Official Class 7 Sanskrit Worksheets: All Chapters
Access comprehensive chapter-wise worksheets for All Chapters using the CBSE Class 7 Sanskrit Worksheet Set 02. Designed to align with the 2026-27 academic syllabus for Class 7 Sanskrit, these printable practice sets help students reinforce key concepts and improve their overall exam readiness.
Solved Practice Worksheets for Sanskrit
Access the complete worksheet PDF for Class 7 Sanskrit below. Regular practice with these targeted academic tasks builds familiarity with standard question patterns and helps secure higher marks in final school examinations.
प्र.1 अपठित गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत -
भारते लक्ष्मीबाई वीरांगनायाः नाम्ना कः परिचितो न अस्ति। सा झाँसी राज्यस्य राज्ञी, प्रथमभारतीयस्वतन्त्रतासंग्रामस्य वीरांगना आसीत्। अस्याः जन्म वाराणसीनगरस्य समीपे भदेंनु नामकनगरे अभवत्। 'मणिकर्णिका' अस्याः बालकल्याणस्य नाम आसीत्। सर्वे तां प्रेमणा 'मनु' कथयन्ति स्म। अस्याः जनकस्य नाम मोरोपन्तः आसीत्।
1. मणिकर्णिका कस्याः नाम आसीत्?
Answer: मणिकर्णिका लक्ष्मीबाईः बालकल्याणस्य नाम आसीत्।
In simple words: मणिकर्णिका रानी लक्ष्मीबाई का बचपन का नाम था।
Exam Tip: गद्यांश की तीसरी पंक्ति से सीधे उत्तर प्राप्त होता है।
2. लक्ष्मीबाई कस्य राज्यस्य राज्ञी आसीत्?
Answer: लक्ष्मीबाई झाँसी राज्यस्य राज्ञी आसीत्।
In simple words: लक्ष्मीबाई झाँसी राज्य की रानी थीं।
Exam Tip: प्रश्न में दिए गए मुख्य शब्दों 'लक्ष्मीबाई', 'राज्यस्य' और 'राज्ञी' को गद्यांश में खोजें।
3. मणिकर्णिका नाम अस्याः कदा आसीत्?
Answer: मणिकर्णिका नाम अस्याः बालकल्याणस्य (बाल्यकाले) आसीत्।
In simple words: यह उनका बचपन का नाम था।
Exam Tip: 'बालकल्याणस्य' पद को ध्यान से देखें।
4. मोरोपन्तः कः आसीत्?
Answer: मोरोपन्तः लक्ष्मीबाईः (अस्याः) जनकः (पिता) आसीत्।
In simple words: मोरोपंत लक्ष्मीबाई के पिता थे।
Exam Tip: अन्तिम पंक्ति में 'जनकस्य नाम मोरोपन्तः आसीत्' दिया गया है।
5. जनकस्य अस्मिन् पदे विभक्तिं वचनं च लिखत।
Answer: विभक्तिः - षष्ठी विभक्तिः, वचनम् - एकवचनम्।
In simple words: 'जनकस्य' शब्द में षष्ठी विभक्ति और एकवचन है।
Exam Tip: अकारान्त पुल्लिंग रामस्य के समान बालकस्य, जनकस्य रूप होते हैं।
प्र.2 पठितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत -
गंगायाः तटे पाटलिपुत्र नामधेयं नगरम् आसीत्। तत्र सर्वगुणसंपन्नः सुदर्शनः नाम राजा आसीत्। तस्य चत्वारः पुत्राः आसन्। ते पुत्राः रूपवन्तः आसन् परन्तु राजा चिन्तितः आसीत् यतः ते सर्वे अशिक्षितः आसन्।
1. पाटलिपुत्रनाम नगरं कुत्र आसीत्?
Answer: पाटलिपुत्रनाम नगरं गंगायाः तटे आसीत्।
In simple words: पाटलिपुत्र नगर गंगा के तट पर था।
Exam Tip: स्थानसूचक शब्द 'कुत्र' के उत्तर में स्थान (गंगायाः तटे) लिखें।
2. सुदर्शनः नाम राजा कीदृशः आसीत्?
Answer: सुदर्शनः नाम राजा सर्वगुणसंपन्नः आसीत्।
In simple words: सुदर्शन नामक राजा सभी गुणों से संपन्न था।
Exam Tip: 'कीदृशः' प्रश्नवाचक शब्द का उत्तर विशेषता बताने वाला शब्द होता है।
3. नृपस्य कति पुत्राः आसन्?
Answer: नृपस्य चत्वारः पुत्राः आसन्।
In simple words: राजा के चार पुत्र थे।
Exam Tip: संख्यावाची शब्द 'चत्वारः' का प्रयोग करें।
4. नृपः किम्थर्थं चिन्तितः आसीत्?
Answer: नृपः चिन्तितः आसीत् यतः ते सर्वे पुत्राः अशिक्षितः आसन्।
In simple words: राजा इसलिए चिंतित थे क्योंकि उनके सभी पुत्र अशिक्षित थे।
Exam Tip: कारण दर्शाने के लिए 'यतः' खंड को उत्तर में लिखें।
5. अशिक्षितः अस्य पदस्य विलोम शब्दं किम्?
Answer: अशिक्षितः इत्यस्य पदस्य विलोम शब्दः शिक्षितः (सुशिक्षितः) अस्ति।
In simple words: 'अशिक्षित' का विलोम शब्द 'शिक्षित' है।
Exam Tip: विलोम शब्द लिखते समय मूल शब्द का उपसर्ग या नकारात्मक अर्थ हटा दिया जाता है।
प्र.3 श्लोकांशकानाम् मेलनं कुरुत -
Answer:
सर्वं परवशं दुःखम् - सर्वम् आत्मवशं सुखम्
सत्यपूतां वदेत् वाचं - मनः पूतं समाचरेत्
दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं - वस्त्रपूतं जलं पिबेत्
एतद्विद्यात्समासेन - लक्षणं सुखदुःखयोः
In simple words: श्लोक की पंक्तियों का सही मिलान किया गया है।
Exam Tip: नीतिवाच्य श्लोकों के युग्मों को याद रखें।
प्र.4 एकपदेन उत्तरत -
1. कस्य विद्या न अस्ति?
Answer: आलस्यस्य
In simple words: आलसी व्यक्ति के पास विद्या नहीं होती।
Exam Tip: एकपद प्रश्नों में उत्तर केवल एक शब्द में देना चाहिए।
2. कस्य मित्रम् न अस्ति?
Answer: निर्धनस्य
In simple words: गरीब व्यक्ति का मित्र नहीं होता।
Exam Tip: पाठ्यक्रमानुसार सूक्ति आधारित प्रश्न है।
3. कस्य सुखम् न अस्ति?
Answer: असन्तुष्टस्य
In simple words: असंतुष्ट व्यक्ति को सुख नहीं मिलता।
Exam Tip: सन्तोषः पुरुषस्य परमं सुखम् के आधार पर उत्तर दें।
4. कस्य भूषणम् विद्या?
Answer: रूपस्य
In simple words: रूप का आभूषण विद्या है।
Exam Tip: 'रूपस्य आभूषणं विद्या' सूक्ति स्मरण रखें।
प्र.5 रिक्तस्थानानि पूरयत -
1. अहं जन्तुशालांदृष्ट्वा गृहं गच्छामि। (दृश् + क्त्वा)
Answer: दृष्ट्वा
In simple words: 'दृश्' धातु में 'क्त्वा' प्रत्यय जोड़कर 'दृष्ट्वा' बनता है।
Exam Tip: क्त्वा प्रत्ययान्त शब्दों के अंत में 'त्वा' शेष रहता है।
2. माता गृहं गत्वा भोजनं पचति। (गम् + क्त्वा)
Answer: गत्वा
In simple words: 'गम्' धातु में 'क्त्वा' लगाने पर 'गत्वा' रूप बनता है।
Exam Tip: गम् धातु का क्त्वा प्रत्ययान्त रूप 'गत्वा' होता है।
3. वयं फलानि खादित्वा पठामः। (खाद् + क्त्वा)
Answer: खादित्वा
In simple words: 'खाद्' और 'क्त्वा' मिलकर 'खादित्वा' बनते हैं।
4. बालाः जलम् आनीय स्नानां कुर्वन्ति। (आ + नी + ल्यप्)
Answer: आनीय
In simple words: उपसर्गयुक्त धातु में 'ल्यप्' प्रत्यय लगने पर 'नीय' रूप बनता है।
Exam Tip: जहाँ धातु से पहले उपसर्ग हो, वहाँ 'क्त्वा' के स्थान पर 'ल्यप्' प्रत्यय का प्रयोग होता है।
प्र.6 उचित्रेन अव्ययेन रिक्तस्थानानि पूरयत -
(इतस्ततः, कदापि, कति, परःश्वः, एव, अथ)
1. छात्राः कक्षायाम् इतस्ततः भ्रमन्ति।
Answer: इतस्ततः
In simple words: छात्र कक्षा में इधर-उधर घूमते हैं।
Exam Tip: वाक्य के अर्थ के अनुसार सही अव्यय चुनें।
2. श्वः (परःश्वः) अहम् विद्यालयं गमिष्यामि।
Answer: परःश्वः (अथवा श्वः)
In simple words: आने वाले कल के बाद परसों मैं विद्यालय जाऊँगा।
Exam Tip: भविष्यत्काल की क्रिया 'गमिष्यामि' के साथ कालसूचक अव्यय आता है।
3. उच्चकुले उत्पन्नः जनः कदापि अभिमानं न करोति।
Answer: कदापि
In simple words: उच्च कुल में उत्पन्न व्यक्ति कभी भी घमंड नहीं करता।
Exam Tip: निषेधार्थक वाक्य में 'कदापि' उपयुक्त है।
4. विद्यालये कति छात्राः सन्ति?
Answer: कति
In simple words: विद्यालय में कितने छात्र हैं?
Exam Tip: प्रश्नवाचक वाक्य के लिए 'कति' का प्रयोग होता है।
5. त्वम् एव गच्छ।
Answer: एव
In simple words: तुम ही जाओ।
Exam Tip: बल देने के लिए 'एव' अव्यय का प्रयोग किया जाता है।
6. अथ श्री रामः अवदत्।
Answer: अथ
In simple words: इसके बाद श्रीराम ने कहा।
Exam Tip: आरम्भ या क्रम बताने के लिए 'अथ' का प्रयोग होता है।
प्र.7 रेखांकित पदैः प्रश्न निर्माणं कुरुत -
1. शर्त्या (शक्त्या) ekuok% dk;Za dqoZfUrA (शक्त्या)
Answer: कया मानवाः कार्यं कुर्वन्ति?
In simple words: मनुष्य किससे कार्य करते हैं?
Exam Tip: स्त्रीवाचक तृतीया एकवचन 'शक्त्या' के स्थान पर 'कया' का प्रयोग करें।
2. नक्षत्राणि शक्त्या एव भासन्ते।
Answer: नक्षत्राणि कया एव भासन्ते?
In simple words: नक्षत्र किससे ही चमकते हैं?
3. इदं जगत गतिशीलम अस्ति।
Answer: इदं जगत् कीदृशम् अस्ति?
In simple words: यह संसार कैसा है?
Exam Tip: विशेषता बताने वाले शब्दों के लिए 'कीदृशम्' का प्रयोग होता है।
4. बुद्ध्या एव मानवः असंभवम् अपि संभवं करोति।
Answer: कया एव मानवः असंभवम् अपि संभवं करोति?
In simple words: किससे ही मनुष्य असंभव को भी संभव करता है?
Exam Tip: 'बुद्ध्या' तृतीया विभक्ति एकवचन है, अतः 'कया' आएगा।
5. अलसस्य कुतः विद्या।
Answer: कस्य कुतः विद्या?
In simple words: किसके पास विद्या कहाँ?
Exam Tip: 'अलसस्य' षष्ठी विभक्ति एकवचन है, अतः 'कस्य' का प्रयोग होगा।
6. मनःपूतं समाचरेत्।
Answer: किम् समाचरेत्?
In simple words: क्या आचरण करना चाहिए?
Exam Tip: द्वितीय विभक्ति नपुंसकलिंग कर्म के लिए 'किम्' का प्रयोग होता है।
7. पापात् परिपीडनम् भवति।
Answer: कस्मात् परिपीडनम् भवति?
In simple words: किससे उत्पीड़न होता है?
Exam Tip: पंचमी विभक्ति एकवचन 'पापात्' के लिए 'कस्मात्' आएगा।
8. शिक्षां प्राप्य राजपुत्राः विनम्रः अभवन्।
Answer: कान् प्राप्य राजपुत्राः विनम्रः अभवन्?
In simple words: किसको प्राप्त करके राजकुमार विनम्र हुए?
Exam Tip: द्वितीय विभक्ति एकवचन 'शिक्षां' के स्थान पर 'कान्' (या 'किम्' स्त्रीलिंग द्वितीया में 'काम्') का प्रयोग होगा।
9. मम पुत्राः अशिक्षितः आसन्।
Answer: के पुत्राः अशिक्षितः आसन्?
In simple words: किसके पुत्र अशिक्षित थे? (या कस्य पुत्राः...)
Exam Tip: 'मम' के नीचे रेखा होने पर 'कस्य' होगा।
10. विष्णुशर्मा नाम महापण्डितः अवदत्।
Answer: कः नाम महापण्डितः अवदत्?
In simple words: कौन नामक महापंडित बोला?
Exam Tip: पुल्लिंग प्रथमा एकवचन संज्ञा के लिए 'कः' का प्रयोग होता है।
प्र.8 घटना क्रमानुसारं लिखत -
1. शिक्षां प्राप्य राजपुत्राः विनम्रः अभवत्। (क्रम संख्या - 8)
2. सर्वगुणसंपन्नः सुदर्शनः नाम राजा आसीत्। (क्रम संख्या - 1)
3. मम पुत्राणां शिक्षायाः व्यवस्था भवद्भिः करणीया। (क्रम संख्या - 3)
4. तदा विष्णुशर्मा जन्तूनां कथाभिः तान् शिक्षितवान्। (क्रम संख्या - 6)
5. राजा अवदत् - भो पण्डिताः! मम पुत्राः अशिक्षितः सन्ति। (क्रम संख्या - 2)
6. मया पुत्राणां शिक्षासै प्रयासः करणीयः। (क्रम संख्या - 4)
7. तस्य चत्वारः पुत्राः आसन्। (क्रम संख्या - 5)
8. राजा प्रसन्नः भूत्वा विष्णुशर्मणः दरे पुत्रान् समर्पितवान्। (क्रम संख्या - 7)
Answer (Correct Sequential Order):
1. सर्वगुणसंपन्नः सुदर्शनः नाम राजा आसीत्।
2. तस्य चत्वारः पुत्राः आसन्।
3. राजा अवदत् - भो पण्डिताः! मम पुत्राः अशिक्षितः सन्ति।
4. मम पुत्राणां शिक्षायाः व्यवस्था भवद्भिः करणीया।
5. मया पुत्राणां शिक्षायै प्रयासः करणीयः।
6. तदा विष्णुशर्मा जन्तूनां कथाभिः तान् शिक्षितवान्।
7. शिक्षां प्राप्य राजपुत्राः विनम्रः अभवन्।
8. राजा प्रसन्नः भूत्वा विष्णुशर्मणः दरे पुत्रान् समर्पितवान्।
In simple words: कहानी की घटनाओं को उनके सही क्रम में व्यवस्थित किया गया है।
Exam Tip: पाठ की कथा को क्रमानुसार याद रखना आवश्यक है।
प्र.9 संख्यान् संस्कृत भाषायाम् लिखत -
1. पुराणानि अष्टादश (18) सन्ति।
Answer: अष्टादश
In simple words: 18 को संस्कृत में 'अष्टादश' कहते हैं।
Exam Tip: संख्यावाची शब्दों के रूप तीनों लिंगों में याद करें।
2. मम ग्रामे त्रयोविंशतिः (23) निम्ब वृक्षाः सन्ति।
Answer: त्रयोविंशतिः
In simple words: 23 को 'त्रयोविंशतिः' लिखा जाता है।
3. कक्षायाम् पञ्चत्रिंशत् (35) छात्राः सन्ति।
Answer: पञ्चत्रिंशत्
In simple words: 35 को 'पञ्चत्रिंशत्' कहते हैं।
Exam Tip: 30 को त्रिंशत् तथा 5 को पञ्च कहते हैं।
4. पुरा एकः (1) नृपः आसीत्।
Answer: एकः
In simple words: 1 के लिए पुल्लिंग में 'एकः' प्रयुक्त होता है।
Exam Tip: विशेष्य के लिंग के अनुसार संख्या का लिंग निर्धारित होता है।
5. पाण्डवाः पञ्च (5) आसन्।
Answer: पञ्च
In simple words: 5 पाण्डव थे।
Exam Tip: पञ्च संख्या सभी लिंगों में समान रहती है।
प्र.10 उचित्तानि शब्द रूपाणि धातु रूपाणि च लिखत -
1. पठेत् - पठेताम् - पठेयुः
Answer: पठेताम्
In simple words: विधइलिङ्ग लकार प्रथम पुरुष द्विवचन में 'पठेताम्' होता है।
Exam Tip: पठ धातु के विधइलिङ्ग रूप: पठेत्, पठेताम्, पठेयुः।
2. गच्छतम् - गच्छताम् - गच्छन्तु
Answer: गच्छताम्
In simple words: लोट् लकार प्रथम पुरुष द्विवचन में 'गच्छताम्' रूप बनता है।
3. पिबानि - पिबाव - पिबाम
Answer: पिबाव
In simple words: लट्लकार उत्तम पुरुष द्विवचन में 'पिबाव' रूप होता है।
Exam Tip: पिबानि, पिबाव, पिबाम उत्तम पुरुष के रूप हैं।
4. अस्तु - स्ताम् - सन्तु (तथा एधि)
Answer: अस्तु (अथवा एधि)
In simple words: अस् धातु लोट् लकार प्रथम पुरुष एकवचन में 'अस्तु' होता है।
Exam Tip: अस्तु, स्ताम्, सन्तु अस् धातु के लोट् लकार रूप हैं।
5. पश्येत - पश्येताम् - पश्येयुः
Answer: पश्येताम्
In simple words: दृश् (पश्य) धातु विधइलिङ्ग द्विवचन में 'पश्येताम्' होता है।
Exam Tip: विधइलिङ्ग के द्विवचन रूपों के अंत में 'ताम्' आता है।
6. तत् पुल्लिंग तृतीया विभक्ति त्रिषु वचनेषु
Answer: तेन, ताभ्याम्, तैः
In simple words: तत् शब्द के पुल्लिंग तृतीया विभक्ति के तीनों वचनों में रूप।
7. तत् स्त्रीलिङ्ग चतुर्थी विभक्ति त्रिषु वचनेषु
Answer: तस्यै, ताभ्याम्, ताभ्यः
In simple words: तत् स्त्रीलिंग चतुर्थी विभक्ति के तीनों वचनों के रूप।
Exam Tip: स्त्रीलिंग चतुर्थी में 'तस्यै' एकवचन होता है।
8. मुनि पञ्चमी विभक्ति त्रिषु वचनेषु
Answer: मुनेः, मुनिभ्याम्, मुनिभ्यः
In simple words: मुनि शब्द की पंचमी विभक्ति के तीनों वचन।
Exam Tip: इकारान्त पुल्लिंग शब्दों के रूप कवि या मुनि के समान चलते हैं।
9. मति षष्ठी विभक्ति त्रिषु वचनेषु
Answer: मतेः (मतल्याः), मत्योः, मतीनाम्
In simple words: मति शब्द की षष्ठी विभक्ति के तीनों वचन।
Exam Tip: इकारान्त स्त्रीलिंग शब्दों में षष्ठी एकवचन में 'मतेः' रूप बनता है।
10. लता सप्तमी विभक्ति त्रिषु वचनेषु
Answer: लतायाम्, लतयोः, लतासु
In simple words: लता शब्द की सप्तमी विभक्ति के तीनों वचन।
Exam Tip: आकारान्त स्त्रीलिंग शब्दों में सप्तमी एकवचन में 'लतायाम्' होता है।
Free CBSE Practice Worksheets: Class 7 Sanskrit All Chapters
Download Chapter Worksheets: Class 7 Sanskrit
Review targeted practice exercises for Class 7 Sanskrit All Chapters. Curated to match official CBSE guidelines, these printable problem sets support daily revision and improve overall test readiness.
Concept Clarification for All Chapters
Each worksheet draws directly from authorized standard textbooks to maintain academic accuracy. Evaluating your finished exercises against expert-verified solutions helps master the formal presentation standards expected in school evaluations.
Effective Revision Strategies for School Exams
Follow up your worksheet practice by attempting the interactive online MCQ tests for All Chapters to evaluate your execution speed. All printable assignments and revision sheets on our platform are updated for the 2026 session and available free of charge.
FAQs
You can download the latest chapter-wise printable worksheets for Class 7 Sanskrit All Chapters for free from StudiesToday.com. These have been made as per the latest CBSE curriculum for this academic year.
Yes, Class 7 Sanskrit worksheets for All Chapters focus on activity-based learning and also competency-style questions. This helps students to apply theoretical knowledge to practical scenarios.
Yes, we have provided solved worksheets for Class 7 Sanskrit All Chapters to help students verify their answers instantly.
Yes, our Class 7 Sanskrit test sheets are mobile-friendly PDFs and can be printed by teachers for classroom.
For All Chapters, regular practice with our worksheets will improve question-handling speed and help students understand all technical terms and diagrams.