Download NCERT Class 9 Sanskrit Textbooks
Explore the complete NCERT textbook for Class 9 Sanskrit. Tailored for the 2026-27 curriculum, this resource breaks down complex topics to help students prepare effectively for school examinations.
Access Parishisht 05 Dhaturupani for Class 9 Sanskrit
Access the complete PDF for Parishisht 05 Dhaturupani below. This focused excerpt allows students to isolate specific topics for thorough review. Cross-reference your textbook exercises with our detailed NCERT Solutions for Class 9 Sanskrit.
परिशिष्टम् ५ - धातुरूपाणि
परस्मैपदिधातूनां लट्-लकारः णिच्-प्रत्ययान्तानां प्रयोगः (प्रेरणार्थे)
'पठ्'- धातुः
| पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुषः | पठति | पठतः | पठन्ति |
| मध्यमपुरुषः | पठसि | पठथः | पठथ |
| उत्तमपुरुषः | पठामि | पठावः | पठामः |
'पठ्' + णिच् = पठि
| पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुषः | पाठयति | पाठयतः | पाठयन्ति |
| मध्यमपुरुषः | पाठयसि | पाठयथः | पाठयथ |
| उत्तमपुरुषः | पाठयामि | पाठयावः | पाठयामः |
एवमेव लेखयति, खादयति, हासयति, चालयति, स्मृ (स्मारयति), पा (पाययति), क्रीडयति, नी (नाययति), दर्शयति, गमयति, भोजयति, दापयति, श्रावयति, ज्ञापयति, गणयति, चेत्यादयः।
शिक्षक की टिप्पणी
a) 'णिच्' प्रत्यय प्रेरणा का अर्थ देता है: पठति = पढ़ता है, पाठयति = पढ़वाता (पढ़ाता) है।
b) णिच् लगने पर धातु का 'अ' प्रायः 'आ' हो जाता है और '-अय' जुड़ता है: पठ् से पाठयति।
c) कुछ धातुओं के रूप विशेष हैं: पा से पाययति, नी से नाययति, स्मृ से स्मारयति; इन्हें अलग से याद कीजिए।
परस्मैपदिधातूनां पञ्चसु लकारेषु प्रयोगाः
'पठ्'- धातुः, लट्-लकारः
| पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुषः | पठति | पठतः | पठन्ति |
| मध्यमपुरुषः | पठसि | पठथः | पठथ |
| उत्तमपुरुषः | पठामि | पठावः | पठामः |
'पठ्'- धातुः, लृट्लकारः
| पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुषः | पठिष्यति | पठिष्यतः | पठिष्यन्ति |
| मध्यमपुरुषः | पठिष्यसि | पठिष्यथः | पठिष्यथ |
| उत्तमपुरुषः | पठिष्यामि | पठिष्यावः | पठिष्यामः |
'पठ्'- धातुः, लङ्-लकारः
| पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुषः | अपठत् | अपठताम् | अपठन् |
| मध्यमपुरुषः | अपठः | अपठतम् | अपठत |
| उत्तमपुरुषः | अपठम् | अपठाव | अपठाम |
'पठ्'- धातुः, लोट्-लकारः
| पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुषः | पठतु / पठतात् | पठताम् | पठन्तु |
| मध्यमपुरुषः | पठ / पठतात् | पठतम् | पठत |
| उत्तमपुरुषः | पठानि | पठाव | पठाम |
'पठ्'- धातुः, विधिलिङ्-लकारः
| पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुषः | पठेत् | पठेताम् | पठेयुः |
| मध्यमपुरुषः | पठेः | पठेतम् | पठेत |
| उत्तमपुरुषः | पठेयम् | पठेव | पठेम |
शिक्षक की टिप्पणी
a) पाँच लकारों की पहचान: लट् (वर्तमान), लृट् (भविष्यत्, 'इष्य' से), लङ् (भूतकाल, आरम्भ में 'अ'), लोट् (आज्ञा) और विधिलिङ् (चाहिए, 'ए' से)।
b) मिलते-जुलते रूपों से सावधान: 'पठत' लोट् मध्यमपुरुष बहुवचन है, जबकि 'अपठत' लङ् मध्यमपुरुष बहुवचन है; अन्तर केवल आरम्भ के 'अ' का है।
c) लोट् के प्रथम और मध्यमपुरुष एकवचन के दो-दो रूप हैं: पठतु / पठतात् और पठ / पठतात्।
Download NCERT E-Textbook: Class 9 Sanskrit Parishisht 05 Dhaturupani
Chapter Textbook PDF for Class 9 Sanskrit
Download the certified NCERT Textbook for Class 9 Sanskrit Parishisht 05 Dhaturupani. Educational authorities and instructors recommend this e-textbook as the foundational reference for all terminal tests and school assessments.
Digital E-Book Collection for Class 9 Sanskrit
Explore our exhaustive library of NCERT books in English Medium spanning all subjects in Class 9. Every chapter features comprehensive explanations followed by extensive end-of-chapter exercises.
Complete Your Chapter Preparation
Elevate your study routine by reviewing our comprehensive NCERT Solutions and revision notes available on our platform free of charge.
FAQs
You can download the latest, teacher-verified PDF for NCERT Class 9 Sanskrit Sharda Parishisht 05 Dhaturupani (धातुरूपाणि) PDF Download for free on StudiesToday.com. These digital editions are updated as per 2026-27 session and are optimized for mobile reading.
Yes, our collection of Class 9 Sanskrit NCERT books follow the 2026 rationalization guidelines. All deleted chapters have been removed and has latest content for you to study.
Downloading chapter-wise PDFs for Class 9 Sanskrit allows for faster access, saves storage space, and makes it easier to focus in 2026 on specific topics during revision.
NCERT books are the main source for NCERT exams. By reading NCERT Class 9 Sanskrit Sharda Parishisht 05 Dhaturupani (धातुरूपाणि) PDF Download line-by-line and practicing its questions, students build strong understanding to get full marks in Sanskrit.