Find trusted NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि below, updated for the 2026-27 term. Following standard NCERT textbook editions for Class 6 Sanskrit, these professional answers for Class 6 Sanskrit give students complete explanations and are downloadable as free PDFs.
Chapter Solutions: Class 6 Sanskrit (NCERT) - Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि
Check out these NCERT textbook questions for Class 6 to strengthen your basic knowledge. Our Class 6 Sanskrit solutions offer structured, step-by-step answers that clarify every concept. Practicing these Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि solutions guarantees better results in school tests.
Class 6 Sanskrit Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि NCERT Solutions PDF
पेज 74 - अभ्यास कार्य
Question 1. पेटिकातः शिष्टाचारस्य पदानि चित्वा लिखन्तु -
पट्टिका (मञ्जूषा): कलहः, गुरुवन्दनम्, वृद्धसेवा, अतिथिसत्कारः, अहङ्कारः, मातृप्रेम, पितृभक्तिः, ज्येष्ठेषु आदरः, कनिष्ठेषु प्रीतिः, परस्परद्वेषः, बन्धुषु प्रीतिः, असूया, स्वाभिमानम्, परोपकारः, प्राणिषु दया, प्रियवचनम्, हिंसा, सत्यकथनम्, सत्पात्रे दानम्, अहिंसा, सर्वेषु मैत्रीभावः, समयपालनम्, स्वच्छता, प्रकृतिरक्षणम्, भ्रातृषु भगिनीषु च स्नेहः।
Answer:
शिष्टाचारस्य पदानि (सदाचार के शब्द):
• गुरुवन्दनम्
• वृद्धसेवा
• अतिथिसत्कारः
• मातृप्रेम
• पितृभक्तिः
• ज्येष्ठेषु आदरः
• कनिष्ठेषु प्रीतिः
• बन्धुषु प्रीतिः
• परोपकारः
• प्राणिषु दया
• प्रियवचनम्
• सत्यकथनम्
• सत्पात्रे दानम्
• अहिंसा
• सर्वेषु मैत्रीभावः
• समयपालनम्
• स्वच्छता
• प्रकृतिरक्षणम्
• भ्रातृषु भगिनीषु च स्नेहः
In simple words: इस प्रश्न में हमें दी गई बड़ी सूची में से केवल अच्छी आदतों और अच्छे व्यवहार (शिष्टाचार) वाले शब्दों को चुनकर लिखना है, जैसे बड़ों का आदर करना और जीवों पर दया करना।
Exam Tip: परीक्षा में इस तरह के वर्गीकरण वाले प्रश्नों में नकारात्मक शब्दों (जैसे कलहः, हिंसा, अहङ्कारः) को ध्यान से छोड़कर केवल सकारात्मक शब्दों को ही अपनी उत्तर पुस्तिका में लिखें।
Question 2. उदाहरणानुगुणं समयं संख्याभिः लिखन्तु -
यथा - पादोन-सप्तवादनम् - ६:४५
(क) सार्ध-दशवादनम् - _________
(ख) दशवादनम् - _________
(ग) सपाद-षड्वादनम् - _________
(घ) सार्ध-चतुर्वादनम् - _________
(ङ) पादोन-एकादशवादनम् - _________
Answer:
(क) सार्ध-दशवादनम् - १०:३०
(ख) दशवादनम् - १०:००
(ग) सपाद-षड्वादनम् - ०६:१५ (६:१५)
(घ) सार्ध-चतुर्वादनम् - ०४:३० (४:३०)
(ङ) पादोन-एकादशवादनम् - १०:४५
In simple words: इस अभ्यास में संस्कृत में लिखे समय को अंकों में व्यक्त करना है। यहाँ 'सार्ध' का अर्थ आधा (30 मिनट), 'सपाद' का सवा (15 मिनट) और 'पादोन' का पौने (45 मिनट) होता है।
Exam Tip: ध्यान रखें कि 'पादोन-एकादशवादनम्' का अर्थ ग्यारह बजने में पंद्रह मिनट कम यानी '१०:४५' होता है, इसे भूलकर भी ११:४५ न लिखें।
Question 3. उदाहरणानुगुणं समयम् अक्षरैः लिखन्तु -
यथा - ०६:०० - षड्वादनम्
(क) १२:०० - _________
(ख) ०५:३० - _________
(ग) ०६:४५ - _________
(घ) ०९:४५ - _________
(ङ) ११:३० - _________
Answer:
(क) १२:०० - द्वादशवादनम्
(ख) ०५:३० - सार्ध-पञ्चवादनम्
(ग) ०६:४५ - पादोन-सप्तवादनम्
(घ) ०९:४५ - पादोन-दशवादनम्
(ङ) ११:३० - सार्ध-एकादशवादनम्
In simple words: यहाँ अंकों में लिखे गए समय को हमें संस्कृत शब्दों में लिखना है, जैसे ६:४५ को पादोन-सप्तवादनम् (पौने सात) कहते हैं।
Exam Tip: संस्कृत में समय लिखते समय शब्दों के बीच में योजक चिह्न (hyphen) का सही प्रयोग करें, जैसे: सार्ध-पञ्चवादनम्।
Question 4. उदाहरणानुगुणं प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु -
यथा - सः सार्ध-सप्तवादने अध्ययनं करोति। - सः कदा अध्ययनं करोति?
(क) सा सपाद-नववादने विद्यालयं गच्छति। - _________?
(ख) सतीशः सार्ध-द्वादशवादने भोजनं करोति। - _________?
(ग) यानं पञ्चवादने आगच्छति। - _________?
(घ) गोपालः षड्वादने गोदोहनं करोति। - _________?
(ङ) माता दशवादने कार्यालयं गच्छति। - _________?
Answer:
(क) सा कदा विद्यालयं गच्छति?
(ख) सतीशः कदा भोजनं करोति?
(ग) यानं कदा आगच्छति?
(घ) गोपालः कदा गोदोहनं करोति?
(ङ) माता कदा कार्यालयं गच्छति?
In simple words: संस्कृत में समय बताने वाले शब्दों (जैसे सात बजे, नौ बजे) को हटाकर प्रश्न बनाते समय 'कदा' (कब) शब्द का उपयोग किया जाता है।
Exam Tip: प्रश्न निर्माण करने के बाद वाक्य के अंत में पूर्णविराम (।) के स्थान पर प्रश्नवाचक चिह्न (?) लगाना कभी न भूलें।
Question 5. स्वस्य दिनचर्यां सरलवाक्यैः लिखन्तु -
यथा - अहं प्रातः षड्वादने उत्तिष्ठामि।
Answer:
सरल वाक्यों में दैनिक दिनचर्या:
(क) अहं प्रातः पञ्चवादने उत्तिष्ठामि। (मैं सुबह पाँच बजे उठता हूँ।)
(ख) ततः सपाद-पञ्चवादने स्नानं करोमि। (फिर सवा पाँच बजे स्नान करता हूँ।)
(ग) अहं सार्ध-षड्वादने स्नानादिकं करोमि। (मैं साढ़े छह बजे स्नानादि करता हूँ।)
(घ) अहं सपाद-सप्तवादने प्रातराशं करोमि। (मैं सवा सात बजे सुबह का नाश्ता करता हूँ।)
(ङ) अहं अष्टवादने विद्यालयं गच्छामि। (मैं आठ बजे विद्यालय जाता हूँ।)
(च) विद्यालये प्रातः पठनं करोमि। (विद्यालय में सुबह पढ़ाई करता हूँ।)
(छ) अहं मध्याह्ने भोजनं करोमि। (मैं दोपहर में भोजन करता हूँ।)
(ज) अहं चतुर्वादने विद्यालयात् गृहं आगच्छामि। (मैं चार बजे विद्यालय से घर आता हूँ।)
(झ) ततः सायं अल्पाहारं करोमि। (फिर शाम को थोड़ा नाश्ता करता हूँ।)
(ञ) ततः क्रीडां करोमि। (फिर खेल खेलता हूँ।)
(ट) अहं रात्रौ भोजनं करोमि। (मैं रात को भोजन करता हूँ।)
(ठ) रात्रौ नववादने शयनं करोमि। (रात को नौ बजे सोता हूँ।)
In simple words: इस प्रश्न में हमें सुबह उठने से लेकर रात को सोने तक की अपनी पूरी दिनचर्या को आसान संस्कृत वाक्यों में लिखना है।
Exam Tip: दिनचर्या लिखते समय उत्तम पुरुष एकवचन की क्रियाओं जैसे 'करोमि', 'गच्छामि', 'उत्तिष्ठामि' का ही प्रयोग करें क्योंकि आप अपने बारे में लिख रहे हैं।
Question 6. वाक्येषु शिष्टाचारपदानि योजयन्तु -
मञ्जूषा: नियमपालनं, सेवां, मैत्रीभावः, साहाय्यं, सत्कारं, दयाभावः
यथा - युवकः मातापित्रोः सेवां करोति।
(क) सा दुर्बलानां ________ करोति।
(ख) सर्वेषु प्राणिषु ________ भवतु।
(ग) सर्वे छात्राः पाठशालायाः ________ कुर्वन्तु।
(घ) वयं सर्वे अतिथीनां ________ कुर्मः।
(ङ) परस्परं छात्रेषु ________ भवतु।
Answer:
(क) सा दुर्बलानां साहाय्यं करोति।
(ख) सर्वेषु प्राणिषु दयाभावः भवतु।
(ग) सर्वे छात्राः पाठशालायाः नियमपालनं कुर्वन्तु।
(घ) वयं सर्वे अतिथीनां सत्कारं कुर्मः।
(ङ) परस्परं छात्रेषु मैत्रीभावः भवतु।
In simple words: इस अभ्यास में हमें वाक्यों में खाली जगहों को अच्छे व्यवहार वाले सही शब्दों से भरना है, जैसे कमज़ोर लोगों की मदद करना और मेहमानों का सत्कार करना।
Exam Tip: वाक्यों के अर्थ को ध्यान से समझें, जैसे 'पाठशाला' शब्द के साथ हमेशा 'नियमपालनं' और 'अतिथि' शब्द के साथ 'सत्कारं' का जोड़ा सबसे सही बैठता है।
Free NCERT Textbook Explanations: Class 6 Sanskrit
Comprehensive Textbook Solutions for Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि
Students can now access the NCERT Solutions for Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि prepared by teachers on our website. These solutions cover all questions in exercise in your Class 6 Sanskrit textbook. Each answer is updated based on the current academic session as per the latest NCERT syllabus.
Understanding Core Concepts in Class 6 Sanskrit
Our expert teachers have provided step-by-step explanations for all the difficult questions in the Class 6 Sanskrit chapter. Along with the final answers, we have also explained the concept behind it to help you build stronger understanding of each topic. This will be really helpful for Class 6 students who want to understand both theoretical and practical questions. By studying these NCERT Questions and Answers your basic concepts will improve a lot.
Effective Self-Study and Homework Assistance
Regular utilization of our Sanskrit solutions sharpens critical reasoning and boosts calculation speed. Serving as a dependable companion for self-paced study and daily homework, these Class 6 materials pair exceptionally well with our dedicated Revision Notes and Sample Papers for Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि to deliver a well-rounded exam preparation experience.
FAQs
The complete and updated NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 6 Sanskrit are as per latest NCERT curriculum.
Yes, our experts have revised the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using NCERT language because NCERT marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 6 Sanskrit. You can access NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 06 अहम् प्रातः उत्तिष्ठामि in printable PDF format for offline study on any device.