NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 04 प्रणम्य देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः

अभ्यासात् जायते सिद्धिः

Question 1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरं लिखत –
(क) समाज-दिनपत्रिकायाः प्रतिष्ठाता कः?
(ख) गोपबन्धुः कस्मै स्वभोजनं दत्तवान्?
(ग) मरणासन्नः कः आसीत्?
(घ) गोपबन्धुः केन उपाधिना सम्मानितः अभवत्?
(ङ) गोपबन्धुः कति वर्षाणि कारावासं प्राप्तवान्?
Answer:
(क) गोपबन्धुः।
(ख) भिक्षुकाय।
(ग) गोपबन्धुः।
(घ) उत्कलमणिः।
(ङ) द्वे वर्षे।
In simple words: These are short one-word answers. Gopabandhu started the newspaper, gave food to a beggar, was himself close to death, was called Utkalmani, and spent two years in prison.

Exam Tip: For one-word answers, write only the single exact Sanskrit word required to get full marks quickly.

Question 2. एकवाक्येन उत्तरं लिखत –
(क) गोपबन्धुः किमर्थम् अश्रूपूर्णनयनः अभवत्?
(ख) कीदृशं पुत्रं विहाय गोपबन्धुः समाजसेवाम् अकरोत्?
(ग) गोपबन्धोः कृते "उत्कलमणिः" इति उपाधिः किमर्थं प्रदत्ता?
(घ) गोपबन्धुः कुत्र जन्म लब्धवान्?
(ङ) गोपबन्धुः सर्वदा केषाम् उपयोगं कृतवान्?
Answer:
(क) करुणध्वनिं श्रुत्वा गोपबन्धुः अश्रूपूर्णनयनः अभवत्।
(ख) मरणासन्नं पुत्रं विहाय गोपबन्धुः समाजसेवाम् अकरोत्।
(ग) देशसेवावायाः समाजसेवावायाश्च कारणेन गोपबन्धोः कृते "उत्कलमणिः" इति उपाधिः प्रदत्ता।
(घ) ओडिशाराज्यस्य पुरीजनपदस्य साण्डो-ग्रामे जन्म लब्धवान्।
(ङ) गोपबन्धुः सर्वदा स्वदेशस्य वस्त्राणां वस्तूनां च उपयोगं कृतवान्।
In simple words: These are full-sentence answers. Gopabandhu cried when he heard sad cries. He helped people even when his son was dying. He got a special title for his work, was born in Sando village, and always used local clothes and goods.

Exam Tip: In complete-sentence answers, replace the question word with your answer phrase while keeping the rest of the sentence unchanged.

Question 3. कोष्ठके दत्तानि पदानि उपयुज्य वाक्यानि रचयत –
Answer:
(क) गोपबन्धुः दरिद्राणां सेवाम् अकरोत्।
(ख) अतिथीनां कृते सुस्वादूनि व्यञ्जनानि आसन्।
(ग) जलप्लावपीडितानां सहायताम् गोपबन्धुः अकरोत्।
(घ) गोपबन्धुः सर्वदा स्वदेशवस्त्राणि उपयुज्यते स्म।
(ङ) गोपबन्धुः पञ्चमित्रेषु अन्यतमः आसीत्।
In simple words: Put the given Sanskrit words together to make clear and correct sentences about Gopabandhu.

Exam Tip: Always check if your verb matches your subject in singular or plural form when building sentences.

Question 4. चित्रं दृष्ट्वा पञ्च वाक्यानि रचयत –
Answer:
(क) चित्रे गोपबन्धुः भिक्षुकं भोजनं ददाति।
(ख) गोपबन्धुः दयालुः समाजसेवकः आसीत्।
(ग) सः दरिद्राणां सदा साहाय्यं करोति स्म।
(घ) गोपबन्धुः देशसेवायै जीवनं समर्पितवान्।
(ङ) सः सर्वैः जनैः आद्रियते स्म।
In simple words: Look at the picture and write five lines. Gopabandhu is seen helping a poor beggar. He dedicated his entire life to serving the poor and working for his country.

Exam Tip: For picture-based questions, use simple Sanskrit words and describe directly what you see in the illustration.

Question 5. समुचितेन पदेन श्लोकं पूरयत –
(क) - - - - - मम लीयतां तनुः
(ख) उत्कलमणिरित्याख्यः प्रसिद्धो - - - - -
(ग) स्वदेशलोकास्तदनु - - - - नु
(घ) स्वराज्यमार्गे यदि - - - - ,
(ङ) - - - - - परिपूरितास्तु सा
Answer:
(क) स्वदेशभूमौ मम लीयतां तनुः
(ख) उत्कलमणिरित्याख्यः प्रसिद्धो लोकसेवकः
(ग) स्वदेशलोकास्तदनु प्रयान्तु नु
(घ) स्वराज्यमार्गे यदि गर्तमालिका ,
(ङ) ममास्थिमांसैः परिपूरितास्तु सा
In simple words: Fill in the blank spaces with the correct words to complete the poem about loving one's country.

Exam Tip: Try to memorize the core verses of the chapter so you can easily fill in missing blanks in the exam.

Question 6. उदाहरणाुसारं क्रियापदानि स्त्रीलिङ्गे परिवर्तयत –
यथा – गतवान् – गतवती
(क) प्राप्तवान् – ...................
(ख) उपविष्टवान् – ...................
(ग) भुक्तवान् – ...................
(घ) कृतवान् – ...................
(ङ) गृहीतवान् – ...................
Answer:
(क) प्राप्तवती
(ख) उपविष्टवती
(ग) भुक्तवती
(घ) कृतवती
(ङ) गृहीतवती
In simple words: Change the action words from male style to female style. We do this by changing the ending sound from "-वान्" to "-वती".

Exam Tip: To change "क्तवतु" participle words into feminine form, simply replace the suffix 'वान्' with 'वती'.

Question 7. समुचितेन पदेन सह स्तम्भौ मेलयत –

Answer:

In simple words: Match the words on the left with their correct partners on the right based on what you read in the chapter.

Exam Tip: Write the correct matched pairs side-by-side in your final answer sheet to keep it neat and easy to grade.

Question 8. घटनाक्रमेण वाक्यानि पुनः लिखत –
(क) भिक्षुकं भिक्षुं च तद्भोजितवान्।
(ख) प्रफुल्लचन्द्ररायः गोपबन्धुं उत्कलमणिः इति उपाधिना सम्मानितवान्।
(ग) गोपबन्धुः अश्रूपूर्णनयनोऽभवत्।
(घ) अतिथयः हस्तपादं क्षालयित्वा आसनेषु उपविष्टवन्तः。
(ङ) दिनत्रयात् किमपि न भुक्तम्।
Answer:
(क) अतिथयः हस्तपादं क्षालयित्वा आसनेषु उपविष्टवन्तः।
(ख) दिनत्रयात् किमपि न भुक्तम्।
(ग) गोपबन्धुः अश्रूपूर्णनयनोऽभवत्।
(घ) भिक्षुकं भिक्षुं च तद्भोजितवान्।
(ङ) प्रफुल्लचन्द्ररायः गोपबन्धुं उत्कलमणिः इति उपाधिना सम्मानितवान्।
In simple words: Put these sentences back in the correct order to retell the story from the beginning to the end.

Exam Tip: Quickly read through the chapter's storyline first so you can easily trace the order of events.