NCERT Class 8 Sanskrit Deepakam Chapter 06 Digibharatam Yugaparivartanam (डिजिभारतम् युगपरिवर्तनम्) PDF Download

षष्ठः पाठः - डिजिभारतम् - युगपरिवर्तनम्

अस्माकं देशः भारतं न केवलं सांस्कृतिकक्षेत्रे समृद्धम्, अपि तु नित्यम् आविष्कारैः कीर्तिं लभते। अद्य सम्पूर्णविश्वे 'डिजिटल्-भारतम्' इत्यस्य चर्चा श्रूयते। एकस्यैव पिञ्जस्य नोदनेन सर्वं नागरिक-सौविध्यं लभ्यते। अनेन भारतीयानां जीवनम् अधिकं सरलं जायमानम् अस्ति। डिजिटल्-पटले सम्पूर्णा वसुधा कुटुम्बवत् अस्ति। अधुना वयं भारतस्य डिजिटल्-प्रगतेः विषये पठामः।

[चित्र: डिजिटल्-भारतम् का प्रतीक-चिह्न, पाठ्यपुस्तक में देखें]

(नवदेहलीस्थः प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालयः। अत्र विविधाः डिजिटल्-प्रौद्योगिक्यः प्रदर्शिताः सन्ति। सर्वे उत्सुकतया सङ्ग्रहालये प्रदर्शितानि वस्तूनि पश्यन्ति।)

[चित्र: प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालय के बाहर अध्यापक और छात्र, पाठ्यपुस्तक में देखें]

अध्यापकः - बालाः! प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये युष्माकं सर्वेषां स्वागतम्। अत्र विविधाः डिजिटल्-प्रौद्योगिक्यः प्रयुक्ताः सन्ति। सानन्दं सावधानं च पश्यन्तु। अनन्तरं एतस्योपरि चर्चां करिष्यामः।

(सर्वे बालाः प्रदर्शितानि विविधानि वस्तूनि उत्साहेन पश्यन्ति, अनुभवन्ति, परस्परं चर्चाम् अपि कुर्वन्ति।)

सर्वे छात्राः - अद्भुतं महोदय! अत्र हॉलोग्राम्-द्वारा प्रधानमन्त्रिणः भाषणं श्रूयते दृश्यते च। प्रत्यक्षमेव प्रधानमन्त्री अत्र उपविष्टः इति भासते।

यशिका - सत्यम्, अहम् अपि हॉलोग्रामं दृष्टवती। अनेन दिवङ्गताः नेतारः अपि जीविताः इव दृश्यन्ते।

अथर्वः - अत्र 'वर्धिता-वास्तविकता' (AR) 'आभासीया-वास्तविकता' (VR) च इत्याभ्यां सम्बद्धानि उपकरणानि अपि सन्ति, अनेन ऐतिहासिकवृत्तानि प्रत्यक्षम् इव अनुभूयन्ते। 'भारतीय-स्वतन्त्रता-सङ्ग्रामं' दृष्ट्वा अस्माकं पूर्वजानां संघर्षः कियान् विशालः आसीत् इति ज्ञायते।

भास्करः - अहम् अत्र कृत्रिमबुद्धि-आधारितं संवादयन्त्रं दृष्टवान्। एतत् यन्त्रम् अस्माकं सर्वविधप्रश्नानाम् उत्तराणि ददाति।

वेदिका - अहो! 'डिजिटल्-प्रक्षेपण-चलच्चित्रं' दृष्ट्वा अहं विस्मिता अभवम्। अत्र सम्पूर्णस्य भारतस्य विकास-यात्रा प्रदर्शिता अस्ति।

श्रेया - एषः कश्चन अपूर्वः अनुभवः अस्ति। यश्च चिरकालपर्यन्तं स्मरणीयः भविष्यति।

सर्वे छात्राः - मान्यवर! वयं सर्वे एतस्मिन् सन्दर्भे चर्चां कर्तुम् इच्छामः। किं कक्षां प्रति चलामः?

अध्यापकः - उत्तमः विचारः। चलामः तावत्।

(सर्वे मिलित्वा गच्छन्ति।)

(सर्वे कक्षायाम् उपविष्टाः)

सर्वे छात्राः - अहो! सङ्ग्रहालयस्य अद्भुतः अनुभवः प्राप्तः।

अध्यापकः - बालाः! अस्मिन् सङ्ग्रहालये उपस्थापितं ज्ञानम् अद्भुतम् एव। 'डिजिटल्' योजनायाः प्रभावः दैनन्दिने जीवनेऽपि दृश्यते।

सर्वे छात्राः - आम्, मान्यवर! वयम् इमं प्रभावं ज्ञातुम् इच्छामः।

शिक्षक की टिप्पणी

a) नए तकनीकी शब्दों के संस्कृत रूप याद रखिए: AR = वर्धिता-वास्तविकता, VR = आभासीया-वास्तविकता।
b) 'कृत्रिमबुद्धि' का अर्थ है कृत्रिम (मशीन की) बुद्धि; 'संवादयन्त्रम्' वह यन्त्र है जो बात करके उत्तर देता है।
c) कोष्ठक में लिखे वाक्य (जैसे 'सर्वे मिलित्वा गच्छन्ति') संवाद नहीं, दृश्य का वर्णन हैं; इन्हें बोलते समय अलग पहचानिए।