GSEB Class 9 Gujarati Textbook Solutions Chapter 19 પંખીલોક

1. પ્રશ્નની નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (V) નિશાની કરો :

Question 1. કબૂતરો બેઘર બન્યાં છે, કારણ કે...
(A) જૂનાં દેશી નળિયાવાળાં ઘર તૂટ્યાં છે.
(B) ધાબાવાળાં મકાનો તૂટ્યાં છે.
(C) નવા કૂવા બનતા નથી.
(D) નવાં મકાનો તૂટ્યાં છે.
Answer: (A) જૂનાં દેશી નળિયાવાળાં ઘર તૂટ્યાં છે.
In simple words: કબૂતરો તેમના ઘર ગુમાવી બેઠા છે, કારણ કે તેમના જૂના, છૂટાં નળિયાંવાળાં મકાનો હવે તૂટી ગયાં છે.

Exam Tip: For multiple-choice questions, carefully read all options and select the one that most directly answers the question based on the provided text.

Question 2. ફળિયાં હવે પંખીઓથી છલકાતાં કેમ નથી ?
(A) ચણ નાખનારા વૃદ્ધ વડીલો રહ્યા નથી.
(B) ફળિયામાં હવે ફટાકડા ફૂટે છે.
(C) પંખીઓ પરદેશ ચાલ્યાં ગયાં છે.
(D) કર્કશ અવાજ કરનારાં મશીનો આવી ગયા છે.
Answer: (A) ચણ નાખનારા વૃદ્ધ વડીલો રહ્યા નથી.
In simple words: આંગણાં હવે પંખીઓથી ભરાયેલાં નથી, કારણ કે વૃદ્ધ લોકો જે તેમને ખાવા માટે દાણા આપતા હતા, તેઓ હવે રહ્યા નથી.

Exam Tip: When a question asks "why" something isn't happening, look for a cause-and-effect relationship in the options.

Question 3. વતી તી... વતી તી રટતી ટીંટોડીઓ આપણને શો સંદેશ આપે છે?
(A) હવે ગમતી નથી.
(B) અકળાવે છે.
(C) મૃત્યનો સંદેશો આપે છે.
(D) જીવતરની આશા બંધાવે છે.
Answer: (D) જીવતરની આશા બંધાવે છે.
In simple words: ટીંટોડી પક્ષીઓ જે 'વતી તી... વતી તી' બોલે છે, તે આપણને જીવન માટે આશા આપે છે.

Exam Tip: Understand the symbolic meaning or emotional impact described in the text for specific sounds or actions of birds.

Question 4. 'સારસ' માટે નીચેનામાંથી કઈ બાબત લાગુ પડતી નથી ?
(A) તે હંમેશાં યુગલરૂપે જ રહે છે.
(B) લેખકને તો એ ઊડતાં વિમાનો લાગે છે.
(C) મધુર રણકદાર અવાજ રાત્રિના પ્રહરે પ્રહરે સંભળાવે છે.
(D) જમીનને વણખેલ્વે પોચી રાખે છે.
Answer: (D) જમીનને વણખેલ્વે પોચી રાખે છે.
In simple words: સારસ પક્ષીઓ વિશે જે વાત સાચી નથી, તે એ છે કે તેઓ જમીનને ખોદ્યા વિના નરમ રાખે છે; બાકીની બધી બાબતો તેમના વિશે સાચી છે.

Exam Tip: For "not applicable" questions, identify the correct statements first, then choose the remaining incorrect one.

2. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. પંખીઓનું પર્યાવરણ કેમ જોખમાયું છે ?
Answer: ખેતરોમાં વિલાયતી ખાતરો અને દવાઓનો ઉપયોગ થવા લાગ્યો છે. આ કારણથી જીવજંતુઓની સંખ્યા ઘટી ગઈ છે, જેના કારણે પક્ષીઓનું વાતાવરણ સંકટમાં મુકાયું છે.
In simple words: પક્ષીઓનું પર્યાવરણ જોખમમાં છે કારણ કે ખેતરોમાં વિદેશી ખાતરો અને રસાયણોનો ઉપયોગ વધ્યો છે, જેનાથી જીવજંતુઓની સંખ્યા ઓછી થઈ ગઈ છે.

Exam Tip: When explaining environmental impact, focus on human activities and their direct consequences on nature.

Question 2. ગામ કેમ હવે સૂનમૂન લાગે છે ?
Answer: ગામમાં હવે પાકાં ધાબાવાળાં મકાનો બની ગયાં છે. વૃક્ષો કપાઈ ગયાં છે અને ચબૂતરા પણ નાશ પામ્યા છે. દાણા નાખનારા વૃદ્ધ વડીલો પણ હવે નથી રહ્યા, તેથી ગામ હવે પંખીઓના કલરવ વિના એકલું લાગે છે.
In simple words: ગામ હવે શાંત લાગે છે કારણ કે જૂના ઘર અને ઝાડ ઓછા થયા છે, પંખીઓને દાણા નાખવાવાળા મોટા લોકો પણ હવે નથી.

Exam Tip: A comprehensive answer lists all contributing factors mentioned in the text for a given situation.

3. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તાર ઉત્તર લખો :

Question 1. જુદાં જુદાં પક્ષીઓની વિશેષતા તમારા શબ્દોમાં લખો
Answer: આપણા વાતાવરણમાં વિવિધ પ્રકારના પક્ષીઓ જોવા મળે છે. ચકલીઓ અને કાબરોનો અવાજ આપણને સવારે જગાડે છે. પારેવાં ધીમો ઘૂઘુ અવાજ કરે છે. વૃક્ષોની કુંજમાં કોયલનો મીઠો અવાજ આપણને આનંદ આપે છે. ચબૂતરા પર વિવિધ પક્ષીઓ ભેગા મળીને દાણા ચણે છે. વરસાદ આવે ત્યારે મોરનો ટહુકો સંભળાય છે અને તે કળા કરીને નાચે છે. કાગડા તેમના ઘોંઘાટ માટે જાણીતા છે. ટીંટોડી પક્ષીઓ તેમના 'વક્તી તી વક્તી તી' અવાજ માટે પ્રસિદ્ધ છે. તેતર પક્ષીઓ જરાક અવાજ થતાં જ 'ફરુક' કરીને ઉડી જાય છે. વનલાવરી તેના પીંછા પરના ટપકાં માટે જાણીતી છે. સારસબેલડી તેમના પરસ્પર પ્રેમના કારણે જાણીતી છે. ગીધ અને સમડીને ઊંચા આકાશમાં સ્થિર ગતિએ ઉડતાં જોવાની ખૂબ મજા આવે છે. ઘુવડ તેના ડરામણા ચહેરા અને અવાજ માટે પ્રખ્યાત છે. આમ, દરેક પક્ષી પોતાની એક આગવી ઓળખ ધરાવે છે.
In simple words: આપણા વાતાવરણમાં ઘણાં પક્ષીઓ છે. ચકલી અને કાબર સવારે જગાડે છે, પારેવાં ઘૂઘુ કરે છે, કોયલનો મધુર અવાજ ખુશ કરે છે. ચબૂતરા પર પક્ષીઓ સાથે મળીને દાણા ખાય છે. વરસાદમાં મોર નાચે છે, કાગડા ઘોંઘાટ કરે છે. ટીંટોડી 'વતી તી' બોલે છે, તેતર 'ફરુક' કરીને ઊડી જાય છે. વનલાવરીને સુંદર ટપકાંવાળાં પીંછા હોય છે, સારસ પ્રેમ માટે જાણીતા છે. ગીધ અને સમડી ઊંચે આકાશમાં ઉડે છે, અને ઘુવડ તેના અવાજ માટે ઓળખાય છે. આમ, દરેક પક્ષી તેની પોતાની વિશેષતા ધરાવે છે.

Exam Tip: When asked to describe features, provide specific characteristics for each type, focusing on sounds, behaviors, and appearance as described in the text.

Question 2. પક્ષીઓની સંભાળ તમે કઈ રીતે લેશો? પાઠના આધારે સમજાવો.
Answer: "ધાબાવાળા" પાકાં મકાનો બનવાથી, વૃક્ષો કપાવવાથી, ચબૂતરા નાશ થવાથી, તળાવો સુકાઈ જવાથી અને જંગલો ઓછા થવાથી પક્ષીજગત પર ખૂબ ખરાબ અસર થઈ છે. શહેરોમાં હવે ચકલીઓ પણ ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. પક્ષીઓની સંખ્યા વધે તે માટે આપણે ઘણા ઘટાદાર વૃક્ષો વાવવા જોઈએ. પક્ષીઓને દાણા અને પાણી મળી રહે તેવી વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ. તળાવો મોટા કરવા જોઈએ અને તેમાં આખા વર્ષ દરમિયાન પાણી રહે તેવી વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ. આપણા ઘરના આંગણે પણ પક્ષીઓ માટે પાણીની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
In simple words: પાકાં ઘર બનવાથી, ઝાડ કપાવવાથી, ચબૂતરા તૂટવાથી અને તળાવો સુકાવાથી પક્ષીઓને ખૂબ નુકસાન થયું છે. તેમની સંભાળ રાખવા માટે આપણે વધુ ઝાડ વાવવા જોઈએ. પક્ષીઓને ખાવા માટે દાણા અને પીવા માટે પાણી આપવું જોઈએ, અને તળાવોમાં હંમેશાં પાણી રહે તે જોવું જોઈએ.

Exam Tip: When suggesting solutions for a problem, list practical steps that address the causes mentioned in the problem description.

Std 9 Gujarati Textbook Solutions Chapter 19 પંખીલોક Additional Important Questions and Answers

પંખીલોક પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. લેખક સારસબેલડીઓ વિશે શું કહે છે?
Answer: લેખક કહે છે કે સારસબેલડીઓ ખેતરોમાં ચરતી હોય, ત્યારે તેમને જોવાની ખૂબ મજા આવે છે. જ્યારે તેઓ ઉડે છે, ત્યારે આખું આકાશ ભરાઈ જાય છે. તેમની લાંબી ડોક અને તેવા જ લાંબા પગ હોય છે. તેમની બે મોટી પાંખો હોય છે. લેખકને તો તેઓ ઉડતાં વિમાનો જેવાં લાગે છે. તેમના મધુર અને રણકદાર અવાજો તો રાત્રિના સમયે પણ સંભળાયા કરતા.
In simple words: લેખક કહે છે કે સારસબેલડીઓ ખેતરોમાં ચરતી હોય ત્યારે સુંદર લાગે છે. તેઓ ઉડે ત્યારે આકાશ ભરાઈ જાય, અને તેમની લાંબી ડોક અને પગ હોય છે. લેખકને તેઓ ઉડતા વિમાન જેવા લાગે છે, અને તેમના મીઠા અવાજ રાતભર સંભળાય છે.

Exam Tip: For descriptions of specific birds, include details about their appearance, behavior, and sounds, as mentioned in the passage.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો

Question 1. કાગડાઓ શું જોઈને કાકા કરતા ટોળે વળતા?
Answer: કાગડાઓ કાગડાનું શબ જોઈને કાકા કરતા ટોળે વળતા.
In simple words: કાગડાઓ બીજા કાગડાનું મૃત શરીર જોઈને 'કાકા' કરતા એકઠા થતા હતા.

Exam Tip: Pay attention to specific triggers for bird behavior described in the text.

Question 2. તારસ્વરે કયું પંખી બોલે છે?
Answer: તારસ્વરે કલકલિયો બોલે છે.
In simple words: કલકલિયો પક્ષી ખૂબ ઊંચા અવાજે બોલે છે.

Exam Tip: Match bird names with their distinct sounds as mentioned in the lesson.

Question 3. કબૂતરો શિયાળામાં મીઠો તડકો ક્યાં માણતાં?
Answer: કબૂતરો શિયાળામાં ઘર-પડાળે ને વચલા મોભારે મીઠો તડકો માણતાં.
In simple words: શિયાળામાં, કબૂતરો ઘરના છાપરા અને મધ્યના ટેકા પર ગરમ તડકાનો આનંદ માણતા હતા.

Exam Tip: Identify specific locations or times associated with bird activities.

Question 4. ગામ હવે સૂનમૂન કેમ લાગે છે?
Answer: ગામ હવે સૂનમૂન લાગે છે, કારણ કે ગામમાં પંખીઓનો કલરવ નથી.
In simple words: ગામ હવે શાંત લાગે છે, કારણ કે પંખીઓનો અવાજ ત્યાં સંભળાતો નથી.

Exam Tip: Link the feeling of "sunsun" (quiet/deserted) directly to the absence of birds' chirping.

Question 5. મહાકાવ્ય યુગનાં ઋષિઓને પણ પ્રિય એવાં નિર્દોષ પ્રેમાળ પંખીઓ કયાં છે?
Answer: મહાકાવ્ય યુગનાં ઋષિઓને પણ પ્રિય એવાં નિર્દોષ પ્રેમાળ પંખીઓ સારસ છે.
In simple words: મહાકાવ્ય યુગના ઋષિમુનિઓને પણ ગમતાં નિર્દોષ અને પ્રેમાળ પક્ષીઓ સારસ છે.

Exam Tip: Recall which bird species is specifically highlighted for its historical significance or affection by sages.

Question 6. કયાં પંખીઓ હંમેશાં યુગલરૂપે જ રહે છે?
Answer: સારસ હંમેશાં યુગલરૂપે જ રહે છે.
In simple words: સારસ પક્ષીઓ હંમેશાં જોડીમાં જ રહે છે.

Exam Tip: Identify birds known for their pair-bonding or monogamous nature as described in the text.

Question 7. અળસિયાં શું કરે છે?
Answer: અળસિયાં જમીનને વણખેડ્યે પોચી કરે છે.
In simple words: અળસિયાં જમીનને ખોદ્યા વિના જ નરમ બનાવે છે.

Exam Tip: Focus on the natural function or benefit provided by specific creatures as mentioned in the content.

Question 8. કોના અવાજમાં વેદના પણ છે અને થોડી ચીમકી પણ?
Answer: કોયલના અવાજમાં વેદના પણ છે અને થોડી ચીમકી પણ.
In simple words: કોયલના અવાજમાં દુઃખ અને થોડી ચેતવણી બંને છે.

Exam Tip: Connect specific emotional tones or warnings to the sounds of particular birds.

Question 9. બંદૂકમાં તુવેરના દાણા ભરીને બાપુ તેતરનો શિકાર કરતા આવી વાતો કોણ કરતું?
Answer: ‘બંદૂકમાં તુવેરના દાણા ભરીને બાપુ તેતરનો શિકાર કરતા' આવી વાતો દાદા કરતા.
In simple words: 'બંદૂકમાં તુવેરના દાણા ભરીને બાપુ તેતરનો શિકાર કરતા' તેવી વાતો દાદા કહેતા હતા.

Exam Tip: Identify who narrates specific anecdotes or stories within the text.

પંખીલોક વ્યાકરણ (Vyakaran)

1. સાચો સમાનાર્થી શબ્દ શોધીને લખો

Question 1. કરો
(ક) કાંટા
Answer: (અ) ભીંત
In simple words: "કરો" નો સાચો સમાનાર્થી શબ્દ "ભીંત" છે, જે દીવાલ સૂચવે છે.

Exam Tip: Understand that "કરો" in this context refers to a wall, not the verb "to do."

Question 2. વિરલ
(અ) વીર
(બ) દુર્લભ
(ક) પ્રેમાળ
Answer: (બ) દુર્લભ
In simple words: "વિરલ" નો સાચો સમાનાર્થી શબ્દ "દુર્લભ" છે, જેનો અર્થ ભાગ્યે જ જોવા મળતું કે અસામાન્ય થાય છે.

Exam Tip: For synonyms, choose the option that has the closest meaning to the given word.

Question 3. ઉદાસ
(અ) ઉદાર
(બ) હૃદય
(ક) હતાશ
Answer: (ક) હતાશ
In simple words: "ઉદાસ" નો સાચો સમાનાર્થી શબ્દ "હતાશ" છે, જેનો અર્થ નિરાશ અથવા દુઃખી થાય છે.

Exam Tip: When finding synonyms for emotional states, select the option that conveys a similar feeling.

Question 4. સૂનમૂન
(અ) આળસુ
(બ) એકાકી
(ક) બેકાર
Answer: (બ) એકાકી
In simple words: "સૂનમૂન" નો સાચો સમાનાર્થી શબ્દ "એકાકી" છે, જેનો અર્થ શાંત અને એકલવાયું થાય છે.

Exam Tip: Consider the primary meaning of the word in context, often referring to a quiet, deserted state.

Question 5. યુગલ
(અ) જોડી
(બ) યુવાન
(ક) ગભરુ
Answer: (અ) જોડી
In simple words: "યુગલ" નો સાચો સમાનાર્થી શબ્દ "જોડી" છે, જેનો અર્થ બે વસ્તુઓ કે વ્યક્તિઓનું જૂથ થાય છે.

Exam Tip: For words indicating quantity or grouping, select the option that defines that specific grouping.

2. સાચો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ શોધીને લખો:

Question 1. સગવડ
(અ) અગવડ
(બ) સરસ
(ક) વિરલ
Answer: (અ) અગવડ
In simple words: "સગવડ" નો વિરોધી શબ્દ "અગવડ" છે, જેનો અર્થ કોઈ અડચણ કે તકલીફ થાય છે.

Exam Tip: For antonyms, find the word that represents the opposite meaning.

Question 2. નિર્દોષ
(અ) હતાશ
(બ) આનંદ
(ક) દોષિત
Answer: (ક) દોષિત
In simple words: "નિર્દોષ" નો વિરોધી શબ્દ "દોષિત" છે, જેનો અર્થ ગુનેગાર કે જેના પર આરોપ હોય તેવો થાય છે.

Exam Tip: The opposite of "innocent" or "blameless" is "guilty" or "blameworthy."

3. આપેલા શબ્દોમાંથી સાચી જોડણી શોધીને લખો

Question 1.
(અ) પૂછડી
(બ) પૂંછડી<
(ક) પુંછડી
Answer: (બ) પૂંછડી
In simple words: સાચી જોડણીવાળો શબ્દ "પૂંછડી" છે, જે પ્રાણીના પૂંછને દર્શાવે છે.

Exam Tip: Practice common spellings, especially those with diacritics or nasal sounds.

Question 2.
(અ) ઋષિમુનિ
(બ) ઋષીમુનિ
(ક) ઋષીમુની
Answer: (અ) ઋષિમુનિ
In simple words: સાચી જોડણીવાળો શબ્દ "ઋષિમુનિ" છે, જે સંત-મુનિ માટે વપરાય છે.

Exam Tip: Pay attention to vowel length and the placement of 'ર' (ru) in compound words.

Question 3.
(અ) સુનમૂન
(બ) ઉદાસ
(ક) વીરલ
Answer: (અ) સુનમૂન
In simple words: સાચી જોડણીવાળો શબ્દ "સુનમૂન" છે, જેનો અર્થ શાંત અને એકલું થાય છે.

Exam Tip: Focus on the correct spelling of common descriptive words. Note that the options provided are not all variations of the same word, but the question implies finding the correctly spelled word *from a list of variations*, but in this case, it's just selecting the correct one among unrelated words. Assuming the question intended to ask for the correct spelling of 'સૂનમૂન' and presented it as option (અ).

4. લિંગ શબ્દ ઓળખાવોઃ

Question 1. પુંલ્લિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(અ) દરજીડો
(બ) ભીંત
(ક) છાપરું
Answer: (અ) દરજીડો
In simple words: આપેલી યાદીમાંથી "દરજીડો" શબ્દ પુલ્લિંગ છે.

Exam Tip: Identify the gender of nouns by applying them in sentences or using appropriate adjectives, often ending in -ડો for masculine in Gujarati.

Question 2. સ્ત્રીલિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(અ) ચબૂતરો
(બ) સવાર
(ક) બુલબુલ
Answer: (બ) સવાર
In simple words: આપેલી યાદીમાંથી "સવાર" શબ્દ સ્ત્રીલિંગ છે.

Exam Tip: For feminine nouns, look for common endings or usage patterns, like -વાર or other indicators.

Question 3. નપુંસકલિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(અ) પંખી
(બ) દાણો
(ક) પૂંછડી
Answer: (અ) પંખી
In simple words: આપેલી યાદીમાંથી "પંખી" શબ્દ નપુંસકલિંગ છે.

Exam Tip: Neuter nouns often refer to inanimate objects or collective terms and may have specific endings in Gujarati.

5. વચન બદલો:

Question 1. લોટો
(અ) લોટ
(બ) લોટા
(ક) લોટી
Answer: (બ) લોટા
In simple words: "લોટો" નું બહુવચન "લોટા" છે, જે એક કરતાં વધુ લોટા દર્શાવે છે.

Exam Tip: Understand common pluralization rules for Gujarati nouns, often involving a change in the last vowel.

Question 2. છાપરું
(અ) છાપરાં
(બ) છાપરુંઓ
(ક) છાપરીઓ
Answer: (અ) છાપરાં
In simple words: "છાપરું" નું બહુવચન "છાપરાં" છે, જે એક કરતાં વધુ છાપરાં દર્શાવે છે.

Exam Tip: Many neuter nouns in Gujarati form plurals by changing '-ઉં' to '-આં'.

Question 3. ચબૂતરો
(અ) ચબૂતારાઓ
(બ) ચબૂતરા
(ક) ચબૂતરી
Answer: (બ) ચબૂતરા
In simple words: "ચબૂતરો" નું બહુવચન "ચબૂતરા" છે, જે એક કરતાં વધુ ચબૂતરા દર્શાવે છે.

Exam Tip: Masculine nouns often change '-ઓ' to '-આ' for plural forms in Gujarati.

6. વિશેષણ શોધોઃ

Question 1. ત્યારે તો ધૂળિયા નેળિયામાં હુદહુદ ચણતાં હતાં.
Answer: ધૂળિયા
In simple words: આ વાક્યમાં "ધૂળિયા" શબ્દ વિશેષણ છે, જે નેળિયાની લાક્ષણિકતા વર્ણવે છે.

Exam Tip: An adjective describes a noun; look for words that qualify or specify other words in the sentence.

Question 2. એય હવે માંડ આઠ-દસના જૂથમાં જોવા મળે છે.
Answer: આઠ-દસ
In simple words: આ વાક્યમાં "આઠ-દસ" શબ્દ વિશેષણ છે, જે જૂથની સંખ્યા દર્શાવે છે.

Exam Tip: Numerical expressions used to describe quantity are also considered adjectives.

7. નીચેનાં વાક્યોને યોગ્ય સંયોજકથી જોડોઃ

Question 1. વૃદ્ધ વડીલો ગયા. ફળિયાં હવે પંખીઓથી છલકાતાં નથી.
Answer: વૃદ્ધ વડીલો ગયા એટલે ફળિયાં હવે પંખીઓથી છલકાતાં નથી.
In simple words: વૃદ્ધ વડીલો જતા રહ્યા, તેથી આંગણાં હવે પંખીઓથી ભરેલાં નથી.

Exam Tip: Use conjunctions like "એટલે" (therefore/so) to show a cause-and-effect relationship between two sentences.

Question 2. ખેતરોના ક્યારાઓમાં પાણી ફરે છે. થોડાં ઢેક અને બગલાં આવીને બેસે છે.
Answer: ખેતરોના ક્યારાઓમાં પાણી ફરે છે ત્યારે થોડાં ઢેક અને બગલાં આવીને બેસે છે.
In simple words: જ્યારે ખેતરના ક્યારામાં પાણી ફરે છે, ત્યારે થોડાં ઢેક અને બગલાં ત્યાં આવીને બેસે છે.

Exam Tip: Use conjunctions like "ત્યારે" (when) to link two events that happen concurrently or sequentially.

8. યોગ્ય વિરામચિહ્ન મૂકોઃ

Question 1. હું મને પૂછું છું ક્યાં છે મારો પંખીલોક
Answer: હું મને પૂછું છું – “ક્યાં છે મારો પંખીલોક?”
In simple words: યોગ્ય વિરામચિહ્નોનો ઉપયોગ કરીને, વાક્યને પ્રશ્નાર્થ અને અવતરણ ચિહ્નો સાથે "હું મને પૂછું છું – 'ક્યાં છે મારો પંખીલોક?'" તરીકે લખી શકાય.

Exam Tip: Remember to use a dash before direct speech and enclose the direct question within quotation marks, ending with a question mark inside the quotes.

9. સમાસ ઓળખાવો:

Question 1. સારસબેલડી
(અ) તત્પુરુષ
(બ) દ્વંદ્વ
(ક) કર્મધારય
Answer: (અ) તત્પુરુષ
In simple words: "સારસબેલડી" એ તત્પુરુષ સમાસનું ઉદાહરણ છે, જ્યાં બીજો પદ મુખ્ય હોય છે અને પદ વચ્ચે સંબંધ દર્શાવે છે.

Exam Tip: Identify Tatpurush Samas when the second word is dominant and the first word acts as a modifier, often indicating a relationship like "of," "for," "by."

Question 2. સાંજ-સવાર
(અ) તત્પુરુષ
(બ) દ્વંદ્વ
(ક) કર્મધારય
Answer: (બ) દ્વંદ્વ
In simple words: "સાંજ-સવાર" એ દ્વંદ્વ સમાસનું ઉદાહરણ છે, જ્યાં બંને પદ સમાન મહત્વ ધરાવે છે અને 'અને' અથવા 'કે' વડે જોડાઈ શકે છે.

Exam Tip: Dvandva Samas (Compound) involves two words of equal importance, often joined by 'and' or 'or' when expanded (e.g., Saanjh and Savaar).

Question 3. આઠ-દસ
(અ) તત્પુરુષ
(બ) દ્વંદ્વ
(ક) કર્મધારય
Answer: (બ) દ્વંદ્વ
In simple words: "આઠ-દસ" એ દ્વંદ્વ સમાસનું ઉદાહરણ છે, જ્યાં બંને સંખ્યાઓ સમાન મહત્વ ધરાવે છે અને 'અને' અથવા 'કે' વડે જોડાઈ શકે છે.

Exam Tip: Similar to "Saanj-Savaar", numerical ranges like "Aath-Das" (eight to ten) also fall under Dvandva Samas, signifying "eight or ten."

10. શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ આપો

Question 1. પંખીઓને દાણા ચણવાની જગ્યા
(અ) ખેતર
(બ) ખળું
(ક) ચબૂતરો
Answer: (ક) ચબૂતરો
In simple words: પંખીઓને દાણા ખવડાવવાની જગ્યાને "ચબૂતરો" કહેવાય છે.

Exam Tip: Identify the specific term that precisely describes the given phrase, in this case, a bird feeder or platform.

Question 2. છાપરાનો મોભાવાળો ભાગ
(અ) ટોચ
(બ) મોભારો
(ક) છત
Answer: (બ) મોભારો
In simple words: છાપરાના સૌથી ઊંચા કે મુખ્ય ભાગને "મોભારો" કહેવાય છે.

Exam Tip: Understand specialized architectural terms related to traditional Gujarati homes.

11. નીચેના રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ લખો:

Question 1. (1) લોટો ઢોળવા જવું
(2) મન ભરી દેવું
(3) સેલ્લારા લેવા
Answer:
(1) સંડાસ જવું
(2) આનંદ આપવો
(3) ફરવું, વિચરવું
In simple words: (1) "લોટો ઢોળવા જવું" એટલે શૌચાલય જવું. (2) "મન ભરી દેવું" એટલે કોઈને આનંદ આપવો. (3) "સેલ્લારા લેવા" એટલે આમતેમ ફરવું કે મુસાફરી કરવી.

Exam Tip: For idioms, understand their metaphorical meaning rather than a literal translation, as they represent common expressions.

પંખીલોક Summary in Gujarati

પંખલોડ પાઠ-પરિચય

મણિલાલ હરિદાસ પટેલ (જન્મ: 09-11-1949)

આ પૃથ્વી માત્ર મનુષ્યજાતની જ નથી. પશુ-પંખી અને વનસ્પતિ પણ આ પૃથ્વી પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે. પરંતુ આજના પ્રદૂષિત પર્યાવરણે પશુ-પંખી અને વનસ્પતિના અસ્તિત્વ પર માઠી અસર કરી છે. આ નિબંધમાં પંખીઓની અવદશાનો ચિતાર છે. પંખીઓની સંખ્યા દિવસે દિવસે ઘટતી જાય છે. પ્રસ્તુત નિબંધના લેખકને પંખીઓનો ગાઢ પરિચય છે, એ આ નિબંધમાં જોઈ શકાય છે. તેથી પંખીઓની અવદશાથી તે દુઃખી છે. તેમનું દુઃખ તેમના આ પ્રશ્નમાં વ્યક્ત થાય છે – “ક્યાં છે મારો પંખીલોક?'

આ નિબંધ દ્વારા લેખકનો સંદેશો છે કે પર્યાવરણ બચાવો.

The earth is not only for mankind. Animals, birds and plants also live on the earth. But the modern polluted environment has affected the existence of birds, animals and plants. In this essay, the sorry plight of the birds has been described. The number of birds is decreasing day by day. The writer of the essay has a close relation (intimacy) with the birds, and it is seen in this essay. So he is unhappy for the worse condition of the birds. Therefore, at the end of the essay, he asks himself, 'where is my birdfolk?'

The message of the essay is: 'Save Environment'

પંખીલોક શબ્દાર્થ (Meanings)

• સીમ – ખેતર કે ગામની હદ; boundary of the farm or village.
• ચબૂતરો – પક્ષીઓને દાણા ચણવાની જગ્યા; place where rain is kept to feed birds.
• મોભારો-છાપરાનો મોભવાળો ભાગ; high place of the shed.
• કરો – ભીંત; wall.
• બેઘર – ઘરવિહોણાં; homeless.
• ફળિયું -મહોલ્લો, શેરી; street.
• પડસાળ – ઘરનો આગળનો ભાગ, ઓસરી; verandah.
• બખોલ – છિદ્ર, કાણું; hole.
• નમણાં-નાજુક – આકર્ષક વળાંકવાળા – કોમળ; beautifully curved – tender, delicate.
• લોકાચાર – સામાજિક જીવનપ્રણાલી; ways of social life.
• કોહરામ – ધમાલ, અવાજ; noise. કણજી – એક જાતનું વૃક્ષ; one kind of tree.
• ભાળવા મળવું જોવા મળવું; can be seen.
• ગભરું – બીકણ, ડરપોક, ભોળું, નિર્દોષ; simplehearted, innocent.
• મન ભરી દેવું – આનંદ આપવો; to give pleasure.
• લોટો ઢોળવા જવું-સંડાસ જવું; to go for latrine.
• યુગલ – જોડી; couple.
• વિરલ – દુર્લભ; rare.
• મધુર – મીઠો; sweet.
• મહાકાવ્ય – કથાકાવ્ય; epic.
• યુગ – સમયના પાડેલા લાંબા ચોક્કસ વિભાગો; age.
• નિર્દોષ-દોષરહિત, નિરપરાધી; innocent, guiltless.
• લણણી – પાક કાપવો તે; reaping, harvesting.
• સેલ્લારા લેવા – ફરવું, વિચરવું; to wander.
• નેળિયું – સાંકડી ગલી; narrow path.
• વિલાયતી – (અહીં) રાસાયણિક; fertilizer.
• ઉદાસ – હતાશ; sad.
• “ખમૈયા” – થોભો; stop.