Find trusted NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् below, updated for the 2026-27 term. Following standard NCERT textbook editions for Class 8 Sanskrit, these professional answers for Class 8 Sanskrit give students complete explanations and are downloadable as free PDFs.
Download Class 8 Sanskrit Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् NCERT Answers
For Class 8 students, solving NCERT textbook questions is the most effective way to build a strong conceptual foundation. Our Class 8 Sanskrit solutions follow a detailed, step-by-step approach to ensure you understand the logic behind every answer. Practicing these Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् solutions will improve your exam performance.
Class 8 Sanskrit Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् NCERT Solutions PDF
अध्याय 8 - पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम् (संक्षिप्त परिचय)
कक्षा 8 की संस्कृत पाठ्यपुस्तक 'दीपकम' के आठवें अध्याय में भारत के उत्तर-पूर्वी राज्यों की अनुपम प्राकृतिक आभा, सांस्कृतिक विविधिता और ऐतिहासिक गौरव को दर्शाया गया है। इस पाठ के जरिए छात्र 'सप्तभगिन्यः' यानी सात बहनें और एक भाई (सिक्किम) के नाम से प्रसिद्ध राज्यों - अरुणाचल प्रदेश, असम, मणिपुर, मिजोरम, मेघालय, नागालैंड और त्रिपुरा - के रहन-सहन, जनजातीय जीवन और भाषाई विविधता के बारे में जान सकते हैं। यह पाठ न केवल हमारे भौगोलिक ज्ञान को बढ़ाता है बल्कि देश की अखंडता और अनेकता में एकता की भावना को भी पुष्ट करता है।
Question 1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरं लिखत -
(क) अस्माकं देशे कति राज्यानि सन्ति ?
(ख) प्राचीनेतिहासे काः स्वाधीनाः आसन्?
(ग) केषां समवायः ‘सप्तभगिन्यः’ इति कथ्यते?
(घ) अस्माकं देशे कति केन्द्रशासितप्रदेशाः सन्ति ?
(ङ) सप्तभगिनी-प्रदेशे कः उद्योगः सर्वप्रमुखः?
Answer:
(क) अष्टाविंशतिः
(ख) सप्तभगिन्यः
(ग) अष्टराज्यानाम्
(घ) अष्ट
(ङ) वंशोद्योगः
In simple words: (क) हमारे देश में 28 राज्य हैं। (ख) प्राचीन इतिहास में सात बहनें (राज्य) स्वतंत्र थीं। (ग) आठ राज्यों के समूह को सप्तभगिनी कहा गया है। (घ) भारत में 8 केंद्रशासित प्रदेश हैं। (ङ) यहाँ बाँस का काम सबसे मुख्य उद्योग है।
Exam Tip: एकपदेन उत्तर वाले प्रश्नों में केवल एक ही मुख्य शब्द का उत्तर लिखें, पूरा वाक्य लिखने से अपना समय नष्ट न करें।
Question 2. अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत -
(क) भ्रातृसहित-भगिनीसप्तके कानि राज्यानि सन्ति ?
(ख) इमानि राज्यानि सप्तभगिन्यः इति किमर्थं कथ्यन्ते?
(ग) ऐशान्यकोणप्रदेशेषु के निवसन्ति ?
(घ) पूर्वोत्तरप्रादेशिकाः केषु निष्णाताः सन्ति ?
(ङ) वंशवृक्षवस्तूनम् उपयोगः कुत्र क्रियते?
Answer:
(क) भ्रातृसहित-भगिनीसप्तके अरुणाचलप्रदेशः, असमः, मणिपुरम्, मिजोरमः, मेघालयः, नागालैण्डम्, त्रिपुरा च सन्ति।
(ख) सामाजिक-सांस्कृतिक-साम्याद् तथा भौगोलिकवैशिष्ट्यात् च इमानि राज्यानि सप्तभगिन्यः इति कथ्यन्ते।
(ग) ऐशान्यकोणप्रदेशेषु विविधाः जनजातयः निवसन्ति।
(घ) पूर्वोत्तरप्रादेशिकाः स्वलीलाकलासु, पर्वपरम्परासु च निष्णाताः सन्ति।
(ङ) वंशवृक्षवस्तूनाम् उपयोगः आवस्त्राभूषणेषु, गृह-निर्माण च क्रियते।
In simple words: (क) भाई (सिक्किम) सहित सात बहनों में अरुणाचल, असम, मणिपुर, मिजोरम, मेघालय, नागालैंड और त्रिपुरा आते हैं। (ख) आपस में सामाजिक, सांस्कृतिक और भौगोलिक समानता होने के कारण इन्हें सात बहनें कहा जाता है। (ग) उत्तर-पूर्वी हिस्से में कई आदिवासी जातियाँ रहती हैं। (घ) यहाँ के लोग अपने पारंपरिक खेलों, कलाओं और त्योहारों में बहुत कुशल हैं। (ङ) बाँस की लकड़ियों का इस्तेमाल कपड़ों, गहनों और घरों को बनाने में होता है।
Exam Tip: पूर्णवाक्येन उत्तर देते समय प्रश्नवाचक शब्द (जैसे कानि, किमर्थं, के) के स्थान पर सही उत्तर शब्द रखकर पूरा वाक्य लिखें।
Question 3. अधोलिखितेषु पदेषु प्रकृति-प्रत्ययविभागं कुरुत -
Answer:
दिए गए पदों का प्रकृति और प्रत्यय विभाजन निम्नलिखित है:
| पदम् | प्रकृति (धातु/प्रातिपदिक) | प्रत्ययः |
|---|---|---|
| यथा - गन्तुम् | गम् | तुमुन् |
| (क) ज्ञातुम् | ज्ञा | तुमुन् |
| (ख) विश्रुतः | वि + श्रु | क्त |
| (ग) अतिरिच्य | अति + रिच् | ल्यप् |
| (घ) पठनीयम् | पठ् | अनीयर् |
In simple words: इस तालिका में दिए गए शब्दों को उनकी मूल धातु (प्रकृति) और प्रत्यय (शब्द के अंत में जुड़ने वाले भाग) में अलग-अलग करके दिखाया गया है।
Exam Tip: 'ल्यप्' प्रत्यय वहीं जुड़ता है जहाँ धातु से पहले कोई उपसर्ग (जैसे 'अति') लगा हो, इसे पहचानना बहुत आसान है।
Question 4. रेखाङ्कितं पदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
(क) वयं स्वदेशस्य राज्यानां विषये ज्ञातुमिच्छामः।
(ख) सप्तभगिन्यः प्राचीनेतिहासे प्रायः स्वाधीनाः एव दृष्टाः।
(ग) प्रदेशेऽस्मिन् हस्तशिल्पानां बाहुल्यं वर्तते।
(घ) एतानि राज्यानि तु भ्रमणार्थं स्वर्गसदृशानि।
Answer:
(क) वयं कस्य विषये ज्ञातुम् इच्छामः?
(ख) काः प्राचीनेतिहासे प्रायः स्वाधीनाः दृष्टाः?
(ग) प्रदेशेऽस्मिन् कस्य बाहुल्यं वर्तते?
(घ) एतानि राज्यानि किमर्थं स्वर्गसदृशानि?
In simple words: यहाँ रेखांकित शब्दों के स्थान पर प्रश्नवाचक शब्द (जैसे कस्य, काः, कस्य, किमर्थं) रखकर वाक्यों को प्रश्न के रूप में बदला गया है।
Exam Tip: प्रश्नवाचक वाक्य के अंत में हमेशा प्रश्नवाचक चिह्न (?) लगाना अनिवार्य है, अन्यथा अंक कट सकते हैं।
Question 5. यथानिर्देशम् उत्तरत -
(क) ‘महोदये! मम भगिनी कथयति’ - अत्र ‘मम’ इति सर्वनामपदं कस्यै प्रयुक्तम्?
(ख) ‘… इमानि उक्तोपाधिना प्रथितानि’ - अत्र प्रथितानि इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(ग) ‘एतेषां राज्यानां पुनः सङ्घटनं विहितम्।’ अत्र ‘सङ्घटनम्’ इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम्?
(घ) ‘अत्र वंशवृक्षाणां प्राचुर्यं विद्यते।’ अस्मात् वाक्यात् ‘अल्पता’ इति पदस्य विपरीतार्थकं पदं चित्वा लिखत।
(ङ) ‘क्षेत्रपरिमाणैः इमानि लघूनि वर्तन्ते।’ अस्मिन् वाक्ये ‘सन्ति’ इति क्रियापदस्य समानार्थकं पदं किम्?
Answer:
(क) भगिन्यै (स्वरायै)
(ख) इमानि राज्यानि
(ग) विहितम्
(घ) प्राचुर्यम्
(ङ) वर्तन्ते
In simple words: निर्देश के अनुसार व्याकरण से जुड़े प्रश्नों के उत्तर दिए गए हैं, जैसे सर्वनाम किसके लिए आया है, विलोम शब्द या समानार्थक क्रियापद क्या है।
Exam Tip: 'कर्तृपद' (कर्ता) और 'क्रियापद' (काम) की पहचान करने के लिए वाक्य में कौन क्या कर रहा है, इस पर ध्यान दें।
Question 6. अधः शब्दजालं प्रदत्तम् अस्ति । अस्मिन् उपरिततः अधः, वामतः दक्षिणं चेति आधारं कृत्वा सार्थक-शब्दान् रेखाङ्कयत -
Answer:
इस वर्गचित्र-जाल (शब्दजाल) में छिपे हुए प्रमुख सार्थक शब्द निम्नलिखित हैं:
1. जनजातिः (पहली पंक्ति में क्षैतिज / Horizontal)
2. मिजोरमः (चौथी पंक्ति में क्षैतिज / Horizontal)
3. संस्कृतिः (चौथी पंक्ति में क्षैतिज / Horizontal)
4. सप्तभगिन्यः (छठी पंक्ति में क्षैतिज / Horizontal)
5. प्राकृतिकः (सातवीं पंक्ति में क्षैतिज / Horizontal)
6. वंशवृक्षः (सातवीं पंक्ति में क्षैतिज / Horizontal)
7. भगिन्यः/भगिनी (आठवीं पंक्ति में क्षैतिज / Horizontal)
8. अरुणाचलः (आठवीं पंक्ति में क्षैतिज / Horizontal)
9. मेघालयः (नौवीं पंक्ति में क्षैतिज / Horizontal)
10. नागालैण्डम् (दसवीं पंक्ति में क्षैतिज / Horizontal)
In simple words: इस पहेली में उत्तर-पूर्वी राज्यों के नाम और पाठ से जुड़े महत्वपूर्ण शब्द जैसे 'मेघालयः', 'सप्तभगिन्यः', 'अरुणाचलः' आदि छिपे हुए हैं, जिन्हें ढूँढकर लिखना है।
Exam Tip: शब्दजाल पहेली हल करते समय शब्दों को बाएं-से-दाएं या ऊपर-से-नीचे पढ़कर पाठ के मुख्य संज्ञा शब्दों को ढूँढें।
Question 7. पट्टिकातः पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत -
(मंजूषा/पट्टिका: सिक्किमः, पूर्वोत्तरराज्यानि, अष्टाविंशतिः, स्वदेशस्य राज्यानाम्, अरुणाचलप्रदेशः, असमः, मणिपुरं, मिजोरमः, मेघालयः, नागालैण्डं, त्रिपुरा, जनजातिः, प्राचुर्यम्)
(क) छात्राः अद्य ................... विषये ज्ञातुमिच्छन्ति।
(ख) अस्माकं देशे ................... राज्यानि तथा अष्ट केन्द्रशासितप्रदेशाः सन्ति।
(ग) सप्तभगिन्यः एकः भ्राता च इति ................... कथ्यन्ते।
(घ) सप्तभगिन्यः इत्युक्तानि राज्यानि - ..................., ..................., ..................., ..................., ..................., ..................., ...................।
(ङ) प्रदेशेऽस्मिन् ................... बाहुल्यं अस्ति।
(छ) पूर्वोत्तरराज्येषु वंशवृक्षाणां ................... विद्यते।
Answer:
(क) स्वदेशस्य
(ख) अष्टाविंशतिः
(ग) पूर्वोत्तरराज्यानि
(घ) अरुणाचलप्रदेशः, असमः, मणिपुरम्, मिजोरमः, नागालैण्डम्, मेघालयः, त्रिपुरा
(ङ) जनजातिः
(छ) प्राचुर्यम्
In simple words: इस प्रश्न में दिए गए खाली स्थानों को ऊपर बॉक्स में से सही संस्कृत शब्द चुनकर भरा गया है।
Exam Tip: रिक्त स्थान भरते समय वाक्य के अर्थ और मंजूषा (सहायक पेटी) में दिए गए शब्दों के विभक्ति-वचन का मिलान अवश्य करें।
Question 8. भिन्नप्रकृतिकं पदं चिनुत -
(क) गच्छति, पठति, धावति, अहसत, क्रीडति
(ख) छात्रः, सेवकः, शिक्षकः, लेखिका, क्रीडकः
(ग) पत्रम्, मित्रम्, पुष्पम्, आम्रः, फलम्
(घ) व्याघ्रः, भल्लूकः, गजः, कपोतः, शाखा, वृषभः, सिंहः
(ङ) पृथ्वी, वसुंधरा, धरित्री, यानम्, वसुधा
Answer:
(क) अहसत (क्योंकि यह लङ् लकार यानी भूतकाल का रूप है, जबकि अन्य सभी लट् लकार यानी वर्तमान काल के रूप हैं।)
(ख) लेखिका (क्योंकि यह स्त्रीलिंग शब्द है, जबकि अन्य सभी शब्द पुल्लिंग हैं।)
(ग) आम्रः (क्योंकि यह पुल्लिंग संज्ञा शब्द है, जबकि अन्य सभी नपुंसकलिंग शब्द हैं।)
(घ) शाखा (क्योंकि यह पेड़ की डाली है, जबकि अन्य सभी जीव/पशु-पक्षी हैं।)
(ङ) यानम् (क्योंकि यह वाहन है, जबकि अन्य सभी पृथ्वी के पर्यायवाची शब्द हैं।)
In simple words: हर समूह में से उस शब्द को अलग किया गया है जो बाकी शब्दों से व्याकरण या अर्थ के अनुसार मेल नहीं खाता है।
Exam Tip: भिन्न पद चुनते समय शब्दों के लिंग, लकार, या अर्थ (जैसे पशु, फल, वाहन) के अंतर को ध्यान से देखें।
Question 9. विशेष्य-विशेषणानाम् उचितं मेलनं कुरुत -
Answer:
विशेषण और विशेष्य पदों का सही मिलान निम्नलिखित सारणी में दिया गया है:
| विशेषण-पदानि | विशेष्य-पदानि |
|---|---|
| अयम् | प्रदेशः |
| संस्कृतिविशिष्टायां | भारतभूमौ |
| महत्त्वाधायिनी | संस्कृतिः |
| प्राचीने | इतिहासे |
| एकः | समवायः |
In simple words: विशेषण (विशेषता बताने वाले शब्द) और विशेष्य (जिसकी विशेषता बताई जा रही है) को सही जोड़े में मिलाया गया है।
Exam Tip: विशेषण और विशेष्य हमेशा समान लिंग, विभक्ति और वचन में होते हैं; मिलान करते समय इस नियम का अवश्य ध्यान रखें।
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम्
Chapter-wise Textbook Answers for Class 8
Utilize our professionally drafted NCERT Solutions for Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् to support your daily learning. Covering all textbook exercises for Class 8 Sanskrit, these materials are routinely refreshed to stay completely aligned with the newest NCERT syllabus and curriculum directives.
Deep-Dive Explanations & Answer Guides
Our faculty has formulated detailed, step-by-step explanations for challenging problems across the Class 8 Sanskrit chapter. Beyond giving direct outcomes, we break down the underlying theories to foster genuine topic comprehension. Ideal for Class 8 learners tackling both theoretical and numerical questions, reviewing these NCERT Questions and Answers significantly strengthens fundamental concepts.
Effective Self-Study and Homework Assistance
Integrating our Sanskrit solution guides into your routine enhances cognitive pacing and accuracy. These resources act as an effective roadmap for Class 8 homework tasks, which can be augmented further using our curated Revision Notes and Sample Papers for Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् to ensure comprehensive exam coverage.
FAQs
The complete and updated NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 8 Sanskrit are as per latest NCERT curriculum.
Yes, our experts have revised the NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using NCERT language because NCERT marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 8 Sanskrit. You can access NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 08 पश्यत कोनामैषान्यं भारतस्य मनोहरम् in printable PDF format for offline study on any device.