GSEB Class 9 Gujarati Textbook Solutions Chapter 22 લઘુકાવ્યો

લધુકાવ્યો સ્વાધ્યાય

Question 1. પ્રશ્નની નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (V) નિશાની કરો : હાઇકુના આધારે સાચો વિકલ્પ શોધો.
(A) ચકલીના ગીતની ટૂંડા ઉપર અસર થઈ.
(B) ડું ગીત ગાઈ રહ્યું છે.
(C) ચકલી ગીત સાંભળી રહી છે.
(D) વૂડા ઉપરથી ચકલી ઊડી ગઈ છે.
Answer: (A) ચકલીના ગીતની ટૂંડા ઉપર અસર થઈ.
In simple words: અહીં આપેલા વિકલ્પોમાંથી, હાઈકુ અનુસાર સાચો વિકલ્પ (A) છે, જેમાં ચકલીના ગીતની ડુંડા પર અસર થવાની વાત છે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ કાવ્ય આધારિત પ્રશ્ન હોય, ત્યારે કાવ્યનો મુખ્ય ભાવ અથવા ઘટનાને ઓળખીને જ સાચો વિકલ્પ પસંદ કરવો.

Question 2. ‘રાજઘાટ પર’ કાવ્યના કવિનું નામ
(A) રાવજી પટેલ
(B) હસમુખ પાઠક
(C) ગાંધીજી
(D) કલાપી
Answer: (B) હસમુખ પાઠક
In simple words: ‘રાજઘાટ પર’ કાવ્ય હસમુખ પાઠકે લખ્યું છે.

Exam Tip: કવિ અને તેમની રચનાઓનાં નામ યાદ રાખવા માટે કાવ્યસંગ્રહની યાદી બનાવવી લાભદાયી છે.

નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. કવિ વીર કહીં કોને બિરદાવે છે?
Answer: કવિ એવા વ્યક્તિને વીર કહીને બિરદાવે છે જે પ્રસિદ્ધિની ઈચ્છા વિના દાન કરે છે, જીવનના યુદ્ધમાં એકલે હાથે લડે છે, અને લોકોની નિંદાનો સામનો એકલા કરે છે. તે આવા માણસને ધન્યવાદને પાત્ર માને છે.
In simple words: કવિ એવા લોકોને વીર કહે છે જે કોઈ નામના વગર દાન કરે, મુશ્કેલીઓનો એકલા સામનો કરે અને લોકોની ખરાબ વાતોને સહન કરે.

Exam Tip: કવિતામાં વીરતાના લક્ષણો સમજવા માટે કવિના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યને ધ્યાનમાં રાખો.

Question 2. 'રાજઘાટ પર’માં ગાંધીજીનો જીવનસંદેશ કયાં પ્રતીકોથી વર્ણવ્યો છે?
Answer: ‘રાજઘાટ પર’ મુક્તકમાં ગાંધીજીના જીવનનો સંદેશો તેમની સમાધિને ફૂલોથી ઢાંકીને અને તેમને સુવડાવીને પ્રતીકાત્મક રીતે દર્શાવ્યો છે. આ બતાવે છે કે ગાંધીજીએ હંમેશા કામ કર્યું અને ક્યારેય આરામ કર્યો નથી.
In simple words: 'રાજઘાટ પર'માં ગાંધીજીનો જીવનનો ઉપદેશ તેમની સમાધિ પરના ફૂલો અને તેમને સૂતેલા બતાવીને સમજાવ્યો છે, જે તેમનું સતત કાર્ય દર્શાવે છે.

Exam Tip: પ્રતીકો દ્વારા વ્યક્ત થતા સંદેશાને સમજવા માટે, પ્રતીકોનો ઊંડો અર્થ અને તેનો સંબંધ ઓળખો.

Question 3. ચકલીનું શબ્દચિત્ર કેવી રીતે આલેખાયું છે?
Answer: ચકલીનું શબ્દચિત્ર હાઈકુમાં ખૂબ જ મધુર રીતે દર્શાવ્યું છે. તેમાં ગીત સાંભળીને ડુંડું ડોલી ઊઠ્યું અને તેના પર ચકલી બેઠી. આનાથી આખું વાતાવરણ ઘણું ખુશનુમા બન્યું.
In simple words: હાઈકુમાં, ચકલી ગીત ગાય છે, ડુંડું ડોલે છે, અને ચકલી તેના પર બેસે છે. આનાથી આસપાસનું વાતાવરણ સુખદ બને છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં વર્ણવેલા કુદરતી દ્રશ્યો કે પાત્રોને કલ્પના કરીને શબ્દચિત્રને વધુ સારી રીતે સમજી શકાય છે.

લઘુકાવ્યો પ્રશ્નોત્તર

નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો?

Question 1. ગાંધીજીની સમાધિને શું કહે છે?
Answer: ગાંધીજીની સમાધિને “રાજઘાટ” કહે છે.
In simple words: ગાંધીજીની સમાધિનું નામ ‘રાજઘાટ’ છે.

Exam Tip: ઐતિહાસિક સ્થાનોના નામોને બરાબર યાદ રાખો, ખાસ કરીને જો તે મહાન વ્યક્તિઓ સાથે સંબંધિત હોય.

Question 2. કોનું ગીત સાંભળી ડૂડું ડોલ્યું?
Answer: ચકલીનું ગીત સાંભળીને ડૂડું ડોલી ઊઠ્યું.
In simple words: ડુંડું ચકલીનું ગીત સાંભળીને ડોલવા લાગ્યું.

Exam Tip: કાવ્યમાંથી સીધા પ્રશ્નોના જવાબ આપતી વખતે, પાત્રો અને તેમની ક્રિયાઓ પર ધ્યાન આપો.

Question 3. “રાજઘાટ પર’ લઘુકાવ્ય શાનો મહિમા પ્રગટ કરે છે?
Answer: “રાજઘાટ પર’ લઘુકાવ્ય કર્મમય જીવનનો મહિમા દર્શાવે છે.
In simple words: ‘રાજઘાટ પર’ લઘુકાવ્ય સતત કાર્ય કરતા જીવનનું મહત્વ સમજાવે છે.

Exam Tip: કાવ્યનો મુખ્ય વિચાર અથવા થીમ સમજવી એ આવા પ્રશ્નોના જવાબ આપવા માટે અગત્યનું છે.

Question 4. “હાઈકુ ક્યાંનો સાહિત્યપ્રકાર છે?
Answer: હાઈકુ જાપાનનો સાહિત્યપ્રકાર છે.
In simple words: હાઈકુ જાપાન દેશની એક કાવ્યશૈલી છે.

Exam Tip: જુદા જુદા સાહિત્ય પ્રકારો અને તેમના ઉદ્ભવ સ્થાન વિશેની સામાન્ય માહિતી જાણવી જરૂરી છે.

Question 5. હાઈકુમાં કુલ કેટલા અક્ષર હોય છે?
Answer: હાઈકુમાં કુલ સત્તર અક્ષર હોય છે.
In simple words: એક હાઈકુમાં કુલ 17 અક્ષરોનો ઉપયોગ થાય છે.

Exam Tip: કાવ્ય પ્રકારોની બંધારણીય વિશેષતાઓ, જેમ કે અક્ષરોની સંખ્યા, યાદ રાખવાથી મદદ મળે છે.

લઘુકાવ્યો વ્યાકરણ (Vyakaran)

1. સાચો સમાનાર્થી શબ્દ શોધીને લખો

Question 1. જગ
(અ) ખેલ
(બ) યુદ્ધ
(ક) જંગલ
Answer: (બ) યુદ્ધ
In simple words: ‘જગ’ શબ્દનો સમાન અર્થ ‘યુદ્ધ’ થાય છે.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો યાદ રાખવા માટે શબ્દકોશનો ઉપયોગ કરો અને તેમને વાક્યોમાં વાપરવાનો અભ્યાસ કરો.

Question 2. વીર
(અ) બહાદુર
(બ) શાંત
(ક) મહાન
Answer: (અ) બહાદુર
In simple words: ‘વીર’નો સાચો સમાનાર્થી શબ્દ ‘બહાદુર’ છે.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દોની સૂચિ બનાવો અને નિયમિતપણે તેનો અભ્યાસ કરો.

2. સાચો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ શોધીને લખો:

Question 1. વીર
(અ) માંદો
(બ) કાયર
(ક) શુરવીર
Answer: (બ) કાયર
In simple words: ‘વીર’ શબ્દનો વિરુદ્ધાર્થી ‘કાયર’ છે.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દોનો અભ્યાસ કરતી વખતે, શબ્દના મૂળ અર્થને સમજવાનો પ્રયાસ કરો જેથી વિરોધી શબ્દ સરળતાથી યાદ રહે.

Question 2. નિંદા
(અ) પ્રશંસા
(બ) કૂથલી
(ક) નીંદણ
Answer: (અ) પ્રશંસા
In simple words: ‘નિંદા’નો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ ‘પ્રશંસા’ થાય છે.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દોને જોડીમાં યાદ રાખવાથી યાદ રાખવામાં સરળતા રહે છે.

3. આપેલા શબ્દોમાંથી સાચી જોડણી શોધીને લખો :

Question 1.
(અ) નીંદા
(બ) નિંદા
(ક) નીદા
Answer: (બ) નિંદા
In simple words: આપેલા વિકલ્પોમાંથી ‘નિંદા’ એ સાચી જોડણી છે.

Exam Tip: સાચી જોડણી માટે શબ્દોને લખીને અને વાંચીને પ્રેક્ટિસ કરવી જોઈએ.

લઘુકાવ્યો Summary in Gujarati

લઘુકાવ્યો મુક્તક-હાઈકુ-દુહા પરિચય

હસમુખ રતિલાલ પાઠક [જન્મ: 12-02-1930]
રાવજી છોટાલાલ પટેલ (જન્મ: 15-11-1939, મૃત્યુઃ 10-08-1988).

મુક્તક

મુક્તક-પરિચય: મુક્તક એટલે મોતી. મુક્તક મોતીની જેમ નાનું હોવા છતાં તેમાં રહેલા વિચારને કારણે તે ખૂબ અસરકારક બને છે.
[The meaning of the word Muktak is pearl. Muktak is short (small like pearl). Still, it is powerful because of the idea it has.]
આ મુક્તકમાં ગાંધીજીનો સંદેશો પ્રતીકાત્મક રીતે વર્ણવ્યો છે. ગાંધીજીએ તેમના જીવનમાં ક્યારેય આરામ કર્યો નહોતો. તમે પણ તમારી ફરજો સારી રીતે પાલન કરો.
[In this Muktak, Gandhi's message is shown symbolically. Gandhiji never rested in his life. You should also perform your tasks well.]

હાઈકુ

હાઈકુ-પરિચય: હાઈકુ જાપાની સાહિત્યનો કાવ્યપ્રકાર છે. તેમાં પાંચ, સાત, પાંચ એમ સત્તર અક્ષરો હોય છે. તેની ત્રણ પંક્તિઓમાં સુંદર શબ્દચિત્ર-ભાવચિત્ર રજૂ થાય છે.
[Haiku is a form of poetry from Japanese literature. It has three lines with seventeen syllables. The first line has five syllables, the second has seven, and the third has five. All three lines create a lovely picture.]
આ હાઈકુમાં ચકલીનું સુંદર શબ્દચિત્ર રજૂ થયું છે. ચકલી ડુંડા પર બેસતાં જ ડુંડું નાચવા લાગ્યું અને માત્ર ચકલી જ નહીં, ડુંડું પણ ગાવા લાગ્યું. આખા ખેતરનું વાતાવરણ મધુર બની ગયું.
[In this Haiku, a sparrow's image is shown. After a sparrow sat on a spike, the spike started dancing, and not only the sparrow but also the spike began to sing. The whole farm's atmosphere became very pleasing.]

દુહા

દુહા-પરિચય: “દુહા’ એ લોકસાહિત્યનો એક ટૂંકો કાવ્યપ્રકાર છે. બે લીટીના દુહામાં વિચારો, ભાવનાઓ અને લાગણીઓ એવી રીતે રજૂ થાય છે કે તે લોકોના હૃદયમાં વસી જાય છે.
[Duha is a type of short folk-poem. It is a couplet where thoughts, feelings, and emotions are expressed in a way that truly appeals to people's hearts.]
આ દુહામાં વીરપુરુષની પ્રશંસા કરવામાં આવી છે, જે દુનિયાની નિંદાને ધ્યાનમાં લીધા વિના એકલા હાથે સારા કાર્યો કરે છે.
[In this Duha, a brave person is praised who doesn't care about others' backbiting and performs good deeds alone.]

કાવ્યની સમજૂતી: આટલાં ફૂલો નીચે અને આટલો લાંબો સમય ગાંધીજી ક્યારેય સૂતા નથી. (ગાંધીજીએ આખું જીવન સતત કામ કર્યું હતું.)
[Explanation of the poem: Under so many flowers and for such a long time, Gandhi never sleeps. (Gandhi worked constantly throughout his life.)]
ગીત સાંભળીને કૂંડું ડોલવા લાગ્યું અને ઉપર ચકલી બેઠી. (ખેતરનાં લહેરાતાં ડુંડાંમાંથી એક ડુંડા પર ચકલી ગીત ગાતી બેઠી.)
[After hearing a song, a 'dundu' (spike) danced, and a sparrow sat on it. (A sparrow sat singing on one of the swaying spikes in the field.)]
જે એકલા હાથે દાન કરે છે, જે એકલા હાથે યુદ્ધ લડે છે, જે એકલા દુનિયાની નિંદા સહન કરે છે, તેવા વીરોને ધન્યવાદ.
[The person who gives charity alone, fights battles alone, and tolerates the world's criticism alone, is truly brave. Such people deserve praise.]

લઘુકાવ્યો શબ્દાર્થ (Meanings)

• રાજઘાટ – ગાંધીજીની સમાધિનું સ્થળ; the monument of Gandhiji.
• ડૂડું – કણસલું; spike.
• ડોલ્ય-નૃત્ય કર્યું; danced.
• એકલ – એકલા; alone.
• ઝઝૂમવું – લડવું; to struggle, to fight.
• જગ-યુદ્ધ; battle.
• જગનિંદા – જગતના લોકોની નિંદા; backbiting of the people.