Official NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit: Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक
Review structured textbook solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक. Built according to NCERT guidelines for the 2026-27 academic year, these downloadable answers support daily revision and problem-solving accuracy.
Chapter-wise Solutions for Sanskrit: Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक
View or download the dedicated Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक solution resource below. Engaging with these textbook answers under focused study conditions ensures continuous academic progress and mastery of the 2026-27 curriculum for Sanskrit.
[view:standard_text_in_node
अभ्यासात् जायते सिद्धिः
Question 1. अधोलिखितान् प्रश्नान् एकपदेन उत्तरत –
(क) शकुरूपं कः धृतवान्?
(ख) धन्वन्तरिः (शकुः) कुत्र उपविश्य ध्वनिम् अकरोत्?
(ग) अन्ते शकुः कस्य आश्रमस्य समीपं गतवान्?
(घ) ऋतवः कति सन्ति?
(ङ) वाग्भटः शकस्य रहस्यं केभ्यः उक्तवान्?
Answer:
(क) धन्वन्तरिः
(ख) वृक्षे
(ग) वाग्भटस्य
(घ) षट्
(ङ) शिष्येभ्यः
In simple words: इन सभी प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में इस प्रकार हैं - (क) पक्षी का रूप धन्वन्तरि ने धारण किया था, (ख) उन्होंने वृक्ष पर बैठकर आवाज की थी, (ग) अंत में पक्षी वाग्भट के आश्रम के समीप गया, (घ) वर्ष में कुल छह ऋतुएं होती हैं, और (ङ) वाग्भट ने इस पक्षी का रहस्य अपने शिष्यों को बताया।
Exam Tip: परीक्षा में 'एकपदेन उत्तरत' वाले प्रश्नों में केवल एक शब्द में ही उत्तर लिखना चाहिए। ध्यान रहे कि उत्तर लिखते समय सही विभक्ति और वचन का प्रयोग करें।
Question 2. पट्टिकातः उचितानि पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –
(क) ............ जनाः कथं निरामयाः भवन्ति?
(ख) अन्ते सः वैद्यस्य वाग्भटस्य ............ गतवान्।
(ग) तव उत्कृष्टेन ............ अहम् अतीव सन्तुष्टः अस्मि।
(घ) महर्षेः ............ नाम भवन्तः श्रुतवन्तः स्युः।
(ङ) लघुद्रव्याणि ............ सेवनेन हानिकराणि जायन्ते।
Answer:
(क) भारतवर्षे जनाः कथं निरामयाः भवन्ति?
(ख) अन्ते सः वैद्यस्य वाग्भटस्य कुटीरसमीपं गतवान्।
(ग) तव उत्कृष्टेन आयुर्वेदज्ञानेन अहम् अतीव सन्तुष्टः अस्मि।
(घ) महर्षेः चरकस्य नाम भवन्तः श्रुतवन्तः स्युः।
(ङ) लघुद्रव्याणि अतिमात्रं सेवनेन हानिकराणि जायन्ते।
In simple words: खाली स्थानों में सही शब्द इस प्रकार भरे जाएंगे - (क) भारतवर्ष में, (ख) कुटिया के पास, (ग) आयुर्वेद के ज्ञान से, (घ) चरक का, और (ङ) अत्यधिक मात्रा में।
Exam Tip: रिक्त स्थानों की पूर्ति करते समय वाक्य के अर्थ और व्याकरणिक कारक (विभक्ति) का विशेष ध्यान रखें ताकि वाक्य पूरी तरह शुद्ध बने।
Question 3. अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत –
(क) मधुरां वाणीं श्रुत्वा चिकित्सानिरतः वाग्भटः किम् अकरोत्?
(ख) वाग्भटः झटिति किम् अकरोत्?
(ग) छात्राः पुनः जिज्ञासया आचार्यं किम् अपृच्छन्?
(घ) भगवान् धन्वन्तरिः अस्माकं कृते संक्षेपेण किं प्रदत्तवान्?
(ङ) ऋषयः नित्यं कां प्रार्थनां कुर्वन्ति?
Answer:
(क) मधुरां वाणीं श्रुत्वा चिकित्सानिरतः वाग्भटः प्राङ्गणम् आगत्य सर्वतः अपश्यत्।
(ख) वाग्भटः झटिति तस्मै विहगाय मधुराणि फलानि समर्पितवान्।
(ग) छात्राः अपृच्छन् यत् शकुः "कोऽरुक्" इति किमर्थं वदति इति।
(घ) भगवान् धन्वन्तरिः अस्माकं कृते स्वास्थ्यरक्षणाय सूत्ररूपेण उपदेशं प्रदत्तवान्।
(ङ) ऋषयः नित्यं "सर्वे भवन्तु सुखिनः, सर्वे सन्तु निरामयाः" इति प्रार्थनां कुर्वन्ति।
In simple words: पूरे वाक्य के उत्तर इस प्रकार हैं - (क) मीठी आवाज सुनकर वाग्भट ने आँगन में आकर चारों तरफ देखा, (ख) उन्होंने तुरंत पक्षी को खाने के लिए मीठे फल दिए, (ग) छात्रों ने उत्सुकता से पूछा कि पक्षी बार-बार "कौन निरोग है" क्यों कह रहा है, (घ) भगवान धन्वन्तरि ने हमें स्वस्थ रहने के लिए छोटे सूत्रों में उपदेश दिया है, और (ङ) ऋषि हमेशा प्रार्थना करते हैं कि सभी सुखी और निरोगी रहें।
Exam Tip: पूर्णवाक्येन उत्तर लिखते समय प्रश्नवाचक शब्द (जैसे किम्, कस्य, कां) को हटाकर उसके स्थान पर मुख्य उत्तर शब्द जोड़ते हुए पूरा वाक्य लिखें।
Question 4. पाठात् यथोचितानि विशेषणपदानि विशेष्यपदानि वा चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –
Answer:
| विशेषणम् (Adjective) | विशेष्यम् (Noun) |
|---|---|
| विभिन्नानाम् | व्याधीनाम् |
| मनोहरम् | शकुम् |
| विशाले | प्राङ्गणे |
| लौकिकः | वाग्भटः |
| मधुराणि | फलानि |
| कुटीरसमीपम् | वैद्यस्य |
| महर्षेः | चरकस्य |
| विशेषणम् (Adjective) | विशेष्यम् (Noun) |
|---|---|
| उत्तमाः | वैद्याः |
| विशाले | वृक्षे |
| मधुराम् | वाणीम् |
| लौकिकः | वाग्भटः |
| समुचितम् | उत्तरम् |
| विस्मिताः | शिष्याः |
| सात्त्विकम् | भोजनम् |
In simple words: इस तालिका में विशेषण (जो शब्द विशेषता बताते हैं) और विशेष्य (जिसकी विशेषता बताई जाती है) को सही तरीके से आपस में मिलाकर पूरा किया गया है।
Exam Tip: संस्कृत व्याकरण में विशेषण और विशेष्य दोनों का लिंग, विभक्ति और वचन हमेशा एक समान होता है। उत्तर मिलाते समय इसका विशेष ध्यान रखें।
Question 5. पाठं पठित्वा अधोलिखितपट्टिकातः पदानि चित्वा उचितसञ्चिकायां पूरयत –
लौकिकः, व्याधीनाम्, देवः, वृक्षे, त्रीणि, उत्तमस्य, वाणीम्, विस्मितः, मधुरया, प्रश्नान्, पूज्यः, खगः, विशाले, शुकम्, वाग्भटः
Answer:
| विशेषणपदानि (Adjectives) | विशेष्यपदानि (Nouns) |
|---|---|
| लौकिकः | व्याधीनाम् |
| लौकिकः | व्याधीनाम् |
| विस्मितः | देवः |
| मधुरया | वृक्षे |
| विशाले | त्रीणि |
| उत्तमस्य | वाणीम् |
| पूज्यः | प्रश्नान् |
| - | खगः |
| - | शुकम् |
| - | वाग्भटः |
In simple words: ऊपर दी गई तालिका में विशेषण पदों (विशेषता बताने वाले शब्दों) को बाईं ओर और विशेष्य पदों (मुख्य संज्ञा शब्दों) को दाईं ओर अलग-अलग करके लिखा गया है।
Exam Tip: संज्ञा शब्द (जैसे देवः, खगः, वाग्भटः) हमेशा विशेष्य तालिका में आते हैं, और उनकी स्थिति या गुण बताने वाले शब्द विशेषण तालिका में लिखे जाते हैं।
Question 6. अधोलिखितानि वाक्यानि पठित्वा तेन सम्बद्धं श्लोकं पाठात् चित्वा लिखत –
(क) अस्माभिः नित्यं व्यायामः, स्नानं, दन्तधावनं, बुभुक्षायाञ्च भोजनं कर्तव्यम् ।
(ख) अस्माभिः हितकरः आहारः सेवनीयः, येन विकाराणां शमनं स्वास्थ्यस्य च रक्षणं भवेत् ।
(ग) ऋतोः अनुसारं भोजनेन बलस्य वर्णस्य च अभिवृद्धिः भवति ।
Answer:
(क) सम्बद्धः श्लोकः: व्यायामः प्रातरुत्थाय, नित्यं दन्तविशोधनम्। स्वच्छजलेन सुस्नानं, बुभुक्षायाञ्च भोजनम्॥
(ख) सम्बद्धः श्लोकः: तच्च नित्यं प्रयुञ्जीत, स्वास्थ्यं येनानुवर्तते। अजातानां विकाराणामनुत्पत्तिकरं च यत्॥
(ग) सम्बद्धः श्लोकः: तस्याशिताद्यादाहारात् बलं वर्णश्च वर्धते। तस्यर्तुसात्म्यं विदितं चेष्टाहारव्यपाश्रयम्॥
In simple words: गद्यांश के सरल वाक्यों से जुड़े मूल श्लोक इस प्रकार हैं - (क) सुबह उठकर व्यायाम, दाँत साफ करना, अच्छे जल से स्नान करना और भूख लगने पर ही भोजन करना, (ख) ऐसा भोजन करना जो स्वास्थ्य को बनाए रखे और बीमारियों को रोके, (ग) ऋतु के अनुकूल भोजन करने से शरीर का बल और कांति बढ़ती है।
Exam Tip: श्लोकों को लिखते समय विसर्ग (ः) और हलन्त (्) का सही स्थान पर प्रयोग सुनिश्चित करें, ताकि संस्कृत वर्तनी की अशुद्धियों से बचा जा सके।
Free NCERT Textbook Explanations: Class 8 Sanskrit Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक
Chapter Exercise Answers for Class 8 Sanskrit
Explore reliable textbook solutions for Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक tailored for Class 8 learners. Utilizing these complete exercise answers ensures your preparation aligns exactly with official NCERT standards for Sanskrit.
Detailed Answer Guides for Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक
Clear, methodical explanations accompany every challenging problem within the Class 8 Sanskrit text. Engaging with these detailed answers lays a solid foundation for advanced learning and improves foundational clarity for upcoming assessments.
Complete Preparation Kit for Class 8 Exams
Frequent review of these structured answers builds strong analytical capabilities and response efficiency. Maximize your academic readiness by combining these textbook solutions with our curated study materials and mock evaluations for Class 8 Sanskrit.
FAQs
The complete and updated NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 8 Sanskrit are as per latest NCERT curriculum.
Yes, our experts have revised the NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using NCERT language because NCERT marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 8 Sanskrit. You can access NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 09 कोऽरुक कोऽरुक कोऽरुक in printable PDF format for offline study on any device.