵੀ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ? [1 Mark]
(A) ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ
(B) ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ
(C) ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
(D) ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ
Answer: (D) ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ
Teacher's Note:
a) 'ਚੁੰਮ ਚੁੰਮ ਰੱਖੋ' ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਹੈ।
b) ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਵੀ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰੋ।
(iv) ਘੋੜੇ ਦੀ ਕਾਠੀ ਉੱਤੇ ਕੀ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ? [1 Mark]
(A) ਰੰਗ
(B) ਲਹੂ
(C) ਦੁੱਧ
(D) ਪਸੀਨਾ
Answer: (B) ਲਹੂ
Teacher's Note:
a) ਉੱਤਰ-ਕੁੰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕਾਠੀ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
b) ਅਜਿਹੇ ਵੇਰਵੇ ਵਾਲ਼ੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤਸਵੀਰਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖੋ।
ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 6+5+8=19
8. ‘ਨੀਲੀ’ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਾਰ ਲਿਖੋ? 125 ਤੋਂ 150 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ। [6 Marks]
Answer: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਨੀਲੀ' ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਬੜੇ ਮਾਰਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਦਾ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨੋ-ਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਚਿਤਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਗਊ 'ਨੀਲੀ' ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਚਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵੱਛੀ ਜੰਮਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗਵਾਲਾ ਆਰਥਿਕ ਮਜਬੂਰੀ ਕਾਰਨ ਵੱਛੀ ਲਈ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੱਛੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ-ਪੀਂਦੀ। ਮਸਾਲੇ ਵਾਲ਼ਾ ਚਾਰਾ ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਚੋਣ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਗਵਾਲਾ ਚਾਰੇ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਉਸ ਅੱਗੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਵਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨੀਲੀ ਇੱਕ ਮਾਂ ਵੀ ਹੈ। ਵੱਛੀ ਦੇ ਮਰਨ ’ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਮਤਾ ਵਲੂੰਧਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਗਵਾਲਾ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ (ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਵਾਰਥੀ ਸੋਚ) ਵੀ ਲਿਖੋ।
b) ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਂ (ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ) ਅਤੇ 'ਮਾਨਵੀਕਰਨ' ਸ਼ਬਦ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
c) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਸਮਝ-ਸੂਝ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਜਾਂ
‘ਸਾਂਝ’ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਦਾ ਪਾਤਰ-ਚਿਤਰਨ ਬਾਰੇ 125 ਤੋਂ 150 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਦਿਓ। [6 Marks]
Answer: ਪ੍ਰੋ. ਐਮ. ਐਲ. ਮਲ੍ਹੋਤਰਾ
'ਸਾਂਝ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰੋ. ਐਮ. ਐਲ. ਮਲ੍ਹੋਤਰਾ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਪਰ ਗ਼ਰੀਬ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੁੱਢੇ ਵਾਰੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਉੱਤੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਪਤਲੂਨ ਅਤੇ ਬੁਸ਼ਰਟ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਈ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਜਬੂਰ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਤੀਹ ਪੈਸੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਮਾਈ ਨੂੰ ਬੱਸ ਦੀ ਟਿਕਟ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਈ ਦੇ ਮੈਲ਼ੇ-ਕੁਚੈਲ਼ੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਘਿਰਣਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਈਕਲ ’ਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਚੀਰੇ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਪੱਥਰ-ਦਿਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਮਾਈ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਂਝ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਪਾਤਰ ਦੇ ਗੁਣ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਚੋ: ਗ਼ਰੀਬ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ, ਮਜਬੂਰ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ।
b) ਹਰ ਗੁਣ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨਾਲ਼ ਸਿੱਧ ਕਰੋ।
c) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਵੀ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
9. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਚੁਣ ਕੇ ਲਿਖੋ- [5 Marks]
(i) ‘ਮਾੜਾ ਬੰਦਾ’ ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ? [1 Mark]
(A) ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ
(B) ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ
(C) ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
(D) ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
Answer: (C) ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
Teacher's Note:
a) 'ਮਾੜਾ ਬੰਦਾ' ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।
b) ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰੋ।
(ii) ਜੀਤੋ ਦੇ ਘਰ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ? [1 Mark]
(A) 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ
(B) 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ
(C) 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ
(D) ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ
Answer: (B) 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ
Teacher's Note:
a) ਉੱਤਰ-ਕੁੰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਤੋ ਦੇ ਘਰ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ।
b) ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅੰਕ (ਸਾਲ, ਉਮਰ, ਰੁਪਏ) ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਕਰੋ।
(iii) ਗਵਾਲਾ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਚੂਲੀ ਦੁੱਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਚਾਉਂਦਾ? [1 Mark]
(A) ਚਾਹ ਲਈ
(B) ਆਪਣੇ ਲਈ
(C) ਵੱਛੀ ਲਈ
(D) ਲੇਖਕ ਦੀ ਤ੍ਰੀਮਤ ਲਈ
Answer: (C) ਵੱਛੀ ਲਈ
Teacher's Note:
a) 'ਨੀਲੀ' ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲਾ ਆਰਥਿਕ ਮਜਬੂਰੀ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਦੁੱਧ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
b) ਵੱਛੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
(iv) ‘ਨੀਲੀ’ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਭੁੱਖੀ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ - [1 Mark]
(A) ਗਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
(B) ਚਾਰਾ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
(C) ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗੀ।
(D) ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਛੀ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਸੀ।
Answer: (D) ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਛੀ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਸੀ।
Teacher's Note:
a) ਵੱਛੀ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੀਲੀ ਇੰਨੀ ਉਦਾਸ ਹੋਈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ-ਪੀਤਾ।
b) ਗਵਾਲਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਸਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਚਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ (A) ਅਤੇ (B) ਗ਼ਲਤ ਹਨ।
(v) ‘ਘਰ ਜਾ ਆਪਣੇ’ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਤੋ ਦੀ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਹੈ? [1 Mark]
(A) 17 ਸਾਲ
(B) 18 ਸਾਲ
(C) 19 ਸਾਲ
(D) 20 ਸਾਲ
Answer: (A) 17 ਸਾਲ
Teacher's Note:
a) ਉੱਤਰ-ਕੁੰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਤੋ ਦੀ ਉਮਰ 17 ਸਾਲ ਹੈ।
b) ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਅੰਕਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਨਾ ਕਰੋ।
(vi) ਰਿਕਸ਼ੇ ਵਾਲ਼ੇ ਨੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਫੜਾਏ ਕਿੰਨੇ ਰੁਪਏ ਵਗਾਹ ਮਾਰੇ ਸਨ? [1 Mark]
(A) ਦੋ ਰੁਪਏ
(B) ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ
(C) ਚਾਰ ਰੁਪਏ
(D) ਪੰਜ ਰੁਪਏ
Answer: (A) ਦੋ ਰੁਪਏ
Teacher's Note:
a) 'ਮਾੜਾ ਬੰਦਾ' ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਿਕਸ਼ੇ ਵਾਲ਼ਾ ਦੋ ਰੁਪਇਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
b) ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦੋ ਰੁਪਏ ਵਗਾਹ ਮਾਰੇ; 'ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ' ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ।
10. ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ 25 ਤੋਂ 30 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ- [8 Marks]
(i) ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਲਾਲ ਚੀਰੇ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਬਾਰੇ ਕੀ-ਕੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ? [2 Marks]
Answer: ਮਾਈ ਨੂੰ ਬਿਠਾਏ ਬਿਨਾਂ ਲੰਘਣ ’ਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚੀਰੇ ਵਾਲ਼ਾ ਪੱਥਰ-ਦਿਲ ਜਾਪਿਆ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਈ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਉੱਤਰ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ: ਪਹਿਲਾਂ 'ਪੱਥਰ-ਦਿਲ' ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਆਪਣਾ' ਲੱਗਣਾ।
b) ਸੋਚ ਦੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਮਾਈ ਦੀ ਮਦਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼, ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖੋ।
(ii) ਵੱਛੀ ਮਰਨ ’ਤੇ ਨੀਲੀ ਦੁੱਧ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਰਹੀ? [2 Marks]
Answer: ਨੀਲੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਛੀ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਸੀ ਕਿ ਗਵਾਲੇ ਨੇ ਸਵਾਰਥ ਵੱਸ ਵੱਛੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾ ਪਿਲਾ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ: ਮਮਤਾ ਵੱਸ ਦੁੱਖ, ਵੱਛੀ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਗਵਾਲੇ ਦਾ ਸਵਾਰਥ।
b) ਉੱਤਰ 25 ਤੋਂ 30 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖੋ।
(iii) ਲੇਖਕ ਦੇ ਰਿਕਸ਼ੇ ਵਾਲ਼ੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹਨ? ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ। [2 Marks]
Answer: ਲੇਖਕ ਰਿਕਸ਼ੇ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਕਮੀਨਾ, ਭੁੱਖੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲ਼ਾ, ਬੇਵਕੂਫ਼ ਤੇ ਜਾਹਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਰੁਪਈਆ ਵੱਧ ਲੈਣ ਲਈ ਝਗੜ ਕੇ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਰਿਕਸ਼ੇ ਵਾਲ਼ਾ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਕਮਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
b) 'ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ' ਲਿਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਰੱਟ ਕੇ ਨਾ ਲਿਖੋ।
(iv) ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਭਾਈ ਜੀਤੋ ਨੂੰ ਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ? [2 Marks]
Answer: ਭਾਈ ਨੇ ਜੀਤੋ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਅਧੀਨਗੀ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲ਼ਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਪਤੀ ਉਸ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਹੈ, ਹਰ ਕੰਮ ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਮੁੱਖ ਗੁਣ: ਅਧੀਨਗੀ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ।
b) ਪਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਿਵਣ, ਖਵਣ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
(v) ਜੀਤੋ ਦੇ ਵੀਰ ਦਾ ਗੱਚ ਕਿਸ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਭਰ ਆਇਆ ਸੀ? [2 Marks]
Answer: ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੋਂਦੀ ਜੀਤੋ ਨੇ ਵੀਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਰੁਪਏ ਕਾਰੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀਰ ਦਾ ਗੱਚ ਭਰ ਆਇਆ।
Teacher's Note:
a) ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ: ਜੀਤੋ ਦਾ ਰੋਣਾ, ਰੁਪਏ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਣਾ।
b) 'ਗੱਚ ਭਰ ਆਉਣਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਣਾ; ਇਸ ਭਾਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ 13
11. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਚੁਣ ਕੇ ਲਿਖੋ- [5 Marks]
(i) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮੇਲੇ ਕਿਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ? [1 Mark]
(A) ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ਼
(B) ਮੌਸਮਾਂ, ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼
(C) ਲੋਕ-ਨਾਚ ਨਾਲ਼
(D) ਏਕਤਾ ਨਾਲ਼
Answer: (B) ਮੌਸਮਾਂ, ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼
Teacher's Note:
a) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮੇਲੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
b) ਲੋਕ-ਨਾਚ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ।
(ii) ਛਟੀ ਦੀ ਰਸਮ ਜਣੇਪੇ ਤੋਂ ਕਿੰਨ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? [1 Mark]
(A) ਛੇਵੇਂ
(B) ਸੱਤਵੇਂ
(C) ਅੱਠਵੇਂ
(D) ਨੌਂਵੇਂ
Answer: (A) ਛੇਵੇਂ
Teacher's Note:
a) ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਚੌਕ ਪੂਰ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖੁਆਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਛਟੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
b) ਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਛਟੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਨਾਲ਼ ਹੈ।
(iii) ‘ਕੋਟਲਾ-ਛਪਾਕੀ’ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ? [1 Mark]
(A) ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ
(B) ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ
(C) ਔਰਤਾਂ ਦੀ
(D) ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ
Answer: (D) ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ
Teacher's Note:
a) ਕੋਟਲਾ-ਛਪਾਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਖੇਡ ਹੈ।
b) ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ, ਗੱਭਰੂਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰੋ।
(iv) ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਮੀ ਕਿਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ? [1 Mark]
(A) ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੀ
(B) ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੀ
(C) ਸਰਪੰਚ ਦੀ
(D) ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੀ
Answer: (A) ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੀ
Teacher's Note:
a) ਉੱਤਰ-ਕੁੰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਮੀ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ।
b) ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 'ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹਨ।
(v) ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? [1 Mark]
(A) ਝੂੰਮਰ
(B) ਸੰਮੀ
(C) ਗਿੱਧਾ
(D) ਭੰਗੜਾ
Answer: (C) ਗਿੱਧਾ
Teacher's Note:
a) ਉੱਤਰ-ਕੁੰਜੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ (C) ਗਿੱਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
b) ਸੰਮੀ ਅਤੇ ਝੂੰਮਰ ਵੀ ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਪੜ੍ਹੋ।
12. ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ 60 ਤੋਂ 70 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ- [8 Marks]
(i) ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ ਹਨ? [4 Marks]
Answer: ਜਨਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਰਸਮਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਭ ਦੇ ਤੀਜੇ, ਪੰਜਵੇਂ ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸ ਦਿਨ ਦੀਵਾ ਬਾਲ਼ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁੜ, ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ 'ਪੰਜਵੀਂ-ਨਹਾਉਣ' ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਚੌਕ ਪੂਰ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਰਸਮ 'ਛਟੀ' ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
Teacher's Note:
a) ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ: ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
b) ਗੁੜ੍ਹਤੀ, ਪੰਜਵੀਂ-ਨਹਾਉਣ ਅਤੇ ਛਟੀ ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਉੱਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।
(ii) ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ? [4 Marks]
Answer: ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਅਤੇ ਮਾਣ-ਮੱਤਾ ਵਿਰਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਬਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸਦਭਾਵਨਾ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Teacher's Note:
a) ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਲਿਖੋ: ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ।
b) 'ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ' ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਤਾ ਹੈ।
(iii) ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਪਰਸਥਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ-ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਦਲਾਅ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ। [4 Marks]
Answer: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਪਰਸਥਿਤੀਆਂ ਲੋਕ-ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਪਿੰਡਾਂ, ਪਿੜਾਂ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੇਜ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਮੁਦਰਾਵਾਂ, ਨਵੇਂ ਸਿਰਜੇ ਗੀਤਾਂ, ਬੋਲੀਆਂ, ਸਟੇਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ, ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ, ਹਾਰ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅਤੇ ਸਾਜ਼-ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਤਬਦੀਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਲੋਕ-ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ (ਪਿੜ ਤੋਂ ਸਟੇਜ ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੱਕ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।
b) ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਖੇਤਰ ਗਿਣਾਓ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਦਿਓ।
Free study material for Languages
Download CBSE Sample Papers: Class 12 Punjabi
Access Sample Papers for Class 12 Punjabi
Access structured sample papers for Class 12 Punjabi. Solving the CBSE Class 12 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download provided above helps students understand official exam blueprints and tackle anticipated question formats with confidence.
Maximize Your Scores with Model Papers
- Original Practice Material: Access unique questions for Punjabi designed to challenge your understanding.
- Self-Assessment: Evaluate scores per set to pinpoint weak zones in Class 12 Punjabi.
- Exam Completion Skills: Routine problem sets train you to manage test duration efficiently without stress.
How to Analyze Your Performance in CBSE Class 12 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download
- Verify Answers: Compare your responses against professional teacher solutions provided in the sample paper keys.
- Error Analysis: Class 12 learners must review incorrect answers carefully to understand underlying mistakes.
- Concept Reinforcement: Consult the official NCERT book for Class 12 Punjabi when stuck before re-attempting problems.
FAQs
You can download the complete PDF for CBSE Class 12 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download for free from StudiesToday.com. Our resources for Class 12 Punjabi are updated for the latest academic session and follow the official exam pattern.
Yes, CBSE Class 12 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download comes with detailed, teacher-verified solutions. We have provided step-by-step answers for Punjabi to help students of Class 12 understand correct methodology and marking scheme.
Practicing this Punjabi paper helps in time management and identifying important topics. For Class 12, solving mock papers is the best way to gain confidence and reduce exam-day anxiety.
Yes, all our study materials for Class 12 Punjabi are provided in a mobile-friendly PDF format. You can easily download CBSE Class 12 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download on your mobile device.