Download CBSE Class 10 Punjabi Sample Papers
Access comprehensive sample question papers for Class 10 Punjabi using the CBSE Class 10 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download. Designed to align with the 2026-27 CBSE academic guidelines, these model papers help students assess their exam readiness and understand current marking schemes.
Access CBSE Sample Papers and Solutions
View or download the dedicated CBSE Class 10 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download resource below. Engaging with these sample papers under timed conditions ensures continuous academic progress and mastery of the 2026-27 exam format.
ਭਾਗ-I. ਪੜ੍ਹਨ ਕੌਸ਼ਲ (Part-I Reading Skill) 10
ਨੋਟ: ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਰਤਕ ਪੈਰੇ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ/ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣ ਕੇ ਲਿਖੋ/ਉੱਤਰ ਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰੋ:
1. [6 Marks]
ਪੁਆਧੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ, ਪਟਿਆਲਾ, ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਮੋਹਾਲੀ ਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਅੱਧ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਦੀ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਗਦੀ ਨੁਕਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਲੰਧਰ-ਦੁਆਬ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ । ਲੁਧਿਆਣੇ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਭਾਗ ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਉਹ ਭਾਗ ਜਿਹੜਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਪੁਆਧ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਪੁਆਧ ਅੱਗੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਹਰਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਸਦਰ ਅੰਬਾਲਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਨਾਰਾਇਣਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕੁਝ ਪੱਛਮੀ ਇਲਾਕੇ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੀਂਦ ਵਿੱਚ ਧਮਤਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੁਆਧੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਗ ਵੀ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਿਸਾਰ ਦੀ ਘੱਗਰ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਰਾਠੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ । ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਬਾਂਗਰੂ ਤੇ ਬਾਗੜੀ ਹਨ । ਉਪਰੋਕਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਟਕਸਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲੋਂ ਫ਼ਰਕ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅੰਬਾਲੇ ਤੇ ਕਰਨਾਲ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦੀ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ । ਪੁਆਧੀ ਮਲਵਈ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬਾਂਗਰੂ ਦਾ ਰਲਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ । ਟਕਸਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਮਲਵਈ ਨਾਲੋਂ ਪੁਆਧੀ ਕੁਝ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਕਰ ਕੇ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਉਂਝ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਪੁਆਧੀ ਦੀ ਧੁਨੀ-ਵਿਉਂਤ ਮਲਵਈ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਚਾਹ, ਰਾਹ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ 'ਹ' ਪੁਆਧੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ‘ਹ' ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ । ਉਲਟੀ ਜੀਭ ਵਾਲ਼ਾ ‘ਲ' ਜਿਹੜਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪੁਆਧੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਟਕਸਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ 'ਵ' ਪੁਆਧੀ ਵਿੱਚ 'ਬ' ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬਾਲ, ਬੀਹ ਆਦਿ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ 'ਵ' ਕਈਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ 'ਮ' ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤੀਮੀ, ਜਮਾਈ ਆਮਾਂਗਾ ਆਦਿ । ਇਹ ਮਾਝੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਜੋਗਾਤਮਕ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰਾਤੀਂ ਭਲਕੇ, ਪਰਸੋਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ, ਪਰਸੋਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ, ਪਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਉਰੇ ਨੂੰ, ਪਰੇ ਨੂੰ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸਬੰਧਕ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ।
(i) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਆਧੀ ਦੀ ਧੁਨੀ-ਵਿਉਂਤ ਕਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਮਲਵਈ
(B) ਹਿੰਦੀ
(C) ਬਾਂਗਰੂ
(D) ਉਰਦੂ
Answer: (A) ਮਲਵਈ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: "ਪੁਆਧੀ ਦੀ ਧੁਨੀ-ਵਿਉਂਤ ਮਲਵਈ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ।"
b) ਬਾਂਗਰੂ ਦਾ ਰਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੱਕ ਹੈ, ਧੁਨੀ-ਵਿਉਂਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
(ii) ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਿਸਾਰ ਦੀ ਘੱਗਰ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਕਿਹੜੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਮਲਵਈ
(B) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
(C) ਬਾਂਗਰੂ
(D) ਰਾਠੀ
Answer: (D) ਰਾਠੀ
Teacher's Note:
a) ਘੱਗਰ ਵਾਦੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਰਾਠੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
b) ਬਾਂਗਰੂ ਤੇ ਬਾਗੜੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰਲਾਓ।
(iii) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਆਧੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ........................ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸਹੀ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣ ਕੇ ਖਾਲੀ ਸਥਾਨ ਭਰੋ: [1 Mark]
(A) ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ
(B) ਘੱਟ
(C) ਜ਼ਿਆਦਾ
(D) ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ
Answer: (B) ਘੱਟ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ: "ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
b) 'ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ' ਗ਼ਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ।
(iv) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਆਧੀ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਡੋਗਰੀ
(B) ਫ਼ਾਰਸੀ
(C) ਪੰਜਾਬੀ
(D) ਹਿੰਦੀ
Answer: (C) ਪੰਜਾਬੀ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਕ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: "ਪੁਆਧੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।"
b) ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
(v) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਆਧੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ 'ਵ' ਕਈਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? [1 Mark]
(A) ਮ
(B) ਲ
(C) ਯ
(D) ਪ
Answer: (A) ਮ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ: ਤੀਮੀ, ਜਮਾਈ, ਆਮਾਂਗਾ।
b) ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ: ਟਕਸਾਲੀ 'ਵ' ਦਾ 'ਬ' ਬਣਨਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਨੁਕਤਾ ਹੈ।
(vi) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਆਧੀ ਕਿਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਜੋਗਾਤਮਕ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਮਲਵਈ
(B) ਬਾਂਗਰੂ
(C) ਮਾਝੀ
(D) ਦੁਆਬੀ
Answer: (C) ਮਾਝੀ
Teacher's Note:
a) ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ: "ਇਹ ਮਾਝੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਜੋਗਾਤਮਕ ਹੈ।"
b) ਉਦਾਹਰਨ: ਰਾਤੀਂ, ਭਲਕੇ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. [4 Marks]
ਧਰਤੀ ਸੰਗ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਹੁੰਦਾ ਏ ਪ੍ਰਤੀਤ,
ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਕਰਨਗੇ ਸੇਵਾ, ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੀਕ ।
ਰੁੱਖਾਂ ’ਚੋਂ ਹੀ ਲੱਭਣਾ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਿਰਨਾਂਵਾਂ,
ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਝੋਂ ਧਰਤੀ ਜਿੱਦਾਂ ਬਿਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਂਵਾਂ ।
ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਛੱਤ ਨਹੀਂ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਸਹਾਰਾ,
ਬੇ-ਘਰ ਲੋਕੀਂ ਰੁੱਖਾਂ ਥੱਲੇ ਸੌਂ ਕੇ ਕਰਨ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ।
ਪਾਏ ਆਲ੍ਹਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਘੁੱਗੀਆਂ, ਚਿੜੀਆਂ, ਕਾਂਵਾਂ,
ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਝੋਂ ਧਰਤੀ ਜਿੱਦਾਂ ਬਿਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਂਵਾਂ ।
(i) ਰੁੱਖ ਕਿਸ ਦੇ ਸੰਗ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ ? [1 Mark]
Answer: ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੰਗ।
Teacher's Note:
a) ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਧਾ ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
b) ਇੱਕ ਅੰਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਲਈ ਛੋਟਾ ਤੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
(ii) ਰੁੱਖਾਂ ’ਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਲੱਭਣਾ ਹੈ ? [1 Mark]
Answer: ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਿਰਨਾਂਵਾਂ।
Teacher's Note:
a) ਤੀਜੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
b) ਸ਼ਬਦ 'ਸਿਰਨਾਂਵਾਂ' ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਠੀਕ ਲਿਖੋ।
(iii) ਕਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਛੱਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ? [1 Mark]
Answer: ਰੁੱਖ।
Teacher's Note:
a) ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਛੱਤ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਬੇ-ਘਰ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਥੱਲੇ ਸੌਂਦੇ ਹਨ।
b) 'ਬੇ-ਘਰ ਲੋਕ' ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਹ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹਨ।
(iv) ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ? [1 Mark]
Answer: ਘੁੱਗੀਆਂ, ਚਿੜੀਆਂ ਤੇ ਕਾਂਵਾਂ ਨੇ।
Teacher's Note:
a) ਤਿੰਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
b) ਉੱਤਰ ਸੱਤਵੀਂ ਸਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਗ-II ਵਿਆਕਰਨ (Part-II Grammar) 12
3. ਸਮਾਸੀ ਸ਼ਬਦ: (ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਦੋ ਹੱਲ ਕਰੋ) [2 Marks]
(i) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਇੱਕ ਸਮਾਸੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਲੜਾਈ-ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ
(B) ਲਾਲ-ਸੁਰਖ਼
(C) ਔਖਾ-ਸੌਖਾ
(D) ਰਾਤੋ-ਰਾਤ
Answer: (A) ਲੜਾਈ-ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ
Teacher's Note:
a) ਲਾਲ-ਸੁਰਖ਼, ਔਖਾ-ਸੌਖਾ ਤੇ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਮਾਸੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।
b) ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 'ਨਹੀਂ' ਸ਼ਬਦ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ।
(ii) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਸੀ ਸ਼ਬਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ+ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ਼ ਬਣਿਆ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਹੱਸਣਾ-ਰੋਣਾ
(B) ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ
(C) ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ
(D) ਥਾਂ-ਟਿਕਾਣਾ
Answer: (C) ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ
Teacher's Note:
a) 'ਚੰਗਾ' ਤੇ 'ਮਾੜਾ' ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹਨ।
b) ਹੱਸਣਾ-ਰੋਣਾ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਥਾਂ-ਟਿਕਾਣਾ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ।
(iii) ‘ਇਲਾਕਾ-ਨਿਵਾਸੀ’ ਸਮਾਸੀ-ਸ਼ਬਦ ਲਈ ਠੀਕ ਸ਼ਬਦ-ਸਮੂਹ ਚੁਣੋ- [1 Mark]
(A) ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ
(B) ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ
(C) ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਿਵਾਸ
(D) ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ
Answer: (B) ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ
Teacher's Note:
a) ਸਮਾਸੀ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਕ 'ਦੇ' ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
b) 'ਨਿਵਾਸ' (ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ) ਅਤੇ 'ਨਿਵਾਸੀ' (ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ਾ) ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝੋ।
4. ਬਹੁ-ਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਦੋ ਹੱਲ ਕਰੋ) [2 Marks]
(i) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ‘ਤਸਵੀਰ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਬਹੁ-ਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਤਸੱਵਰ
(B) ਮੂਰਤ
(C) ਚਿੱਤਰ
(D) ਫੋਟੋ
Answer: (A) ਤਸੱਵਰ
Teacher's Note:
a) 'ਤਸੱਵਰ' ਦਾ ਅਰਥ ਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ, ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ।
b) ਮੂਰਤ, ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਫੋਟੋ ਤਿੰਨੇ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਅਰਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
(ii) ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਭਰਨ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਬਹੁ-ਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣੋ:
ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦੇ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ........... ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ । ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਆਇਆ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਨੂੰ ............. ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਏਗਾ । ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੇ ਨਾ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਵਿਚਾਰੇ ਦਾ .............. ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ । [1 Mark]
(A) ਮੁੱਦਤ
(B) ਵਿਹਲ
(C) ਸਮਾਂ
(D) ਕਾਲ
Answer: (C) ਸਮਾਂ
Teacher's Note:
a) 'ਸਮਾਂ' ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਰਥ ਹਨ: ਮੁੱਦਤ, ਵਿਹਲ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਵੇਲਾ (ਮੌਤ)।
b) ਤਿੰਨੇ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਤਰ ਜਾਂਚੋ।
(iii) ‘ਗੁਣ’ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਥ ਹੈ; ‘ਸਿਫ਼ਤ’ ਹੋਰ ਅਰਥ ਹੈ/ਹਨ: [1 Mark]
(A) ਖ਼ਾਸੀਅਤ
(B) ਕਲਾ
(C) ਤਾਸੀਰ
(D) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਹੀ
Answer: (D) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਹੀ
Teacher's Note:
a) 'ਗੁਣ' ਸ਼ਬਦ ਖ਼ਾਸੀਅਤ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਤਾਸੀਰ ਤਿੰਨਾਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
b) ਜਦੋਂ ਹਰ ਵਿਕਲਪ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ 'ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਹੀ' ਚੁਣੋ।
5. ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ (ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਦੋ ਹੱਲ ਕਰੋ) [2 Marks]
(i) ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਰਨ-ਵਾਚਕ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਚੁਣੋ : [1 Mark]
(A) ਜ਼ਰੂਰ, ਬੇਸ਼ੱਕ, ਹੀ
(B) ਕਿਉਂਕਿ, ਇਸ ਲਈ, ਸੋ
(C) ਘੜੀ-ਮੁੜੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਮੁੜ-ਮੁੜ
(D) ਤੇਜ਼, ਗਟਾਗਟ, ਧੜਾਧੜ
Answer: (B) ਕਿਉਂਕਿ, ਇਸ ਲਈ, ਸੋ
Teacher's Note:
a) ਕਾਰਨ-ਵਾਚਕ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
b) (A) ਨਿਸ਼ਚੇ-ਵਾਚਕ, (C) ਸੰਖਿਆ-ਵਾਚਕ ਅਤੇ (D) ਪ੍ਰਕਾਰ-ਵਾਚਕ ਹਨ।
(ii) ਵਿਆਕਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਪ੍ਰਕਾਰ-ਵਾਚਕ
(B) ਭਾਵ-ਵਾਚਕ
(C) ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਵਾਚਕ
(D) ਸੰਬੰਧ-ਵਾਚਕ
Answer: (A) ਪ੍ਰਕਾਰ-ਵਾਚਕ
Teacher's Note:
a) ਪ੍ਰਕਾਰ-ਵਾਚਕ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।
b) ਭਾਵ-ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ-ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ।
(iii) ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਚੁਣੋ :
ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । [1 Mark]
(A) ਉਹ
(B) ਇੱਥੋਂ
(C) ਦੂਰ
(D) ਰਹਿੰਦਾ
Answer: (C) ਦੂਰ
Teacher's Note:
a) 'ਦੂਰ' ਕਿਰਿਆ 'ਰਹਿੰਦਾ' ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਥਾਨ-ਵਾਚਕ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ।
b) 'ਉਹ' ਪੜਨਾਂਵ ਹੈ ਅਤੇ 'ਰਹਿੰਦਾ' ਕਿਰਿਆ ਹੈ।
6. ਅਗੇਤਰ-ਪਿਛੇਤਰ:
ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਲ ਕਰੋ: [2 Marks]
(i) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅਗੇਤਰ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਓ :
ਆਤਮ, ਬਾ [1 Mark]
Answer: ਆਤਮ: ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ, ਆਤਮ-ਕਥਾ
(ਜਾਂ) ਬਾ: ਬਾਇੱਜ਼ਤ, ਬਾਕਮਾਲ
Teacher's Note:
a) ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅਗੇਤਰ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਣੇ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ।
b) ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ: ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ; ਬਾਅਸੂਲ, ਬਾਕਾਇਦਾ, ਬਾਦਸਤੂਰ।
(ii) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਿਛੇਤਰ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਓ :
ਨੀ, ਵਾਦ [1 Mark]
Answer: ਨੀ: ਮੋਰਨੀ, ਸ਼ੇਰਨੀ
(ਜਾਂ) ਵਾਦ: ਸਮਾਜਵਾਦ, ਯਥਾਰਥਵਾਦ
Teacher's Note:
a) ਪਿਛੇਤਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
b) ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ: ਜਾਦੂਗਰਨੀ, ਫ਼ਕੀਰਨੀ, ਥਾਣੇਦਾਰਨੀ; ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ, ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ, ਮਾਰਕਸਵਾਦ।
7. ਮੁਹਾਵਰੇ: ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਚਾਰ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਿ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ: [4 Marks]
(i) ਕਦਮਾਂ ’ਤੇ ਤੁਰਨਾ [1 Mark]
Answer: ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ’ਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਕਿਸੇ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਜਾਂ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨੀ।
b) ਵਾਕ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਅਰਥ ਆਪੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ।
(ii) ਖਿੱਲੀ ਉਡਾਉਣਾ [1 Mark]
Answer: ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਿੱਲੀ ਨਹੀਂ ਉਡਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ।
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣਾ।
b) ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿੰਗ ਤੇ ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
(iii) ਗਲ਼ ਪੈ ਜਾਣਾ [1 Mark]
Answer: ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਗਲ਼ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਲੜ ਪੈਣਾ ਜਾਂ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣਾ।
b) 'ਗਲ਼' ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਬਿੰਦੀ ਵਾਲ਼ਾ 'ਲ਼' ਲਿਖੋ।
(iv) ਘੁਲ਼-ਮਿਲ਼ ਜਾਣਾ [1 Mark]
Answer: ਕਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਘੁਲ਼-ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਛੇਤੀ ਨੇੜਤਾ ਬਣਾ ਲੈਣੀ ਜਾਂ ਰਲ਼ ਜਾਣਾ।
b) ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਅਰਥ ਲਿਖਣ ਨਾਲ਼ ਵਾਕ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
(v) ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ [1 Mark]
Answer: ਪਖੰਡੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਤਲਬ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਉਲਝਾ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਣਾ।
b) ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ('ਆਪਣੇ ਮਤਲਬ ਲਈ') ਦੱਸਣ ਨਾਲ਼ ਅਰਥ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
(vi) ਝੰਡੇ ਗੱਡਣਾ [1 Mark]
Answer: ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਖੇਡ-ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਝੰਡੇ ਗੱਡ ਦਿੱਤੇ ।
Teacher's Note:
a) ਅਰਥ: ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ।
b) ਕਿਸੇ ਚਾਰ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਹੀ ਲਿਖਣੇ ਹਨ; ਵਾਧੂ ਨਾ ਲਿਖੋ।
ਭਾਗ-III. ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਿਖਣ-ਕੌਸ਼ਲ (Part III: Writing Skill) 8+6+4=18
8. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ 200 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਲਿਖੋ : [8 Marks]
(i) ਮਿਠਤੁ ਨੀਵੀ ਨਾਨਕਾ ਗੁਣ ਚੰਗਿਆਈਆ ਤਤੁ
(ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ............ਅਰਥ............ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਸਰ............ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਗੁਣ ............ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਲਾਭ ............ ਹੰਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਔਗੁਣ ............ ਵਿਖਾਵੇ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ............ ਨਿਮਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ............ ਸਿੱਟਾ ............) [8 Marks]
Answer:
ਮਿਠਤੁ ਨੀਵੀ ਨਾਨਕਾ ਗੁਣ ਚੰਗਿਆਈਆ ਤਤੁ
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਅਰਥ: "ਮਿਠਤੁ ਨੀਵੀ ਨਾਨਕਾ ਗੁਣ ਚੰਗਿਆਈਆ ਤਤੁ" ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈਆਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹਨ।
ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਸਰ: ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੌੜੇ ਬੋਲ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰੇੜਾਂ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਗੁਣ ਅਤੇ ਲਾਭ: ਨਿਮਰ ਮਨੁੱਖ ਫਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਝੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹੰਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਔਗੁਣ: ਹੰਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਵਿਖਾਵੇ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ: ਕਈ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢਣ ਲਈ ਝੁਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਧੋਖਾ ਹੈ।
ਨਿਮਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ: ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਧੀਰਜ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਮੰਨਣੀਆਂ ਨਿਮਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸੌਖੇ ਢੰਗ ਹਨ।
ਸਿੱਟਾ: ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ: ਭੂਮਿਕਾ 1, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 2, ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਗਿਆਨ 3, ਸ਼ਬਦ-ਚੋਣ 1 ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ 1 ਅੰਕ।
b) ਦਿੱਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤ-ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੋ।
c) ਲੇਖ ਲਗਭਗ 200 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰੱਖੋ।
(ii) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ
(ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ......... ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਸੋਮਾ....... ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਲਾਭ........ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ........ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਆਧਾਰ....... ਜੁਰਮ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ .......... ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ...... ਸੁਝਾਅ ........... ਸਾਰੰਸ਼ ...........) [8 Marks]
Answer:
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ: ਅੱਜ ਦਾ ਯੁੱਗ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਫੇਸਬੁੱਕ, ਵਟਸਐਪ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਯੂਟਿਊਬ ਵਰਗੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਮੰਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਸੋਮਾ: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਲਾਭ: ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਸੌਖਿਆਂ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ: ਇਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ਼ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਜੁਰਮ ਦਾ ਰੁਝਾਨ: ਝੂਠੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਭੜਕਾਊ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਆਨਲਾਈਨ ਠੱਗੀ, ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੁਰਮਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ: ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਵਰਤੋਂ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਹੀ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਸਾਰੰਸ਼: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਇੱਕ ਦੋ-ਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ। ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ਼ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਲਾਭ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਸੰਤੁਲਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੋ।
b) ਸੁਝਾਅ ਅਤੇ ਸਾਰੰਸ਼ ਵਾਲ਼ਾ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦੇ ਅੰਕ ਹਨ।
c) ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਅੰਕ ਹੈ।
(iii) ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ
(ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ......... ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ............. ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਵੇਖਣ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ............. ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ..................... ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਰਸਤੇ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ..................... ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਰਵੇ ..................... ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ................. ਸਿੱਟਾ .....................) [8 Marks]
Answer:
ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ: ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ਼ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ: ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਇਆ।
ਰਸਤੇ ਦੇ ਵੇਰਵੇ: ਅਸੀਂ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਖੇਤ ਅਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਸਥਾਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਰਵਾ: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਹਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਕੀਰਤਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਨਾਲ਼ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ।
ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ: ਉੱਥੇ ਅਮੀਰ-ਗ਼ਰੀਬ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਅਸਲੀ ਅਰਥ ਸਮਝ ਆਇਆ।
ਸਿੱਟਾ: ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦ ਬਣ ਗਈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੇਧ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Teacher's Note:
a) ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਵਾਂਗ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖੋ।
b) ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਹੀ ਤੇ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੀ ਲਿਖੋ।
c) ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਟਾ ਵੱਖਰੇ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਦਿਓ।
9. ਪੱਤਰ ਰਚਨਾ: [6 Marks]
(i) ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ (ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ-ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ ।
(ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ....... ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਸਟਾਫ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ......... ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਰਿਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ....... ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾ ਹੋਣਾ...... ਪੁਸਤਕਾਂ ਤਰਤੀਬਬੱਧ ਨਾ ਹੋਣਾ .......ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾ ਹੋਣ ...... ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ... ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲਈ ਵੱਡੇ ਹਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ..... ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਸਟਾਫ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ) [6 Marks]
Answer:
ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ
ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ,
ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ,
ਕ. ਖ. ਗ. ਸ਼ਹਿਰ ।
ਵਿਸ਼ਾ- ਸਕੂਲ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ-ਪੱਤਰ ।
ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਜੀ,
ਸਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਸਟਾਫ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘਾਟ ਹੈ। ਕਮਰਾ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਸਤਕਾਂ ਤਰਤੀਬਬੱਧ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਪੁਸਤਕ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਵੀ ਸਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਹਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਸਟਾਫ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਸਕਣ। ਮੈਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਵਾਂਗਾ।
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਪਾਤਰ,
ਕ. ਖ. ਗ. ।
ਜਮਾਤ: ਦਸਵੀਂ
ਮਿਤੀ: 15 ਮਾਰਚ, 20XX
Teacher's Note:
a) ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ: ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ ਤੇ ਪਤਾ 1, ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਸੰਬੋਧਨ 1, ਵਿਸ਼ਾ-ਸਮੱਗਰੀ 3, ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਨਾਂ 1 ਅੰਕ।
b) ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਨਾਂ ਨਾ ਲਿਖੋ, 'ਕ. ਖ. ਗ.' ਵਰਤੋ।
c) ਦਿੱਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
ਜਾਂ (OR)
(ii) ਤੁਹਾਡੇ ਸਕੂਲ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਟੂਰ ਲਈ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਟੂਰ ’ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਲਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ ।
(ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ...... ਟੂਰ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਤੱਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ .....ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਘੁੰਮਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ....... ਇਹਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ...... ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਦਿਲੀ-ਇੱਛਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ...... ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ.......ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ .....) [6 Marks]
Answer:
ਪਰੀਖਿਆ ਭਵਨ,
ਕ. ਖ. ਗ. ਸ਼ਹਿਰ ।
ਮਿਤੀ: 15 ਮਾਰਚ, 20XX
ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਿਤਾ ਜੀ,
ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ।
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਾਜ਼ੀ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋਵੋਗੇ। ਮੇਰੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਸਕੂਲ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਟੂਰ ’ਤੇ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟੂਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਾਡੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸ, ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹਨ।
ਪਿਤਾ ਜੀ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਘੁੰਮਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਦਿਲੀ-ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੂਰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਟੂਰ ’ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਫ਼ੀਸ ਭੇਜ ਦਿਓ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪੈਰੀਂ ਪੈਣਾ।
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ,
ਕ. ਖ. ਗ. ।
Teacher's Note:
a) ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪਰੀਖਿਆ ਭਵਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਿਤੀ ਲਿਖੋ।
b) ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲ਼ਾ ਸੰਬੋਧਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਆਪ ਜੀ ਦਾ/ਦੀ ਪਿਆਰਾ/ਪਿਆਰੀ' ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖੋ।
c) ਟੂਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
10. ਹੇਠਲੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਵੇਖੋ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ 50 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ: [4 Marks]
[Figure: A black-and-white drawing of people standing in a queue outside a building. On the left, a uniformed guard in a camouflage uniform with a stick stands behind a man in a wheelchair. A young man helps an old man walking with a stick. Men stand in one line holding slips of paper, and women in sarees and suits stand in a separate line in the background. At the door on the right, another uniformed guard with a stick stands while a man shows him a slip.]
Answer: ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਵੋਟਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਰਗੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ਼ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵ੍ਹੀਲ-ਚੇਅਰ ਵਾਲ਼ਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ ਸਾਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
b) ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੱਸੋ, ਫਿਰ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਨੇਹਾ ਲਿਖੋ।
c) ਉੱਤਰ ਲਗਭਗ 50 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰੱਖੋ।
For Visually Impaired Candidates (in lieu of Q. 10)
ਨੋਟ: ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤਸਵੀਰ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨੇਤਰਹੀਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹੈ:-
ਤੁਹਾਡੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ । [4 Marks]
Answer:
ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ
ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ,
ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ,
ਕ. ਖ. ਗ. ਸ਼ਹਿਰ ।
ਵਿਸ਼ਾ- ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ-ਪੱਤਰ ।
ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਜੀ,
ਸਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਖੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਲੈਬ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਬੱਚੇ ਬਿਮਾਰ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਪ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਸਪਲਾਈ ਠੀਕ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਨਰੇਟਰ ਜਾਂ ਇਨਵਰਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਪਾਤਰ,
ਕ. ਖ. ਗ. ।
ਜਮਾਤ: ਦਸਵੀਂ
ਮਿਤੀ: 15 ਮਾਰਚ, 20XX
Teacher's Note:
a) ਰਸਮੀ ਪੱਤਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਢਾਂਚਾ (ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ, ਵਿਸ਼ਾ, ਸੰਬੋਧਨ, ਸਮਾਪਤੀ) ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
b) ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਦਾ ਹੱਲ ਵੀ ਸੁਝਾਓ।
c) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਅੰਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
IV. ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
(IV. Text Books based questions) 5+5+4+14+8+4=40
11. ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚੋਂ (ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜ ਹੱਲ ਕਰੋ) : [5 Marks]
(i) ‘ਘਰ ਦਾ ਪਿਆਰ’ ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੀ ਨਾਂ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਟਿੱਬਾ
(B) ਅਡਿਆਲਾ
(C) ਕਾਰਲਾਈਲ
(D) ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ
Answer: (B) ਅਡਿਆਲਾ
Teacher's Note:
a) 'ਘਰ ਦਾ ਪਿਆਰ' ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਡਿਆਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
b) ਬਾਕੀ ਵਿਕਲਪ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਚੁਣੋ।
(ii) ‘ਬੋਲੀ’ ਲੇਖ ਦੇ ਆਧਾਰ’ਤੇ ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਕਰੋ:
ਬੋਲੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ, ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ........................................ ਦਾ ਜਾਦੂ ਵੀ ਹੈ । [1 Mark]
(A) ਉਦਾਸ ਬੱਦਲਾਂ
(B) ਪੁੱਗੀਆਂ ਤੇ ਅਣਪੁੱਗੀਆਂ ਰੀਝਾਂ
(C) ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਘੇਰਿਆਂ
(D) ਹੁਸਨਾਂ ਤੇ ਸੁਆਦਾਂ
Answer: (D) ਹੁਸਨਾਂ ਤੇ ਸੁਆਦਾਂ
Teacher's Note:
a) ਪੂਰਾ ਵਾਕ: ਬੋਲੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ, ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹੁਸਨਾਂ ਤੇ ਸੁਆਦਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ ਵੀ ਹੈ।
b) ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪੰਕਤੀਆਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਨਾਲ਼ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੌਖੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
(iii) ‘ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰੇ’ ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਧਰੀ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਕੌਣ ਸੀ ? [1 Mark]
(A) ਇੱਕ ਪਹਿਲਵਾਨ
(B) ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੌਧਰੀ
(C) ਲੇਖਕ ਦਾ ਦਾਦਾ
(D) ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
Answer: (B) ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੌਧਰੀ
Teacher's Note:
a) ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਿਆ 'ਚੌਧਰੀ' ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
b) ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਕਰੋ।
(iv) ‘ਕੁਲਫ਼ੀ’ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸਹੀ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣ ਕੇ ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਕਰੋ: “ਹੁਣ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ ਏ, ...............................ਕੱਲ੍ਹ ਖਾਵਾਂਗੇ ।” [1 Mark]
(A) ਮੁਰਮੁਰਾ
(B) ਖੀਰ
(C) ਛੋਲੇ
(D) ਕੁਲਫ਼ੀ
Answer: (D) ਕੁਲਫ਼ੀ
Teacher's Note:
a) ਪੂਰਾ ਵਾਕ: "ਹੁਣ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ ਏ, ਕੁਲਫ਼ੀ ਕੱਲ੍ਹ ਖਾਵਾਂਗੇ।"
b) ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵੀ ਉੱਤਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
(v) ‘ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਬਲ਼ਦ’ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਠੱਠੀ ਖਾਰਾ’ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਤਰਨਤਾਰਨ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਸੱਠ ਕੋਹ
(B) ਪੰਜਾਹ ਕੋਹ
(C) ਦਸ ਕੋਹ
(D) ਚਾਰ ਕੋਹ
Answer: (D) ਚਾਰ ਕੋਹ
Teacher's Note:
a) ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੱਠੀ ਖਾਰਾ ਪਿੰਡ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕੋਹ ਦੂਰ ਹੈ।
b) ਉੱਤਰ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਕਲਪ ਦਾ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੋਵੇਂ ਠੀਕ ਲਿਖੋ।
(vi) ‘ਅੰਗ-ਸੰਗ’ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ
(B) ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ
(C) ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
(D) ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
Answer: (C) ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
Teacher's Note:
a) 'ਕੁਲਫ਼ੀ' ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਤੇ 'ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਬਲ਼ਦ' ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।
b) ਪਾਠਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰੋ।
12. ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚੋਂ (ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜ ਹੱਲ ਕਰੋ) : [5 Marks]
(i) ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਰਚਨਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਜੰਗ ਦਾ ਹਾਲ
(B) ਕਿਰਪਾ ਕਰਿ ਕੈ ਬਖਸਿ ਲੈਹੁ
(C) ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੂੰ ਹੈ ਮੇਰਾ ਮਾਤਾ
(D) ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ
Answer: (B) ਕਿਰਪਾ ਕਰਿ ਕੈ ਬਖਸਿ ਲੈਹੁ
Teacher's Note:
a) 'ਜੰਗ ਦਾ ਹਾਲ' ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ, 'ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ...' ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਤੇ 'ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ' ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।
b) ਬਾਕੀ ਵਿਕਲਪ ਹਟਾ ਕੇ ਵੀ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
(ii) ‘ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ’ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਖੰਡਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਚਾਰ
(B) ਪੰਜ
(C) ਨੌਂ
(D) ਦਸ
Answer: (C) ਨੌਂ
Teacher's Note:
a) ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਨੌਂ ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
b) ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲ਼ੇ ਵੇਰਵੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਕਰੋ।
(iii) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੂੰ ਹੈ ਮੇਰਾ ਮਾਤਾ’ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦ ‘ਕਾੜਾ’ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਸਖ਼ਤ
(B) ਠੰਢਾ
(C) ਸੰਸਾਰ
(D) ਚਿੰਤਾ
Answer: (D) ਚਿੰਤਾ
Teacher's Note:
a) ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 'ਕਾੜਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ।
b) ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰੋ।
(iv) ‘ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ’ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਕੀ ਨਾਂ ਹੈ ? [1 Mark]
(A) ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ
(B) ਸੁਖਰਾਜ ਕੌਰ
(C) ਸੁਖਦੇਵ ਕੌਰ
(D) ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ
Answer: (C) ਸੁਖਦੇਵ ਕੌਰ
Teacher's Note:
a) ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਭੈਣ ਨਹੀਂ।
b) ਭਰਾ-ਭੈਣ ਦੇ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਨਾਂ (ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਕੌਰ) ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
(v) ‘“ਸਭ ਪਹਿਲੂ ਮੈਂ ਅੱਛੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੇ ਹਨ । ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਠੀਕ ਰਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।” ‘ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ’ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸ ਨੇ ਕਹੇ ? [1 Mark]
(A) ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ
(B) ਜ਼ੀਨਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੇ
(C) ਅਸਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ
(D) ਸ਼ਾਹੀ ਹਕੀਮ ਨੇ
Answer: (A) ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ
Teacher's Note:
a) ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਦੁਬਿਧਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
b) ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਕਿਸ ਪਾਤਰ ਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਕਰੋ।
(vi) ‘ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ’ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਿਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ? [1 Mark]
(A) ਬਾਬਰ
(B) ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ
(C) ਅਸ਼ੋਕ
(D) ਅਕਬਰ
Answer: (B) ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ
Teacher's Note:
a) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
b) ਅਸ਼ੋਕ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਸਿੱਧਾ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13. ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚੋਂ ( ਕਿਸੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਇੱਕ-ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ) : [4 Marks]
(i) ‘ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰੇ’ ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਲਟੈਣ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਗੱਭਰੂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਪਏ ? [1 Mark]
Answer: ਅੱਠ-ਦਸ।
Teacher's Note:
a) ਉੱਤਰ ਇੱਕ-ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
b) ਗਿਣਤੀ ਵਾਲ਼ੇ ਉੱਤਰ ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਯਾਦ ਕਰੋ।
(ii) ‘ਬੋਲੀ’ ਲੇਖ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਬੋਲੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ ? [1 Mark]
Answer: ਮਹਿੰਗੀ ਤੇ ਪਿਆਰੀ।
Teacher's Note:
a) ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, 'ਮਹਿੰਗੀ' ਅਤੇ 'ਪਿਆਰੀ', ਲਿਖਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
b) 'ਵਿਰਾਸਤ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਦਾਤ।
(iii) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਮਮਤਾ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਰਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ? ‘ਘਰ ਦਾ ਪਿਆਰ’ ਲੇਖ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੱਸੋ । [1 Mark]
Answer: ਕਰੁਣਾ-ਰਸ।
Teacher's Note:
a) ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਵਾਲ਼ੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ-ਰਸ ਹੈ।
b) 'ਕਰੁਣਾ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਠੀਕ ਲਿਖੋ।
(iv) ‘ਕੁਲਫ਼ੀ’ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸ ਦੀ ਤੰਗੀ ਹਵਾਲਾਤ ਦੀ ਤੰਗੀ ਤੋਂ ਵੀ ਭੈੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ? [1 Mark]
Answer: ਪੈਸੇ ਦੀ।
Teacher's Note:
a) ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਦੀ ਤੰਗੀ ਨੂੰ ਹਵਾਲਾਤ ਦੀ ਤੰਗੀ ਤੋਂ ਵੀ ਭੈੜੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
b) ਇਹ ਪੰਕਤੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ।
(v) ‘ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਬਲ਼ਦ’ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ‘ਮਾਨ ਸਿੰਘ’ ਤੋਂ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਲਕੋਈ ਗਈ ਹੈ ? [1 Mark]
Answer: ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ।
Teacher's Note:
a) ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖੀ।
b) ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਹੈ।
14. ਕਹਾਣੀ, ਵਾਰਤਕ ਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚੋਂ (ਕਿਸੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ 25 ਤੋਂ 30 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ) : [14 Marks]
(i) ਅਮਰੀਕ ਦਾ ਦਾਦਾ ਜਦ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਆਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਅੰਗ-ਸੰਗ’ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੱਸੋ । [2 Marks]
Answer: ਅਮਰੀਕ ਦੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਸੋਫ਼ੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
Teacher's Note:
a) ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਾ: ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੋਫ਼ੀ ਨਾ ਹੋਣਾ।
b) 'ਸੋਫ਼ੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ।
(ii) ਲੇਖਕ ਨੇ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ? ‘ਕੁਲਫ਼ੀ’ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਸੀ ? [2 Marks]
Answer: ਪੈਸੇ ਦੀ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਲੇਖਕ ਕੁਲਫ਼ੀ ਲਈ ਇੱਕ ਟਕੇ ਦੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੜਕਦੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
Teacher's Note:
a) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਉੱਤਰ ਦੇ ਬਣਦੇ ਅੰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
b) ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਦਲੀਲ ਨਾਲ਼ ਦਿਓ।
(iii) ‘ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਬਲਦ’ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕੀ ਹੈ ? ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ । [2 Marks]
Answer: ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਫ਼ੌਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸਹਿਆ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿਤਾ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਲੁਕੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਉੱਤਰ ਦੇ ਬਣਦੇ ਅੰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
b) ਸਿਰਲੇਖ 'ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਬਲਦ' ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਸਮਝਾਓ।
(iv) ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ’ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢਣ 'ਤੇ ਕਾਹਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹੈ ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ । [2 Marks]
Answer: ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਆਂਢਣ ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਵਰਗੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ’ਚ ਭਰਮਾ ਕੇ ਵਿਗਾੜਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਬਣਾਈ ਹੈ ਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ।
Teacher's Note:
a) ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ: ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣਾ, ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਨਾ।
b) ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਮੰਗੇ ਗਏ ਹਨ; ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬਣਦੇ ਅੰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
(v) ‘ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ’ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਜ਼ੀਨਤ ਬਾਰੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ? [2 Marks]
Answer: ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੀਨਤ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਖ਼ੁਦਾ ਅਜਿਹੀ ਧੀ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।
Teacher's Note:
a) ਤਿੰਨ ਨੁਕਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ: ਵਧੇਰੇ ਫ਼ਿਕਰ, ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ 'ਖ਼ੁਦਾ ਅਜਿਹੀ ਧੀ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਵੇ'।
b) ਜ਼ੀਨਤ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇ।
(vi) ‘ਤੁਰਨ ਦਾ ਹੁਨਰ’ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪੈਦਲ ਤੁਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ? [2 Marks]
Answer: ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਵੇਖਣ ਚੱਲਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਕੋਲ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਹੈ ?"
Teacher's Note:
a) ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਦਾ ਕਥਨ ਉੱਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਲਿਖੋ।
b) ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਇਹ ਭਾਵ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ।
(vii) ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਘਰ ਦਾ ਪਿਆਰ’ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਘਰ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ? [2 Marks]
Answer: ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਘਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇੱਟਾਂ-ਗਾਰੇ ਦਾ ਮਕਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Teacher's Note:
a) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਉੱਤਰ ਦੇ ਬਣਦੇ ਅੰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
b) 'ਮਕਾਨ' ਅਤੇ 'ਘਰ' ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਉੱਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
(viii) ‘ਬੋਲੀ’ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕਥਨ ‘ਲਫ਼ਜ਼ ਵੀ ਦਿਲ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਹਨ ।’ ਨਾਲ਼ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ? ਦਲੀਲਾਂ ਸਹਿਤ ਉੱਤਰ ਦਿਓ । । [2 Marks]
Answer: ਮੈਂ ਇਸ ਕਥਨ ਨਾਲ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਮੋਹਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲਫ਼ਜ਼ ਵੀ ਕੀਮਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹਨ। ਮਿੱਠੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੌੜੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Teacher's Note:
a) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਉੱਤਰ ਦੇ ਬਣਦੇ ਅੰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
b) ਸਹਿਮਤੀ ਜਾਂ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ਼ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਦਲੀਲ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਓ।
15. ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚੋਂ (ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ 50 ਤੋਂ 60 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ) : [8 Marks]
(i) ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ? [4 Marks]
Answer: ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਸਮਾਜ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 'ਜੱਗ ਜਣਨੀ' ਹੈ। ਕਈ ਪੁਰਖ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ: ਸਮਾਜ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੱਗ ਜਣਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।
b) ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾ (ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ) ਸਾਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ।
ਜਾਂ (OR)
(ii) ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਜੰਗ ਦਾ ਹਾਲ’ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਗ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਕਵੀ ਦਾ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ? [4 Marks]
Answer: ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਗ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਕਵੀ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ਼ ਲੜੀਆਂ, ਪਰ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹਾਰ ਗਈਆਂ।
Teacher's Note:
a) ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ (ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ) ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖੋ।
b) ਹਾਰ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ, ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਾ ਹੈ।
(iii) ‘ਤੁਰਨ ਦਾ ਹੁਨਰ’ ਪਾਠ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਰਨ ਨਾਲ਼ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ? [4 Marks]
Answer: ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰਨ ਨਾਲ਼ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤੁਰਨ ਨਾਲ਼ ਸਬਰ, ਸੰਤੋਖ, ਧੀਰਜ, ਗੰਭੀਰਤਾ, ਸਲੀਕਾ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਤੁਰਨ ਨਾਲ਼ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਦਾਚਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤੁਰਨ ਨਾਲ਼ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਖ-ਪਾਤੀ ਸੋਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਨੈਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ (ਸਬਰ, ਸੰਤੋਖ, ਧੀਰਜ ਆਦਿ) ਉੱਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
b) ਸਦਾਚਾਰਕ ਲਾਭ, ਪੱਖ-ਪਾਤੀ ਸੋਚ ਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ, ਵੱਖਰਾ ਲਿਖੋ।
ਜਾਂ (OR)
(iv) ‘ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ’ ਲੇਖ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ? [4 Marks]
Answer: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਧ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਪੂਰ ਦੇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ, ਜਿੱਥੇ ਚੱਪੇ-ਚੱਪੇ ’ਤੇ ਅੱਡ ਰਾਜ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਘਬਰਾਏ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
Teacher's Note:
a) ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ: ਹਿੰਮਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ।
b) ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਔਖੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
16. ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚੋਂ (ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ 50 ਤੋਂ 60 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ) : [4 Marks]
(i) ‘ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ’ ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ‘ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ’ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਕੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋਈ ? ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ । [4 Marks]
Answer: ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਪਣੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਅਸਦ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ’ ਨਾਮਕ ਜੋ ਖ਼ਤ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ਼ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਕੰਬ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਬੇਚੈਨੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ।
Teacher's Note:
a) ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ: ਬੇਬਾਕ ਲਾਹਨਤਾਂ, ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੰਬਣਾ, ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਫ਼ਨੇ।
b) ਅਹਿਲਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂ (ਅਸਦ ਖ਼ਾਨ) ਲਿਖਣ ਨਾਲ਼ ਉੱਤਰ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
(ii) ‘ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ‘ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ’ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚ, ਮਨਜੀਤ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਹੈ ? ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਓ । [4 Marks]
Answer: ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਜੀਤ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਨੂੰਹ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸੱਸ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Teacher's Note:
a) ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖਣਗੇ; ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਅੰਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
b) ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਨੂੰਹ, ਦੋਵਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖਰੇ ਨੁਕਤੇ ਲਿਖੋ।
c) ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਇਕਾਂਗੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਦਿਓ।
Model Practice Papers & Solutions for Class 10 Punjabi
Download Sample Paper: CBSE Class 10 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download (Class 10 Punjabi)
Review model practice papers for Class 10 Punjabi. Working through the CBSE Class 10 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download under simulated test conditions at home ensures complete familiarity with upcoming school evaluations.
Maximize Your Scores with Model Papers
- Original Practice Material: Access unique questions for Punjabi designed to challenge your understanding.
- Self-Assessment: Evaluate scores per set to pinpoint weak zones in Class 10 Punjabi.
- Exam Completion Skills: Routine problem sets train you to manage test duration efficiently without stress.
Post-Practice Strategy for Class 10 Punjabi
- Review Solutions: Evaluate your completed papers using expert-verified guidance inside our solution sets.
- Target Weaknesses: Class 10 students should analyze missed questions to rectify conceptual misunderstandings.
- Deep Revision: Re-read sections in the NCERT book for Class 10 Punjabi to clear doubts before solving items again.
FAQs
You can download the complete PDF for CBSE Class 10 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download for free from StudiesToday.com. Our resources for Class 10 Punjabi are updated for the latest academic session and follow the official exam pattern.
Yes, CBSE Class 10 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download comes with detailed, teacher-verified solutions. We have provided step-by-step answers for Punjabi to help students of Class 10 understand correct methodology and marking scheme.
Practicing this Punjabi paper helps in time management and identifying important topics. For Class 10, solving mock papers is the best way to gain confidence and reduce exam-day anxiety.
Yes, all our study materials for Class 10 Punjabi are provided in a mobile-friendly PDF format. You can easily download CBSE Class 10 Punjabi Sample Paper 2026 27 with Solutions PDF Download on your mobile device.