Class 9 Sanskrit Parishisht 04 Shabdarupani: NCERT Study Material
Explore the complete NCERT textbook for Class 9 Sanskrit. Tailored for the 2026-27 curriculum, this resource breaks down complex topics to help students prepare effectively for school examinations.
Read and Download Parishisht 04 Shabdarupani
View or download the dedicated Parishisht 04 Shabdarupani resource below. This chapter-by-chapter structuring ensures easy navigation for daily study routines. For comprehensive exam preparation, pair this reading with our verified NCERT Solutions.
परिशिष्टम् ४ - शब्दरूपाणि
पुंलिङ्गशब्दाः
'न्' कारान्तः पुंलिङ्गः 'ब्रह्मन्' शब्दः
| विभक्तिः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | ब्रह्मा | ब्रह्माणौ | ब्रह्माणः |
| द्वितीया | ब्रह्माणम् | ब्रह्माणौ | ब्रह्मणः |
| तृतीया | ब्रह्मणा | ब्रह्मभ्याम् | ब्रह्मभिः |
| चतुर्थी | ब्रह्मणे | ब्रह्मभ्याम् | ब्रह्मभ्यः |
| पञ्चमी | ब्रह्मणः | ब्रह्मभ्याम् | ब्रह्मभ्यः |
| षष्ठी | ब्रह्मणः | ब्रह्मणोः | ब्रह्मणाम् |
| सप्तमी | ब्रह्मणि | ब्रह्मणोः | ब्रह्मसु |
| सम्बोधनम् | हे ब्रह्मन् | हे ब्रह्माणौ | हे ब्रह्माणः |
'न्' कारान्तः पुंलिङ्गः 'गुणिन्' शब्दः
| विभक्तिः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | गुणी | गुणिनौ | गुणिनः |
| द्वितीया | गुणिनम् | गुणिनौ | गुणिनः |
| तृतीया | गुणिना | गुणिभ्याम् | गुणिभिः |
| चतुर्थी | गुणिने | गुणिभ्याम् | गुणिभ्यः |
| पञ्चमी | गुणिनः | गुणिभ्याम् | गुणिभ्यः |
| षष्ठी | गुणिनः | गुणिनोः | गुणिनाम् |
| सप्तमी | गुणिनि | गुणिनोः | गुणिषु |
| सम्बोधनम् | हे गुणिन् | हे गुणिनौ | हे गुणिनः |
शिक्षक की टिप्पणी
a) 'ब्रह्मन्' और 'गुणिन्' दोनों नकारान्त पुंलिङ्ग हैं, पर प्रथमा एकवचन अलग है: ब्रह्मा और गुणी।
b) 'ब्रह्मन्' में 'र' के कारण 'न' का 'ण' होता है (ब्रह्मणा, ब्रह्मणाम्), जबकि 'गुणिन्' में 'न' ही रहता है (गुणिना, गुणिनाम्)।
c) 'भ्याम्', 'भिः', 'भ्यः' और 'सु' वाले रूपों में अन्तिम 'न्' हट जाता है: ब्रह्मभ्याम्, गुणिभिः, ब्रह्मसु, गुणिषु।
'न्' कारान्तः पुंलिङ्गः 'पथिन्' शब्दः
| विभक्तिः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | पन्थाः | पन्थानौ | पन्थानः |
| द्वितीया | पन्थानम् | पन्थानौ | पथः |
| तृतीया | पथा | पथिभ्याम् | पथिभिः |
| चतुर्थी | पथे | पथिभ्याम् | पथिभ्यः |
| पञ्चमी | पथः | पथिभ्याम् | पथिभ्यः |
| षष्ठी | पथः | पथोः | पथाम् |
| सप्तमी | पथि | पथोः | पथिषु |
| सम्बोधनम् | हे पन्थाः | हे पन्थानौ | हे पन्थानः |
'स्' कारान्तः पुंलिङ्गः 'विद्वस्' शब्दः
| विभक्तिः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | विद्वान् | विद्वांसौ | विद्वांसः |
| द्वितीया | विद्वांसम् | विद्वांसौ | विदुषः |
| तृतीया | विदुषा | विद्वद्भ्याम् | विद्वद्भिः |
| चतुर्थी | विदुषे | विद्वद्भ्याम् | विद्वद्भ्यः |
| पञ्चमी | विदुषः | विद्वद्भ्याम् | विद्वद्भ्यः |
| षष्ठी | विदुषः | विदुषोः | विदुषाम् |
| सप्तमी | विदुषि | विदुषोः | विद्वत्सु |
| सम्बोधनम् | हे विद्वन् | हे विद्वांसौ | हे विद्वांसः |
शिक्षक की टिप्पणी
a) 'पथिन्' के रूप तीन आधारों से बनते हैं: पन्थान्- (प्रथमा, द्वितीया एकवचन-द्विवचन), पथ्- (पथा, पथे, पथः) और पथि- (पथिभ्याम्, पथिषु)।
b) 'विद्वस्' के तीन आधार याद रखिए: विद्वांस्- (विद्वांसौ), विदुष्- (विदुषा) और विद्वद्- (विद्वद्भ्याम्); सप्तमी बहुवचन 'विद्वत्सु' है।
c) द्वितीया बहुवचन पर ध्यान दीजिए: पथः और विदुषः; ये प्रथमा बहुवचन से अलग हैं।
Official NCERT Textbook PDF: Class 9 Sanskrit Parishisht 04 Shabdarupani
Chapter Textbook PDF for Class 9 Sanskrit
Access the official NCERT Textbook for Class 9 Sanskrit Parishisht 04 Shabdarupani, updated for the current academic session. Recognized as the core reading material across schools nationwide, board evaluations rely entirely on this syllabus.
Digital E-Book Collection for Class 9 Sanskrit
Browse our comprehensive suite of NCERT books in English Medium designed for Class 9 students, offering clear conceptual breakdowns and concluding practice problems.
Complete Your Chapter Preparation
Elevate your study routine by reviewing our comprehensive NCERT Solutions and revision notes available on our platform free of charge.
FAQs
You can download the latest, teacher-verified PDF for NCERT Class 9 Sanskrit Sharda Parishisht 04 Shabdarupani (शब्दरूपाणि) PDF Download for free on StudiesToday.com. These digital editions are updated as per 2026-27 session and are optimized for mobile reading.
Yes, our collection of Class 9 Sanskrit NCERT books follow the 2026 rationalization guidelines. All deleted chapters have been removed and has latest content for you to study.
Downloading chapter-wise PDFs for Class 9 Sanskrit allows for faster access, saves storage space, and makes it easier to focus in 2026 on specific topics during revision.
NCERT books are the main source for NCERT exams. By reading NCERT Class 9 Sanskrit Sharda Parishisht 04 Shabdarupani (शब्दरूपाणि) PDF Download line-by-line and practicing its questions, students build strong understanding to get full marks in Sanskrit.