GSEB Class 9 Gujarati Textbook Solutions Chapter 21 પ્રાણીઓનું ગોકુળ

પ્રાણીઓનું ગોકુળ સ્વાધ્યાય

1. પ્રશ્રની નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (V) નિશાની કરો:

Question 1. બબલી વાંદરી ઝાડ પર ચડવા કૂદતી ત્યારે કાળુ કૂતરો શું કરતો?
(a) ચાલ્યો જતો.
(b) એ પાછી આવીને એની પીઠ પર બેસે ત્યાં સુધી રોકાઈ રહેતો.
(c) ફરી તેને પીઠ પર બેસવા ન દેતો.
(d) દોડવા માંડતો.
Answer: (b) એ પાછી આવીને એની પીઠ પર બેસે ત્યાં સુધી રોકાઈ રહેતો.
In simple words: જ્યારે બબલી વાંદરી ઝાડ પરથી નીચે આવતી, કાળો કૂતરો ત્યાં જ ઊભો રહેતો અને રાહ જોતો કે તે તેની પીઠ પર ફરીથી બેસે.

Exam Tip: MCQ પ્રશ્નોમાં, બધા વિકલ્પો ધ્યાનથી વાંચો અને સૌથી યોગ્ય જવાબ પસંદ કરો, ખાસ કરીને જ્યારે ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા દર્શાવવાની હોય.

Question 2. પંદર દેડકા પાણીમાં ઉતાર્યા તો
(a) સવારે પંદરે -પંદર જીવતા હતા.
(b) એક પણ દેડકાને મગરે ખાધો ન હતો.
(c) પણ મગરે તે ખાધા નહિ.
(d) તેમાંથી પાંચને મગરનું બચ્ચું ખાઈ ગયું હતું.
Answer: (d) તેમાંથી પાંચને મગરનું બચ્ચું ખાઈ ગયું હતું.
In simple words: જ્યારે પંદર દેડકા પાણીમાં નાખ્યા, સવાર સુધીમાં મગરના બચ્ચાએ તેમાંથી પાંચ દેડકા ખાઈ લીધા હતા.

Exam Tip: વાર્તાના વિગતો યાદ રાખો, ખાસ કરીને સંખ્યાઓ અને ચોક્કસ ઘટનાઓ, કારણ કે તે MCQ માં મદદરૂપ થાય છે.

Question 3. મુન્ના નામના ટપકાવાળા ચિત્તા માટે કઈ બાબત લાગુ પડતી નથી?
(a) તે આરતી સાથે શાળાએ પણ જતો.
(b) આરતી વર્ગમાં બેસતી ત્યારે તે બહાર બેસતો.
(c) નાનાં બાળકો તેને જોઈને ડઘાઈ જવાં લાગ્યાં.
(d) નાનાં બાળકો તેને જોઈને ખુશ થવા લાગ્યાં.
Answer: (d) નાનાં બાળકો તેને જોઈને ખુશ થવા લાગ્યાં.
In simple words: મુન્ના ચિત્તાને જોઈને નાના બાળકો ડરતા ન હતા, પરંતુ તેને જોઈને ખુશ થતા હતા.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં "લાગુ પડતી નથી" જેવા નકારાત્મક શબ્દો પર ધ્યાન આપો, જેથી તમે સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી શકો.

2. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો.

Question 1. હેમલકસામાં સાપની હત્યાનું પ્રમાણ કેવી રીતે ઘડ્યું?
Answer: લેખકે સાપ પકડવાનું અને તેમની જાતિ ઓળખવાનું કસબ શીખ્યું. તેમણે નાનું સર્પોધાન શરૂ કર્યું. ઘરમાં, આસપાસ, અને રાતના સમયે નીકળેલા સાપ પકડીને તેમની સંભાળ લેવાનું કામ શરૂ કર્યું. પછી તેમણે કાર્યકર્તાઓને અને શાળાના બાળકોને પણ સાપ પકડતાં શીખવ્યું. આના કારણે હેમલક્સામાં સાપની હત્યાનું પ્રમાણ ઓછું થયું.

Exam Tip: જ્યારે કારણ અને પરિણામ પૂછવામાં આવે, ત્યારે ઘટનાઓના ક્રમ અને તેમાં સામેલ મુખ્ય પગલાં સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 2. અમેરિકન મહિલાએ પ્રાણીઓના ગોકુળને “આમટેઝ ઍનિમલ આર્ક એવું નામ કેમ આપ્યું?
Answer: બાઇબલમાં એક વાર્તા છે કે એક સમયે નોહાઝ આર્ક નામના વહાણ પર બધાં પશુ-પંખી આનંદથી સાથે રહેતા હતા. આમટેના હેમલક્સામાં પણ 60-65 પ્રાણીઓ સુખ-શાંતિથી સાથે રહેતા હતા. તેથી અમેરિકન મહિલાએ પ્રાણીઓના ગોકુળને 'આમટેઝ ઍનિમલ આર્ક' એવું નામ આપ્યું.

Exam Tip: નામના કારણો સમજાવતી વખતે, મૂળ સંદર્ભ અથવા પ્રેરણાને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો.

Question 3. અનાથાલયનો પ્રથમ સભ્ય કોણ અને કેવી રીતે રાખતા?
Answer: અનાથાલયનો પ્રથમ સભ્ય વાંદરાનું બચ્યું હતું. શરૂઆતમાં, તેને મિલ્ક પાઉડરનું દૂધ ડ્રૉપરવાળી શીશીથી પીવડાવ્યું. એને દૂધ પીવાની આદત પડી ગઈ. તે લેખકની ઝૂંપડીમાં તેમની સાથે રહેતું. તેનું નામ 'બબલી' રાખ્યું હતું. તે કાળુ નામના કૂતરાની પીઠ પર બેસીને ફરતી. ક્યારેક તે લેખકના ખભા પર પણ બેસતી હતી.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ પ્રાણી અથવા વ્યક્તિ વિશે પૂછવામાં આવે, ત્યારે તેના નામ, તેની સંભાળ કેવી રીતે લેવામાં આવી અને તેના સ્વભાવ વિશેની વિગતો આપો.

Question 4. લેખકે કયા કયા પ્રાણીના વિશિષ્ટ નામ રાખ્યાં હતાં?
Answer: લેખકે વાંદરાના માદા બચ્ચાનું નામ 'બબલી' રાખ્યું હતું. દેશી કૂતરાનું નામ 'કાળુ' હતું. રીંછના બચ્ચાનું નામ 'રાણી' રાખ્યું હતું. ટપકાંવાળા ચિત્તાનું નામ 'મુન્નો' હતું.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ વસ્તુઓની યાદી પૂછવામાં આવે, ત્યારે દરેક વસ્તુનું નામ અને તેની સાથે સંકળાયેલી વિશિષ્ટ વિગત સ્પષ્ટપણે જણાવો.

3. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તાર ઉત્તર લખો.

Question 1. સાપ અંગેની માન્યતા અને ગેરમાન્યતા પાઠના આધારે વર્ણવો.
Answer: આપણા દેશમાં સાપ વિશે ઘણી ખોટી માન્યતાઓ પ્રચલિત છે. સાપ દેખાય એટલે લોકો પહેલાં તેને મારી નાખે છે અને પછી તેને ઓળખવાનો પ્રયત્ન કરે છે. બધા સાપ ઝેરી હોતા નથી. નાગ, મમ્રાર, ધોણસ, ફુરસ, અને ચટાપટાવાળો અથવા આગ્યા મયાર જ ખરેખર ઝેરી સાપ છે. કોબ્રા એકમાત્ર એવો સાપ છે જે ફેણ ચડાવે છે. ધામણ ઝેરી નથી હોતી, પણ લોકોમાં એવી ખોટી માન્યતા છે કે તે ઝેરી હોય છે. ધામણ પૂંછડીથી કરડે એવી પણ એક ગેરમાન્યતા છે. સાપ વેર રાખે છે અને બદલો લે છે એવી ગેરસમજ પણ ખૂબ ફેલાયેલી છે. સાપમાં વેર રાખવા જેટલી યાદશક્તિ હોતી નથી. તે ક્યારેય આપણો પીછો કરતો નથી. કોઈ પણ સાપ આપમેળે હુમલો કરતો નથી. તેને તકલીફ પડે તો જ તે પોતાનું રક્ષણ કરવા કરડે છે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ વિષય પર માન્યતાઓ અને ગેરમાન્યતાઓ વિશે પૂછવામાં આવે, ત્યારે બંને પાસાંઓને સ્પષ્ટપણે વર્ણવો અને યોગ્ય ઉદાહરણો આપો.

Question 2. હેમલકસા ખરેખર પ્રાણીઓનું ગોકુળ હતું.' – આ વિધાનની સમજૂતી આપો.
Answer: હેમલક્સાનો પ્રકલ્પ શરૂ થયાના પાંચ-છ મહિના પછી સ્થાનિક લોકો પાસેથી વાંદરાનું બચ્યું અનાજ આપી લઈ ગયા. તેમને તેને ઉછેરવાની રીતની જાણ ન હતી. પણ પ્રેમથી તેમણે ધીમે ધીમે નવું શીખવાનું શરૂ કર્યું. વનવાસી બાળકો પણ પ્રાણીપ્રેમી બન્યા. વાંદરાનું બચ્યું માદા હોવાથી તેનું નામ 'બબલી' રાખ્યું. ત્યાં 'કાળુ' નામનો એક દેશી કૂતરો હતો. બબલી કાળુની પીઠ પર બેસીને ફરતી. પછી હરણનું બચ્ચું, ખિસકોલી, રીંછ, નીલગાય, શિયાળ, જરખ, મોર, સાપ, નાગ, ઘો જેવાં ઘણાં વિવિધ પ્રાણીઓ હતાં. મગરનું બચ્યું પણ ઉછેર્યું. તેમણે શોધ્યું કે તેને ફક્ત દેડકાં ખાવાનું જ ગમે છે. મુન્ના નામનો ચિત્તો આરતી સાથે શાળાએ જતો. તેમણે ઘરમાં, આસપાસ, અને રાતના સમયે નીકળેલા સાપને મારવાને બદલે પકડીને તેમની દેખભાળ કરવા સર્પોધાન શરૂ કર્યું. 'ગોકુળ'માં 60-65 પ્રાણીઓ આનંદથી સાથે રહેતા હતા. વાંદરા, કૂતરાં, ચિત્તા, અને નોળિયો જેવાં એકબીજાના દુશ્મન હોય તેવાં પ્રાણીઓ અહીં મિત્રની જેમ રહે છે. આ બધાં એક પરિવાર જેવા બની ગયા છે. આ રીતે, હેમલક્સા ખરેખર પ્રાણીઓનું ગોકુળ હતું.

Exam Tip: કોઈ વિધાનની સમજૂતી આપતી વખતે, વાર્તામાંથી ઉદાહરણો અને ઘટનાઓનો ઉપયોગ કરીને તમારા મુદ્દાને સમર્થન આપો.

પ્રાણીઓનું ગોકુળ પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. મગર દેડકાં ખાય છે એવી શોધ લેખકે કેવી રીતે કરી?
Answer: લેખકે મગરના બચ્ચાને અડધે સુધી પાણી ભરેલા બેરલમાં રાખ્યું. રાત્રે તેમણે પંદર દેડકાં બેરલના પાણીમાં નાખ્યા. સવારે જોયું તો દસ જ બાકી હતાં. નાની માછલીઓ નાખો તોપણ તે દેડકાં જ પસંદ કરતો. આના પરથી લેખકે શોધ કરી કે મગર દેડકાં જ ખાય છે.

Exam Tip: વૈજ્ઞાનિક શોધો અથવા અવલોકનોનું વર્ણન કરતી વખતે, પ્રયોગના પગલાં અને તેના તારણો સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 2. આરતી સાથે કયું પ્રાણી શાળાએ જતું? ત્યાં તે શું કરતું?
Answer: આરતી સાથે મુન્ના નામનો ચિત્તો શાળાએ જતો. આરતી 3 વર્ગમાં બેસતી અને ચિત્તો ત્યાં જ બહાર બેસી રહેતો. તેની નિશાળ છૂટે એટલે તેની સાથે ઘરે પાછો આવતો. કોઈ પણ છોકરાને તેણે ક્યારેય તકલીફ આપી નહિ.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ પાત્રના દિનચર્યા અથવા વર્તન વિશે પૂછવામાં આવે, ત્યારે સંબંધિત વિગતો અને ક્રિયાઓનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 3. હેમલક્યા પ્રકલ્પમાં કયાં કયાં પ્રાણીઓ હતાં?
Answer: હેમલક્સા પ્રકલ્પમાં વાંદરાં અને કૂતરાં તો હતાં જ. ઉપરાંત 5 નીલગાય, હરણ, રીંછ, શિયાળ, જરખ, મોર, સાપ, નાગ, ખિસકોલી, ઘો, મગર, અને ચિત્તો જેવાં ઘણાં વિવિધ પ્રાણીઓ પણ હતાં. તેમણે સર્પોધાન પણ શરૂ કર્યું હતું.

Exam Tip: જ્યારે યાદી પૂછવામાં આવે, ત્યારે શક્ય હોય તેટલાં વધુ નામ અથવા વસ્તુઓનો સમાવેશ કરવાનો પ્રયાસ કરો.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. વાંદરાના બચ્ચાને મિલ્ક પાઉડરનું દૂધ કેવી રીતે પિવડાવવામાં આવ્યું?
Answer: વાંદરાના બચ્ચાને મિલ્ક પાઉડરનું દૂધ ડ્રૉપરવાળી શીશીથી પીવડાવવામાં આવ્યું.

Exam Tip: એક વાક્યના પ્રશ્નો માટે, સીધો અને ચોક્કસ જવાબ આપો, વધારાની વિગતો ટાળો.

Question 2. વાંદરાના બચ્ચાનું નામ શું હતું?
Answer: વાંદરાના બચ્ચાનું નામ બબલી હતું.

Exam Tip: નામો પૂછવામાં આવે ત્યારે, નામ સ્પષ્ટપણે અને સાચું લખો.

Question 3. રીંછના બચ્ચાનું નામ શું હતું?
Answer: રીંછના બચ્ચાનું નામ રાણી હતું.

Exam Tip: પાત્રો અને પ્રાણીઓના નામ હંમેશા યાદ રાખો.

Question 4. લેખકનો ચિત્તો કેટલાં વર્ષ જીવ્યો?
Answer: લેખકનો ચિત્તો ચોવીસ વર્ષ જીવ્યો.

Exam Tip: સંખ્યાત્મક વિગતોને ચોકસાઈથી યાદ રાખો અને પ્રશ્નમાં પૂછાયેલી માહિતી જ આપો.

Question 5. ટપકાંવાળો ચિત્તો કયા નામે જાણીતો હતો?
Answer: ટપકાંવાળો ચિત્તો નેગલ નામે જાણીતો હતો.

Exam Tip: જો કોઈ પ્રાણીનું ઉપનામ અથવા અન્ય નામ હોય, તો તેનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરો.

Question 6. ફેણ ચઢાવનાર એકમાત્ર સાપ કયો છે?
Answer: ફેણ ચઢાવનાર એકમાત્ર સાપ કોબ્રા છે.

Exam Tip: વિશિષ્ટ લક્ષણો સાથે સંકળાયેલા પ્રાણીઓના નામ યાદ રાખો.

Question 7. “પ્રાણીઓનું ગોકુળ” પાઠ લેખકના કયા પુસ્તકમાંથી લેવામાં આવ્યો છે?
Answer: “પ્રાણીઓનું ગોકુળ” પાઠ લેખકના પ્રકાશની પગદંડી પુસ્તકમાંથી લેવામાં આવ્યો છે.

Exam Tip: લેખક અને તેમના કાર્યો વિશેની માહિતી યાદ રાખવી મદદરૂપ થાય છે.

Question 8. “હેમલક્યા પ્રકલ્પ” શું છે?
Answer: હેમલક્સા પ્રકલ્પ' પ્રાણીઓનું અનાથાલય છે.

Exam Tip: કોઈ પ્રોજેક્ટ અથવા સંસ્થાના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યને એક ટૂંકા વાક્યમાં સમજાવો.

Question 9. લેખકે બેરલમાં અડધે સુધી પાણી ભરી ઉપર વચ્ચોવચ આડું લાકડું કેમ નાખ્યું?
Answer: લેખકે બેરલમાં અડધે સુધી પાણી ભરી ઉપર વચ્ચોવચ આડું લાકડું નાખ્યું, જેથી મગરને પાણીમાં કંટાળો આવે ત્યારે તે ચઢીને લાકડા પર બેસી શકે.

Exam Tip: "શા માટે" પૂછતા પ્રશ્નોના જવાબમાં હંમેશા હેતુ અથવા કારણ સ્પષ્ટપણે જણાવો.

પ્રાણીઓનું ગોકુળ વ્યાકરણ (Vyakaran)

1. સાચો સમાનાર્થી શબ્દ શોધીને લખો:

Question 1. આદત
(a) મજબૂરી
(b) ટેવ
(c) વ્યસન
Answer: (b) ટેવ
In simple words: 'આદત' નો અર્થ 'ટેવ' થાય છે, જે નિયમિતપણે કરવામાં આવતી ક્રિયા દર્શાવે છે.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દોની પ્રેક્ટિસ કરતી વખતે, શબ્દનો મૂળ અર્થ અને તેના પર્યાય શબ્દો બંને યાદ રાખો.

Question 2. કુમાશ
(a) કઠણ
(b) રૂદ્ર
(c) કોમળતા
Answer: (c) કોમળતા
In simple words: 'કુમાશ' નો અર્થ 'કોમળતા' થાય છે, જે નરમાઈ અથવા સૌમ્યતાનો ગુણ દર્શાવે છે.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો ઓળખવા માટે શબ્દના ગુણધર્મો અથવા વિશેષતાઓને ધ્યાનમાં લો.

Question 3. બરદાસ
(a) બદમાસ
(b) સહનશક્તિ
(c) ચાકરી
Answer: (c) ચાકરી
In simple words: 'બરદાસ' નો અર્થ 'ચાકરી' થાય છે, જે સેવાનો અથવા સંભાળનો ભાવ દર્શાવે છે.

Exam Tip: ઘણા સમાનાર્થી શબ્દોમાં સૂક્ષ્મ અર્થભેદ હોય છે, તેથી સંદર્ભ અનુસાર સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.

Question 4. કસબ
(a) હોશિયારી
(b) હુન્નર
(c) ચાલાકી
Answer: (b) હુન્નર
In simple words: 'કસબ' નો અર્થ 'હુન્નર' થાય છે, જે કોઈ ખાસ કળા અથવા કુશળતા દર્શાવે છે.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દોની પ્રેક્ટિસ કરતી વખતે, શબ્દનો મૂળ અર્થ અને તેના પર્યાય શબ્દો બંને યાદ રાખો.

Question 5. તુક્કો
(a) કપટ
(b) ઉપાય
(c) તરંગ
Answer: (c) તરંગ
In simple words: 'તુક્કો' નો અર્થ 'તરંગ' થાય છે, જે અચાનક આવતો વિચાર અથવા યુક્તિ સૂચવે છે.

Exam Tip: શબ્દસમૂહો માટે એક શબ્દ અથવા સમાનાર્થી શબ્દોમાં, ક્યારેક એકથી વધુ વિકલ્પો નજીક લાગે છે, તેથી સૌથી સચોટ વિકલ્પ પસંદ કરો.

Question 6. શિરસ્તો
(a) પ્રથા
(b) પગદંડી
(c) શિસ્ત
Answer: (a) પ્રથા
In simple words: 'શિરસ્તો' નો અર્થ 'પ્રથા' થાય છે, જે કોઈ રિવાજ અથવા પરંપરા દર્શાવે છે.

Exam Tip: સામાજિક કે સાંસ્કૃતિક સંદર્ભ ધરાવતા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો પર વધુ ધ્યાન આપો.

2. સાચો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ શોધીને લખો

Question 1. સાપેક્ષ
(a) નિરર્થક
(b) નિરપેક્ષ
(c) અપેક્ષા
Answer: (b) નિરપેક્ષ
In simple words: 'સાપેક્ષ' નો વિરુદ્ધાર્થી 'નિરપેક્ષ' થાય છે, એટલે કે એકબીજા પર આધાર રાખવો અને આધાર ન રાખવો.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દોની પ્રેક્ટિસ કરતી વખતે, શબ્દના મૂળભૂત અર્થના વિપરીત અર્થને સમજવાનો પ્રયાસ કરો.

Question 2. પ્રેમ
(a) નફરત
(b) માયા
(c) ઉદાસીનતા
Answer: (a) નફરત
In simple words: 'પ્રેમ' નો વિરુદ્ધાર્થી 'નફરત' થાય છે, જે લાગણીઓના વિરોધાભાસને દર્શાવે છે.

Exam Tip: લાગણીઓ દર્શાવતા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો ઘણીવાર સરળતાથી ઓળખી શકાય છે.

Question 3. દેશી
(a) સાદગી
(b) વિદેશી
(c) આધુનિક
Answer: (b) વિદેશી
In simple words: 'દેશી' નો વિરુદ્ધાર્થી 'વિદેશી' થાય છે, જે સ્થાનિક અને અન્ય દેશનું દર્શાવે છે.

Exam Tip: સ્થાનો અથવા મૂળ દર્શાવતા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો શોધો.

Question 4. પરિચિત
(a) અપરિચિત
(b) ઉચિત
(c) અનુચિત
Answer: (a) અપરિચિત
In simple words: 'પરિચિત' નો વિરુદ્ધાર્થી 'અપરિચિત' થાય છે, એટલે કે જેને જાણતા હોય અને જેને ન જાણતા હોય.

Exam Tip: "અ-" ઉપસર્ગનો ઉપયોગ કરીને ઘણા વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો બનાવી શકાય છે, જેમ કે પરિચિત - અપરિચિત.

Question 5. તંદુરસ્ત
(a) સ્વસ્થ
(b) નાદુરસ્ત
(c) અતંદુરસ્ત
Answer: (b) નાદુરસ્ત
In simple words: 'તંદુરસ્ત' નો વિરુદ્ધાર્થી 'નાદુરસ્ત' થાય છે, જે સ્વસ્થ અને અસ્વસ્થ સ્થિતિને દર્શાવે છે.

Exam Tip: સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો સામાન્ય રીતે 'ના' અથવા 'અ' જેવા ઉપસર્ગોથી બને છે.

Question 6. સલામતી
(a) પ્રગતિ
(b) અધોગતિ
(c) અસલામતી
Answer: (c) અસલામતી
In simple words: 'સલામતી' નો વિરુદ્ધાર્થી 'અસલામતી' થાય છે, જે સુરક્ષા અને સુરક્ષાનો અભાવ દર્શાવે છે.

Exam Tip: "અ-" ઉપસર્ગનો ઉપયોગ કરીને ઘણા વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો બનાવી શકાય છે, જેમ કે સલામતી - અસલામતી.

3. આપેલા શબ્દોમાંથી સાચી જોડણી શોધીને લખો:

Question 1.
(a) સપધાન
(b) સર્પોધાન
(c) સપોર્ધન
Answer: (b) સર્પોધાન
In simple words: 'સર્પોધાન' એ સાચી જોડણી છે, જે સાપના અભયારણ્યનો અર્થ દર્શાવે છે.

Exam Tip: ગુજરાતીમાં 'ર્' અને 'પ' ના સંયોજનવાળા શબ્દોની જોડણી કાળજીપૂર્વક તપાસો.

Question 2.
(a) સ્વરક્ષણ
(b) જીંદગી
(c) ઉતમ
Answer: (a) સ્વરક્ષણ
In simple words: 'સ્વરક્ષણ' એ સાચી જોડણી છે, જે પોતાનું રક્ષણ કરવાનો અર્થ દર્શાવે છે.

Exam Tip: 'સ્વ-' ઉપસર્ગ સાથેના શબ્દોની જોડણી તપાસતી વખતે, 'ર' ક્યાં આવે છે તે જુઓ.

Question 3.
(a) વીચીત્ર
(b) વિચીત્ર
(c) વિચિત્ર
Answer: (c) વિચિત્ર
In simple words: 'વિચિત્ર' એ સાચી જોડણી છે, જે અસામાન્ય અથવા અનોખાનો અર્થ દર્શાવે છે.

Exam Tip: 'વિ' અને 'ચી' જેવા લઘુ અને દીર્ઘ સ્વરોની જોડણીમાં કાળજી રાખવી જરૂરી છે.

Question 4.
(a) સ્વભાવિક
(b) સ્વાભાવિક
(c) સ્વભાવીક
Answer: (b) સ્વાભાવિક
In simple words: 'સ્વાભાવિક' એ સાચી જોડણી છે, જે કુદરતી અથવા સહજ રીતે થવાનો અર્થ દર્શાવે છે.

Exam Tip: 'સ્વ' અને 'સ્વા' નો ઉપયોગ ક્યારે કરવો તે ધ્યાનમાં રાખો, કારણ કે તે અર્થ બદલી શકે છે.

Question 5.
(a) દુશ્મન
(b) યુકતિ
(c) ચીત્તો
Answer: (a) દુશ્મન
In simple words: 'દુશ્મન' એ સાચી જોડણી છે, જે શત્રુનો અર્થ દર્શાવે છે.

Exam Tip: 'દુ' અને 'શ' જેવા વ્યંજનોના જોડાણમાં ભૂલ થવાની શક્યતા હોય છે, તેથી ધ્યાન આપો.

4. લિંગ શબ્દ ઓળખાવોઃ

Question 1. પુંલ્લિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(a) શાંતિ
(b) ચિત્તો
(c) જિંદગી
Answer: (b) ચિત્તો
In simple words: 'ચિત્તો' એ પુલ્લિંગ શબ્દ છે, જે નર પ્રાણીનો ઉલ્લેખ કરે છે.

Exam Tip: ગુજરાતીમાં લિંગ ઓળખવા માટે, શબ્દ સાથે કયું વિશેષણ અથવા ક્રિયાપદ બંધબેસે છે તે જુઓ (દા.ત., "સારો ચિત્તો").

Question 2. સ્ત્રીલિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(a) માછલી
(b) સાપ
(c) અનાથાલય
Answer: (a) માછલી
In simple words: 'માછલી' એ સ્ત્રીલિંગ શબ્દ છે, જે માદા પ્રાણીનો ઉલ્લેખ કરે છે.

Exam Tip: સ્ત્રીલિંગ શબ્દોને ઓળખવા માટે શબ્દનો અંત (જેમ કે -ઈ, -ડી) અથવા તેની સાથે વપરાતા વિશેષણો (જેમ કે "સારી માછલી") પર ધ્યાન આપો.

Question 3. નપુંસકલિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(a) બચ્ચે
(b) રાજા
(c) રાણી
Answer: (a) બચ્ચે
In simple words: 'બચ્ચે' એ નપુંસકલિંગ શબ્દ છે, જે નાના પ્રાણી માટે વપરાય છે અને તે નર કે માદા નથી.

Exam Tip: નપુંસકલિંગ શબ્દો ઘણીવાર 'એ' અથવા 'અું' થી સમાપ્ત થાય છે (દા.ત., 'બચ્યું', 'ઘર').

5. વચન બદલો:

Question 1. પ્રાણી
(a) પ્રાણીયો
(b) પ્રાણીઓ
(c) પ્રાણીયું
Answer: (b) પ્રાણીઓ
In simple words: 'પ્રાણી' એકવચન છે, અને તેનું બહુવચન 'પ્રાણીઓ' થાય છે, જે એક કરતાં વધુ પ્રાણીઓનો ઉલ્લેખ કરે છે.

Exam Tip: બહુવચન બનાવતી વખતે, શબ્દના મૂળભૂત સ્વરૂપને જાળવી રાખીને અંતમાં યોગ્ય પ્રત્યય ઉમેરો (દા.ત., -ઓ, -ઓં).

Question 2. મહિલા
(a) મહિલાઓ
(b) મહિલી
(c) મહિલાઓ
Answer: (a) મહિલાઓ
In simple words: 'મહિલા' એકવચન છે, અને તેનું બહુવચન 'મહિલાઓ' થાય છે, જે એક કરતાં વધુ સ્ત્રીઓનો ઉલ્લેખ કરે છે.

Exam Tip: ગુજરાતીમાં બહુવચન માટે સામાન્ય રીતે '-ઓ' પ્રત્યયનો ઉપયોગ થાય છે, જે યાદ રાખવું સરળ છે.

6. વિશેષણ શોધોઃ

Question 1. નાની માછલીઓ પાણીમાં નાખો તોપણ તે દેડકાં જ પસંદ કરે છે.
Answer: નાની

Exam Tip: વિશેષણ એ એવો શબ્દ છે જે સંજ્ઞા કે સર્વનામના ગુણ કે લક્ષણ દર્શાવે છે; "કેવું/કેવી/કેવા" પ્રશ્ન પૂછવાથી તે શોધી શકાય છે.

Question 2. બબલી વચ્ચે જ કોઈક ફળ ખાતી.
Answer: કોઈક

Exam Tip: અનિશ્ચિત સંખ્યા કે માત્રા દર્શાવતા શબ્દો (જેમ કે 'કોઈક', 'કેટલાક') પણ વિશેષણ હોઈ શકે છે.

7. ક્રિયાવિશેષણ શોધોઃ

Question 1. પ્રાણીઓ સુખ-શાંતિથી સહવાસ કરતાં રહ્યાં છે.
Answer: સુખ-શાંતિથી

Exam Tip: ક્રિયાવિશેષણ એ શબ્દ છે જે ક્રિયાપદ, વિશેષણ કે અન્ય ક્રિયાવિશેષણના અર્થમાં વધારો કરે છે; "કેવી રીતે", "ક્યારે", "ક્યાં" જેવા પ્રશ્નો પૂછવાથી તે શોધી શકાય છે.

Question 2. બધા ચિત્તા ઉત્તમ જીવ્યા.
Answer: ઉત્તમ

Exam Tip: ક્રિયાવિશેષણ ક્રિયા કયા ભાવથી થઈ રહી છે તે પણ દર્શાવી શકે છે.

8. નીચેનાં વાક્યોને યોગ્ય સંયોજકથી જોડો :

Question 1. એ વર્ગમાં બેસતી. આ ત્યાં જ બહાર બેસી
Answer: એ વર્ગમાં બેસતી અને આ ત્યાં જ બહાર બેસી રહેતો.

Exam Tip: સંયોજકો (જેમ કે 'અને', 'પણ', 'તો') નો ઉપયોગ બે વાક્યો કે શબ્દસમૂહોને યોગ્ય રીતે જોડવા માટે થાય છે, જેથી અર્થ સ્પષ્ટ રહે.

Question 2. ચિત્તાની જિંદગી સામાન્ય રીતે પંદર વર્ષની હોય છે. રાજા ચોવીસ વર્ષ જીવ્યો.
Answer: ચિત્તાની જિંદગી સામાન્ય રીતે પંદર વર્ષની હોય છે, પણ રાજા ચોવીસ વર્ષ જીવ્યો.

Exam Tip: વિરોધાભાસ દર્શાવતા વાક્યોને જોડવા માટે 'પણ' જેવા સંયોજકોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

9. યોગ્ય વિરામચિહ્ન મૂકો

Question 1. એ બચ્ચે માદા હતું એટલે એનું નામ બબલી રાખ્યું.
Answer: એ બચ્ચું માદા હતું એટલે એનું નામ “બબલી” રાખ્યું.

Exam Tip: અવતરણ ચિહ્નો (" ") નો ઉપયોગ ખાસ નામ, શીર્ષક અથવા સીધા ઉચ્ચારણને દર્શાવવા માટે થાય છે.

10. સમાસ ઓળખાવોઃ

Question 1. સ્વરક્ષણ
(a) તત્પુરુષ
(b) કર્મધારય
(c) ઉપપદ
Answer: (a) તત્પુરુષ
In simple words: 'સ્વરક્ષણ' એ તત્પુરુષ સમાસ છે કારણ કે તે પૂર્વપદ અને ઉત્તરપદ વચ્ચે વિભક્તિ સંબંધ દર્શાવે છે ('પોતાનું રક્ષણ').

Exam Tip: તત્પુરુષ સમાસમાં વિગ્રહ કરતી વખતે વચ્ચે વિભક્તિ પ્રત્યય (જેમ કે નો, ની, નું, ના, માં, થી) ઉમેરવામાં આવે છે.

Question 2. અધમૂઓ
(a) તત્પુરુષ
(b) કર્મધારય
(c) ઉપપદ
Answer: (b) કર્મધારય
In simple words: 'અધમૂઓ' એ કર્મધારય સમાસ છે કારણ કે પૂર્વપદ 'અધ' ઉત્તરપદ 'મૂઓ' નું વિશેષણ છે ('અધકચરા મૂઓ').

Exam Tip: કર્મધારય સમાસમાં એક પદ વિશેષણ અને બીજું પદ વિશેષ્ય તરીકે કાર્ય કરે છે અથવા બંને ઉપમેય-ઉપમાન સંબંધ ધરાવે છે.

Question 3. અનાથાલય
(a) તત્પુરુષ
(b) કર્મધારય
(c) મધ્યમપદલોપી
Answer: (c) મધ્યમપદલોપી
In simple words: 'અનાથાલય' એ મધ્યમપદલોપી સમાસ છે કારણ કે તેના વિગ્રહમાં મધ્યમ પદનો લોપ થાય છે ('અનાથો માટેનું આલય').

Exam Tip: મધ્યમપદલોપી સમાસમાં, વિગ્રહ કરતી વખતે મધ્યના શબ્દો ઉમેરવા પડે છે જેનો સમાસ બનાવતી વખતે લોપ થયો હોય.

Question 4. સર્પોધાન
(a) તત્પુરુષ
(b) કર્મધારય
(c) મધ્યમપદલોપી
Answer: (c) મધ્યમપદલોપી
In simple words: 'સર્પોધાન' એ મધ્યમપદલોપી સમાસ છે કારણ કે તેના વિગ્રહમાં મધ્યમ પદનો લોપ થાય છે ('સર્પો માટેનું ઉધાન').

Exam Tip: સમાસના પ્રકાર ઓળખવા માટે શબ્દનો વિગ્રહ કરવો અને કયા પદનો લોપ થયો છે તે જોવું એ એક અસરકારક રીત છે.

11. શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ આપો :

Question 1. જ્યાં પ્રાણીઓ મુક્ત રીતે વિહરી શકે તેવું જંગલ
(a) વગડો
(b) અભયારણ્ય
(c) સુરક્ષા કવચ
Answer: (b) અભયારણ્ય
In simple words: પ્રાણીઓ જ્યાં મુક્તપણે અને સુરક્ષિત રીતે રહી શકે તેવા જંગલને 'અભયારણ્ય' કહેવાય છે.

Exam Tip: શબ્દસમૂહનો મુખ્ય અર્થ સમજો અને પછી તે અર્થને રજૂ કરતો સૌથી યોગ્ય એક શબ્દ પસંદ કરો.

Question 2. જેનાં માતા-પિતા મરી ગયાં હોય તેવા બાળકોને રહેવાની જગ્યા
(a) સંરક્ષણગૃહ
(b) નારીગૃહ
(c) અનાથાલય
Answer: (c) અનાથાલય
In simple words: જે બાળકોના માતા-પિતા ન હોય તેમને રહેવા માટેની જગ્યાને 'અનાથાલય' કહેવાય છે.

Exam Tip: સામાજિક સંસ્થાઓ અથવા ચોક્કસ જરૂરિયાતો માટેના સ્થળોના નામોને યાદ રાખો.

પ્રાણીઓનું ગોકુળ Summary in Gujarati

પ્રાણીઓનું ગોકુળ પાઠ-પરિચય

પ્રકાશ બાબા આમટે (જન્મઃ 29-12-1948)

પ્રેમ શું કરી શકે? જો તમારામાં સાચો અને નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ હોય, તો હિંસક પ્રાણીઓ પણ તમારી સાથે મિત્રની જેમ રહી શકે છે. એટલું જ નહીં, તમારી સાથે રહેનાર લોકો પણ પ્રાણીપ્રેમી બની શકે છે. પ્રસ્તુત પાઠ મૂળ મરાઠીમાં લખાયેલી અનુભવ કથાનો ગુજરાતી અનુવાદ 'પ્રકાશની પગદંડી'માંથી લેવામાં આવ્યો છે. હેમલક્સા પ્રકલ્પના વિવિધ અનાથ અને બીમાર પ્રાણીઓની સારવાર કરતા તેમાંથી પ્રાણીઓનું સુંદર 'ગોકુળ' ઊભું થયું છે, જેમાં ચિત્તો અને સાપ જેવાં પ્રાણીઓ પણ એકબીજા સાથે પ્રેમથી રહે છે. લેખકને પ્રાણીઓની સંભાળ કેવી રીતે રાખવી તેનું જ્ઞાન ન હતું, પરંતુ પ્રાણીપ્રેમને કારણે તે બધું શીખી શક્યા. પ્રાણીઓનું સહજ અને આકર્ષક વર્ણન વાચકમાં પ્રાણીપ્રેમ જગાડે છે.

પ્રાણીઓનું ગોકુળ શબ્દાર્થ (Meanings)

• અનાથ – નિરાધાર, જેનાં માતા-પિતા મરી ગયાં હોય તેવું બાળક; orphan.
• અનાથાલય – જેનાં માતા-પિતા મરી ગયાં હોય તેવા બાળકની રહેવાની જગ્યા; orphanage.
• આદત – ટેવ; habit.
• તુક્કો – તરંગ, તરકીબ; trick, stunt.
• બાવરું -વ્યાકુળ; upset.
• કુમાશ – કોમળતા, નરમાઈ; softness.
• અભયારણ્ય – જ્યાં પ્રાણીઓ મુક્ત રીતે વિહરી શકે તેવું જંગલ; sanctuary.
• ઍરલ-પીપડું; barrel. વાત ગળે ઊતરવી -સમજ પડવી: to understand.
• બરદાસ – સંભાળ, ચાકરી; care, service.
• શિરસ્તો – પ્રથા, રિવાજ; tradition, system.
• ગેરમાન્યતા – ખોટી માન્યતા; wrong belief.
• ખુન્નસ – વેરઝેર, વેર લેવાની લાગણી; enmity.
• કસબ – કળા, હુન્નર, art, skill.

પ્રાણીઓનું ગોકુળ સ્વાધ્યાય

પ્રશ્નની નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (V) નિશાની કરો :

Question 1. બબલી વાંદરી ઝાડ પર ચડવા કૂદતી ત્યારે કાળુ કૂતરો શું કરતો?
(A) ચાલ્યો જતો.
(B) એ પાછી આવીને એની પીઠ પર બેસે ત્યાં સુધી રોકાઈ રહેતો.
(C) ફરી તેને પીઠ પર બેસવા ન દેતો.
(D) દોડવા માંડતો.
Answer: (B) એ પાછી આવીને એની પીઠ પર બેસે ત્યાં સુધી રોકાઈ રહેતો.
In simple words: કૂતરો વાંદરી પાછી આવીને તેની પીઠ પર બેસે ત્યાં સુધી રાહ જોતો હતો.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં પાઠમાં વર્ણવેલી ઘટનાઓને ધ્યાનપૂર્વક યાદ કરવી.

Question 2. પંદર દેડકા પાણીમાં ઉતાર્યા તો
(A) સવારે પંદરે -પંદર જીવતા હતા.
(B) એક પણ દેડકાને મગરે ખાધો ન હતો.
(C) પણ મગરે તે ખાધા નહિ.
(D) તેમાંથી પાંચને મગરનું બચ્ચું ખાઈ ગયું હતું.
Answer: (D) તેમાંથી પાંચને મગરનું બચ્ચું ખાઈ ગયું હતું.
In simple words: પાણીમાં ઉતારેલા દેડકાંમાંથી મગરના બચ્ચાંએ પાંચ દેડકાંને ખાઈ લીધા હતા.

Exam Tip: વાર્તાના ક્રમને યાદ રાખો અને ઘટનાઓ પર આધારિત પ્રશ્નોના જવાબો આપો.

Question 3. મુન્ના નામના ટપકાવાળા ચિત્તા માટે કઈ બાબત લાગુ પડતી નથી?
(A) તે આરતી સાથે શાળાએ પણ જતો.
(B) આરતી વર્ગમાં બેસતી ત્યારે તે બહાર બેસતો.
(C) નાનાં બાળકો તેને જોઈને ડઘાઈ જવાં લાગ્યાં.
(D) નાનાં બાળકો તેને જોઈને ખુશ થવા લાગ્યાં.
Answer: (D) નાનાં બાળકો તેને જોઈને ખુશ થવા લાગ્યાં.
In simple words: મુન્ના ચિત્તાને જોઈને નાના બાળકો ખુશ થતા નહોતા, આ બાબત સાચી નથી.

Exam Tip: પાઠના મુખ્ય પાત્રો અને તેમની લાક્ષણિકતાઓ વિશેની માહિતી ધ્યાનથી યાદ રાખો.

2. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો.

Question 1. હેમલકસામાં સાપની હત્યાનું પ્રમાણ કેવી રીતે ઘટ્યું?
Answer: લેખક સાપ પકડવાનું અને તેની જાતિ-પેટાજાતિ ઓળખવાનું કૌશલ્ય શીખ્યા. તેમણે પોતાનું નાનું સર્પોધાન શરૂ કર્યુ. ઘરમાં, આસપાસ અને મોડી રાત્રે નીકળેલા સાપ પકડવા અને તેમની સંભાળ રાખવાનું કામ શરૂ કર્યું. આ ઉપરાંત, કાર્યકર્તાઓને અને શાળાના બાળકોને સાપ પકડતા શીખવ્યું. આના પરિણામે હેમલક્સામાં સાપની હત્યાનો દર ઘટ્યો.
In simple words: લેખકે સાપ પકડવાનું શીખીને સર્પોધાન બનાવ્યું. તેમણે કાર્યકર્તાઓને અને બાળકોને પણ સાપ પકડવાનું શીખવ્યું, જેના કારણે સાપની હત્યા ઓછી થઈ.

Exam Tip: આ પ્રશ્નમાં, સાપની હત્યા કેવી રીતે ઘટાડવામાં આવી તેના મુખ્ય પગલાં અને તેના કારણો સ્પષ્ટપણે જણાવવા.

Question 2. અમેરિકન મહિલાએ પ્રાણીઓના ગોકુળને “આમટેઝ ઍનિમલ આર્ક એવું નામ કેમ આપ્યું?
Answer: બાઇબલમાં એક કથા છે કે એક સમયે 'નોહાઝ આર્ક' નામના જહાજ પર બધા પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ સુખેથી રહેતા હતા. આમટેના હેમલક્સામાં પણ લગભગ 60-65 પશુઓ શાંતિપૂર્વક સાથે રહેતા હતા. તેથી, અમેરિકન મહિલાએ પ્રાણીઓના આ આશ્રયને 'આમટેઝ ઍનિમલ આર્ક' નામ આપ્યું.
In simple words: બાઇબલની કથામાં નોહાના વહાણ પર બધા પ્રાણીઓ શાંતિથી રહેતા હતા. હેમલક્સામાં પણ ઘણા પ્રાણીઓ સાથે રહેતા હોવાથી અમેરિકન મહિલાએ તેને 'આમટેઝ ઍનિમલ આર્ક' નામ આપ્યું.

Exam Tip: આ પ્રશ્નના ઉત્તરમાં, "નોહાઝ આર્ક" અને "હેમલક્સા" વચ્ચેની સમાનતાનો ઉલ્લેખ કરવો મહત્વપૂર્ણ છે.

Question 3. અનાથાલયનો પ્રથમ સભ્ય કોણ અને કેવી રીતે રાખતા?
Answer: અનાથાલયનો પહેલો સભ્ય વાંદરાનું એક બચ્ચું હતું. શરૂઆતમાં તેને દૂધનો પાઉડર ભેળવીને ડ્રોપરવાળી બોટલથી પીવડાવવામાં આવ્યું. તે સમયે તેને એ દૂધ ગમી ગયું. તે લેખકની ઝૂંપડીમાં તેમની સાથે રહેતું હતું. તેનું નામ 'બબલી' રાખવામાં આવ્યું. તે કાળુ નામના કૂતરાની પીઠ પર બેસીને ફરતી હતી. ઘણીવાર તે લેખકના ખભા પર બેસતી.
In simple words: અનાથાલયનો પહેલો સભ્ય એક વાંદરાનું બચ્ચું હતું, જેને ડ્રોપરથી દૂધ પીવડાવતા. તેનું નામ 'બબલી' રાખ્યું હતું, અને તે કાળુ નામના કૂતરાની પીઠ પર બેસીને ફરતી હતી.

Exam Tip: પ્રથમ સભ્યનું નામ અને તેને કેવી રીતે ઉછેરવામાં આવ્યું તેની વિગતો સ્પષ્ટપણે જણાવવી.

Question 4. લેખકે કયા કયા પ્રાણીના વિશિષ્ટ નામ રાખ્યાં હતાં?
Answer: વાંદરાનું બચ્ચું માદા હોવાથી, લેખકે તેનું નામ 'બબલી' આપ્યું હતું. દેશી કૂતરાને 'કાળુ' નામ આપ્યું હતું. રીંછના બચ્ચાને 'રાણી' નામ આપવામાં આવ્યું હતું. ટપકાંવાળા ચિત્તાનું નામ 'મુન્નો' હતું.
In simple words: લેખકે માદા વાંદરાના બચ્ચાને 'બબલી', દેશી કૂતરાને 'કાળુ', રીંછના બચ્ચાને 'રાણી' અને ટપકાંવાળા ચિત્તાને 'મુન્નો' નામ આપ્યા હતા.

Exam Tip: દરેક પ્રાણીનું નામ તેની પ્રજાતિ સાથે જોડીને યાદ રાખવાથી જવાબ સરળ બને છે.

3. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તાર ઉત્તર લખો.

Question 1. સાપ અંગેની માન્યતા અને ગેરમાન્યતા પાઠના આધારે વર્ણવો.
Answer: આપણા સમાજમાં સાપ વિશે ઘણી ખોટી માન્યતાઓ પ્રચલિત છે. સાપ દેખાય કે તરત લોકો તેને પહેલા મારે છે અને પછી ઓળખવાનો પ્રયાસ કરે છે. બધા સાપ ઝેરી હોતા નથી. નાગ, મમ્રાર, ધોણસ, ફુરસ, અને ચટાપટાવાળો કે આગ્યા મયાર જેવા સાપ ખરેખર ઝેરી હોય છે. કોબ્રા એ ફેણ ચઢાવનાર એકમાત્ર સાપ છે. ધામણ ઝેરી હોતી નથી, પરંતુ તે ઝેરી છે એવી ખોટી માન્યતા આપણા સમાજમાં છે. ધામણ પૂછડેથી કરડે છે એવી પણ એક ખોટી માન્યતા છે. સાપ વેર રાખે છે અને બદલો લે છે એવી ગેરસમજ ખૂબ ફેલાયેલી છે. વેર રાખવા જેટલી યાદશક્તિ સાપમાં હોતી નથી. તે ક્યારેય તમારો પીછો કરતો નથી. કોઈપણ સાપ પોતાની રીતે હુમલો કરતો નથી. તેને મુશ્કેલી પડે તો જ તે પોતાના બચાવ માટે કરડે છે.
In simple words: સાપ વિશે ઘણી ખોટી માન્યતાઓ છે કે તે ઝેરી હોય છે, વેર રાખે છે કે પીછો કરે છે. પણ હકીકતમાં બધા સાપ ઝેરી હોતા નથી, વેર રાખતા નથી કે હુમલો કરતા નથી. તે ફક્ત સ્વરક્ષણ માટે કરડે છે.

Exam Tip: સાપ વિશેની સાચી હકીકતો અને ખોટી માન્યતાઓને અલગ અલગ મુદ્દાઓમાં રજૂ કરવાથી જવાબ વધુ સ્પષ્ટ બને છે.

Question 2. હેમલકસા ખરેખર પ્રાણીઓનું ગોકુળ હતું.' – આ વિધાનની સમજૂતી આપો.
Answer: જ્યારે હેમલક્સાનો પ્રોજેક્ટ શરૂ થયો ત્યારે પાંચ-છ મહિનામાં જ સ્થાનિક લોકો પાસેથી વાંદરાના બચ્ચાને ખોરાક આપીને મેળવી લીધું. તેને કેવી રીતે ઉછેરવું તેની તેમને જાણ ન હતી. પણ પ્રેમભાવને લીધે, જરૂરિયાત મુજબ તેઓ નવી વસ્તુઓ શીખતા રહ્યા. જંગલમાં રહેતા બાળકો પણ પ્રાણીઓ પ્રત્યે પ્રેમભાવ રાખતા થયા. વાંદરાનું બચ્ચું માદા હોવાથી, તેનું નામ 'બબલી' આપવામાં આવ્યું. ત્યાં 'કાળુ' નામનો એક દેશી કૂતરો પણ હતો. બબલી કાળુની પીઠ પર બેસીને ફરતી હતી. ત્યારબાદ હરણના બચ્ચાં, ખિસકોલી, રીંછ, નીલગાય, શિયાળ, જરખ, મોર, સાપ, નાગ, અને ઘોડા જેવા વિવિધ પ્રાણીઓ પણ ત્યાં હતાં. મગરના બચ્ચાને પણ ઉછેરવામાં આવ્યું. તેને ફક્ત દેડકાં ખાવાનું જ ગમતું હતું તે તેમણે શોધી કાઢ્યું. મુન્ના નામનો ચિત્તો આરતી સાથે શાળાએ જતો હતો. તેમણે ઘરમાં, આસપાસ, મોડી રાત્રે નીકળેલા સાપને મારવાને બદલે પકડવા અને તેમની સંભાળ રાખવા માટે સર્પોદ્યાન શરૂ કર્યું.
આ 'ગોકુળ'માં લગભગ 60-65 પ્રાણીઓ સુખ અને શાંતિથી સાથે રહેતા હતા. વાંદરા, કૂતરા, ચિત્તા, અને નોળિયો જેવા જે સામાન્ય રીતે એકબીજાના દુશ્મન હોય છે તેવા પ્રાણીઓ પણ અહીં મિત્રોની જેમ રહેતા હતા. આ બધા પ્રાણીઓનો એક પરિવાર બની ગયો હતો. આ રીતે, હેમલક્સા ખરેખર પ્રાણીઓનું એક ગોકુળ હતું.
In simple words: હેમલક્સા એક એવો પ્રોજેક્ટ હતો જ્યાં સ્થાનિક લોકોએ વાંદરાના બચ્ચાને ઉછેરવાનું શીખ્યું. ત્યાં 'બબલી' વાંદરી અને 'કાળુ' કૂતરો સાથે રહેતા. ઘણા જુદા જુદા પ્રાણીઓ, જે સામાન્ય રીતે દુશ્મન હોય, તે પણ અહીં મિત્રોની જેમ રહેતા હતા, તેથી તેને 'પ્રાણીઓનું ગોકુળ' કહેવામાં આવ્યું.

Exam Tip: આ પ્રશ્નમાં, હેમલક્સાને "પ્રાણીઓનું ગોકુળ" શા માટે કહેવામાં આવ્યું તે સમજાવવા માટે, ત્યાં રહેલા પ્રાણીઓના ઉદાહરણો અને તેમની વચ્ચેના સંબંધોનું વર્ણન કરવું જરૂરી છે.

પ્રાણીઓનું ગોકુળ પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. મગર દેડકાં ખાય છે એવી શોધ લેખકે કેવી રીતે કરી?
Answer: લેખકે મગરના બચ્ચાને અડધા પાણીથી ભરેલા બેરલમાં રાખ્યું. રાત્રિના સમયે પંદર દેડકાને બેરલના પાણીમાં મુક્યા. સવારે તપાસ કરતા દસ દેડકા જ બાકી રહ્યા હતા. જો નાની માછલીઓ નાખવામાં આવે તો પણ તે ફક્ત દેડકાં જ ખાવાનું પસંદ કરતો. આના પરથી લેખકે શોધી કાઢ્યું કે મગર ફક્ત દેડકાં જ ખાય છે.
In simple words: લેખકે મગરના બચ્ચાને પાણી ભરેલા બેરલમાં રાખ્યા. તેમાં દેડકાં અને માછલીઓ નાખ્યા. મગરે ફક્ત દેડકાં જ ખાધા, જેનાથી લેખકે જાણ્યું કે મગર દેડકાં ખાય છે.

Exam Tip: પ્રયોગની પદ્ધતિ અને તેના પરિણામોને ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરવાથી ઉત્તર સ્પષ્ટ બને છે.

Question 2. આરતી સાથે કયું પ્રાણી શાળાએ જતું? ત્યાં તે શું કરતો?
Answer: આરતી સાથે 'મુન્ના' નામનો ચિત્તો શાળાએ જતો હતો. આરતી ત્રીજા ધોરણના વર્ગમાં બેસતી, અને ચિત્તો ફક્ત બહાર જ બેસી રહેતો હતો. જ્યારે તેની શાળા છૂટતી ત્યારે તેણે આરતીને ક્યારેય પરેશાન કરી નહિ.
In simple words: આરતી સાથે 'મુન્ના' નામનો ચિત્તો શાળાએ જતો હતો. આરતી વર્ગમાં બેસતી ત્યારે ચિત્તો બહાર રાહ જોતો, અને તેણે આરતીને ક્યારેય હેરાન કરી નહિ.

Exam Tip: પ્રાણી અને બાળકના સંબંધનું વર્ણન કરતા પ્રશ્નોમાં, તેમના આચરણને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવું.

Question 3. હેમલક્યા પ્રકલ્પમાં કયાં કયાં પ્રાણીઓ હતાં?
Answer: હેમલક્સાના પ્રોજેક્ટમાં વાંદરા અને કૂતરા તો હતાં જ. આ ઉપરાંત, પાંચ નીલગાય, હરણ, રીંછ, શિયાળ, જરખ, મોર, સાપ, નાગ, ખિસકોલી, ઘોડા, મગર, અને ચિત્તા જેવા વિવિધ પ્રાણીઓ પણ ત્યાં રહેતા હતા. અહીં સર્પોદ્યાન પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
In simple words: હેમલક્સાના પ્રોજેક્ટમાં વાંદરા અને કૂતરા તો હતાં જ. આ ઉપરાંત, ત્યાં નીલગાય, હરણ, રીંછ, શિયાળ, જરખ, મોર, સાપ, નાગ, ખિસકોલી, ઘોડા, મગર અને ચિત્તા જેવા ઘણા પ્રાણીઓ પણ હતાં. અહીં એક સર્પોદ્યાન પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

Exam Tip: આ પ્રકારના યાદી દર્શાવતા પ્રશ્નોમાં, બધા મુખ્ય પ્રાણીઓનો ઉલ્લેખ કરવો જરૂરી છે.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. વાંદરાના બચ્ચાને મિલ્ક પાઉડરનું દૂધ કેવી રીતે પિવડાવવામાં આવ્યું?
Answer: વાંદરાના બચ્ચાને દૂધનો પાઉડર ભેળવીને ડ્રોપરવાળી બોટલથી પીવડાવવામાં આવ્યું.
In simple words: વાંદરાના બચ્ચાને ડ્રોપરવાળી બોટલથી દૂધ પીવડાવવામાં આવ્યું.

Exam Tip: એક વાક્યના ઉત્તરમાં મુખ્ય વિગત ટૂંકમાં અને સ્પષ્ટ રીતે આપો.

Question 2. વાંદરાના બચ્ચાનું નામ શું હતું?
Answer: વાંદરાના બચ્ચાનું નામ 'બબલી' રાખવામાં આવ્યું હતું.
In simple words: તે વાંદરાના બચ્ચાનું નામ બબલી હતું.

Exam Tip: પાત્રોના નામ હંમેશા અવતરણ ચિહ્નોમાં લખો.

Question 3. રીંછના બચ્ચાનું નામ શું હતું?
Answer: રીંછના બચ્ચાને 'રાણી' નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
In simple words: રીંછના બચ્ચાનું નામ રાણી હતું.

Exam Tip: દરેક પ્રાણીનું નામ તેની પ્રજાતિ સાથે યાદ રાખો.

Question 4. લેખકનો ચિત્તો કેટલાં વર્ષ જીવ્યો?
Answer: લેખકનો ચિત્તો ચોવીસ વર્ષ સુધી જીવિત રહ્યો.
In simple words: લેખકનો ચિત્તો ચોવીસ વર્ષ જીવ્યો હતો.

Exam Tip: આંકડાકીય માહિતી ચોક્કસ રીતે યાદ રાખવી.

Question 5. ટપકાંવાળો ચિત્તો કયા નામે જાણીતો હતો?
Answer: ટપકાંવાળો ચિત્તો 'નેગલ' નામથી ઓળખાતો હતો.
In simple words: ટપકાંવાળો ચિત્તો 'નેગલ' નામથી ઓળખાતો હતો.

Exam Tip: વિશિષ્ટ ઓળખ ધરાવતા પાત્રોના નામ અને તેમની વિશિષ્ટતા યાદ રાખો.

Question 6. ફેણ ચઢાવનાર એકમાત્ર સાપ કયો છે?
Answer: ફેણ ચઢાવનારો એકમાત્ર સાપ કોબ્રા છે.
In simple words: કોબ્રા એકમાત્ર એવો સાપ છે જે ફેણ ચઢાવે છે.

Exam Tip: ચોક્કસ ગુણધર્મ ધરાવતા પ્રાણીઓની માહિતી યાદ રાખો.

Question 7. “પ્રાણીઓનું ગોકુળ” પાઠ લેખકના કયા પુસ્તકમાંથી લેવામાં આવ્યો છે?
Answer: 'પ્રાણીઓનું ગોકુળ' નામનો આ પાઠ લેખકના 'પ્રકાશની પગદંડી' પુસ્તકમાંથી લેવામાં આવ્યો છે.
In simple words: 'પ્રાણીઓનું ગોકુળ' પાઠ લેખકના 'પ્રકાશની પગદંડી' પુસ્તકમાંથી લેવામાં આવ્યો છે.

Exam Tip: પાઠના લેખક અને મૂળ પુસ્તકનું નામ હંમેશા યાદ રાખો.

Question 8. “હેમલક્યા પ્રકલ્પ” શું છે?
Answer: હેમલક્સા પ્રોજેક્ટ એ પ્રાણીઓ માટેનું એક અનાથાલય છે.
In simple words: હેમલક્સા પ્રોજેક્ટ પ્રાણીઓ માટેનું અનાથાલય છે.

Exam Tip: મુખ્ય શબ્દોની વ્યાખ્યા ટૂંકમાં અને સ્પષ્ટપણે આપો.

Question 9. લેખકે બેરલમાં અડધે સુધી પાણી ભરી ઉપર વચ્ચોવચ આડું લાકડું કેમ નાખ્યું?
Answer: લેખકે બેરલમાં અડધા પાણી ભરીને, ઉપર વચ્ચે એક આડું લાકડું મૂક્યું, જેથી મગર પાણીમાં કંટાળે ત્યારે તેના પર ચઢીને બેસી શકે.
In simple words: લેખકે બેરલમાં અડધું પાણી ભરીને, ઉપર એક લાકડું મૂક્યું જેથી મગર કંટાળે ત્યારે તેના પર બેસી શકે.

Exam Tip: કારણદર્શક પ્રશ્નોમાં, ક્રિયા અને તેના કારણ વચ્ચેનો સંબંધ સ્પષ્ટપણે સમજાવો.

પ્રાણીઓનું ગોકુળ વ્યાકરણ (Vyakaran)

1. સાચો સમાનાર્થી શબ્દ શોધીને લખો:

Question 1. આદત
(અ) મજબૂરી
(બ) ટેવ
(ક) વ્યસન
Answer: (બ) ટેવ
In simple words: 'આદત' શબ્દનો સમાન અર્થ 'ટેવ' થાય છે.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો યાદ કરતી વખતે, શબ્દનો મૂળ ભાવ સમજવાનો પ્રયાસ કરો.

Question 2. કુમાશ
(અ) કઠણ
(૫) રુદ્ર
(ક) કોમળતા
Answer: (ક) કોમળતા
In simple words: 'કુમાશ' એટલે નરમાઈ, જેનો સમાન અર્થ 'કોમળતા' છે.

Exam Tip: શબ્દના મૂળ અર્થને સમજવાથી સાચો સમાનાર્થી શબ્દ પસંદ કરવો સરળ બને છે.

Question 3. બરદાસ
(અ) બદમાસ
(બ) સહનશક્તિ
(ક) ચાકરી
Answer: (ક) ચાકરી
In simple words: 'બરદાસ' એટલે સેવા કરવી, જેનો સમાન અર્થ 'ચાકરી' થાય છે.

Exam Tip: જૂના ગુજરાતી શબ્દોના અર્થ ખાસ કરીને યાદ રાખો.

Question 4. કસબ
(અ) હોશિયારી
(બ) હુન્નર
(ક) ચાલાકી
Answer: (બ) હુન્નર
In simple words: 'કસબ' એટલે કોઈ વિશેષ કળા કે આવડત, જેનો સમાન અર્થ 'હુન્નર' છે.

Exam Tip: વ્યવસાય કે કળા સંબંધિત શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો પર ધ્યાન આપો.

Question 5. તુક્કો
(અ) કપટ
(બ) ઉપાય
(ક) તરંગ
Answer: (ક) તરંગ
In simple words: 'તુક્કો' શબ્દનો અર્થ તરંગ કે અંદાજ થાય છે.

Exam Tip: વિકલ્પોમાંથી સૌથી નજીકનો અર્થ ધરાવતો શબ્દ પસંદ કરો.

Question 6. શિરસ્તો
(અ) પ્રથા
(બ) પગદંડી
(ક) શિસ્ત
Answer: (અ) પ્રથા
In simple words: 'શિરસ્તો' એટલે પરંપરા કે રીતિ, જેનો સમાન અર્થ 'પ્રથા' છે.

Exam Tip: રૂઢિપ્રયોગો અને રિવાજો સંબંધિત શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો યાદ રાખો.

2. સાચો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ શોધીને લખો

Question 1. સાપેક્ષ
(અ) નિરર્થક
(બ) નિરપેક્ષ
(ક) અપેક્ષા
Answer: (બ) નિરપેક્ષ
In simple words: 'સાપેક્ષ' નો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ 'નિરપેક્ષ' છે.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દોની જોડીઓ (જેમ કે સાપેક્ષ-નિરપેક્ષ) યાદ રાખવી સરળ છે.

Question 2. પ્રેમ
(અ) નફરત
(બ) માયા
(ક) ઉદાસીનતા
Answer: (અ) નફરત
In simple words: 'પ્રેમ' નો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ 'નફરત' છે.

Exam Tip: ભાવનાઓ દર્શાવતા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો પર ધ્યાન આપો.

Question 3. દેશી
(અ) સાદગી
(બ) વિદેશી
(ક) આધુનિક
Answer: (બ) વિદેશી
In simple words: 'દેશી' એટલે સ્થાનિક, અને તેનો વિરુદ્ધાર્થી 'વિદેશી' એટલે બહારનો.

Exam Tip: સ્થાન અને ઉદ્ભવ દર્શાવતા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો યાદ રાખો.

Question 4. પરિચિત
(અ) અપરિચિત
(બ) ઉચિત
(ક) અનુચિત
Answer: (અ) અપરિચિત
In simple words: 'પરિચિત' એટલે ઓળખીતું, જેનો વિરુદ્ધાર્થી 'અપરિચિત' એટલે અજાણ્યું.

Exam Tip: 'અ-' ઉપસર્ગ લગાડીને બનતા વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો પર ધ્યાન આપો.

Question 5. તંદુરસ્ત
(અ) સ્વસ્થ
(બ) નાદુરસ્ત
(ક) અતંદુરસ્ત
Answer: (બ) નાદુરસ્ત
In simple words: 'તંદુરસ્ત' એટલે સ્વસ્થ, અને તેનો વિરુદ્ધાર્થી 'નાદુરસ્ત' એટલે બીમાર.

Exam Tip: સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો યાદ રાખો.

Question 6. સલામતી
(અ) પ્રગતિ
(બ) અધોગતિ
(ક) અસલામતી
Answer: (ક) અસલામતી
In simple words: 'સલામતી' એટલે સુરક્ષા, અને તેનો વિરુદ્ધાર્થી 'અસલામતી' એટલે અસુરક્ષા.

Exam Tip: 'અ-' ઉપસર્ગનો ઉપયોગ વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો બનાવવા માટે સામાન્ય છે.

3. આપેલા શબ્દોમાંથી સાચી જોડણી શોધીને લખો:

Question 1. (સર્પોદ્યાન)
(અ) સપધાન
(બ) સર્પોદ્યાન
(ક) સપોર્ધન
Answer: (બ) સર્પોદ્યાન
In simple words: 'સર્પોદ્યાન' એ સાચી જોડણી છે.

Exam Tip: શ્રુતિ અને લેખન નિયમોને અનુસરીને સાચી જોડણી ઓળખો.

Question 2. (સ્વરક્ષણ)
(અ) સ્વરક્ષણ
(બ) જીંદગી
(ક) ઉતમ
Answer: (અ) સ્વરક્ષણ
In simple words: 'સ્વરક્ષણ' એ સાચી જોડણી છે.

Exam Tip: જોડણીમાં, શબ્દનો ઉચ્ચાર અને તેના અર્થને ધ્યાનમાં રાખો.

Question 3. (વિચિત્ર)
(અ) વીચીત્ર
(બ) વિચીત્ર
(ક) વિચિત્ર
Answer: (ક) વિચિત્ર
In simple words: 'વિચિત્ર' એ સાચી જોડણી છે.

Exam Tip: ઇ-કાર અને ઈ-કાર (હ્રસ્વ અને દીર્ઘ) ના નિયમો યાદ રાખો.

Question 4. (સ્વાભાવિક)
(અ) સ્વભાવિક
(બ) સ્વાભાવિક
(ક) સ્વભાવીક
Answer: (બ) સ્વાભાવિક
In simple words: 'સ્વાભાવિક' એ સાચી જોડણી છે.

Exam Tip: જોડાક્ષર અને સ્વરના નિયમો પર ધ્યાન આપો.

Question 5. (દુશ્મન)
(અ) દુશ્મન
(બ) યુકતિ
(ક) ચીત્તો
Answer: (અ) દુશ્મન
In simple words: 'દુશ્મન' એ સાચી જોડણી છે.

Exam Tip: જોડણીમાં, શબ્દના મૂળ સ્વરૂપને ઓળખવાનો પ્રયાસ કરો.

4. લિંગ શબ્દ ઓળખાવોઃ

Question 1. પુંલ્લિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(અ) શાંતિ
(બ) ચિત્તો
(ક) જિંદગી
Answer: (બ) ચિત્તો
In simple words: 'ચિત્તો' શબ્દ પુલ્લિંગ છે.

Exam Tip: શબ્દને "કેવો-કેવી-કેવું" પ્રશ્ન પૂછીને લિંગ ઓળખી શકાય છે.

Question 2. સ્ત્રીલિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(અ) માછલી
(બ) સાપ
(ક) અનાથાલય
Answer: (અ) માછલી
In simple words: 'માછલી' શબ્દ સ્ત્રીલિંગ છે.

Exam Tip: 'કેવી' પ્રશ્ન પૂછવાથી સ્ત્રીલિંગ શબ્દ સરળતાથી ઓળખી શકાય છે.

Question 3. નપુંસકલિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(અ) બચ્ચે
(બ) રાજા
(ક) રાણી
Answer: (અ) બચ્ચે
In simple words: 'બચ્ચે' શબ્દ નપુંસકલિંગ છે.

Exam Tip: 'કેવું' પ્રશ્ન પૂછીને નપુંસકલિંગ શબ્દ ઓળખી શકાય છે.

5. વચન બદલો:

Question 1. પ્રાણી
(અ) પ્રાણીયો
(બ) પ્રાણીઓ
(ક) પ્રાણીયું
Answer: (બ) પ્રાણીઓ
In simple words: 'પ્રાણી' નું બહુવચન 'પ્રાણીઓ' થાય છે.

Exam Tip: એકવચનમાંથી બહુવચન બનાવતી વખતે યોગ્ય પ્રત્યય (જેમ કે -ઓ) નો ઉપયોગ કરો.

Question 2. મહિલા
(અ) મહિલાઓ
(બ) મહિલી
(ક) મહિલાઓ
Answer: (ક) મહિલાઓ
In simple words: 'મહિલા' નું બહુવચન 'મહિલાઓ' થાય છે.

Exam Tip: બહુવચન બનાવતી વખતે જોડણીની શુદ્ધતા તપાસો.

6. વિશેષણ શોધોઃ

Question 1. નાની માછલીઓ પાણીમાં નાખો તોપણ તે દેડકાં જ પસંદ કરે છે.
Answer: નાની
In simple words: આ વાક્યમાં 'નાની' શબ્દ માછલીઓની વિશેષતા દર્શાવે છે.

Exam Tip: વિશેષણ હંમેશા નામની વિશેષતા દર્શાવે છે.

Question 2. બબલી વચ્ચે જ કોઈક ફળ ખાતી.
Answer: કોઈક
In simple words: આ વાક્યમાં 'કોઈક' શબ્દ ફળની વિશેષતા દર્શાવે છે.

Exam Tip: અનિશ્ચિત સંખ્યાવાચક વિશેષણોને ઓળખવાનો પ્રયાસ કરો.

7. ક્રિયાવિશેષણ શોધોઃ

Question 1. પ્રાણીઓ સુખ-શાંતિથી સહવાસ કરતાં રહ્યાં છે.
Answer: સુખ-શાંતિથી
In simple words: આ વાક્યમાં 'સુખ-શાંતિથી' શબ્દ સહવાસ કરવાની રીત બતાવે છે, જે ક્રિયાવિશેષણ છે.

Exam Tip: ક્રિયાવિશેષણ ક્રિયાપદના અર્થમાં વધારો કરે છે અને ક્રિયા કેવી રીતે, ક્યારે, ક્યાં થાય છે તે દર્શાવે છે.

Question 2. બધા ચિત્તા ઉત્તમ જીવ્યા.
Answer: ઉત્તમ
In simple words: આ વાક્યમાં 'ઉત્તમ' શબ્દ જીવવાની રીત બતાવે છે, જે ક્રિયાવિશેષણ છે.

Exam Tip: ક્રિયાવિશેષણ ક્રિયાપદ, વિશેષણ કે અન્ય ક્રિયાવિશેષણના અર્થમાં વધારો કરે છે.

8. નીચેનાં વાક્યોને યોગ્ય સંયોજકથી જોડો :

Question 1. એ વર્ગમાં બેસતી. આ ત્યાં જ બહાર બેસી.
Answer: તે વર્ગમાં બેસતી હતી અને આ ત્યાં જ બહાર બેસી રહેતો હતો.
In simple words: આ બે વાક્યોને જોડવા માટે 'અને' સંયોજકનો ઉપયોગ થાય છે.

Exam Tip: સંયોજક બે વાક્યોને અર્થપૂર્ણ રીતે જોડે છે. 'અને' સમાન પ્રકારના વાક્યોને જોડે છે.

Question 2. ચિત્તાની જિદગી સામાન્ય રીતે પંદર વર્ષની હોય છે. રાજા ચોવીસ વર્ષ જીવ્યો.
Answer: ચિત્તાનું જીવન સામાન્ય રીતે પંદર વર્ષનું હોય છે, પરંતુ રાજા ચોવીસ વર્ષ સુધી જીવિત રહ્યો.
In simple words: આ બે વાક્યોને જોડવા માટે 'પણ' સંયોજકનો ઉપયોગ થાય છે, જે વિરોધાભાસ દર્શાવે છે.

Exam Tip: 'પણ' અથવા 'પરંતુ' જેવા સંયોજકો વિરોધાભાસ દર્શાવતા વાક્યોને જોડવા માટે વપરાય છે.

9. યોગ્ય વિરામચિહ્ન મૂકો

Question 1. એ બચ્ચે માદા હતું એટલે એનું નામ બબલી રાખ્યું.
Answer: તે બચ્ચું માદા હોવાથી, તેનું નામ 'બબલી' રાખવામાં આવ્યું.
In simple words: યોગ્ય વિરામચિહ્ન તરીકે અવતરણ ચિહ્નો (' ') નો ઉપયોગ 'બબલી' નામની આસપાસ કરવામાં આવે છે.

Exam Tip: નામ કે શીર્ષક દર્શાવવા માટે એકવડા અવતરણ ચિહ્નનો ઉપયોગ થાય છે.

10. સમાસ ઓળખાવોઃ

Question 1. સ્વરક્ષણ
(અ) તત્પરુષ
(બ) કર્મધારય
(ક) ઉપપદ
Answer: (અ) તત્પરુષ
In simple words: 'સ્વરક્ષણ' (પોતાનું રક્ષણ) એ તત્પુરુષ સમાસનું ઉદાહરણ છે, જ્યાં બીજું પદ પ્રધાન હોય છે.

Exam Tip: તત્પુરુષ સમાસમાં વિભક્તિ સંબંધ હોય છે.

Question 2. અધમૂઓ
(અ) તત્પરુષ
(બ) કર્મધારય
(ક) ઉપપદ
Answer: (બ) કર્મધારય
In simple words: 'અધમૂઓ' (અધમૂઆ - અડધા મરેલા) એ કર્મધારય સમાસનું ઉદાહરણ છે, જ્યાં વિશેષણ-વિશેષ્ય સંબંધ હોય છે.

Exam Tip: કર્મધારય સમાસમાં એક પદ બીજા પદના અર્થમાં વિશેષતા ઉમેરે છે.

Question 3. અનાથાલય
(અ) તપુરુષ
(બ) કર્મધારય
(ક) મધ્યમપદલોપી
Answer: (ક) મધ્યમપદલોપી
In simple words: 'અનાથાલય' (અનાથો માટેનું આલય) એ મધ્યમપદલોપી સમાસનું ઉદાહરણ છે, જ્યાં વચ્ચેનું પદ લોપ પામે છે.

Exam Tip: મધ્યમપદલોપી સમાસમાં, સમાસનો વિગ્રહ કરવાથી મધ્યમ પદ પ્રગટ થાય છે.

Question 4. સર્પોદ્યાન
(અ) તત્પરુષ
(બ) કર્મધારય
(ક) મધ્યમપદલોપી
Answer: (ક) મધ્યમપદલોપી
In simple words: 'સર્પોદ્યાન' (સર્પો માટેનું ઉદ્યાન) એ મધ્યમપદલોપી સમાસનું ઉદાહરણ છે.

Exam Tip: 'માટેનું', 'જેવું' જેવા શબ્દોનો લોપ થતો હોય ત્યાં મધ્યમપદલોપી સમાસ હોય છે.

11. શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ આપો :

Question 1. જ્યાં પ્રાણીઓ મુક્ત રીતે વિહરી શકે તેવું જંગલ
(અ) વગડો
(બ) અભયારણ્ય
(ક) સુરક્ષા કવચ
Answer: (બ) અભયારણ્ય
In simple words: જ્યાં પ્રાણીઓ સ્વતંત્રતાથી ફરી શકે તેવા જંગલને 'અભયારણ્ય' કહેવાય છે.

Exam Tip: શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ યાદ કરતી વખતે, તેના મુખ્ય અર્થ પર ધ્યાન આપો.

Question 2. જેનાં માતા-પિતા મરી ગયાં હોય તેવા બાળકોને રહેવાની જગ્યા
(અ) સંરક્ષણગૃહ
(બ) નારીગૃહ
(ક) અનાથાલય
Answer: (ક) અનાથાલય
In simple words: જે બાળકોના માતા-પિતા નથી હોતા, તેમને રહેવાની જગ્યાને 'અનાથાલય' કહેવાય છે.

Exam Tip: સામાજિક સંસ્થાઓ સંબંધિત શબ્દસમૂહો પર વિશેષ ધ્યાન આપો.