GSEB Class 9 Gujarati Lekhan Kaushalya ગદ્યાર્થગ્રહણગદ્યસમીક્ષા ગદ્યખંડ Solutions

GSEB Std 9 Gujarati Lekhan Kaushalya Gadhyarth Grahan Gadya Samiksha Gadya Khand

ગદ્યસમીક્ષા કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો:

• આપેલા ગદ્યખંડને ધ્યાનપૂર્વક વાંચો. એક વાર વાંચવાથી ન સમજાય તો તે ફરીથી વાંચો અને તેનો અર્થ બરાબર સમજી લો.
• પ્રશ્નોને ધ્યાનમાં રાખીને ગદ્યખંડને ફરીથી વાંચો.
• બધા પ્રશ્નોના ઉત્તર પહેલાં મનમાં ગોઠવી લો અને પછી એક-એક પ્રશ્નના મુદ્દાસર ઉત્તર લખો.
• દરેક પ્રશ્નનો ઉત્તર સરળ ભાષામાં લખો. ભૂલ રહી ન જાય તે માટે તેને ફરીથી વાંચી લો.
• ગદ્યખંડના ભાવને સ્પષ્ટ કરે તેવું શીર્ષક આપો.

પ્રશ્ન. નીચેનો દરેક ગદ્યખંડ વાંચી, તેની નીચે આપેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો:

(1) અભ્યાસનું મહત્ત્વ આપણા દેશમાં બહુ લાંબા કાળથી સમજાયેલું છે, પણ અભ્યાસ સાથે બીજી કેટલીક બાબતો પર ધ્યાન ગયું નથી. અભ્યાસ વિના સંસ્કાર દઢ થતા નથી એ જણાયું એટલે ગમે તે રીતે આપણે અભ્યાસ કરાવવા મથીએ છીએ. દરેક ક્રિયા ત્રણ રીતે કરી શકાય છે. ભયથી, લાલચથી કે પ્રેમથી. ભયથી અને લાલચથી પણ સંસ્કાર પાડી શકાય છે. એમાં અભ્યાસ કરનારની વિવેકબુદ્ધિને ખીલવવી નથી પડતી. સરકસના મૅનેજરો જનાવરોને ભયથી જ કેળવે છે. શાળામાં શિક્ષકો પણ એ જ રીત અજમાવે છે. ઘણા ધર્મગુરુઓ પણ ભય કે આશા બતાવીને સારી ટેવો પાડવાનો પ્રયત્ન કરે છે. પણ આ રીતે પાડેલી ટેવોમાંથી જ્યારે વિશ્વાસ ઊઠી જાય, ત્યારે સૈકાની ટેવો પણ થોડા જ સમયમાં નાશ પામે છે. – કિશોરલાલ મશરૂવાલા

પ્રશ્નો:

Question 1. આપણે અભ્યાસનું મહત્ત્વ શા માટે સ્વીકારીએ છીએ?
Answer: વિદ્યાભ્યાસ વિના સારા ગુણ દૃઢ થતા નથી, તેથી આપણે ભણતરનું મહત્વ સ્વીકારીએ છીએ.

Exam Tip: પ્રશ્નોના ઉત્તર ગદ્યખંડમાંથી સીધા જ શોધીને લખવાનો પ્રયત્ન કરો. વાક્યરચના અને ભાષાની શુદ્ધતાનું ધ્યાન રાખો.

Question 2. દરેક ક્રિયા કઈ ત્રણ રીતે કરી શકાય છે?
Answer: પ્રત્યેક કામ આ ત્રણ પ્રકારે કરી શકાય છે: ડરથી, લોભથી કે સ્નેહથી.

Exam Tip: ગદ્યખંડમાં સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખિત મુખ્ય મુદ્દાઓને ઓળખો અને તેમને સંક્ષિપ્તમાં રજૂ કરો.

Question 3. કઈ રીતોમાં અભ્યાસ કરવાની વિવેકબુદ્ધિને ખીલવવી છે નથી પડતી?
Answer: ડર અને લોભથી સંસ્કાર આપવાની પદ્ધતિઓમાં ભણતર મેળવનારની સમજણશક્તિને વિકસાવવાની જરૂર નથી રહેતી.

Exam Tip: ગદ્યખંડમાં આપેલી વિગતને સમજીને, તેને પોતાના શબ્દોમાં સરળ રીતે વ્યક્ત કરો.

Question 4. ભયથી કે લાલચથી પડેલી ટેવો ક્યારે નાશ પામે છે?
Answer: ડર અથવા લોભથી બંધાયેલી આદતોમાંથી જ્યારે ભરોસો જતો રહે છે, ત્યારે તે ખતમ થઈ જાય છે.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં પૂછાયેલા ચોક્કસ કારણ અથવા પરિણામને ઓળખો અને તેને સીધો ઉત્તર આપો.

(2) હવાનું પ્રદૂષણ, પાણીનું પ્રદૂષણ તેમ અવાજનું પ્રદૂષણ પણ જાય છે. આ એક ચિંતાનો વિષય છે. ઘરમાં, શાળામાં, સભામાં કે રમતના મેદાન પર મોટેથી વાતો કરવી એ ટેવ છે. એવી જ રીતે રેડિયો કે ટેલિવિઝનનો અવાજ મોટો રાખવો શિષ્ટાચારની વિરુદ્ધ છે. નવરાત્રિ કે લગ્નપ્રસંગે રાતે મોડે સુધી કાનના પડદા તોડી નાખે એવો લાઉડસ્પીકરનો અવાજ રાખવો એ સામાજિક દૂષણ છે. અવાજનું પ્રદૂષણ ઘટાડવું એ શું આપણા હાથની વાત નથી? આવો, આપણે સાથે મળી અવાજનું પ્રદૂષણ ઘટાડવાનો સંકલ્પ કરીએ. = આપણે ઘર, શાળા, સભા કે મેદાન પર શાંતિ જાળવીશું. રેડિયો અને ટેલિવિઝનનો અવાજ બહુ ધીમો રાખીશું. નવરાત્રિ કે લગ્ન જેવા પ્રસંગે : લાઉડસ્પીકરનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરીશું.

પ્રશ્નો:

Question 1. આપણા સૌ માટે ચિંતાનું કયું કારણ છે?
Answer: હવાની ગંદકી, જળની ગંદકી અને ઘોંઘાટની ગંદકી દરરોજ વધતી રહે છે, જે આપણા બધા માટે ચિંતાનો વિષય છે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ વસ્તુનું કારણ પૂછવામાં આવે, ત્યારે ગદ્યખંડમાંથી સીધા કારણભૂત તત્વોને શોધો.

Question 2. કયા પ્રસંગોએ રાતે મોડા સુધી લાઉડસ્પીકરનો ઉપયોગ થાય છે?
Answer: નવરાત્રી કે વિવાહ જેવા અવસરોએ રાત્રે મોડે સુધી મોટેથી લાઉડસ્પીકરનો ઉપયોગ કરાય છે.

Exam Tip: ચોક્કસ ઘટનાઓ અથવા પ્રસંગોનો ઉલ્લેખ કરતી વખતે ગદ્યખંડમાં દર્શાવેલા સમય અને સ્થળને ધ્યાનમાં રાખો.

Question 3. શું કરવું શિષ્ટાચારની વિરુદ્ધ છે?
Answer: રેડિયો અથવા ટીવીનો અવાજ ઊંચો રાખવો એ સભ્યતા વિરુદ્ધ ગણાય છે.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં વર્ણવેલા વર્તનને ઓળખો અને તે શિષ્ટાચારના નિયમોનું પાલન કરે છે કે નહીં તે ગદ્યખંડમાંથી તારવો.

Question 4. અવાજનું પ્રદૂષણ ઘટાડવા આપણે કયો સંકલ્પ કરીશું?
Answer: ઘોંઘાટની ગંદકી ઓછી કરવા માટે આપણે નિશ્ચય કરીશું કે આપણે ઘરમાં, શાળામાં, સભાઓમાં કે રમતગમતના મેદાનમાં શાંતિ બનાવી રાખીશું. રેડિયો અને ટેલિવિઝનનો અવાજ ખૂબ ધીમો રાખીશું. નવરાત્રી કે લગ્ન જેવા ખાસ કાર્યક્રમોમાં લાઉડસ્પીકરનો નિયંત્રિત ઉપયોગ કરીશું.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ ઉપાય અથવા સંકલ્પ પૂછવામાં આવે, ત્યારે ગદ્યખંડમાં દર્શાવેલા સૂચનોને વિગતવાર લખો.