NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 11 सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख भागः)

अभ्यासात् जायते सिद्धिः

Question 1. निम्नलिखितेषु वाक्येषु रिक्तिवर्णीयानि स्थूलपदानी आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
Answer:
(क) वीरवरः कान् प्राबोधयत्?
(ख) ते सर्वे कुत्र गताः?
(ग) वीरवरः वर्तनस्य निस्तारं केन अकरोत्?
(घ) राजा कुत्र प्राविशत्?
(ङ) महीपतिः वीरवराय किम् अयच्छत्?
In simple words: In this exercise, we rewrite the sentences into questions by using question words like who, where, or what.

Exam Tip: Always place a question mark (?) at the end of the sentence and ensure the interrogative pronoun (किम) matches the gender and case of the word being replaced.

Question 2. अधोलिखितान् प्रश्नान् उत्तरत -
(क) वीरवरः किम् अवर्णयत् ?
(ख) प्राज्ञः धनानि जीवितञ्च केभ्यः उत्सृजेत् ?
(ग) केन सदृशः लोके न भूतो न भविष्यति ?
(घ) का अदृश्या अभवत् ?
(ङ) सपरिवारः वीरवरः कुत्र गतवान् ?
Answer:
(क) वीरवरः अखिलराजलक्ष्मीसंवादम् अवर्णयत्।
(ख) प्राज्ञः धनानि जीवितञ्च परार्थे उत्सृजेत्।
(ग) वीरवरेण सदृशः लोके न भूतो न भविष्यति।
(घ) राजलक्ष्मी अदृश्या अभवत्।
(ङ) सपरिवारः वीरवरः स्वगृहम् गतवान्।
In simple words: These are direct answers to the questions based on the characters and events in the chapter.

Exam Tip: Read the question word carefully (like किम्, कुत्र, केभ्यः) and substitute it with the correct facts in the same grammatical format.

Question 3. अधोलिखितेषु वाक्येषु रिक्तिवर्णीयानि केभ्यः पुस्तिकावाक्यानि इति उदाहरणानुसारं गुरुं लिखत -
Answer:

In simple words: This exercise helps us identify which person is being referred to by the pronouns like 'me' or 'my' in the dialogues.

Exam Tip: Identify the speaker and listener for each statement. Use the dative case (Chaturthi Vibhakti) to write the name of the receiver (e.g., शूद्रकाय, वीरवराय).

Question 4. उदाहरणानुसारं निम्नलिखितनि वाक्यानि अन्यरूपेण लिखत -
यथा - कृतो मया गृहीतस्वामिवर्तनस्य निस्तारो स्वपुत्रोत्सर्गेण।
गृहीतस्वामि वर्तनस्य निस्तारो मया स्वपुत्रोत्सर्गेण कृतः।
(क) नेदानीं राज्यभङ्गस्ते भविष्यति।
(ख) तेन पतितं स्वशिरः स्वकरस्थखड्गेन।
(ग) तदा ममायुःशेषेणापि जीवतु राजपुत्रो वीरवरः सह पुत्रेण पत्न्या दुहित्रा च।
(घ) तत्क्षणादेव देवी गताऽदर्शनम्।
(ङ) महीपतिस्तस्मै प्रायच्छत् समग्रकर्णाटप्रदेशं राजपुत्राय वीरवराय।
(च) जायन्ते च म्रियन्ते च मादृशाः क्षुद्रजन्तवः।
Answer:
(क) ते राज्यभङ्गः इदानीं न भविष्यति।
(ख) स्वकरस्थखड्गेन तेन स्वशिरः पतितम्।
(ग) तदा मम आयःशेषेण अपि राजपुत्रः वीरवरः जीवतु।
(घ) देवी तत्क्षणादेव अदर्शनं गता।
(ङ) महीपतिः तस्मै समग्रकर्णाटप्रदेशं प्रायच्छत्।
(च) मादृशाः क्षुद्रजन्तवः जायन्ते च म्रियन्ते च।
In simple words: In this question, we rearrange the words in each sentence to make the word order simple and easy to understand.

Exam Tip: Keep the verbs (like भविष्यति, पतितम्, जीवतु, गता) towards the end of the sentence to align with typical Sanskrit prose structure.

Question 5. उदाहरणानुसारं अधोलिखितानां पदानां पदच्छेदं कुरुत -
Answer:

In simple words: This table shows how we break down long compound words into simple, smaller words.

Exam Tip: Be careful with combined letters like 'त्त', 'श्छ', or 'दु', and split them by identifying the actual root words.

Question 6. उदाहरणानुसारं पाठगतानि पदानि अधिकृत्य सन्धियुक्तपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
Answer:

In simple words: Here we combine two or more separate words into a single joint word using the rules of Sandhi.

Exam Tip: Practice Visarga Sandhi (like ः changing to o/ऽ) and Schutva Sandhi (like त् changing to च्) as they are frequently asked in exams.

Question 7. निम्नलिखितपदानां सन्धिच्छेदं कुरुत -
Answer:

In simple words: This table explains how we split combined words into their individual components by reversing Sandhi rules.

Exam Tip: Look out for the 'ऽ' symbol which usually breaks down into an 'अ' sound when splitting words.

Question 8. अधोलिखितानि कथनानि कथायाः घटनानुसारं लिखत -
(क) सर्वं दृष्ट्वा राजा शूद्रकः अपि सर्वस्वसमर्पणार्थं सिद्धः अभवत्।
(ख) पितुः वार्तां श्रुत्वा शक्तिधरः प्रसन्न तथा स्वस्य समर्पणार्थं सिद्धः अभवत्।
(ग) प्रातः राजा वीरवरम् अपृच्छत् 'ह्यः रात्रौ किम् अभवत्'?
(घ) वीरवरो गृहं गत्वा पत्नीं पुत्रं पुत्रीञ्च प्राबोधयत् सर्वं वार्ताम् अकथयत्।
(ङ) वीरवरेण उक्तम् - स्वामिन्! न कापि वार्ता। सा नारी अदृश्या अभवत्।
(च) भगवती प्रसन्ना अभवत्। भगवत्याः कृपया सर्वे जीवितवन्तः।
(छ) वीरवरः परिवारेण सह सर्वस्वसमर्पणम् अकरोत्।
Answer:
1. (घ) वीरवरो गृहं गत्वा पत्नीं पुत्रं पुत्रीं च प्राबोधयत्, सर्वां च वार्तां अकथयत्।
2. (ख) पितुः वार्तां श्रुत्वा शक्तिधरः प्रसन्नतया स्वस्य समर्पणार्थं सिद्धः अभवत्।
3. (छ) वीरवरेण परिवारेण सह सर्वस्वसमर्पणम् अकरोत्।
4. (क) सर्वं दृष्ट्वा राजा शूद्रकः अपि सर्वस्वसमर्पणार्थं सिद्धः अभवत्।
5. (च) भगवती प्रसन्ना अभवत्। भगवत्याः कृपया सर्वे जीवितवन्तः।
6. (ग) प्रातः राजा वीरवरम् अपृच्छत् 'ह्यः रात्रौ किम् अभवत्'?
7. (ङ) वीरवरेण उक्तम् - स्वामिन्! न कापि वार्ता। सा नारी अदृश्या अभवत्।
In simple words: This exercise puts the events of the story in the correct order from start to finish.

Exam Tip: Read through the story once before sequencing to easily spot which events come first and which happen towards the end.