Download NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 01 वयम् वर्णमालाम् पठामः
Access comprehensive textbook solutions for Chapter 01 वयम् वर्णमालाम् पठामः using the official curriculum guides for Class 6 Sanskrit. Designed to align with the 2026-27 NCERT standards, these detailed answers help students reinforce core academic concepts.
Access NCERT Solutions and Answers
Access the complete solution PDF for Class 6 Sanskrit below. Regular practice with these targeted textbook answers builds familiarity with standard question patterns and helps secure higher marks in final school evaluations.
Question 1. पाठे लिखितानि सुभाषितानि सस्वरं पठन्तु, अवगच्छन्तु, लिखन्तु स्मरन्तु च।
Answer: यह अभ्यास प्रश्न कंठस्थ करने के लिए है, इसलिए लिखित उत्तर नहीं दिया जाता है।
In simple words: यह सवाल याद रखने के लिए है। इसका लिखा हुआ जवाब नहीं होता है।
Exam Tip: इस तरह के प्रश्नों में आपको पाठ के श्लोकों को अच्छी तरह याद करना, समझना और सही उच्चारण के साथ पढ़ना महत्वपूर्ण है।
Question 2. पाठस्य आधारेण अधो लिखितानां प्रश्नानां उत्तरणि एकपदेन लिखन्तु।
(क) नद्यः किं न पि बन्ति ?
(ख) वृक्षाः अस्मभ्यं किं किं यच्छन्ति ?
(ग) इदं शरीरं किमर्थम् अस्ति ?
(घ) दशपुत्रसमः कः भवति ?
(ङ) केषां विभूतिः परोपकाराय भवन्ति ?
(च) अन्यस्य छायां के कुर्वन्ति ?
Answer:
(क) नद्यः अम्भः स्वयमेव न पि बन्ति।
(ख) वृक्षाः शुद्धं वायुम्, फलानि, पुष्पाणि, छायां च यच्छन्ति।
(ग) इदं शरीरं परोपकाराय अस्ति।
(घ) द्रुमः दशपुत्रसमः भवति।
(ङ) सतां विभूतिः परोपकाराय भवन्ति।
(च) वृक्षाः अन्यस्य छायां कुर्वन्ति।
In simple words: नदियां खुद पानी नहीं पीती हैं। पेड़ों से साफ हवा, फल, फूल और छाया मिलती है। यह शरीर दूसरों की मदद के लिए है। एक पेड़ दस बेटों के समान है। अच्छे लोगों की संपत्ति दूसरों की भलाई के लिए है। पेड़ दूसरों को छाया देते हैं।
Exam Tip: एक शब्द के उत्तर देते समय पाठ को ध्यान से पढ़ें और सबसे महत्वपूर्ण शब्द चुनें।
Question 3. पाठस्य आधारेण अधो लिखितानां प्रश्नानां उत्तरणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु।
(क) नद्यः किं न पि बन्ति ?
(ख) वृक्षाः अस्मभ्यं किं किं यच्छन्ति ?
(ग) इदं शरीरं किमर्थम् अस्ति ?
(घ) दशपुत्रसमः कः भवति ?
(ङ) केषां विभूतिः परोपकाराय भवन्ति ?
(च) अन्यस्य छायां के कुर्वन्ति ?
Answer:
(क) नद्यः अम्भः स्वयमेव न पि बन्ति।
(ख) वृक्षाः शुद्धं वायुम्, फलानि, पुष्पाणि, छायां च यच्छन्ति।
(ग) इदं शरीरं परोपकाराय अस्ति।
(घ) द्रुमः दशपुत्रसमः भवति।
(ङ) सतां विभूतिः परोपकाराय भवन्ति।
(च) वृक्षाः अन्यस्य छायां कुर्वन्ति।
In simple words: नदियां अपना पानी दूसरों के लिए बहाती हैं। पेड़ों से हम साफ हवा, फल, फूल और छाया पाते हैं। हमारा शरीर दूसरों के लिए होना चाहिए। एक पेड़ दस बेटों जितना मूल्यवान है। अच्छे लोगों की संपत्ति परोपकार के लिए काम आती है। पेड़ दूसरों को छाया देने के लिए जीते हैं।
Exam Tip: पूर्ण वाक्य के उत्तर में सभी विस्तृत जानकारी शामिल करें और पाठ के मुख्य विचारों को स्पष्ट करें।
Question 4. पट्टिका तः उचितानि पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु।
Answer:
(क) वृक्षः स्वयं कुत्र तिष्ठन्ति? - आतपे
(ख) परोपकाराय कः वहन्ति? - नद्यः
(ग) दशवापीसमः कः भवति? - हृदः
(घ) सत्पुरुषः इव किं संतिं? - वृक्षाः
(ड) अर्थिनः केभ्यः विपुक्षः न याति? - वृक्षेभ्यः
(च) वृक्षः स्वयं कानि न खादन्ति? - फलानि
In simple words: पेड़ रिक्त स्थान भरने के लिए सही शब्द चुनकर लिखे जाते हैं। ये शब्द पाठ से लिए गए हैं।
Exam Tip: रिक्त स्थान भरते समय पाठ को ध्यान से पढ़ें और संदर्भ के अनुसार सही शब्द का चयन करें।
Question 5. उदाहरणानुसारम् अधो लिखितेषु वाक्येषु स्थूलाक्षरपदानां विभक्तिं निर्दिशन्तु।
Answer:
(क) वृक्षः अन्यस्य कृते छायां कुर्वन्ति। - द्वितीया विभक्ति
(ख) वृक्षः पराथिय फलानि यच्छन्ति। - प्रथमा/द्वितीया विभक्ति
(ग) वृक्षः सत्पुरुषः इव सन्ति। - प्रथमा विभक्ति
(घ) द्रुमः दशास्तानसमः भवति। - प्रथमा विभक्ति
(ड) वृक्षः प्राणिभ्यः काष्ठानि यच्छन्ति। - चतुर्थी विभक्ति
(च) नद्यः जलं स्वयमेव न पिवन्ति। - प्रथमा विभक्ति
(छ) सज्जनानां सडूगति करोतु। - द्वितीया विभक्ति
In simple words: विभक्ति का अर्थ है संस्कृत में शब्दों के साथ जुड़ने वाले चिह्न। ये दिखाते हैं कि शब्द किस काम में आ रहा है।
Exam Tip: विभक्ति पहचानने के लिए वाक्य में शब्द के प्रयोग को समझें और उसके अनुसार विभक्ति निर्धारित करें।
Question 6. अधो लिखितानां पदानां द्विवचने बहुवचने च रूपाणि लिखन्तु।
Answer:
(क) वृक्षः - वृक्षौ, वृक्षाः
(ख) मेषः - मेषौ, मेषाः
(ग) हृदः - हृदौ, हृदाः
(घ) सत्पुरुषः - सत्पुरुषौ, सत्पुरुषाः
(ड) छाया - छाये, छायाः
(च) वापी - वाप्यौ, वाप्यः
(छ) नदी - नद्यौ, नद्यः
(ज) शरीरम् - शरीरे, शरीराणि
(झ) पुष्पम् - पुष्पे, पुष्पाणि
In simple words: द्विवचन का मतलब दो चीजें हैं और बहुवचन का मतलब कई चीजें हैं। हर संस्कृत शब्द में दोनों के अलग रूप होते हैं।
Exam Tip: द्विवचन और बहुवचन के नियम याद रखें - लिंग और विभक्ति के अनुसार रूप बदलते हैं।
Question 7. अधो लिखितानां पदानां परस्परं समुचितं मेलनं कृत्वा 'कः किं ददाति' इति लिखन्तु।
Answer:
(क) वृक्षः - दुर्बन् - वृक्षः शुद्ध वायुं ददाति
(ख) गो - प्रकाश - गोः दुर्बन् ददाति
(ग) सूर्यः - विद्या - सूर्यः प्रकाश ददाति
(घ) नदी - शुद्ध वायु - नदी जलं ददाति
(ड) अग्निः - जलम् - अग्निः ताप ददाति
(च) शिक्षकः - तापः - शिक्षकः विद्या ददाति
In simple words: इस अभ्यास में हमें देखना है कि कौन चीज किसे देता है। हर पदार्थ या व्यक्ति के अपने उपहार होते हैं।
Exam Tip: समुचित मेलन के लिए पाठ में दिए गए उदाहरणों को समझें और तार्किक संबंध बनाएं।
Question 8. अधो लिखितानां क्रियापदानां लट्-लकारे प्रथमपुरुषस्य रूपाणि लिखन्तु।
Answer:
(क) कुर्वन्ति - करोति, कुर्वन्ति
(ख) तिष्ठन्ति - तिष्ठति, तिष्ठन्ति
(ग) फलन्ति - फलति, फलन्ति
(घ) यान्ति - याति, यान्ति
(ड) पिवन्ति - पिवति, पिवन्ति
(च) खादन्ति - खादति, खादन्ति
In simple words: लट्-लकार वर्तमान काल को दिखाता है। हर क्रिया का अलग-अलग रूप एक, दो या बहुत सारे के लिए होता है।
Exam Tip: लट्-लकार के नियमों को समझें और प्रथम पुरुष (वह/वह लोग) में क्रिया के सही रूप लिखें
Free NCERT Textbook Explanations: Class 6 Sanskrit Chapter 01 वयम् वर्णमालाम् पठामः
Chapter Exercise Answers for Class 6 Sanskrit
Review comprehensive exercise answers for Class 6 Sanskrit Chapter 01 वयम् वर्णमालाम् पठामः. Fully updated to match current NCERT syllabus guidelines, these textbook solutions help students verify their work and maintain accurate study notes.
Detailed Answer Guides for Chapter 01 वयम् वर्णमालाम् पठामः
Clear, methodical explanations accompany every challenging problem within the Class 6 Sanskrit text. Engaging with these detailed answers lays a solid foundation for advanced learning and improves foundational clarity for upcoming assessments.
Complete Preparation Kit for Class 6 Exams
Consistent practice with these solution guides cultivates faster problem-solving habits and clearer logical structuring. For a complete preparation experience, pair these textbook answers with our dedicated revision notes and sample papers for Class 6 Sanskrit.
FAQs
The complete and updated NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 01 वयम् वर्णमालाम् पठामः is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 6 Sanskrit are as per latest NCERT curriculum.
Yes, our experts have revised the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 01 वयम् वर्णमालाम् पठामः as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using NCERT language because NCERT marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 01 वयम् वर्णमालाम् पठामः will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 6 Sanskrit. You can access NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 01 वयम् वर्णमालाम् पठामः in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 01 वयम् वर्णमालाम् पठामः in printable PDF format for offline study on any device.