Official GSEB Solutions for Class 8 Social Science: Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા
Explore reliable textbook solutions for Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા tailored for Class 8 learners. Utilizing these Social Science answers ensures thorough preparation and strengthens foundational knowledge before final GSEB evaluations.
Chapter-wise Solutions for Social Science: Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા
Access the complete solution PDF for Class 8 Social Science below. Regular practice with these targeted textbook answers builds familiarity with standard question patterns and helps secure higher marks in final school evaluations.
1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો:
Question 1. સામાજિક ન્યાય એટલે શું?
Answer: 'સામાજિક ન્યાય' શબ્દોમાં 'સામાજિક' શબ્દ સમાજમાં વસતા બધા લોકો માટે છે; જ્યારે 'ન્યાય' શબ્દ વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને બીજા હક્કો સાથે જોડાયેલો છે. સમાજના તમામ લોકોને ધર્મ, જ્ઞાતિ, જાતિ, લિંગ કે વંશના કોઈ પણ ભેદભાવ વગર તેમના વ્યક્તિત્વનો સંપૂર્ણ વિકાસ મળે તે માટે તેમને સ્વતંત્રતા અને સમાનતા પ્રાપ્ત થાય, તેમજ તેમના વ્યક્તિગત હક્કોનું રક્ષણ થાય ત્યારે તેમને સામાજિક ન્યાય મળ્યો છે એમ કહેવાય.
In simple words: 'સામાજિક ન્યાય' એટલે સમાજમાં રહેતા દરેક વ્યક્તિને સમાન અધિકારો અને સ્વતંત્રતા મળે. કોઈ પણ ભેદભાવ વિના દરેક વ્યક્તિને સંપૂર્ણ વિકાસ કરવાની અને પોતાના હક્કોની સુરક્ષા મેળવવાની તક મળે, તેને સામાજિક ન્યાય કહેવાય.
Exam Tip: સામાજિક ન્યાયની વ્યાખ્યા લખતી વખતે, 'સામાજિક' અને 'ન્યાય' શબ્દોના અલગ-અલગ અર્થો સ્પષ્ટ કરવા જરૂરી છે.
Question 2. સામાજિક અસમાનતાની પરિસ્થિતિ એટલે શું?
Answer: જ્યારે સમાજની તમામ વ્યક્તિઓને તેમના વ્યક્તિત્વના વિકાસ માટે સમાન હક્કો અને તકો મળતી નથી, ત્યારે ઊભી થતી આ સ્થિતિને સામાજિક અસમાનતાની પરિસ્થિતિ કહેવાય.
In simple words: સામાજિક અસમાનતા એટલે એવી સ્થિતિ જ્યાં સમાજના બધા લોકોને આગળ વધવા માટે એકસરખા હક્કો અને તકો પ્રાપ્ત થતી નથી.
Exam Tip: સામાજિક અસમાનતાનો અર્થ સમજાવતી વખતે 'સમાન અધિકારો અને તકોના અભાવ' પર ભાર મૂકવો.
Question 3. વ્યક્તિને માનવ અધિકારો કઈ રીતે ઉપયોગી છે?
Answer: માનવ અધિકારો એ નાગરિકતાની એક જરૂરી વિશેષતા છે. તે દરેક મનુષ્યને જન્મથી પ્રાપ્ત થાય છે. તે વ્યક્તિના મૂળભૂત હક્કો ગણાય છે. વ્યક્તિને સમાજમાં આદરભર્યું જીવન જીવવા માટે માનવ અધિકારો ઘણા મહત્વના છે. જ્યારે માનવ અધિકારો મળે છે, ત્યારે દરેક વ્યક્તિ ધર્મ, ભાષા, જાતિ કે રાષ્ટ્રીયતાના ભેદભાવ વિના આદરભર્યું જીવન જીવી શકે છે. કોઈ પણ સામાન્ય વ્યક્તિ માનવ અધિકારો વગર પોતાનો શ્રેષ્ઠ વિકાસ કરી શકતો નથી. આ રીતે, માનવ અધિકારો વ્યક્તિ માટે ઘણા ઉપયોગી છે.
In simple words: માનવ અધિકારો દરેક વ્યક્તિ માટે જરૂરી છે કારણ કે તે જન્મથી જ મળે છે. આ હક્કો વ્યક્તિને સમાજમાં સન્માનભેર જીવવા, ભેદભાવ વગર વિકાસ કરવા અને પોતાનું શ્રેષ્ઠ જીવન બનાવવા માટે મદદ કરે છે.
Exam Tip: માનવ અધિકારોના મહત્વને સમજાવતી વખતે, તેની 'જન્મજાત પ્રકૃતિ' અને 'ગૌરવપૂર્ણ જીવન' સાથેના તેના સંબંધ પર ધ્યાન આપો.
2. નીચેના પ્રશ્નોના મુદ્દાસર ઉત્તર આપો:
Question 1. સામાજિક અસમાનતાની આર્થિક સ્થિતિ પર કેવી અસરો થાય છે?
Answer: સામાજિક અસમાનતાની વ્યક્તિની આર્થિક સ્થિતિ પર આ પ્રમાણેની અસરો થાય છે:
- ઓછી કમાણી કરતા ગરીબ લોકો અને પછાત વર્ગો આગળ વધી ન શકે તેવી સ્થિતિમાં રહી જાય છે.
- તેમની પાસે વિકાસ માટેની સવલતો ઉપલબ્ધ હોતી નથી.
- તેઓ અન્યાયનો સામનો કરવાની શક્તિ રાખતા નથી.
- તેઓ શોષણનો ભોગ બને છે અને તેમને પૂરતું મળતું નથી.
- તેઓ પેઢી દર પેઢી ગરીબાઈમાં જ રહે છે.
- તેમને દિવસમાં બે વાર પૂરતું ભોજન પણ પ્રાપ્ત થતું નથી. તેમની પાસે રહેવા માટે પૂરતી ખુલ્લી જગ્યા પણ ઉપલબ્ધ હોતી નથી.
- તેમને અસ્વચ્છ વિસ્તારોમાં વસવાટ કરવો પડે છે.
- તેઓ ઘણા નાના-મોટા રોગોથી પરેશાન રહે છે.
- તેમના બાળકોને ભણવાની ઉંમરે કામ કરવું પડે છે.
- તેમને પૌષ્ટિક આહાર પ્રાપ્ત થતો નથી. તેથી તેઓ શારીરિક રીતે નબળા રહે છે.
In simple words: સામાજિક અસમાનતાને કારણે ગરીબ લોકો આગળ વધી શકતા નથી, શોષણનો ભોગ બને છે અને પેઢી દર પેઢી ગરીબાઈમાં રહે છે. તેમને પૂરતું ભોજન, રહેવાની જગ્યા અને શિક્ષણ જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓ પણ મળતી નથી.
Exam Tip: આર્થિક અસમાનતાની અસરો વર્ણવતી વખતે, ગરીબી, શોષણ, શિક્ષણનો અભાવ અને સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓ શામેલ કરો.
Question 2. બાળ અધિકાર એટલે શું? બાળકોને કયા કયા બાળ અધિકારો મળે છે?
Answer: બાળકોના સંપૂર્ણ વિકાસ માટે જે હક્કો તેમને મળે છે, તેને 'બાળ અધિકાર' કહેવાય છે. બાળકો આપણા દેશના ભવિષ્યના નાગરિકો છે. તેઓ રાષ્ટ્રની મૂલ્યવાન સંપત્તિ છે. જો બાળકો ભણેલા અને સંસ્કારી હશે તો તેઓ સારા નાગરિકો બની પરિવાર, સમાજ અને દેશના વિકાસમાં પોતાની ક્ષમતા મુજબ મદદ કરી શકશે. આવા નાગરિકો દેશ માટે આશીર્વાદરૂપ અને ફાયદાકારક બની શકે છે. બાળકોની શારીરિક, માનસિક અને બૌદ્ધિક શક્તિઓનો વિકાસ થાય અને તેમને સ્વસ્થ તેમજ જવાબદાર નાગરિકો બનાવવા માટે બાળ અધિકારો તેમને રક્ષણ આપે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (United Nations – UN) દ્વારા તેમના ‘અધિકારોના ઘોષણા પત્ર’માં (ચાર્ટર ઑફ રાઇટ્સ) બાળકોના જીવનના વિકાસ અને સુખાકારી માટે બાળ અધિકારો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, જે આ પ્રમાણે છે:
- જાતિ, રંગ, લિંગ, ભાષા, ધર્મ કે રાષ્ટ્રીયતાના કોઈ પણ ભેદભાવ વગર દરેક બાળકને જીવવાનો જન્મથી જ મળતો અધિકાર છે.
- માતાપિતા દ્વારા બાળકોનું બરાબર પાલનપોષણ થાય તેવો દરેક બાળકને હક્ક છે.
- પોતાના વ્યક્તિત્વનો વિકાસ કરી શકે તે માટે દરેક બાળકને ભણવાનો મૂળભૂત હક્ક છે.
- દરેક બાળકને તેની ઉંમર પ્રમાણે રમતો અને મનોરંજનની પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લઈને સ્વસ્થ, તંદુરસ્ત અને ખુશહાલ જીવન જીવવાનો હક્ક છે.
- દરેક બાળકને પોતાની ઈચ્છા મુજબ ધર્મ પાળવાનો અને પોતાના સમુદાયમાં રહી પોતાની સંસ્કૃતિ સાચવવાનો હક્ક છે.
- દરેક બાળકને પોતાના વિચારો રજૂ કરવાનો હક્ક છે.
- દરેક બાળકને શારીરિક કે માનસિક શોષણ, હિંસા અને ત્રાસ સામે રક્ષણ અને સુરક્ષા મેળવવાનો હક્ક છે.
- દરેક બાળકને સામાજિક સુરક્ષાથી સામાજિક વિકાસ સાધીને સારું જીવન જીવવાનો હક્ક છે.
In simple words: બાળ અધિકાર એટલે બાળકોના સંપૂર્ણ વિકાસ માટે મળતા હક્કો. આ હક્કો તેમને સુરક્ષિત રાખે છે અને તેમને ભણવા, રમવા, સ્વસ્થ રહેવા, અને ભેદભાવ વગર જીવવાની તક આપે છે જેથી તેઓ સારા નાગરિક બની શકે.
Exam Tip: બાળ અધિકારોની યાદી આપતી વખતે, દરેક અધિકારના મુખ્ય પાસાને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો અને 'જીવન', 'પાલનપોષણ', 'શિક્ષણ', 'રમતગમત', 'ધર્મ', 'અભિવ્યક્તિ', 'શોષણ સામે રક્ષણ' અને 'સામાજિક સુરક્ષા' જેવા કીવર્ડ્સનો ઉપયોગ કરો.
3. વિચારો અને લખો:
Question 1. સામાજિક કુરિવાજોથી સમાજમાં કઈ રીતે અસમાનતા ઊભી થાય, કોઈ એક ઉદાહરણ આપી સમજાવો.
Answer: સમાજની અમુક જ્ઞાતિઓમાં, પરિવારમાં કોઈ સગાંના મૃત્યુ પછી બારમા દિવસે ભોજન સમારંભ રાખવાનો ખરાબ રિવાજ જોવા મળે છે. કુટુંબની આર્થિક પરિસ્થિતિ સારી ન હોવા છતાં, પરિવારના સભ્યો ગામના શાહુકાર પાસેથી વ્યાજે પૈસા લઈને, જ્ઞાતિના રિવાજ પ્રમાણે મોટો ભોજન સમારંભ ગોઠવી પૈસાનો બગાડ કરતા હોય છે. આ ખરાબ રિવાજને કારણે દેવામાં ડૂબેલા પરિવારો કાયમી ગરીબાઈમાં જ રહે છે. પરિણામે તેઓ પોતાના પછી આવનારી પેઢીને પણ ગરીબાઈની ભેટ આપતા જાય છે. આ રીતે, પેઢી દર પેઢી ગરીબાઈમાં રહેલી જ્ઞાતિઓ આર્થિક અસમાનતાનું એક ઉદાહરણ બને છે.
In simple words: સામાજિક કુરિવાજો જેમ કે મૃત્યુ પછી મોટો ભોજન સમારંભ કરવાથી લોકો દેવાદાર બને છે. ગરીબીમાંથી બહાર આવી શકતા નથી અને આર્થિક રીતે અસમાન રહે છે.
Exam Tip: સામાજિક કુરિવાજોથી અસમાનતા કેવી રીતે સર્જાય છે તે સમજાવવા માટે, સ્પષ્ટ ઉદાહરણ આપો અને તેની આર્થિક અને સામાજિક અસરોને જોડો.
Question 2. ચૌદ વર્ષની ઉંમરના બાળકને રેસ્ટોરન્ટમાં કામ આપવું યોગ્ય ગણાય? શા માટે?
Answer: ચૌદ (14) વર્ષના બાળકને રેસ્ટોરન્ટમાં કામ આપવું યોગ્ય નથી. ભારતના બંધારણમાં બાળકોની સુરક્ષા અને વિકાસ માટે જે નિયમો બનાવ્યા છે, તે મુજબ 14 કે તેથી ઓછી ઉંમરના કોઈ પણ બાળકને જોખમી જગ્યાએ કામ પર રાખી શકાતા નથી. આ નિયમ તોડવા બદલ, નોકરી આપનાર વિરુદ્ધ કાયદેસરની કાર્યવાહી કરીને સજા કરાવી શકાય છે. ચૌદ (14) વર્ષના બાળકને રેસ્ટોરન્ટમાં કામ પર રાખવાથી તેનું શોષણ થયું ગણાય છે. 14 વર્ષની ઉંમર સુધીના તમામ બાળકોને પ્રાથમિક શિક્ષણ મેળવવાનો હક્ક છે, તેથી 14 વર્ષના બાળકને કામ પર રાખીને તેને શિક્ષણના હક્કથી દૂર કરી શકાતો નથી.
In simple words: 14 વર્ષના બાળકને રેસ્ટોરન્ટમાં કામ આપવું યોગ્ય નથી. કારણ કે ભારતીય કાયદા મુજબ 14 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને જોખમી કામ પર રાખી શકાતા નથી, અને તેમને શિક્ષણ મેળવવાનો હક્ક છે.
Exam Tip: બાળ મજૂરી સંબંધિત પ્રશ્નોના જવાબ આપતી વખતે, બંધારણીય જોગવાઈઓ અને બાળકના શિક્ષણના અધિકાર પર ભાર મૂકો.
Question 3. શિક્ષણથી વંચિત રહેનાર વ્યક્તિને કેવી કેવી સમસ્યાઓ નડતી હશે?
Answer: શિક્ષણથી વંચિત રહેતી નિરક્ષર વ્યક્તિને નીચે મુજબની મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે:
- ભણેલી ન હોય તેવી વ્યક્તિને સારા પગારવાળી નોકરી મળતી નથી. તેમને ગુજરાન ચલાવવા માટે શરીરથી મહેનતવાળું કામ કરવું પડે છે. આ કારણે તેમને આખી જીંદગી પૈસાની તંગીમાં, કોઈ સુખ-સગવડ વગરનું જીવન જીવવું પડે છે.
- તેમને છેતરપિંડીનો ભોગ બનવું પડે છે.
- પ્રવાસ કરવામાં મુશ્કેલીઓનો અનુભવ કરવો પડે છે.
- સામાજિક ખરાબ રિવાજો અને અન્યાયનો ભોગ બનવું પડે છે.
- રોજિંદા જીવનમાં જરૂરી નિયમો અને કાયદાઓની જાણકારી ન હોવાથી, જો તેઓ કાયદાનો ભંગ કરે તો તેમને સજા કે દંડમાંથી છૂટકારો મળતો નથી.
- સામાન્ય નાગરિકોની જેમ જીવન જીવી શકતા નથી.
- ભણેલા ન હોય તેવા વ્યક્તિઓ સમાજમાંથી મળતા ફાયદાઓથી દૂર રહી જાય છે.
In simple words: શિક્ષણ ન મળવાથી વ્યક્તિને સારી નોકરી નથી મળતી, છેતરપિંડીનો ભોગ બને છે, મુસાફરીમાં તકલીફ પડે છે, અને સમાજના કાયદા કે નિયમોની જાણકારી ન હોવાથી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.
Exam Tip: શિક્ષણના અભાવને કારણે થતી સમસ્યાઓની યાદી આપતી વખતે, આર્થિક, સામાજિક અને કાનૂની પાસાંઓનો સમાવેશ કરો.
Free study material for Social Science
GSEB Solutions for Class 8 Social Science Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા
Chapter Exercise Answers for Class 8 Social Science
Review comprehensive exercise answers for Class 8 Social Science Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા. Fully updated to match current GSEB syllabus guidelines, these textbook solutions help students verify their work and maintain accurate study notes.
Detailed Answer Guides for Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા
Beyond providing final answers, these guides offer step-by-step breakdowns for complex queries in the Class 8 Social Science module. This approach helps students balance theoretical depth with practical problem-solving skills required for GSEB exams.
Complete Preparation Kit for Class 8 Exams
Consistent practice with these solution guides cultivates faster problem-solving habits and clearer logical structuring. For a complete preparation experience, pair these textbook answers with our dedicated revision notes and sample papers for Class 8 Social Science.
FAQs
The complete and updated GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 8 Social Science are as per latest GSEB curriculum.
Yes, our experts have revised the GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Social Science concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using GSEB language because GSEB marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 8 Social Science. You can access GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 18 સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા in printable PDF format for offline study on any device.