Download Class 8 sanskrit Practice Worksheets
Access comprehensive chapter-wise worksheets for All Chapters using the CBSE Class 8 Sanskrit Practice Worksheet Set 02. Designed to align with the 2026-27 academic syllabus for Class 8 sanskrit, these printable practice sets help students reinforce key concepts and improve their overall exam readiness.
Access All Chapters Practice Papers and Solutions
Access the complete worksheet PDF for Class 8 sanskrit below. Regular practice with these targeted academic tasks builds familiarity with standard question patterns and helps secure higher marks in final school examinations.
प्र.1 अपठित गद्यांश पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत -
श्रीमती सरोजिनी नायडू 1879 तमे वर्षे फरवरी मासस्य त्रयोदश्यां तिथौ जन्म अलभत। इयं स्व- राष्ट्रं बहु अवसेत। त्रयोदशवर्षीया इयं स्वतंत्रता-संग्रामे अकूर्दत्, कारागारम् अपि अगच्छत्। इयं विदुषी गायिका प्रियवादिनी च आसीत्। इयमेव 'भारत-कोकिला' इति उपाधिम् अविन्दत्। सरोजिनी नायडू महोदया स्वतंत्रभारते उत्तर-प्रदेशे सर्वप्रथमं राज्यपाल पदम् अशोभयत। अस्याः काव्य-रचनायां सर्वत्र राष्ट्रभक्तिः दृश्यते।
क- एक पदेन उत्तरत-
1. सरोजिनी नायडू काम् उपाधिम् अविन्दत्?
Answer: 'भारत-कोकिला'
In simple words: सरोजिनी नायडू को 'भारत-कोकिला' की उपाधि मिली थी।
Exam Tip: गद्यांश में 'इयमेव भारत-कोकिला इति उपाधिम् अविन्दत्' वाक्य देखें।
2. सा कुत्र राज्यपाल पदम् अशोभयत?
Answer: उत्तर-प्रदेशे
In simple words: उन्होंने उत्तर प्रदेश में राज्यपाल पद की शोभा बढ़ाई।
Exam Tip: 'उत्तर-प्रदेशे सर्वप्रथमं राज्यपाल पदम् अशोभयत' पंक्ति से उत्तर स्पष्ट है।
Exam Tip: एक पद के प्रश्नों में उत्तर केवल एक शब्द में लिखें।
3. सा कस्यां तिथौ जन्म अलभत?
Answer: फरवरी मासस्य त्रयोदश्यां तिथौ
In simple words: फरवरी की 13 तारीख को जन्म हुआ था।
Exam Tip: 'फरवरी मासस्य त्रयोदश्यां तिथौ' को सही रूप में पहचानें।
4. सरोजिनी नायडू कदा संग्रामे अकूर्दत्?
Answer: त्रयोदशवर्षीया (सती)
In simple words: तेरह वर्ष की आयु में वह स्वतंत्रता संग्राम में कूद पड़ी थीं।
Exam Tip: 'त्रयोदशवर्षीया इयं स्वतंत्रता-संग्रामे अकूर्दत्' वाक्य ध्यान रखें।
[ख]- निर्देशानुसारम् उत्तरत -
1. 'दृश्यते' इति पदस्य कर्तृपदं किम्?
(क) सर्वत्र
(ख) अस्याः
(ग) राष्ट्रभक्तिः
Answer: (ग) राष्ट्रभक्तिः
वाक्य 'अस्याः काव्य-रचनायां सर्वत्र राष्ट्रभक्तिः दृश्यते' में क्रिया 'दृश्यते' का कर्ता 'राष्ट्रभक्तिः' है।
In simple words: दिखने का काम राष्ट्रभक्ति कर रही है, अतः कर्तृपद राष्ट्रभक्तिः है।
Exam Tip: क्रियापद के साथ 'किम्' या 'कः' प्रश्न पूछकर कर्तृपद ढूँढें।
2. 'विदुषी' इति पदस्य विशेष्यपदं किम् अस्ति?
(क) गायिका
(ख) इयम्
(ग) प्रियवादिनी
Answer: (क) गायिका
'इयं विदुषी गायिका प्रियवादिनी च आसीत्' इस वाक्य में विदुषी की विशेषता गायिका के लिए है।
In simple words: गायिका की विशेषता 'विदुषी' (विद्वान महिला) है।
Exam Tip: विशेषण और विशेष्य की लिंग, विभक्ति और वचन समान होती है।
प्र.2 विशेषण विशेष्य मेलनं कुरुत -
Answer:
कस्मिंश्चित् - वन प्रदेशे
अति - क्रूरः
तरमात् - मार्गात्
दुःखिताः - बाधवाः
अस्मिन् - वने
सर्वे - जनाः
अर्ध - भागं
महर्षिः - वाल्मीकिः
In simple words: उचित विशेषण शब्दों को उनके संबंधित विशेष्य शब्दों के साथ मिलाया गया है।
Exam Tip: पाठ्यपुस्तकीय कथाओं और उनके विशेषण-विशेष्य युग्मों को याद रखें।
प्र.3 रेखांकित पदानि आधृत्य मञ्जूषायाः उचित पदैः पूरयत प्रश्न निर्माणं कुरुत -
(मञ्जूषा: कीदृशी, किम्, कस्य, कस्य)
1. दानं हस्तस्य भूषणम् अस्ति।
Answer: दानं कस्य भूषणम् अस्ति?
In simple words: हस्तस्य (हाथ का) के स्थान पर कस्य (किसका) आएगा।
Exam Tip: षष्ठी विभक्ति एकवचन 'हस्तस्य' के लिए 'कस्य' सर्वनाम का प्रयोग होता है।
2. ज्ञानं गुणस्य आभरणम्।
Answer: ज्ञानं कस्य आभरणम्?
In simple words: गुणस्य के स्थान पर कस्य का प्रयोग किया गया है।
Exam Tip: समान विभक्ति वाले किंशब्द रूप से प्रश्न निर्माण करें।
3. अपि स्वर्णमयी लंका
Answer: अपि कीदृशी लंका?
In simple words: स्वर्णमयी (विशेषण) के लिए कीदृशी (कैसी) प्रश्नवाचक पद लगेगा।
Exam Tip: गुण या अवस्था बताने वाले शब्दों के लिए स्त्रीलिंग में 'कीदृशी' का प्रयोग होता है।
4. अष्टादश पुराणेष् व्यासस्य वचनद्वयम् अस्ति।
Answer: अष्टादश पुराणेष् किम् वचनद्वयम् अस्ति? (अथवा कस्य वचनद्वयम्)
In simple words: व्यासस्य के स्थान पर कस्य का प्रयोग करें।
Exam Tip: नाम या संज्ञा के स्थान पर उपयुक्त किम-शब्द का रूप भरें।
प्र.4 मञ्जूषायाः उचित पदानि चित्वा विभक्तितालिकां पूरयत -
(मञ्जूषा: सुक्खाफिनः (सुखार्थिनः), भूषणं, विद्यां हस्तस्य, भूूषणैः, स्वर्गात्, पुराणेष्, पापाय)
| प्रथमा | द्वितीया | तृतीया | चतुर्थी | पञ्चमी | षष्ठी | सप्तमी |
|---|---|---|---|---|---|---|
| सुखार्थिनः | विद्याम्, भूषणं | भूषणैः | पापाय | स्वर्गात् | हस्तस्य | पुराणेषु |
In simple words: शब्दों को उनकी सही कारक विभक्तियों के अनुसार तालिका में व्यवस्थित किया गया है।
Exam Tip: विभक्तियों के प्रत्यय और चिह्न (जैसे- तृतीया में भैः/ऐः, सप्तमी में षु) याद रखें।
प्र.5 उचित पदं चित्वा रिक्त स्थानानि पूरयत-
1. सैनिकाः ..................... रक्षन्ति। (देशेन, देशस्य, देशम्)
Answer: देशम्
In simple words: सैनिक देश की रक्षा करते हैं (कर्म कारक में द्वितीया विभक्ति)।
Exam Tip: 'रक्ष्' धातु के योग में द्वितीया विभक्ति (देशम्) होती है।
2. ................... अभितः उद्यानम् अस्ति। (विद्यालयस्य, विद्यालयम्, विद्यालयत्)
Answer: विद्यालयम्
In simple words: विद्यालय के चारों ओर बगीचा है।
Exam Tip: 'अभितः' (दोनों ओर) के योग में द्वितीया विभक्ति होती है।
3. ................. परितः वृक्षाः सन्ति। (गृहात्, गृहं, गृहेण)
Answer: गृहं
In simple words: घर के चारों ओर पेड़ हैं।
Exam Tip: 'परितः' शब्द के साथ द्वितीया विभक्ति (गृहम्) आती है।
4. अम्बा ..................... पचति। (भोजनं, भोजनेन, भोजनाम्)
Answer: भोजनं
In simple words: माता भोजन पकाती है।
Exam Tip: कर्म पर द्वितीया विभक्ति का प्रयोग होता है।
5. भिक्षुकः ................. याचते। (भिक्षं, भिक्षां, भिक्षेण)
Answer: भिक्षां
In simple words: भिखारी भीख मांगता है।
Exam Tip: 'याच्' धातु द्विकर्मक है, इसमें भिक्षां (द्वितीया) उचित है।
6. बालः ................. प्रति पत्रं लिखति। (जनकेन, जनककम्, जनकम्)
Answer: जनकम्
In simple words: बालक पिता की ओर पत्र लिखता है।
Exam Tip: 'प्रति' अव्यय के योग में द्वितीया विभक्ति होती है।
7. सः ................. बधिरः। (कर्णेः, कर्णाभ्याम्, कर्णौ)
Answer: कर्णाभ्याम्
In simple words: वह दोनों कानों से बहरा है (अंग विकार में तृतीया)।
Exam Tip: येनांगविकारः सूत्रानुसार विकारयुक्त अंग में तृतीया (द्विवचन- कर्णाभ्याम्) होती है।
8. अलम् .........................। (चिन्ताम-, चिन्तायाः, चिन्तया)
Answer: चिन्तया
In simple words: चिंता मत करो (अलम् के योग में तृतीया)।
Exam Tip: निषेधार्थक 'अलम्' के साथ तृतीया विभक्ति (चिन्तया) लगती है।
9. सः ................. सह गच्छति। (जनकं, जनकेन, जनकाय)
Answer: जनकेन
In simple words: वह पिता के साथ जाता है।
Exam Tip: 'सह' (साथ) के योग में तृतीया विभक्ति होती है।
10. छात्राः ................. बिना पठन्ति। (पुस्तकाय, पुस्तकेन, पुस्तकस्य)
Answer: पुस्तकेन
In simple words: छात्र पुस्तक के बिना पढ़ते हैं।
Exam Tip: 'बिना' शब्द के योग में द्वितीया, तृतीया या पंचमी होती है, यहाँ तृतीया (पुस्तकेन) विकल्प सही है।
11. सः मम ................. समम् अस्ति। (मित्रम्, मित्रेण, मित्रस्य)
Answer: मित्रस्य
In simple words: वह मेरे मित्र के समान है।
Exam Tip: 'समम् / तुल्यम्' के योग में षष्ठी विभक्ति होती है।
प्र.6 रिक्त स्थानानि पूरयत-
1. सः दुग्धं .................... विद्यालयम् अगच्छत्। (पा + क्त्वा)
Answer: पीत्वा
In simple words: वह दूध पीकर विद्यालय गया।
Exam Tip: 'पा' धातु में 'क्त्वा' प्रत्यय लगने पर 'पीत्वा' रूप बनता है।
2. सः धनं .................... प्रसीदति। (दा + क्त्वा)
Answer: दत्त्वा
In simple words: वह धन देकर प्रसन्न होता है।
Exam Tip: 'दा' धातु के साथ 'क्त्वा' प्रत्यय से 'दत्त्वा' बनता है।
3. सः भोजनं .................... भ्रमति। (कृ + क्त्वा)
Answer: कृत्वा
In simple words: वह भोजन करके घूमता है।
Exam Tip: 'कृ' धातु + 'क्त्वा' = 'कृत्वा'।
4. इत्थम् ..................... सः अगच्छत्। (प्रच् + क्त्वा)
Answer: पृष्ट्वा
In simple words: इस प्रकार पूछकर वह गया।
Exam Tip: 'प्रच्छ्' धातु में 'क्त्वा' प्रत्यय से 'पृष्ट्वा' बनता है।
5. रमा गृहम् ................. देवालयं गमिष्यति। (आ + गम् + ल्यप्)
Answer: आगत्य
In simple words: रमा घर आकर देवालय जाएगी।
Exam Tip: उपसर्गयुक्त धातु ('आ + गम्') में 'ल्यप्' प्रत्यय लगने पर 'आगत्य' बनता है।
6. वयं दुग्धं ................. विद्यालयं गच्छामः। (नि + पी + ल्यप्)
Answer: निपाय्य / निपीय
In simple words: हम दूध पीकर विद्यालय जाते हैं।
Exam Tip: 'नि + पा + ल्यप्' से 'निपीय' बनता है।
7. छात्रः : ........................ समर्थः। (लिख् + तुमुन्)
Answer: लेखितुम्
In simple words: छात्र लिखने में समर्थ है।
8. नृपः धनं ................... गच्छति। (दा + तुमुन्)
Answer: दातुम्
In simple words: राजा धन देने के लिए जाता है।
Exam Tip: 'दा + तुमुन्' = 'दातुम्'।
9. अहं चलचित्रं .................... गच्छामि। (दृश् + तुमुन्)
Answer: द्रष्टुम्
In simple words: मैं फिल्म देखने जाता हूँ।
Exam Tip: 'दृश्' धातु का तुमुन् प्रत्ययान्त रूप 'द्रष्टुम्' होता है।
प्र.7 कोष्ठात् चित्वा उचित अव्यय पदैः रिक्त स्थानानि पूरयत-
(मञ्जूषा: अपि, अद्य, ऋते, इतस्ततः, अधुना)
1. .................... ध्यानेस आकणर्यतु।
Answer: अधुना
In simple words: अब ध्यान से सुनिए।
Exam Tip: कालसूचक अव्यय 'अधुना' का उचित प्रयोग करें।
2. छात्राः .................... भ्रमन्ति।
Answer: इतस्ततः
In simple words: छात्र इधर-उधर घूम रहे हैं।
Exam Tip: 'इतस्ततः' का अर्थ 'यहाँ-वहाँ' होता है।
3. ज्ञानात् .................... मुक्तिः भवति।
Answer: ऋते
In simple words: ज्ञान के बिना मुक्ति नहीं होती।
Exam Tip: 'ऋते' (बिना) के योग में पंचमी विभक्ति होती है।
4. .................... विद्यालयस्य अवकाशः अस्ति।
Answer: अद्य
In simple words: आज विद्यालय का अवकाश है।
Exam Tip: 'अद्य' का अर्थ 'आज' होता है।
5. त्वम् .................... गच्छ।
Answer: अपि
In simple words: तुम भी जाओ।
Exam Tip: 'अपि' अव्यय का प्रयोग 'भी' अर्थ में होता है।
प्र.8 कोष्ठकस्य शब्दान् संस्कृत भाषायां लिखत-
1. लता .................... दृष्ट्वा आपणिम् अगच्छत्। (इश्तहार)
Answer: विज्ञापनम्
In simple words: लता विज्ञापन देखकर दुकान पर गई।
Exam Tip: 'इश्तहार' (विज्ञापन) के लिए संस्कृत में 'विज्ञापनम्' शब्द प्रयुक्त होता है।
2. अमिताभ बच्चन महोदयः एक श्रेष्ठः .................... अस्ति। (ऐक्टर)
Answer: अभिनेता (नटः)
In simple words: अमिताभ बच्चन एक श्रेष्ठ अभिनेता हैं।
Exam Tip: 'ऐक्टर' (Actor) को संस्कृत में 'अभिनेता' कहते हैं।
3. रजकः .................... क्षालयति। (कपड़ा)
Answer: वस्त्रम्
In simple words: धोबी कपड़े धोता है।
Exam Tip: कपड़े को संस्कृत में 'वस्त्रम्' या 'शाटिकाम्' कहते हैं।
4. .................... स्वास्थ्यकरः भवति। (घी)
Answer: घृतम्
In simple words: घी स्वास्थ्य के लिए अच्छा होता है।
Exam Tip: 'घी' को संस्कृत में 'घृतम्' कहा जाता है।
Free CBSE Practice Worksheets: Class 8 sanskrit All Chapters
Mastering All Chapters with Printable Worksheets
Review targeted practice exercises for Class 8 sanskrit All Chapters. Curated to match official CBSE guidelines, these printable problem sets support daily revision and improve overall test readiness.
Verified Solutions and NCERT Alignment
Built using official NCERT guidelines for Class 8 sanskrit, these practice sheets provide reliable academic support. Cross-reference your completed work with our detailed solutions to learn standard answer-writing formats for CBSE exams.
Additional Study Resources for Class 8 sanskrit
Consistent engagement with these exercises builds familiarity with recurring exam themes. If specific areas within All Chapters cause trouble, utilize our dedicated NCERT solutions for Class 8 sanskrit to clear up doubts immediately.
FAQs
You can download the latest chapter-wise printable worksheets for Class 8 sanskrit All Chapters for free from StudiesToday.com. These have been made as per the latest CBSE curriculum for this academic year.
Yes, Class 8 sanskrit worksheets for All Chapters focus on activity-based learning and also competency-style questions. This helps students to apply theoretical knowledge to practical scenarios.
Yes, we have provided solved worksheets for Class 8 sanskrit All Chapters to help students verify their answers instantly.
Yes, our Class 8 sanskrit test sheets are mobile-friendly PDFs and can be printed by teachers for classroom.
For All Chapters, regular practice with our worksheets will improve question-handling speed and help students understand all technical terms and diagrams.