Get the most accurate NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला here. Updated for the 2026-27 academic session, these solutions are based on the latest NCERT textbooks for Class 6 Sanskrit. Our expert-created answers for Class 6 Sanskrit are available for free download in PDF format.
Detailed Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit
For Class 6 students, solving NCERT textbook questions is the most effective way to build a strong conceptual foundation. Our Class 6 Sanskrit solutions follow a detailed, step-by-step approach to ensure you understand the logic behind every answer. Practicing these Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला solutions will improve your exam performance.
Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला NCERT Solutions PDF
पेज 29 - अभ्यास कार्य
Question 1. पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु -
(क) कः एकः अस्ति ?
(ख) कः षण्मुखदेवः अस्ति ?
(ग) कः त्रिनयनमूर्तिः अस्ति ?
(घ) का सरला अस्ति ?
(ङ) के अतुलबलाः सन्ति ?
Answer:
(क) सूर्यः / चन्द्रः / मानवकुलम्
(ख) सुरसेनानीः / कार्तिकेयः
(ग) लोकशङ्करः / शिवः
(घ) संख्यागणना
(ङ) अष्ट दिग्गजाः
In simple words: इस पाठ के आधार पर हमें प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में देने हैं, जैसे सूरज एक है, कार्तिकेय के छह मुख हैं, और शिवजी के तीन नेत्र हैं।
Exam Tip: एकपदेन उत्तर लिखते समय उत्तर केवल एक ही शब्द में लिखें, पूरा वाक्य लिखने की आवश्यकता नहीं होती।
Question 2. उदाहरणानुगुणं शब्दानां पुरतः उचितां संख्यां लिखन्तु -
यथा - आकाशे १ सूर्यः विभाति। (१, २, ३, ४)
(क) मम हस्ते ________ अङ्गुलयः सन्ति। (१, ५, ८, ७)
(ख) सप्ताहे ________ वासराः भवन्ति। (६, १०, ७, ५)
(ग) कार्तिकेयस्य ________ मुखानि सन्ति। (१, ६, १०, ३)
(घ) व्याकरणे ________ वचनानि सन्ति। (१०, ९, ३, ५)
(ङ) गगने ________ ग्रहाः सन्ति। (८, ७, १, ९, १०)
Answer:
(क) मम हस्ते 5 अङ्गुलयः सन्ति।
(ख) सप्ताहे 7 वासराः भवन्ति।
(ग) कार्तिकेयस्य 6 मुखानि सन्ति।
(घ) व्याकरणे 3 वचनानि सन्ति।
(ङ) गगने 9 ग्रहाः सन्ति।
In simple words: इस अभ्यास में हमें वाक्यों में खाली स्थान की जगह कोष्टक में दिए गए सही अंकों से भरना है, जैसे हाथ में ५ उंगलियां और हफ्ते में ७ दिन होते हैं।
Exam Tip: संस्कृत में वाक्य का अर्थ समझकर सही संख्या का चुनाव करें। जैसे व्याकरण में केवल ३ वचन (एकवचन, द्विवचन, बहुवचन) होते हैं।
Question 3. उदाहरणानुसारं संख्यां संख्यापदं च लिखन्तु -
यथा - भवतः परिवारे कति जनाः सन्ति ? ५, ( पञ्च )
(क) कति दिशः सन्ति ? ________, ( ________ )
(ख) सप्ताहे कति वासराः भवन्ति ? ________, ( ________ )
(ग) वर्षे कति मासाः भवन्ति ? ________, ( ________ )
(घ) भवतः कति दन्ताः सन्ति ? ________, ( ________ )
(ङ) स्वराः कति भवन्ति ? ________, ( ________ )
Answer:
(क) कति दिशः सन्ति ? 10, ( दश )
(ख) सप्ताहे कति वासराः भवन्ति ? 7, ( सप्त )
(ग) वर्षे कति मासाः भवन्ति ? 12, ( द्वादश )
(घ) भवतः कति दन्ताः सन्ति ? 32, ( द्वात्रिंशत् )
(ङ) स्वराः कति भवन्ति ? 7, ( सप्त )
In simple words: इस अभ्यास में हमें पूछे गए प्रश्नों के उत्तर अंकों और संस्कृत शब्दों दोनों में लिखने हैं, जैसे १० दिशाएं और १२ महीने होते हैं।
Exam Tip: संस्कृत संख्या पदों (जैसे द्वात्रिंशत्, द्वादश) को सही वर्तनी (spelling) के साथ लिखने का अभ्यास करें क्योंकि इसमें सामान्यतः त्रुटियाँ होती हैं।
Question 4. अधः प्रदत्तेन पदेन सह संख्यां योजयन्तु -
अ | ब
(क) पञ्च | २०
(ख) एकम् | १३
(ग) अष्ट | ५
(घ) विंशतिः | १
(ङ) त्रयोदश | ८
Answer:
(क) पञ्च → ५
(ख) एकम् → १
(ग) अष्ट → ८
(घ) विंशतिः → २०
(ङ) त्रयोदश → १३
In simple words: इस अभ्यास में हमें संस्कृत के संख्यावाचक शब्दों का मिलान उनके सही अंकों से करना है, जैसे 'एकम्' का १ और 'पञ्च' का ५।
Exam Tip: मिलान वाले प्रश्नों में उत्तर लिखते समय तीर के निशानों की जगह आमने-सामने सही उत्तर लिखना अधिक स्पष्ट और अंक दिलाने वाला होता है।
Question 5. उपस्थितिपत्रं पश्यन्तु। संख्यां वदन्तु लिखन्तु च -
उपस्थिति-क्रमसंख्या | नाम
१ - एकम् | गणेशः
२ - द्वे | गीताञ्जलिः
३ - त्रीणि | जगन्नाथः
४ - चत्वारि | दिनेशः
५ - पञ्च | प्रज्ञा
६ - षट् | बलरामः
७ - सप्त | मोहनः
८ - अष्ट | राधिका
९ - नव | सुभद्रा
१० - दश | स्वयंप्रभा
(क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ? ________
(ख) सुभद्रायाः उपस्थितिसंख्या का ? ________
(ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्या का ? ________
(घ) जगन्नाथस्य उपस्थितिसंख्या का ? ________
(ङ) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ? ________
Answer:
(क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ? एकम् (१)
(ख) सुभद्रायाः उपस्थितिसंख्या का ? नव (९)
(ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्या का ? दश (१०)
(घ) जगन्नाथस्य उपस्थितिसंख्या का ? त्रीणि (३)
(ङ) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ? एकम् (१)
In simple words: इस अभ्यास में ऊपर दी गई हाजिरी तालिका (रजिस्टर) को देखकर छात्रों के नाम के सामने लिखी उनकी हाजिरी संख्या बतानी है।
Exam Tip: परीक्षा में संख्यावाचक उत्तर लिखते समय अंक और शब्द (जैसे १ तथा एकम्) दोनों साथ में लिखें, इससे उत्तर अधिक प्रामाणिक बनता है।
Question 6. चित्रं पश्यन्तु, संख्याः वदन्तु, द्वितीयचित्रे अङ्कैः च ताः संख्याः लिखन्तु -
प्रथम चित्र के शब्द:
पञ्च, चत्वारि, अष्ट, चतुर्दश, पञ्चाशत्, षोडश, द्वाविंशतिः, त्रीणि (मध्य में)
Answer:
(क) पञ्च = ५
(ख) चत्वारि = ४
(ग) अष्ट = ८
(घ) चतुर्दश = १४
(ङ) पञ्चाशत् = ५०
(च) षोडश = १६
(छ) द्वाविंशतिः = २२
(ज) त्रीणि = ३ (मध्य में)
In simple words: इस चित्र में दिए गए संस्कृत शब्दों को पहचानकर उनके स्थान पर सही गणितीय अंक लिखने हैं, जैसे 'पञ्चाशत्' का ५० होता है।
Exam Tip: बड़ी संख्याओं (जैसे द्वाविंशतिः = २२, पञ्चाशत् = ५०) के अर्थों को विशेष रूप से ध्यान रखें क्योंकि ये अक्सर पूछे जाते हैं।
Question 7. चित्रं पश्यन्तु, संख्याः वदन्तु, द्वितीयचित्रे शब्दैः च ताः संख्याः लिखन्तु -
प्रथम चित्र के अंक:
३६, २०, ११, २५ (मध्य में), १४, १७, ९
Answer:
(क) ३६ = षट्त्रिंशत्
(ख) २० = विंशतिः
(ग) ११ = एकादश
(घ) २५ = पञ्चविंशतिः (मध्य में)
(ङ) १४ = चतुर्दश
(च) १७ = सप्तदश
(छ) ९ = नव
In simple words: इस अभ्यास में चित्रों में लिखे अंकों को संस्कृत भाषा के शब्दों में बदलना है, जैसे ३६ को 'षट्त्रिंशत्' और २० को 'विंशतिः' लिखा जाता है।
Exam Tip: संस्कृत में संख्या लिखते समय विसर्ग (जैसे विंशतिः) का सही प्रयोग अवश्य करें, अन्यथा वर्तनी अशुद्ध मानी जाएगी।
NCERT Solutions Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला
Students can now access the NCERT Solutions for Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला prepared by teachers on our website. These solutions cover all questions in exercise in your Class 6 Sanskrit textbook. Each answer is updated based on the current academic session as per the latest NCERT syllabus.
Detailed Explanations for Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला
Our expert teachers have provided step-by-step explanations for all the difficult questions in the Class 6 Sanskrit chapter. Along with the final answers, we have also explained the concept behind it to help you build stronger understanding of each topic. This will be really helpful for Class 6 students who want to understand both theoretical and practical questions. By studying these NCERT Questions and Answers your basic concepts will improve a lot.
Benefits of using Sanskrit Class 6 Solved Papers
Using our Sanskrit solutions regularly students will be able to improve their logical thinking and problem-solving speed. These Class 6 solutions are a guide for self-study and homework assistance. Along with the chapter-wise solutions, you should also refer to our Revision Notes and Sample Papers for Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला to get a complete preparation experience.
FAQs
The complete and updated NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 6 Sanskrit are as per latest NCERT curriculum.
Yes, our experts have revised the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using NCERT language because NCERT marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 6 Sanskrit. You can access NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 05 संख्यागणना ननु सरला in printable PDF format for offline study on any device.