NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 त्वम् आपणम् गच्छ

Exercise 1 - We Practise

Question 1. Based on the lesson, write single-word answers to the following questions.
Answer:
(क) भोजनान्ते पातु योग्य किम्? - तक्रम्
(ख) सर्वेत्वना वन्दनीय: क:? - मुत्युञ्जय:
(ग) जयन्त: कस्य सुत:? - शक्रस्य
(घ) लड्काया मिलाल्वा कस्य पूर्णरूपम् अस्ति? - कण्यस्य
In simple words: Each question has one short answer that comes from reading the lesson carefully.

Exam Tip: Always match the exact form from the passage when giving single-word answers - look for key nouns and ensure case endings match the question's grammar.

Question 2. Based on the lesson, write complete answers to the following questions.
Answer:
(क) विष्णुप्रद: कश्य प्रोत्तम्? - विष्णुप्रद: तक्र शक्रस्य दूलेभग् इति प्रोत्तम्।
(ख) कस्य आदि: अन्त: च 'न' अस्ति? - नयनस्य आदि: अन्त: च 'न' अस्ति।
(ग) नर: कार्यां किम् इच्छति? - नर: कार्यां मोक्षम् इच्छति।
(घ) कुलालस्य गृहे अर्थ किम् अस्ति? - कुलालस्य गृहे अर्थ कुम्भ: अस्ति।
In simple words: Full answers explain who did what or give complete details by using the information given in the text.

Exam Tip: Write complete sentences in Sanskrit using proper case endings and verb forms that match the question's grammar.

Question 3. Read the following word forms, understand them, and remember them.
Answer: Study the provided table showing nominative and genitive forms (singular, dual, plural) across masculine, feminine, and neuter genders for the vocabulary items अकारान्त - पञ्ज्ल्डिगम्, आकारान्त - स्नोल्डिगम्, ईकारान्त - स्नोल्डिगम्, उकारान्त - नसङ्कुलिड्गम्, सर्वनामपदानि (pronouns), and other word types presented in the table.
In simple words: These are different forms of Sanskrit words that change depending on what job they do in a sentence.

Exam Tip: Memorize the genitive singular (sixth case) forms especially - they appear frequently in sentence-building exercises and are key to understanding possession.

Question 4. Write sentences following the pattern.
Answer:
यथा- विद्यालय: छात्र विद्यालयस्य छात्र: गच्छति
(क) द्विचिकाया: चक्रम् - द्विचिकायाः चक्रम् भ्रमति।
(ख) वृक्ष: फलम् - वृक्षस्य फलम् खादति।
(ग) छात्र नाम - छात्रया: नाम पुच्छति।
(घ) राम: पुस्तकम् - रामस्य पुस्तकम् आनयति।
(ड) मन्दिरम् शिखर: - मन्दिरस्य शिखर: पश्यति।
In simple words: Make sentences that show who owns or has something by using the sixth case form (genitive).

Exam Tip: The genitive case shows possession or ownership - use the "of" meaning in English to check your work.

Question 5. Write the genitive case forms of the words given in the table in the blank spaces.
Answer:
Masculine (पुंलिङ्गम्):
देव: - देवस्य, वृक्ष: - वृक्षस्य, द्राप:ल - द्राप:लस्य, स्यूत: - स्यूतस्य, अनुज: - अनुजस्य, अग्रज: - अग्रजस्य, पितामह: - पितामहस्य, मातुल: - मातुलस्य, प्राचार्य: - प्राचार्यस्य, विद्यालय: - विद्यालयस्य, पितृव्य: - पितृव्यस्य
Feminine (स्त्रीलिङ्गम्):
रमा - रमाया:, छात्रा - छात्रायाः, दोला - दोलाया:, उपासना - उपासनाया:, पुष्टिका - पुष्टिकाया:, भातुजाया - भातुजाया:, अप्रजा - अप्रजाया:, स्नुषा - स्नुषाया:, लेखनी - लेखन्या:, पल्नी - पल्न्या:, पुत्री - पुत्र्या:
Neuter (नपुंसकलिङ्गम्):
भवनम् - भवनस्य, उद्यानम् - उद्यानस्य, वनम् - वनस्य, सूत्रम् - सूत्रस्य, प्रणम् - प्रणस्य, यन्त्रम् - यन्त्रस्य, बातायनम् - बातायनस्य, पुष्पम् - पुष्पस्य, सड्ागणकम् - सड्ागणकस्य, गृहम् - गृहस्य, वातीप्रणम् - वातीप्रणस्य
In simple words: The genitive form shows who something belongs to - it is created by adding -स्य for male and neuter words, and -या: for female words.

Exam Tip: Notice the pattern: masculine and neuter words take -स्य, while feminine words ending in -ा take -या:. Irregular pronouns like तत् change to तस्य - learn these special cases.

Question 6. Fill in the blanks to describe the family.
Answer:
यथा- मम नाम दिनेश:। मम पितु: नाम सुरेश।
मम मातु: नाम नीता। मम अग्रजस्य नाम राजेश:।
मम अनुजाया: नाम नीत। मम पितामहस्य नाम रामप्रसाद:।
मम पितामहा: नाम सरोजिनी। मम पितृव्यस्य नाम महेश:।
मम पितृव्याया: नाम राधा। एतत् मम कुटुम्बकम्।
In simple words: Fill each line by using the correct possessive form - "my" - to describe family members and their names.

Exam Tip: The word मम (my) is used throughout - match the genitive endings to show family relations like father, mother, older brother, younger sister, grandfather, and father's brothers.

Question 7. Below is a family tree of Rama. Based on the chart, write sentences following the pattern.
Answer:
रामस्य पिता दशरथ:। दशरथस्य पुत्र: राम:। रामस्य माता कौशल्या। कौशल्याया: पुत्र: राम:। सीताया: श्वशुर: दशरथ:। दशरथस्य स्नुषा सीता। सीताया: श्वश्रू: कौशल्या। कौशल्याया: स्नुषा सीता। रामस्य जामाता जनक:। जनकस्य जामाता राम:। रामस्य पत्नी सीता। सीताया: मातु: नाम गीता। मम अग्रजस्य नाम राजेश:। मम अनुजाया: नाम नीत। मम पितामहस्य नाम रामप्रसाद:। मम पितामहा: नाम सरोजिनी। मम पितृव्यस्य नाम महेश:। मम पितृव्याया: नाम राधा। एतत् मम कुटुम्बकम्।
In simple words: Show family relationships by writing "A's father is B" or "B is C's mother" - each sentence shows how two family members connect to each other.

Exam Tip: Use the genitive form to show relationship - father-of, mother-of, son-of, daughter-of, wife-of. The chart helps identify who is related to whom.

Question 8. Below is a list of books. Write which book is above each one.
Answer:
1. लीलावत्या: उपरि पञ्चतन्त्रम् अस्ति। 2. भगवद्गीता या: उपरि लीलावती अस्ति। 3. रामायणस्य उपरि भगवद्गीता अस्ति। 4. हितोपदेशस्य उपरि रामायणम् अस्ति। 5. योगशास्त्रस्य उपरि हितोपदेश: अस्ति। 6. रघुवंशस्य उपरि योगशास्त्रम् अस्ति। 7. मनुस्मृते: उपरि रघुवंशम् अस्ति। 8. अमरकोषस्य उपरि मनुस्मृति: अस्ति। 9. अष्टाध्याय्या: उपरि अमरकोष: अस्ति। 10. महाभारतस्य उपरि अष्टाध्यायी अस्ति। 11. अर्थशास्त्रस्य उपरि महाभारतम् अस्ति।
In simple words: Look at the list order - each book rests on top of the one below it, so the book above is the one listed right after it.

Exam Tip: Pay close attention to sequence - use "उपरि" (above/on top of) to create sentences showing the stack order, and match genitive forms correctly to book names