Chapter-wise Worksheets for Class 8 sanskrit: All Chapters
Review targeted academic worksheets with the CBSE Class 8 Sanskrit Practice Worksheet Set 01. Built according to official educational standards for the 2026-27 term, these downloadable Class 8 sanskrit resources support effective daily practice and detailed self-evaluation for All Chapters.
Practice Class 8 sanskrit Worksheets: All Chapters
View or download the dedicated CBSE Class 8 Sanskrit Practice Worksheet Set 01 resource below. Engaging with these practice papers under focused study conditions ensures continuous academic progress and mastery of the 2026-27 curriculum for All Chapters.
प्रश्न 1. अपठित गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत -
भारतस्य सर्वासु नदीषु गंगा पवित्रतमा श्रेष्ठा च अस्ति। इयं हिमालयस्य गोमुख-स्थानानात् निर्गच्छति। पर्वतेभ्यः निसृत्य गंगा हरिद्वारै समतलं भू-भागं प्रविशति। हरिद्वारतीर्थे प्रतिवर्ष लक्ष्याधिकाः जनकाः गच्छन्ति, गंगायाः शीतले जले स्नानं च कुर्वन्ति। परम् अद्यत्वे एषा पावनी नदी प्रदूषिता। यत्र-तत्र जल मालिन्यम् आस्ति। जीवनस्य रक्षायै जलम् अनिवार्यम्। गंगाद्याः रक्षा अस्माकं कर्त्तव्यम्।
(1) एकपदेन उत्तरत -
क- गंगा कस्मिन् स्थाने समतलं भू-भागं प्रविशति?
Answer: हरिद्वारक्षेत्रे (हरिद्वारै)
In simple words: गंगा पहाड़ों से निकलकर हरिद्वार में समतल मैदान में प्रवेश करती है।
Exam Tip: 'एकपदेन' का अर्थ है कि उत्तर केवल एक शब्द में देना है।
ख- जीवनस्य रक्षायै किम् अनिवार्यम्?
Answer: जलम्
In simple words: जीवन की रक्षा के लिए पानी बहुत जरूरी है।
Exam Tip: गद्यांश की अंतिम पंक्तियों को ध्यान से पढ़कर सीधे मुख्य शब्द लिखें।
(2) निर्देशानुसारम् उत्तरत -
क- 'नदीषु' इति पदस्य विशेषण-पदं किम्?
1. गंगा
2. सर्वासु
3. पवित्रतमम्
Answer: (2) सर्वासु
'सर्वासु' पद 'नदीषु' का विशेषण है।
In simple words: 'सभी नदियों में' इस वाक्यांश में 'सभी' (सर्वासु) विशेषण है।
Exam Tip: विशेषण पद आमतौर पर संज्ञा पद से ठीक पहले या उसके साथ जुड़ा होता है।
ख- 'प्रविशति' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
1. भूभागम्
2. समतले
3. गंगा
Answer: (3) गंगा
वाक्य 'गंगा... समतलं भू-भागं प्रविशति' में प्रवेश करने का कार्य गंगा कर रही है।
In simple words: क्रिया 'प्रविशति' (प्रवेश करती है) का कर्ता 'गंगा' है।
Exam Tip: क्रिया कौन कर रहा है, यह प्रश्न पूछने पर कर्तृपद प्राप्त होता है।
ग- 'सरिता' इति पदस्य गद्यांशे किं पर्यायपदम्?
1. पावनी
2. नदी
3. एषा
Answer: (2) नदी
'सरिता' और 'नदी' दोनों का अर्थ समान (पर्यायवाची) है।
In simple words: सरिता का अर्थ नदी होता है।
Exam Tip: समानार्थक शब्दों का ज्ञान होना संस्कृत में आवश्यक है।
घ- गद्यांशे 'इयम्' पदं कस्यै प्रयुक्तम्?
1. गंगायै
2. नद्यै
3. हिमालयै
Answer: (1) गंगायै
'इयम्' सर्वनाम गंगा नदी के लिए प्रयोग किया गया है।
In simple words: गद्यांश में 'यह' शब्द गंगा के लिए आया है।
Exam Tip: सर्वनाम पद अपने पूर्ववर्ती संज्ञा के अनुसार प्रयोग होते हैं।
प्रश्न 2. उचित संज्ञायाः सार्वनामिक विशेषणेन मेलनं कुरुत -
Answer:
एषः - वृक्षस्य
एका - योजना (अथवा उपायः संदर्भानुसारम्)
कः - वधस्य
तस्य - सर्पः
अयं - तरुः
अस्य - संततेः
आवयोः - योजना (अथवा अन्य उचित संज्ञा)
In simple words: सही सार्वनामिक विशेषण का उसकी उचित संज्ञा के साथ मिलान किया गया है।
Exam Tip: लिंग, वचन और विभक्ति के आधार पर विशेषण और संज्ञा का मिलान करें।
प्रश्न 3. एतानि कथानि कः कं कथयति?
1. स्वामिन त्यज्यताम् अयं तरुः।
2. प्रिये न भेतव्यम्।
3. मम मनसि सर्पस्य विनाशाय एका योजना।
4. आवयोः संततेः जीवनं सुरक्षितम् न अस्ति।
Answer:
1. कः (काकः / काकी) - कं (वृक्षस्य अन्य पात्रम् / काकम्)
2. कः (काकः) - कं (काकीम्)
3. कः (काकी) - कं (काकम्)
4. कः (काकी) - कं (काकम्)
In simple words: पाठ के आधार पर कौन सा पात्र किससे क्या कहता है, इसका उत्तर दिया गया है।
Exam Tip: पाठों की कथा और पात्रों के संवादों को अच्छी प्रकार याद रखें।
प्रश्न 4. विकल्पेभ्यः उचितं पदं चित्वा लिखत -
1. काकः दम्पती कुत्र निवसत स्म? - वृक्षे, कोटेरै, नगरे
Answer: (2) कोटेरै (कोटर में)
In simple words: कौए का जोड़ा पेड़ के कोटर में रहता था।
Exam Tip: पाठ्यपुस्तक की कथा से सीधे प्रश्न पूछे जाते हैं।
2. वृक्षस्य कोटेरे कः अपि निवसति स्म? - कोकिलाः, सर्पः, काकः
Answer: (2) सर्पः
In simple words: पेड़ के कोटर में एक सांप भी रहता था।
Exam Tip: कहानी के मुख्य खलनायक (सांप) की स्थिति को याद रखें।
3. सर्पस्य विनाशाय का अस्ति? - खड्गम्, उपायः, योजना
Answer: (3) योजना
In simple words: सांप के विनाश के लिए एक योजना थी।
Exam Tip: पाठ के शब्दों का सही चयन करें।
4. राजकुमारः कुत्र प्रविशति? - नगरे, सरोदरे, ग्रामे
Answer: (2) सरोदरे (सरोवरे)
In simple words: राजकुमार सरोवर में प्रवेश करता है।
Exam Tip: वर्तनी का ध्यान रखते हुए सही विकल्प चुनें।
प्रश्न 5. प्रदत्तानां पदानां सहायतया प्रश्न निर्माणं कुरुत - (का, काभ्याम्, कदा, कः, केन, कस्य)
1. चन्द्रः, प्रदोषे दीपकः भवति।
Answer: कः प्रदोषे दीपकः भवति?
In simple words: चंद्रः के स्थान पर 'कः' लगाकर प्रश्न बनाया गया है।
Exam Tip: प्रथमा विभक्ति एकवचन पुल्लिंग संज्ञा के लिए 'कः' का प्रयोग होता है।
2. रविः प्रभाते दीपकः भवति।
Answer: कः प्रभाते दीपकः भवति?
In simple words: रविः के स्थान पर 'कः' का प्रयोग किया गया है।
Exam Tip: कर्ता के लिंग और वचन के अनुसार प्रश्नवाचक सर्वनाम चुनें।
3. व्यवहारेण मित्राणि रिपवः च जायन्ते।
Answer: केन मित्राणि रिपवः च जायन्ते?
In simple words: 'व्यवहारेण' तृतीया विभक्ति है, अतः 'केन' का प्रयोग हुआ।
Exam Tip: तृतीया विभक्ति के पदों के लिए 'केन' (पुल्लिंग/नपुंसकलिंग) का प्रयोग होता है।
4. यस्य स्वयं प्रज्ञा नास्ति शास्त्रं तस्य सहायतां न करोति।
Answer: कस्य स्वयं प्रज्ञा नास्ति शास्त्रं तस्य सहायतां न करोति?
In simple words: 'यस्य' षष्ठी विभक्ति है, अतः 'कस्य' का प्रयोग हुआ।
Exam Tip: षष्ठी विभक्ति एकवचन के लिए 'कस्य' का प्रयोग करें।
5. लोचनाभ्यां विहीनस्य दर्पणः सहायतां न करोति।
Answer: काभ्याम् विहीनस्य दर्पणः सहायतां न करोति?
In simple words: 'लोचनाभ्याम्' द्विवचन है, अतः 'काभ्याम्' का प्रयोग हुआ।
Exam Tip: द्विवचन तृतीया/चतुर्थी/पञ्चमी के लिए 'काभ्याम्' उपयुक्त है।
प्रश्न 6. प्रदत्तानां पदानां सहायतया अन्वयं पूरयत -
1. प्रदोषे चन्द्रः दीपकः भवति। प्रभाते र्विः दीपकः भवति।
त्रैलोक्ये धर्मः सुपुत्रः भवति। च कुलदीपकः भवति।
Answer: रिक्त स्थानों में क्रमशः चन्द्रः, प्रभाते, सुपुत्रः और च पदों को भरा गया है।
In simple words: श्लोक के अर्थ के अनुसार सही पदों को क्रम में व्यवस्थित किया गया है।
Exam Tip: श्लोक के अन्वय में कर्ता, कर्म और क्रिया का क्रम ध्यान में रखें।
2. यथा चित्तम् भवति तथा वाचः भवति।
यथा वाचः तथा क्रिया भवति। साधूनाम् चित्तें
वाचि क्रियायांच एकरूपता
Answer: रिक्त स्थानों में चित्तम्, वाचः, क्रिया और एकरूपता भरा गया है।
In simple words: नीति श्लोक के अन्वय को पूरा किया गया है।
Exam Tip: श्लोक याद होने पर अन्वय भरना बहुत आसान हो जाता है।
प्रश्न 7. रिक्त स्थानानि पूरयत -
1. वर्तते - .................... - वर्तन्ते
2. .................... - मन्येथे - मन्यध्वै
3. लप्स्यते - .................... - लप्स्यन्ते
4. .................... - राजानौ - राज्ञः
5. .................... - विद्वभ्याम् - विद्वद्भिः
6. हरये - .................... - हरिभ्यः
7. .................... - साधू - साधून्
8. राजा - .................... - राजानः
Answer: उपर्युक्त सभी रिक्त स्थानों में उचित विभक्ति और वचन के रूप भरे गए हैं।
1. वर्तते - वर्तेते - वर्तन्ते
2. मन्ये - मन्येथे - मन्यध्वै
3. लप्स्यते - लप्स्येते - लप्स्यन्ते
4. राजानौ - राजानौ - राज्ञः
5. विद्वान् - विद्वभ्याम् - विद्वद्भिः
6. हरये - हरिभ्याम् - हरिभ्यः
7. साधुम् - साधू - साधून्
8. राजा - राजानौ - राजानः
In simple words: शब्दरूपों और धातुरूपों की तालिकाओं को पूर्ण किया गया है।
Exam Tip: शब्दरूप और धातुरूप के सभी वचनों और विभक्तियों का नियमित अभ्यास करें।
CBSE Class 8 sanskrit Worksheets for All Chapters
Mastering All Chapters with Printable Worksheets
Explore reliable practice questions for All Chapters tailored for Class 8 sanskrit learners. Use these structured worksheets to evaluate exam preparedness and strengthen problem-solving skills throughout the 2026 academic session.
Verified Solutions and NCERT Alignment
Each worksheet draws directly from authorized standard textbooks to maintain academic accuracy. Evaluating your finished exercises against expert-verified solutions helps master the formal presentation standards expected in school evaluations.
Additional Study Resources for Class 8 sanskrit
Wrap up your chapter revision by testing your knowledge against standard objective question formats. Explore our full library of free, up-to-date printable assignments to maximize your academic results in upcoming CBSE evaluations.
FAQs
You can download the latest chapter-wise printable worksheets for Class 8 sanskrit All Chapters for free from StudiesToday.com. These have been made as per the latest CBSE curriculum for this academic year.
Yes, Class 8 sanskrit worksheets for All Chapters focus on activity-based learning and also competency-style questions. This helps students to apply theoretical knowledge to practical scenarios.
Yes, we have provided solved worksheets for Class 8 sanskrit All Chapters to help students verify their answers instantly.
Yes, our Class 8 sanskrit test sheets are mobile-friendly PDFs and can be printed by teachers for classroom.
For All Chapters, regular practice with our worksheets will improve question-handling speed and help students understand all technical terms and diagrams.