NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 12 सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते

अभ्यासात् जायते सिद्धिः

Question 1. पाठे विद्यमानानां श्लोकानां उच्चारणं स्मरणं लेखनं च कुरुत।
Answer:
यह प्रश्न स्वाध्याय हेतु है। छात्र श्लोकों का शुद्ध उच्चारण कंठस्थ (स्मरण), सुंदर लेखन स्वयं अभ्यास करें।
In simple words: This question is for self-study. You should practice reading the verses of the chapter aloud, memorise them, and write them down in neat, beautiful handwriting.

Exam Tip: Regular loud reading of Sanskrit verses helps you memorise the correct pronunciations and improves reading speed.

Question 2. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखत।
(क) केषां शुद्धमुच्चारणं कर्तव्यम्?
(ख) वेदपुरुषस्य मुखं किम् उच्यते?
(ग) केन ब्रह्मलोके महीयते?
(घ) पाठकगुणाः कति भवन्ति?
(ङ) केषां गुणाः दोषाः च वर्णिताः?
Answer:
(क) वर्णानाम्
(ख) व्याकरणम्
(ग) सम्यग्वर्णप्रयोगेण
(घ) षट्
(ङ) पाठकानाम्
In simple words: Write down short, single-word answers for each of the questions based on the lesson.

Exam Tip: For one-word answers (एकपदेन), make sure to write the answer in the exact same grammatical case as the question word (e.g., if the question is केषाम्, the answer should end with -नाम् like वर्णानाम्).

Question 3. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत।
(क) व्याघ्री दंष्ट्राभ्यां कान् नयति ?
(ख) वर्णाः कथं प्रयोक्तव्याः ?
(ग) पाठकानां षड्-गुणाः के भवन्ति ?
(घ) के अधमाः पाठकाः भवन्ति ?
(ङ) ‘स्वजनः’ ‘श्वजनः’ च इत्यनयोः अर्थदृष्ट्या कः भेदः ?
(च) ‘सकलम्’ ‘शकलम्’ च इत्यनयोः अर्थदृष्ट्या कः भेदः ?
Answer:
(क) व्याघ्री दंष्ट्राभ्यां पुत्रान् नयति।
(ख) वर्णाः न अव्यक्ताः न च पीडिताः, सम्यक् प्रयोक्तव्याः।
(ग) माधुर्यम्, अक्षरव्यक्तिः, पदच्छेदः, सुस्वरः, धैर्यम्, लयसमर्थता च एते पाठकानां षड्गुणाः भवन्ति।
(घ) गीती, शीघ्री, शिरःकम्पी, लिखितपाठकः, अनर्थज्ञः, अल्पकण्ठः च एते अधमाः पाठकाः भवन्ति।
(ङ) 'स्वजनः' इत्यस्य अर्थः बन्धुजनः (अपना/सम्बन्धी) अस्ति तथा 'श्वजनः' इत्यस्य अर्थः कुक्कुरः (कुत्ता) अस्ति।
(च) 'सकलम्' इत्यस्य अर्थः सम्पूर्णम् अस्ति तथा 'शकलम्' इत्यस्य अर्थः खण्डः (टुकड़ा) अस्ति।
In simple words: These are complete sentence answers that explain rules for proper reading, the qualities of good readers, and word meanings.

Exam Tip: When writing complete sentence answers, copy the grammar and layout of the question and substitute the question word with your detailed answer.

Question 4. अधोलिखितानि लक्षणानि पाठकस्य गुणाः वा दोषाः वा इति विभजत।
[अक्षरव्यक्तिः, शीघ्री, लिखितपाठकः, लयसमर्थम्, अनर्थः, अल्पकण्ठः, माधुर्यम्, गीती, पदच्छेदः, शिरःकम्पी, अनर्थज्ञः, धैर्यम्, सुस्वरः]
Answer:

In simple words: This table separates a reader's habits into good qualities (गुणाः) that we should keep, and bad faults (दोषाः) that we should avoid.

Exam Tip: Memorise the textbook verses listing the six qualities (माधुर्यमक्षरव्यक्तिः...) and six faults (गीती शीघ्री शिरःकम्पी...) to quickly solve sorting tables.

Question 5. श्लोकानुसारं रिक्तस्थानानि उचितैः शब्दैः पूरयत।
(क) भीता _________ तद्वद् वर्णान् प्रयोजयेत्।
(ख) _________ लयसमर्थ च षडेते पाठका गुणाः।
(ग) गीती शीघ्री _________ तथा लिखित पाठकः।
(घ) एवं वर्णाः प्रयोक्तव्या नाव्यक्ता न च _________।
(ङ) स्वजनः _________ माभूत् सकलं शकलं सकृत् शकृत्।
Answer:
(क) भीता पतनभेदाभ्याम् तद्वद् वर्णान् प्रयोजयेत्।
(ख) माधुर्यम् अक्षरव्यक्तिः पदच्छेदः सुस्वरः धैर्यं लयसमर्थ च षडेते पाठका गुणाः।
(ग) गीती शीघ्री शिरःकम्पी तथा लिखित पाठकः।
(घ) एवं वर्णाः प्रयोक्तव्या नाव्यक्ता न च पीडिताः।
(ङ) स्वजनः श्वजनः माभूत् सकलं शकलं सकृत् शकृत्।
In simple words: Fill in the missing words in these verses using the correct text from your lesson's poems.

Exam Tip: Learn the spelling of key terms like "पतनभेदाभ्याम्" and "शिरःकम्पी" carefully so you do not lose marks for minor spelling errors.

Question 6. अधोलिखितानि वाक्यानि सत्यम् वा असत्यम् वा इति लिखत।
यथा - पदच्छेदः पाठकानां गुणः अस्ति। - सत्यम्
(क) गानसहितपठनं पाठकानां दोषः भवति।
(ख) माधुर्यं नाम अक्षराणाम् उच्चारणे स्पष्टता अस्ति।
(ग) शकृत् नाम एकवारम् इति अर्थः अस्ति।
(घ) अव्यक्ताः वर्णाः प्रयोक्तव्याः भवन्ति।
(ङ) व्याघ्री यथा पुत्रान् हरति तथा वर्णान् प्रयोजयेत्।
Answer:
(क) सत्यम्
(ख) असत्यम्
(ग) असत्यम्
(घ) असत्यम्
(ङ) सत्यम्
In simple words: Write 'सत्यम्' if the statement about Sanskrit pronunciation and word meanings is correct, and 'असत्यम्' if it is incorrect.

Exam Tip: Pay close attention to words like 'अव्यक्ताः' (unclear) or 'शकृत्' (waste/dung) to ensure you do not mix them up with similar-sounding words like 'सकृत्' (once).