Get the most accurate NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् here. Updated for the 2026-27 academic session, these solutions are based on the latest NCERT textbooks for Class 6 Sanskrit. Our expert-created answers for Class 6 Sanskrit are available for free download in PDF format.
Detailed Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit
For Class 6 students, solving NCERT textbook questions is the most effective way to build a strong conceptual foundation. Our Class 6 Sanskrit solutions follow a detailed, step-by-step approach to ensure you understand the logic behind every answer. Practicing these Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् solutions will improve your exam performance.
Class 6 Sanskrit Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् NCERT Solutions PDF
पेज 83 - अभ्यास कार्य
Question 1. एतत् सम्पूर्णं गीतं सस्वरं गायन्तु, लिखन्तु, कण्ठस्थं कुर्वन्तु।
राघव माधव सीते ललिते, विमानयानं रचयाम। नीले गगने विपुले विमले, वायुविहारं करवाम॥
Answer:
छात्राः स्वयमेव सम्पूर्णं गीतं सस्वरं गायन्तु, लिखन्तु, कण्ठस्थं च कुर्वन्तु।
In simple words: इस प्रश्न में छात्रों को पाठ में दी गई कविता (गीत) को सुंदर स्वर में गाने, उसे अपनी कॉपी में लिखने और याद करने के लिए कहा गया है।
Exam Tip: गीत को याद करने का सबसे अच्छा तरीका यह है कि आप प्रतिदिन इसके दो-दो श्लोक लिखकर अभ्यास करें, जिससे वर्तनी की अशुद्धियाँ नहीं होंगी।
Question 2. पाठस्य आधारेण प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु -
(क) शूराः के?
(ख) वयं कीदृशमानसाः स्मः ?
(ग) वयं कीदृशचिन्तकाः स्मः ?
(घ) वयं कुत्र अतिनिश्चलाः स्मः ?
(ङ) वयं विजयार्थिनः कुत्र यामः ?
Answer:
(क) भारतीयाः (या वयम्)
(ख) दृढमानसाः
(ग) शुभचिन्तकाः
(घ) विजये
(ङ) समराङ्गणम्
In simple words: इस प्रश्न में हमें पाठ के अनुसार पूछे गए सवालों के जवाब केवल एक शब्द में देने हैं, जैसे शूरवीर कौन हैं - भारतीय। हम किस जगह जाते हैं - युद्धक्षेत्र में।
Exam Tip: एकपदेन उत्तर लिखते समय केवल मुख्य उत्तर शब्द ही लिखें, पूरा वाक्य लिखने पर परीक्षा में अंक नहीं मिलते हैं।
Question 3. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां वचनपरिवर्तनं कुर्वन्तु -
(क) शूराः वयम् = 'शूरः अहम्', वीराः वयम् - _________।
(ख) _________ = बलशालिनः, _________ जयगामिनः ।
(ग) दृढमानसाः = _________, प्रियसाहसाः = _________।
(घ) _________ = अतिभावुकाः, शुभचिन्तकाः = _________।
(ङ) धनकामना = _________, वञ्चना = _________।
(च) _________ = वर्चस्वलाः, _________ अतिनिश्चलाः।
Answer:
(क) वीराः वयम् = वीरः अहम्
(ख) बलशाली = बलशालिनः, जयगामी = जयगामिनः
(ग) दृढमानसाः = दृढमानसः, प्रियसाहसाः = प्रियसाहसः
(घ) अतिभावुकः = अतिभावुकाः, शुभचिन्तकाः = शुभचिन्तकः
(ङ) धनकामना = धनकामनाः, वञ्चना = वञ्चनाः
(च) वर्चस्वलः = वर्चस्वलाः, अतिनिश्चलः = अतिनिश्चलाः
In simple words: इस अभ्यास में हमें दिए गए शब्दों का वचन बदलना है, जैसे बहुवचन को एकवचन में या एकवचन को बहुवचन में परिवर्तित करना है।
Exam Tip: संस्कृत में वचन बदलते समय सर्वनाम और संज्ञा दोनों का समन्वय आवश्यक है, जैसे 'वयम्' (बहुवचन) हमेशा 'अहम्' (एकवचन) में बदलता है।
Question 4. स्तम्भौ मेलयन्तु उत्तरं च लिखन्तु -
(अ) | (ब)
(क) गतभीतयो धृतनीतयो | शुभचिन्तका नियतम्
(ख) यामोवयं समराङ्गणं | सकलेश हे भगवन्!
(ग) जगदीश हे! परमेश हे! | विजयार्थिनो बालाः
(घ) जयमङ्गलं परमोज्ज्वलं | दृढशक्तयो निखिलाः
(ङ) जनसेवका अतिभावुकाः | नो देहि परमात्मन्!
(च) ऊर्जस्वला वर्चस्वला | अतिनिश्चला विजये
Answer:
(क) गतभीतयो धृतनीतयो → दृढशक्तयो निखिलाः।
(ख) यामोवयं समराङ्गणं → विजयार्थिनो बालाः।
(ग) जगदीश हे! परमेश हे! → सकलेश हे भगवन्!
(घ) जयमङ्गलं परमोज्ज्वलं → नो देहि परमात्मन्!
(ङ) जनसेवका अतिभावुकाः → शुभचिन्तका नियतम्।
(च) ऊर्जस्वला वर्चस्वला → अतिनिश्चला विजये।
In simple words: इस अभ्यास में हमें कविता की पंक्तियों को आपस में सही तरीके से जोड़ना है ताकि पूरी काव्य पंक्ति का निर्माण हो सके।
Exam Tip: मिलान वाले प्रश्नों को हल करने के लिए कविता के श्लोकों को अच्छे से याद कर लें, जिससे परीक्षा में बिना किसी भ्रम के सही मिलान किया जा सके।
Question 5. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां वचनपरिवर्तनं कुर्वन्तु -
एकवचनम् | बहुवचनम्
यथा - शूरः | शूराः
(क) धीरः | _________
(ख) _________ | वीराः
(ग) जनसेवकः | _________
(घ) _________ | धनकामनाः
(ङ) निखिलः | _________
(च) _________ | बालाः
Answer:
(क) धीरः | धीराः
(ख) वीरः | वीराः
(ग) जनसेवकः | जनसेवकाः
(घ) धनकामना | धनकामनाः
(ङ) निखिलः | निखिलाः
(च) बालः | बालाः
In simple words: इस अभ्यास में हमें एकवचन शब्दों को बहुवचन में और बहुवचन को एकवचन में बदलना है, जैसे 'वीरः' का 'वीराः' होता है।
Exam Tip: अकारान्त पुंलिङ्ग शब्दों (जैसे धीरः) का बहुवचन बनाने के लिए अंत में 'आः' (धीराः) का प्रयोग किया जाता है। इसे याद रखें।
Question 6. उदाहरणं दृष्ट्वा अधोलिखितानि पदानि परस्परं संयोज्य वाक्यानि रचयन्तु -
(अ) | (ब)
(क) छात्रः | पठामि
(ख) छात्रौ | पठसि
(ग) छात्राः | पठति
(घ) अहम् | पठन्ति
(ङ) आवाम् | पठथः
(च) वयम् | पठथ
(छ) त्वम् | पठतः
(ज) युवाम् | पठामः
(झ) यूयम् | पठावः
Answer:
(क) छात्रः → पठति।
(ख) छात्रौ → पठतः।
(ग) छात्राः → पठन्ति।
(घ) अहम् → पठामि।
(ङ) आवाम् → पठावः।
(च) वयम् → पठामः।
(छ) त्वम् → पठसि।
(ज) युवाम् → पठथः।
(झ) यूयम् → पठथ।
In simple words: इस प्रश्न में हमें कर्ता के पुरुष और वचन के अनुसार सही क्रिया का मिलान करना है, जैसे 'अहम्' (मैं) के साथ हमेशा 'पठामि' आता है।
Exam Tip: संस्कृत में क्रिया का पुरुष और वचन हमेशा कर्ता के अनुसार होता है। जैसे 'प्रथम पुरुष एकवचन' कर्ता 'छात्रः' के साथ हमेशा 'पठति' क्रिया ही प्रयुक्त होगी।
Question 7. कोष्ठकात् उचितं पदं स्वीकृत्य रिक्तस्थाने लिखन्तु -
यथा - तद्, स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् - सा (एषा/अहम्/सा)
(क) अस्मद्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् - ______ (वयम्/त्वम्/अहम्)
(ख) युष्मद्, प्रथमा विभक्तिः, द्विवचनम् - ______ (त्वम्/सः/युवाम्)
(ग) तद्, पुंलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम् - ______ (एषः/ते/सा)
(घ) एतद्, नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम् - ______ (एतानि/वयम्/तत्)
(ङ) एतद्, स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् - ______ (अहम्/एषा/एतत्)
(च) तद्, स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, द्विवचनम् - ______ (ते/अहम्/एषा)
Answer:
(क) अस्मद्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् - अहम्
(ख) युष्मद्, प्रथमा विभक्तिः, द्विवचनम् - युवाम्
(ग) तद्, पुंलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम् - ते
(घ) एतद्, नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम् - एतानि
(ङ) एतद्, स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् - एषा
(च) तद्, स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, द्विवचनम् - ते
In simple words: इस अभ्यास में कोष्ठक में दिए गए शब्दों में से सही सर्वनाम का चुनाव करना है जो दिए गए पुरुष, लिंग और वचन के नियमों के अनुकूल हो।
Exam Tip: परीक्षा से पहले 'अस्मद्' (अहम्, आवाम्, वयम्) और 'युष्मद्' (त्वम्, युवाम्, यूयम्) के रूपों को विशेष रूप से याद कर लें, क्योंकि ये सबसे बुनियादी सर्वनाम शब्द हैं।
Question 8. उदाहरणमनुसृत्य उचितेन पदेन रिक्तस्थानं पूरयन्तु -
यथा - नायिका (नृत्) - नायिका नृत्यति।
(क) बालकः ________ (लिख्)
(ख) छात्रौ ________ (क्रीड्)
(ग) अहम् ________ (गच्छ्)
(घ) कविः ________ (रच्य्)
(ङ) महिलाः ________ (वद्)
(च) देवाः ________ (आगच्छ्)
(छ) फलानि ________ (पत्)
(ज) गृहिण्यः ________ (उपविशू)
Answer:
(क) बालकः लिखति।
(ख) छात्रौ क्रीडतः।
(ग) अहम् गच्छामि।
(घ) कविः रचयति।
(ङ) महिलाः वदन्ति।
(च) देवाः आगच्छन्ति।
(छ) फलानि पतन्ति।
(ज) गृहिण्यः उपविशन्ति।
In simple words: इस अभ्यास में हमें दिए गए कर्ता के अनुसार कोष्ठक में दी गई धातुओं (क्रिया) के सही रूपों को लिखना है, जैसे दो छात्र खेलते हैं तो 'क्रीडतः' आएगा।
Exam Tip: कर्ता का वचन पहचानकर क्रियापद का प्रयोग करें, जैसे 'फलानि' बहुवचन है इसलिए 'पतन्ति' (बहुवचन) क्रिया का प्रयोग किया गया है।
NCERT Solutions Class 6 Sanskrit Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम्
Students can now access the NCERT Solutions for Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् prepared by teachers on our website. These solutions cover all questions in exercise in your Class 6 Sanskrit textbook. Each answer is updated based on the current academic session as per the latest NCERT syllabus.
Detailed Explanations for Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम्
Our expert teachers have provided step-by-step explanations for all the difficult questions in the Class 6 Sanskrit chapter. Along with the final answers, we have also explained the concept behind it to help you build stronger understanding of each topic. This will be really helpful for Class 6 students who want to understand both theoretical and practical questions. By studying these NCERT Questions and Answers your basic concepts will improve a lot.
Benefits of using Sanskrit Class 6 Solved Papers
Using our Sanskrit solutions regularly students will be able to improve their logical thinking and problem-solving speed. These Class 6 solutions are a guide for self-study and homework assistance. Along with the chapter-wise solutions, you should also refer to our Revision Notes and Sample Papers for Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् to get a complete preparation experience.
FAQs
The complete and updated NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 6 Sanskrit are as per latest NCERT curriculum.
Yes, our experts have revised the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using NCERT language because NCERT marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 6 Sanskrit. You can access NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 07 शूराः वयम् धीराः वयम् in printable PDF format for offline study on any device.