GSEB Class 9 Gujarati Textbook Solutions Chapter 8 આભાર

આભાર સ્વાધ્યાય

પ્રશ્નની નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (V) નિશાની કરો:

Question 1. ઘરમાં થોડું આકાશ લઈને કોણ આવે છે?
(A) કબૂતર, કપોત, ચકલી
(B) કપોત, કોયલ, પોપટ
(C) ધુવડ, મોર
(D) કાબર, હોલા, કાગડો
Answer: (A) કબૂતર, કપોત, ચકલી
In simple words: પક્ષીઓ ઘરમાં થોડું આકાશ લઈને આવતા હોય છે.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોના ઉત્તર આપતી વખતે, પાઠમાં ઉલ્લેખિત પાત્રો અથવા વસ્તુઓ પર ધ્યાન આપો.

Question 2. ભીંતની તિરાડમાંથી કોણ બહાર આવે છે?
(A) તૃણ (ઘાસ)
(B) ચકલી
(C) માણસ
(D) પ્લાસ્ટિકનાં ફૂલો
Answer: (A) તૃણ (ઘાસ)
In simple words: દીવાલના ફાટમાંથી ઘાસનો છોડ બહાર નીકળી આવે છે.

Exam Tip: કવિતા અથવા ગદ્યમાં કુદરતી તત્વોના વર્ણન પર ધ્યાન આપો, કારણ કે તે ઘણીવાર આવા પ્રશ્નોના જવાબ આપે છે.

Question 3. કવિને શું ગમે છે?
(A) છોડ ઉપર પ્લાસ્ટિકનાં ફૂલો ઊઘડે છે તે
(B) મૂંડાંમાં પ્લાસ્ટિકનાં ફૂલો ઊઘડે છે તે
(C) માટીમાં વનનાં આદિમ મૂળો રહેલાં છે તે
(D) સાચાં ફૂલો ઊઘડે છે તે
Answer: (C) માટીમાં વનનાં આદિમ મૂળો રહેલાં છે તે
In simple words: કવિને એ ગમે છે કે જમીનમાં હજુ પણ જંગલના મૂળના બીજ જીવંત છે.

Exam Tip: કવિના ભાવ અથવા તેમની પસંદગીઓને સમજવા માટે કાવ્યના મુખ્ય વિચારને ઓળખો.

Question 4. “આભાર” કૃતિનો સાહિત્યપ્રકાર જણાવો.
(A) સૉનેટ
(B) ગઝલ
(C) ઊર્મિકાવ્ય
(D) પદ
Answer: (A) સૉનેટ
In simple words: "આભાર" કવિતા એક પ્રકારનો સૉનેટ છે.

Exam Tip: સાહિત્યપ્રકાર ઓળખવા માટે કૃતિની રચના અને શૈલીનો અભ્યાસ કરવો જરૂરી છે.

નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. ‘અમો સૌનાં ઋણી’ – એવું કવિ શા માટે કહે છે?
Answer: કવિ કહે છે કે, આપણે આકાશથી વિમુખ થઈને દીવાલ બનાવી છે, પરંતુ કુદરત હજુ પણ આપણને તેના ગુણોથી આશીર્વાદ આપે છે. તેથી, ‘અમો સૌનાં ઋણી’ પંક્તિમાં કવિ આભારની લાગણી બતાવે છે, કારણ કે કુદરતનો પ્રેમ ચાલુ રહે છે.
In simple words: કવિ કહે છે કે આપણે પ્રકૃતિથી દૂર થયા છીએ, પણ પ્રકૃતિ હજુ પણ આપણને મદદ કરે છે, તેથી આપણે તેના આભારી છીએ.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં પૂછાયેલા વાક્યનો સંદર્ભ સમજો અને કવિનો મુખ્ય ભાવ સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરો.

Question 2. અમે આકાશ તરફ શું ચણી લીધું છે?
Answer: આપણે આકાશ તરફ એક દીવાલ બનાવી લીધી છે. આમ કરીને, આપણે કુદરતથી આપણું મોં ફેરવી લીધું છે અને તેનાથી વિમુખ થયા છીએ. આ બતાવે છે કે આપણે કુદરતી વાતાવરણથી દૂર જઈ રહ્યા છીએ.
In simple words: આપણે આકાશ તરફ દીવાલ બનાવી છે, જેના કારણે આપણે કુદરતથી દૂર થઈ ગયા છીએ.

Exam Tip: પ્રતીકાત્મક ભાષાનો અર્થ સમજવાનો પ્રયાસ કરો; અહીં ‘દીવાલ ચણવી’ એટલે કુદરતથી દૂર થવું.

Question 3. ભીંતમાંથી પૂછ્યા વગર શું નીકળે છે?
Answer: દીવાલની તિરાડમાંથી પૂછ્યા વિના ઘાસનું તણખલું બહાર નીકળે છે. કુદરતે હજી પણ પોતાનો મહિમા ગુમાવ્યો નથી અને તે આપમેળે વૃદ્ધિ પામે છે. આ દર્શાવે છે કે કુદરત પોતાની રીતે જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
In simple words: દીવાલમાંથી ઘાસનો નાનો છોડ કોઈને પૂછ્યા વગર ઉગી નીકળે છે.

Exam Tip: કુદરતી પ્રક્રિયાઓ પર ધ્યાન આપો જે કાવ્યમાં કુદરતની સ્વયંસ્ફૂર્તિ દર્શાવે છે.

નીચેના પ્રશ્નનો છ-સાત વાક્યોમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. આ કાવ્યમાં જોવા મળતો પ્રકૃતિપ્રેમ તમારા શબ્દોમાં લખો.
Answer: 'આભાર' કાવ્યમાં કવિએ કુદરત પ્રત્યેનો પોતાનો પ્રેમ બતાવ્યો છે. મનુષ્યજાતિએ ભલે કુદરતથી મોં ફેરવી લીધું હોય, પણ કુદરતે પોતાનો મોભો હજુ ગુમાવ્યો નથી. આજે પણ ઘરમાં કબૂતર, હોલા અને ચકલીઓ આવતી હોય છે; તેઓ માળા બનાવવા માટે ઘાસના નાના ટુકડા લઈને આવે છે. રસોડામાં તેમનાં પીંછાં પણ પડતા હોય છે. દીવાલની તિરાડમાંથી ઘાસ ઉગે છે. જમીને હજી પોતાનામાં આદિકાળના મૂળને સાચવી રાખ્યા છે; આ જ કારણે વાડી-છોડ પર પ્લાસ્ટિકના ફૂલો ખીલતા નથી. આમ, કવિ આ કાવ્યમાં કુદરત પ્રત્યે પોતાનો ગાઢ પ્રેમ દર્શાવે છે.
In simple words: કવિ "આભાર" કાવ્યમાં કુદરત પ્રત્યે પ્રેમ દર્શાવે છે. ભલે માણસે કુદરતથી મોં ફેરવ્યું, પણ કુદરત તેનો મહિમા જાળવી રાખે છે. પક્ષીઓ ઘરમાં આવે છે, માળા બાંધે છે, અને ઘાસ દીવાલમાંથી ઉગે છે. માટીમાં મૂળ સાચવેલા છે, તેથી પ્લાસ્ટિકના ફૂલો ઉગતા નથી.

Exam Tip: પ્રકૃતિપ્રેમનું વર્ણન કરતી વખતે કાવ્યમાંના ઉદાહરણોનો ઉપયોગ કરો અને તેમને તમારા પોતાના શબ્દોમાં સમજાવો.

Additional Important Questions and Answers

Question 1. ઘરમાં કયાં કયાં પક્ષીઓ ઊડતાં ઊડતાં આવે છે? તેઓ શું કરે છે?
Answer: ઘરમાં કબૂતર, હોલા અને ચકલીઓ ઊડતાં ઊડતાં આવતા હોય છે. આ પક્ષીઓ આપણા ઘરમાં પોતાના માળા બાંધે છે. તેઓ પોતાના આગમન દ્વારા ઘરને જીવંત બનાવે છે.
In simple words: કબૂતર, હોલા અને ચકલીઓ ઘરમાં ઉડીને આવે છે અને ત્યાં માળા બનાવે છે.

Exam Tip: કવિતામાં ઉલ્લેખિત ચોક્કસ પક્ષીઓના નામ અને તેમની પ્રવૃત્તિઓ સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 2. “અમો સૌનાં ઋણી” એવું કવિ શા માટે કહે છે?
Answer: કવિ “અમો સૌનાં ઋણી” એવું કહે છે, કારણ કે આપણે આકાશ તરફ પીઠ કરીને દીવાલ બનાવી લીધી હોવા છતાં, કબૂતર અને ચકલીઓ આપણા ઘરમાં આવીને માળા બાંધે છે. આ રીતે, તેઓ થોડું આકાશ ઘરમાં લાવે છે અને કુદરત સાથેનો આપણો સંબંધ જાળવી રાખે છે. તેથી, કવિ તેમના આભારી છે.
In simple words: આપણે કુદરતથી દૂર થયા છતાં પક્ષીઓ ઘરમાં માળા બાંધીને આકાશને ઘરમાં લાવે છે, તેથી કવિ કહે છે કે આપણે તેમના આભારી છીએ.

Exam Tip: કવિતાના મુખ્ય ભાવને સમજીને, વાક્યના ઊંડા અર્થને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો.

Question 3. કવિ કોનો આભાર માને છે? કેમ?
Answer: કવિ કુદરતનો આભાર માને છે, કારણ કે કુદરતે પોતાના મૂળ ગુણધર્મો હજુ પણ જાળવી રાખ્યા છે. મનુષ્યજાતિએ ભલે કુદરતથી પોતાનું મોં ફેરવી લીધું હોય, પણ કુદરત તેના જીવંત સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને આપણને લાભ આપે છે.
In simple words: કવિ કુદરતનો આભાર માને છે, કારણ કે કુદરતે પોતાના ગુણોને હજુ સાચવી રાખ્યા છે.

Exam Tip: કવિના કૃતજ્ઞતાના કારણને સ્પષ્ટપણે સમજાવો અને કુદરતની અનંત શક્તિ પર ભાર મૂકો.

નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. કોણે હજી પોતાના ગુણધર્મો જાળવી રાખ્યા છે?
Answer: કુદરતે હજી પોતાના મૂળ ગુણધર્મો જાળવી રાખ્યા છે.
In simple words: કુદરતે હજુ પોતાના મૂળ સ્વભાવને સાચવી રાખ્યો છે.

Exam Tip: એક વાક્યમાં જવાબ આપતી વખતે, મુખ્ય મુદ્દાને સીધો અને સંક્ષિપ્તમાં રજૂ કરો.

આભાર વ્યાકરણ

સાચો સમાનાર્થી શબ્દ શોધીને લખો:

Question 1. આકાશ
(અ) ગગન
(બ) ભૂરું
(ક) પાતાળ
Answer: (અ) ગગન
In simple words: "આકાશ"નો સમાન અર્થ "ગગન" થાય છે.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો ઓળખવા માટે, શબ્દનો મૂળભૂત અર્થ સમજો અને તેના સમાન અર્થ ધરાવતા વિકલ્પને પસંદ કરો.

Question 2. તૃણ
(અ) તણખલું
(બ) ઘાસ
Answer: (બ) ઘાસ
In simple words: "તૃણ"નો સમાન અર્થ "ઘાસ" થાય છે.

Exam Tip: કેટલાક શબ્દોના એકથી વધુ સમાનાર્થી હોઈ શકે છે; આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.

Question 3. ઋણી
(અ) આભારી
(બ) માફી
(ક) પાણી
Answer: (અ) આભારી
In simple words: "ઋણી"નો સમાન અર્થ "આભારી" થાય છે, જે કોઈના ઉપકાર હેઠળ હોવાને દર્શાવે છે.

Exam Tip: શબ્દના ભાવને સમજીને તેના અનુરૂપ સમાનાર્થી શબ્દ પસંદ કરો.

સાચો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ શોધીને લખો:

Question 1. લીલી
(અ) ધોળી
(બ) સૂકી
(ક) ધરતી
Answer: (બ) સૂકી
In simple words: "લીલી"નો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ "સૂકી" છે.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો શોધીતી વખતે, શબ્દના વિપરીત અર્થને રજૂ કરતો વિકલ્પ પસંદ કરો.

Question 2. ભીતર
(અ) બહાર
(બ) ભય
(ક) ભીંત
Answer: (અ) બહાર
In simple words: "ભીતર" એટલે અંદર, અને તેનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ "બહાર" છે.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ જોડણી અને અર્થ બંનેમાં મૂળ શબ્દથી વિપરીત હોવો જોઈએ.

Question 3. ભલું
(અ) સારું
(બ) બૂરું
Answer: (બ) બૂરું
In simple words: "ભલું" એટલે સારું કરવું, અને તેનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ "બૂરું" છે.

Exam Tip: આપેલા વિકલ્પોમાંથી, જે શબ્દ મૂળ શબ્દનો સંપૂર્ણ વિપરીત અર્થ દર્શાવે છે તેને પસંદ કરો.

આપેલા શબ્દોમાંથી સાચી જોડણી શોધીને લખો:

Question 1.
(અ) ભીંત
(બ) તુણ
(ક) મહીમા
Answer: (અ) ભીંત
In simple words: "ભીંત" શબ્દની જોડણી સાચી છે.

Exam Tip: ગુજરાતીમાં જોડણીના નિયમોનું પાલન કરવું અને શબ્દોનો નિયમિત અભ્યાસ કરવો જરૂરી છે.

Question 2.
(અ) પીસાં
(બ) પીંછાં
(ક) પિછાં
Answer: (બ) પીંછાં
In simple words: "પીંછાં" શબ્દની જોડણી સાચી છે.

Exam Tip: અનુસ્વાર અને રસવાઈ-દીર્ઘઈના નિયમો પર ખાસ ધ્યાન આપો.

નીચેના શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવો:

Question 1. કબૂતર, ભીંત, ફૂલ, શિર, ઘર, આકાશ
Answer: આકાશ, કબૂતર, ઘર, ફૂલ, ભીંત, શિર
In simple words: શબ્દોને ગુજરાતી મૂળાક્ષરોના ક્રમ મુજબ ગોઠવવાથી આકાશ, કબૂતર, ઘર, ફૂલ, ભીંત, શિર મળે છે.

Exam Tip: શબ્દકોશ ક્રમમાં ગોઠવવા માટે પહેલા સ્વરવાળા શબ્દો અને પછી વ્યંજનવાળા શબ્દોને ક્રમમાં ગોઠવો.

લિંગ શબ્દ ઓળખાવો:

Question 1. પુંલ્લિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(અ) આકાશ
(બ) કપોત
(ક) પીઠ
Answer: (બ) કપોત
In simple words: "કપોત" શબ્દ પુરૂષ જાતિનો છે.

Exam Tip: ગુજરાતીમાં લિંગ ઓળખવા માટે, શબ્દ સાથે કયા વિશેષણ અથવા સર્વનામનો ઉપયોગ થાય છે તે જુઓ.

Question 2. નપુંસકલિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(અ) તૃણ
(બ) ભીંત
(ક) ચકલી
Answer: (અ) તૃણ
In simple words: "તૃણ" શબ્દ નપુંસક લિંગનો છે.

Exam Tip: નપુંસક લિંગ શબ્દો ઘણીવાર 'શું' પ્રશ્નથી ઓળખી શકાય છે, જેમ કે 'તૃણ શું છે?'

અનુગ શોધો:

Question 1. તેઓ ઘરમાં નભે છે.
Answer: માં
In simple words: આ વાક્યમાં "માં" શબ્દ અનુગ છે, જે "ઘર" શબ્દ સાથે જોડાય છે.

Exam Tip: અનુગ એ શબ્દો છે જે નામ અથવા સર્વનામ પછી આવીને વાક્યમાં તેનો સંબંધ દર્શાવે છે.

Question 2. અમે નભીએ છીએ.
Answer: એ
In simple words: આ વાક્યમાં "અમે" પછી "એ" શબ્દ અનુગ તરીકે વપરાયો છે.

Exam Tip: ક્રિયાપદ સાથે જોડાયેલા શબ્દો અથવા ક્રિયાનો સંબંધ દર્શાવતા શબ્દો અનુગ તરીકે કામ કરી શકે છે.

આલાર Summary in Gujarati

આભાર કાવ્ય-પરિચય

નટવરલાલ કુબેરદાસ પંડ્યા “ઉશનસ્' (જન્મ : 28-12-1920, મૃત્યુ : 06-11-2011)

આ સૉનેટ કાવ્યમાં કવિ કહે છે કે માનવજાતિએ પ્રકૃતિ તરફનું પોતાનું વર્તન બદલ્યું છે, પરંતુ કુદરતે તેના ગુણધર્મો સાચવી રાખ્યા છે. આજે પણ પક્ષીઓ ઘરમાં આવતા હોય છે, કલરવ કરતા હોય છે, માળા બનાવતા હોય છે. દીવાલની તિરાડમાંથી ઘાસ ઉગે છે. તે માટે આ કાવ્યમાં કવિ કુદરતનો આભાર માનતા હોય છે.

કાવ્યની અંતિમ બે પંક્તિઓમાં ચોટ લગાવતાં કવિ કહે છે કે માટીએ પોતાનામાં હજી આદિકાળના મૂળ સાચવી રાખ્યા છે, તેથી વાડી-છોડ પર પ્લાસ્ટિકના ફૂલો ખીલતા નથી.

કવિનો સંદેશો છે: કુદરતનું સંરક્ષણ કરો.

કાવ્યની સમજૂતી

આપણે તો દીવાલ બનાવીને આકાશથી વિમુખ થઈ ગયા હતા. પણ સારી વાત છે કે હજુ પણ આપણા ઘરમાં ઊડતાં ઊડતાં ખૂબ અંદર આવીને કબૂતર, હોલા અને ચકલીઓ માળા ગૂંથે છે.

એ બહાને તેઓ થોડું આકાશ ઘરમાં લાવે છે. આપણે તેમના આભારી છીએ. તેઓ ઘરમાં જીવે છે, તેથી આપણે પણ જીવીએ છીએ. હજુ પણ રસોડામાં માથા ઉપર ઘાસના નાના ટુકડા, ઝીણા કલરવ અને મુલાયમ પીંછાઓ ખરતા રહે છે.

હજુ પણ વનની લીલી પરીકથા કહેવા માટે પાંદડું ખરીને દૂરથી મારા મનમાં આવે છે. હજુ પણ સારી વાત છે કે દીવાલની તિરાડમાંથી માથું ઊંચકીને પૂછ્યા વિના ઘાસનું તણખલું “ફુક્ક” કરીને નીકળે છે.

સારી વાત છે કે માટીમાં હજુ પણ વનના આદિકાળના મૂળ સચવાઈ રહ્યા છે, જેથી વાડા-છોડ પર પ્લાસ્ટિકના ફૂલો ખીલતા નથી.

આભાર શબ્દાર્થ (Meanings)

• આકાશો – ગગનો; આકાશ.
• પીઠ – વાસો; પાછળનો ભાગ.
• ભીંત – દીવાલ; દીવાલ.
• ચણવું – બાંધવું; નિર્માણ કરવું.
• કપોત – હોલો, કબૂતર; એક પ્રકારનું પક્ષી.
• મિષ – બહાનું; કારણ.
• ઋણી – આભારી; ઉપકાર હેઠળ.
• તણખલાં – તરણું; ઘાસનો નાનો ટુકડો.
• પીંછાઓ – પીંછાં; પક્ષીઓના શરીર પરના વાળ.
• પરણ – પર્ણ; પાંદડું.
• તરડ- તિરાડ; ફાટ.
• તૃણ – ઘાસ; ઘાસ.
• ભલું સારું; સારું.
• આદિમ – આદિકાળનું, આદ્યકાળનું, જૂનું; પ્રાચીન.