NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला

Download NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला

Explore reliable textbook solutions for Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला tailored for Class 6 learners. Utilizing these Sanskrit answers ensures thorough preparation and strengthens foundational knowledge before final NCERT evaluations.

Access NCERT Solutions and Answers

Access the complete solution PDF for Class 6 Sanskrit below. Regular practice with these targeted textbook answers builds familiarity with standard question patterns and helps secure higher marks in final school evaluations.

पेज 29 - अभ्यास कार्य

 

Question 1. पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु -
(क) कः एकः अस्ति ?
(ख) कः षण्मुखदेवः अस्ति ?
(ग) कः त्रिनयनमूर्तिः अस्ति ?
(घ) का सरला अस्ति ?
(ङ) के अतुलबलाः सन्ति ?

Answer:
(क) सूर्यः / चन्द्रः / मानवकुलम्
(ख) सुरसेनानीः / कार्तिकेयः
(ग) लोकशङ्करः / शिवः
(घ) संख्यागणना
(ङ) अष्ट दिग्गजाः

In simple words: इस पाठ के आधार पर हमें प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में देने हैं, जैसे सूरज एक है, कार्तिकेय के छह मुख हैं, और शिवजी के तीन नेत्र हैं।

Exam Tip: एकपदेन उत्तर लिखते समय उत्तर केवल एक ही शब्द में लिखें, पूरा वाक्य लिखने की आवश्यकता नहीं होती।

 

Question 2. उदाहरणानुगुणं शब्दानां पुरतः उचितां संख्यां लिखन्तु -
यथा - आकाशे १ सूर्यः विभाति। (१, २, ३, ४)
(क) मम हस्ते ________ अङ्गुलयः सन्ति। (१, ५, ८, ७)
(ख) सप्ताहे ________ वासराः भवन्ति। (६, १०, ७, ५)
(ग) कार्तिकेयस्य ________ मुखानि सन्ति। (१, ६, १०, ३)
(घ) व्याकरणे ________ वचनानि सन्ति। (१०, ९, ३, ५)
(ङ) गगने ________ ग्रहाः सन्ति। (८, ७, १, ९, १०)

Answer:
(क) मम हस्ते 5 अङ्गुलयः सन्ति।
(ख) सप्ताहे 7 वासराः भवन्ति।
(ग) कार्तिकेयस्य 6 मुखानि सन्ति।
(घ) व्याकरणे 3 वचनानि सन्ति।
(ङ) गगने 9 ग्रहाः सन्ति।

In simple words: इस अभ्यास में हमें वाक्यों में खाली स्थान की जगह कोष्टक में दिए गए सही अंकों से भरना है, जैसे हाथ में ५ उंगलियां और हफ्ते में ७ दिन होते हैं।

Exam Tip: संस्कृत में वाक्य का अर्थ समझकर सही संख्या का चुनाव करें। जैसे व्याकरण में केवल ३ वचन (एकवचन, द्विवचन, बहुवचन) होते हैं।

 

Question 3. उदाहरणानुसारं संख्यां संख्यापदं च लिखन्तु -
यथा - भवतः परिवारे कति जनाः सन्ति ? ५, ( पञ्च )
(क) कति दिशः सन्ति ? ________, ( ________ )
(ख) सप्ताहे कति वासराः भवन्ति ? ________, ( ________ )
(ग) वर्षे कति मासाः भवन्ति ? ________, ( ________ )
(घ) भवतः कति दन्ताः सन्ति ? ________, ( ________ )
(ङ) स्वराः कति भवन्ति ? ________, ( ________ )

Answer:
(क) कति दिशः सन्ति ? 10, ( दश )
(ख) सप्ताहे कति वासराः भवन्ति ? 7, ( सप्त )
(ग) वर्षे कति मासाः भवन्ति ? 12, ( द्वादश )
(घ) भवतः कति दन्ताः सन्ति ? 32, ( द्वात्रिंशत् )
(ङ) स्वराः कति भवन्ति ? 7, ( सप्त )

In simple words: इस अभ्यास में हमें पूछे गए प्रश्नों के उत्तर अंकों और संस्कृत शब्दों दोनों में लिखने हैं, जैसे १० दिशाएं और १२ महीने होते हैं।

Exam Tip: संस्कृत संख्या पदों (जैसे द्वात्रिंशत्, द्वादश) को सही वर्तनी (spelling) के साथ लिखने का अभ्यास करें क्योंकि इसमें सामान्यतः त्रुटियाँ होती हैं।

 

Question 4. अधः प्रदत्तेन पदेन सह संख्यां योजयन्तु -
अ | ब
(क) पञ्च | २०
(ख) एकम् | १३
(ग) अष्ट | ५
(घ) विंशतिः | १
(ङ) त्रयोदश | ८

Answer:
(क) पञ्च → ५
(ख) एकम् → १
(ग) अष्ट → ८
(घ) विंशतिः → २०
(ङ) त्रयोदश → १३

In simple words: इस अभ्यास में हमें संस्कृत के संख्यावाचक शब्दों का मिलान उनके सही अंकों से करना है, जैसे 'एकम्' का १ और 'पञ्च' का ५।

Exam Tip: मिलान वाले प्रश्नों में उत्तर लिखते समय तीर के निशानों की जगह आमने-सामने सही उत्तर लिखना अधिक स्पष्ट और अंक दिलाने वाला होता है।

 

Question 5. उपस्थितिपत्रं पश्यन्तु। संख्यां वदन्तु लिखन्तु च -
उपस्थिति-क्रमसंख्या | नाम
१ - एकम् | गणेशः
२ - द्वे | गीताञ्जलिः
३ - त्रीणि | जगन्नाथः
४ - चत्वारि | दिनेशः
५ - पञ्च | प्रज्ञा
६ - षट् | बलरामः
७ - सप्त | मोहनः
८ - अष्ट | राधिका
९ - नव | सुभद्रा
१० - दश | स्वयंप्रभा

(क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ? ________
(ख) सुभद्रायाः उपस्थितिसंख्या का ? ________
(ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्या का ? ________
(घ) जगन्नाथस्य उपस्थितिसंख्या का ? ________
(ङ) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ? ________

Answer:
(क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ? एकम् (१)
(ख) सुभद्रायाः उपस्थितिसंख्या का ? नव (९)
(ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्या का ? दश (१०)
(घ) जगन्नाथस्य उपस्थितिसंख्या का ? त्रीणि (३)
(ङ) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ? एकम् (१)

In simple words: इस अभ्यास में ऊपर दी गई हाजिरी तालिका (रजिस्टर) को देखकर छात्रों के नाम के सामने लिखी उनकी हाजिरी संख्या बतानी है।

Exam Tip: परीक्षा में संख्यावाचक उत्तर लिखते समय अंक और शब्द (जैसे १ तथा एकम्) दोनों साथ में लिखें, इससे उत्तर अधिक प्रामाणिक बनता है।

 

Question 6. चित्रं पश्यन्तु, संख्याः वदन्तु, द्वितीयचित्रे अङ्कैः च ताः संख्याः लिखन्तु -
प्रथम चित्र के शब्द:
पञ्च, चत्वारि, अष्ट, चतुर्दश, पञ्चाशत्, षोडश, द्वाविंशतिः, त्रीणि (मध्य में)

Answer:
(क) पञ्च = ५
(ख) चत्वारि = ४
(ग) अष्ट = ८
(घ) चतुर्दश = १४
(ङ) पञ्चाशत् = ५०
(च) षोडश = १६
(छ) द्वाविंशतिः = २२
(ज) त्रीणि = ३ (मध्य में)

In simple words: इस चित्र में दिए गए संस्कृत शब्दों को पहचानकर उनके स्थान पर सही गणितीय अंक लिखने हैं, जैसे 'पञ्चाशत्' का ५० होता है।

Exam Tip: बड़ी संख्याओं (जैसे द्वाविंशतिः = २२, पञ्चाशत् = ५०) के अर्थों को विशेष रूप से ध्यान रखें क्योंकि ये अक्सर पूछे जाते हैं।

 

Question 7. चित्रं पश्यन्तु, संख्याः वदन्तु, द्वितीयचित्रे शब्दैः च ताः संख्याः लिखन्तु -
प्रथम चित्र के अंक:
३६, २०, ११, २५ (मध्य में), १४, १७, ९

Answer:
(क) ३६ = षट्त्रिंशत्
(ख) २० = विंशतिः
(ग) ११ = एकादश
(घ) २५ = पञ्चविंशतिः (मध्य में)
(ङ) १४ = चतुर्दश
(च) १७ = सप्तदश
(छ) ९ = नव

In simple words: इस अभ्यास में चित्रों में लिखे अंकों को संस्कृत भाषा के शब्दों में बदलना है, जैसे ३६ को 'षट्त्रिंशत्' और २० को 'विंशतिः' लिखा जाता है।

Exam Tip: संस्कृत में संख्या लिखते समय विसर्ग (जैसे विंशतिः) का सही प्रयोग अवश्य करें, अन्यथा वर्तनी अशुद्ध मानी जाएगी।

Sanskrit Class 6 Curriculum Solutions: Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला

Official NCERT Solutions for Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला

Access structured NCERT textbook solutions for Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला. Designed in alignment with the latest academic curriculum for Class 6 Sanskrit, these answers cover all end-of-chapter exercises to support daily learning and homework completion.

Step-by-Step Explanations for Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला

Beyond providing final answers, these guides offer step-by-step breakdowns for complex queries in the Class 6 Sanskrit module. This approach helps students balance theoretical depth with practical problem-solving skills required for NCERT exams.

Next Steps in Your Sanskrit Revision

Frequent review of these structured answers builds strong analytical capabilities and response efficiency. Maximize your academic readiness by combining these textbook solutions with our curated study materials and mock evaluations for Class 6 Sanskrit.

FAQs

Where can I find the latest NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला for the 2026-27 session?

The complete and updated NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 6 Sanskrit are as per latest NCERT curriculum.

Are the Sanskrit NCERT solutions for Class 6 updated for the new 50% competency-based exam pattern?

Yes, our experts have revised the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.

How do these Class 6 NCERT solutions help in scoring 90% plus marks?

Toppers recommend using NCERT language because NCERT marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला will help students to get full marks in the theory paper.

Do you offer NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला in multiple languages like Hindi and English?

Yes, we provide bilingual support for Class 6 Sanskrit. You can access NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला in both English and Hindi medium.

Is it possible to download the Sanskrit NCERT solutions for Class 6 as a PDF?

Yes, you can download the entire NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला in printable PDF format for offline study on any device.