CBSE Class 7 Sanskrit Worksheet Set 01

प्र-1 अपδितगδ्यांၰठ पδ्वा प्रश्नानाम् उၲराδၬ लၬखत -
अद्य विश्वस्य महती शδ्ၰतः परमाणुशδ्ၰतः अδ्ၰत! अमेरिका, ၲंलस, रूस, ၲिटेन, चीनआदयः राष्ट्राः परमाणुशδ्ၰसम्पन्नाः कथ्यन्ते। परमाणुशस्ၲम् कारδၰत्वा ၰनकटस्थदेशाः भारतस्य हृदये आत्ၲन्स्य प्रभावम् स्थापयतुम् प्रयत्नाः अकुर्वन्। अतः भारतर्ेन अपि राजस्थास्य ‘पोखरन्’ इδၰ स्थानॆ परमाणुशस्ၲस्य अनवरतानि सफलानि पञ्चपरीक्षणािन कृतािन। अधुना भारतस्य गणना परमाणु सम्पन्न देशानाम् मध्ये भवति।
एकपदेन उၲररत -

1 के राष्ट्राः परमाणु शδ्ၰत सम्पन्नाः सδ्ၰत?
Answer: अमेरिका, ၲंलस, रूस, ၲिटेन, चीनआदयः (राष्ट्राः)
In simple words: America, France, Russia, Britain, and China are nuclear-powered nations.
Exam Tip: Identify the names of countries mentioned right after the exclamation mark in the passage.

Question 2. अद्य विश्वस्य महती शδ्ၰतः का अδ्ၰत?
Answer: परमाणुशδ्ၰतः
In simple words: Nuclear power is the greatest power in the world today.

Exam Tip: Look for the exact phrase 'महती शδ्ၰतः' in the first line.

Question 3. भारतर्ेन परमाणु शस्ၲस्य परीक्षणािन कुत्र कृतािन?
Answer: पोखरन् (राजस्थाने)
In simple words: India conducted its nuclear weapons tests in Pokhran, Rajasthan.

Exam Tip: Scan for proper nouns like 'राजस्थास्य' and 'पोखरन्'.

Question 4. देशानाम् अस्मिन् पदे विभक्तिं वचनं च लिखत।
Answer: षष्ठी विभक्तिः, बहुवचनम्
In simple words: The word 'देशानाम्' is in the genitive case, plural number.

Exam Tip: Memorize standard noun declensions like बालकानाम् or देशानाम् (Genitive Plural).

Question 5. अधुना भारतस्य गणना परमाणुसम्पन्न देशानाम् मध्ये भवति। अस्मिन् वाक्ये अव्यय पदं लिखत।
Answer: अधुना
In simple words: 'अधुना' (now) is the indeclinable (avyaya) word in the sentence.

Exam Tip: Avyayas do not change their form across genders, numbers, or cases.

Question 6. प्र-2 पδ्ၰगδ्यांၰठ पδ्वा प्रश्नानाम् उၲराδၬ लၬखत -
पुरा अयोध्यायाः नृपः दशरथः आसीत्। तस्य चत्वारः पुत्राः आसन्। रामः दशरथस्य ज्येष्ठः पुत्रः आसीत्। श्रीरमः बाल्यात् एव विनयलशीलः आज्ञाकारी शास्त्रनिपुणः च आसीत्। श्री रामः अनुजैः सह गुरोः वशिष्ठस्य आश्रमे अध्ययनं करोति स्म।
एकपदेन उၲररत -

1. श्री रामः कुत्र अध्ययनम् अकरोत्?
Answer: वशिष्ठस्य आश्रमे
In simple words: Lord Rama studied at the hermitage of Guru Vashishtha.

Exam Tip: Locate the words 'अध्ययनम्' and 'आश्रमे' in the passage.

Question 7. कस्य चत्वारः पुत्राः आसन्?
Answer: दशरथस्य
In simple words: King Dasharatha had four sons.

Exam Tip: Match 'चत्वारः पुत्राः आसन्' with 'दशरथस्य' in the text.

Question 8. दशरथस्य ज्येष्ठः पुत्रः कः आसीत्?
Answer: रामः (श्रीरामः)
In simple words: Rama was the eldest son of Dasharatha.

Exam Tip: Look for the keyword 'ज्येष्ठः पुत्रः'.

Question 9. “पुरा अयोध्यायाः नृपः दशरथः आसीत्”। रेखांकितपदेन प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
Answer: पुरा कस्याः नृपः दशरथः आसीत्? अथवा पुरा अयोध्यायाः कः दशरथः आसीत्? (यदि 'अयोध्यायाः' रेखांकितम् अस्ति तर्हि कस्याः; यदि 'नृपः' रेखांकितम् अस्ति तर्हि कः)
In simple words: Frame a question by replacing the underlined word with an appropriate interrogative pronoun.

Exam Tip: Feminine genitive singular takes 'कस्याः' and masculine nominative singular takes 'कः'.

प्र-3 परस्परमेलनं कुरुत -

Question 10. प्र-4 विलोमपदानि मेलनं कुरुत -
Answer:
पराजितः - अपराजितः
जीवना - मृत्पुं (मृत्युम् / मृत्युकम्)
समीपम् - दूरम्
ज्येष्ठः - कनिष्ठः
अनुजैः - अग्रजैः
संगठनम् - विघटनम्
धर्मः - अधर्मः
In simple words: Match each word with its correct antonym.

Exam Tip: Pay close attention to prefixes like vi- (वि) or a- (अ) which form antonyms.

Question 11. प्र-5 रेखांकितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
1. लंकायां द्वयोः सेनायोः मध्ये युद्धम् अभवत्।
Answer: कस्याः द्वयोः सेनायोः मध्ये युद्धम् अभवत्? (या लंकायाम् इति पदस्य कृते कस्यां / कुत्र)
In simple words: Replace the underlined word 'लंकायाम्' with 'कुत्र' or 'कस्याम्'.

Exam Tip: Place appropriate question words matching the case and gender of the underlined word.

Question 12. 2. रावणः सीतायाः अपहरणम् अकरोत्।
Answer: रावणः कस्याः अपहरणम् अकरोत्?
In simple words: Ravana abducted whom? ( सीतायाः -> कस्याः )

Exam Tip: 'सीतायाः' is Genitive Feminine, so use 'कस्याः'.

Question 13. 3. श्रीरमलस्य दूतः हनुमान् लंकाम् अगच्छत्।
Answer: श्रीरामस्य कः लंकाम् अगच्छत्? अथवा श्रीरामस्य दूतः कः अगच्छत्?
In simple words: Who went to Lanka as Rama's messenger? ('हनुमान्' -> 'कः')
Exam Tip: Proper nouns referring to males in nominative singular take 'कः'.

Question 14. 4. चलभाषिफत्रयम् विज्ञानस्य नुतनः आविष्कारः।
Answer: चलभाषिफत्रयम् कस्य नुतनः आविष्कारः?
In simple words: Mobile phone is whose new invention? ('विज्ञानस्य' -> 'कस्य')
Exam Tip: Neuter/Masculine genitive singular takes 'कस्य'.

Question 15. प्र-6 उचितविकल्पेन परस्परं मेलनं कुरुत -
Answer:
1. द्रुतगत्या चलति - वायुयानेन
2. नूतनः आविष्कारः अस्ति - चलभाषियन्त्रम्
3. मनोरञ्जकान् कार्यक्रमां पश्यामः - दूरदर्शनयन्त्रेण
4. यात्रा सुगमपूर्विका कर्तुं शक्यते - वायुयाने
5. ग्रीष्मर्तौ विशेषः उपयोगः भवति - शीतकस्य
6. विविधाः वार्त्ताः संगीतम च शृण्मः - ध्वनिदिक्षेपयन्त्रेण (ध्वनिबोधकयन्त्रेण)
In simple words: Match the activities or modern items with their correct technological instruments or descriptions.

Exam Tip: Associate modern technical terms with their correct instrumental case (e.g., यन्त्रेण).

प्र-7 उचितमेलनं कुरुत -

Question 16. प्र-8 रिक्तस्थानानि पूरयत -
Answer:
पठतु - पठताम् - पठन्तु | पठताम् - पठेतम् - पठेत
पठ - पिशतम् - पिबत | पिबत - पिवतम् - पिब
पश्यानि - पश्याव - पश्याम | पश्यताम् - पश्येतम् - पश्याम
अस्तु - स्ताम् - सन्तु | स्तः - स्तम् - स्तरम् (स्ताम्)
देवेन - देवाभ्याम् - देवैः | देवैः - देवेभ्यः - देवाः / देवेभ्यः
कः - कौ - के | कम् - कौ - कान्
कया - काभ्याम् - काभिः | कयोः - काभ्याम् - केषु
किम् - के - कानि | कैः - काभ्यः / कानि - कानि
In simple words: Fill in the missing verb forms and noun/pronoun declined forms.

Exam Tip: Practice verb paradigms (Loot/Lod/Vidhi-ling lakara) and pronoun/noun tables thoroughly.