GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 17 ન્યાયતંત્ર

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક વાક્યમાં આપો:

Question 1. ફોજદારી દાવામાં કઈ બાબતોનો સમાવેશ કરી શકાય?
Answer: ફોજદારી દાવામાં ચોરી, લૂંટફાટ, ખૂન, મારામારી વગેરેના કેસોનો સમાવેશ થાય છે.
In simple words: ચોરી, લૂંટ, હત્યા અને મારામારી જેવા ગુના ફોજદારી કેસોમાં આવે છે.

Exam Tip: યાદ રાખો કે ફોજદારી કેસોમાં હિંસક ગુનાઓ અને ગુનાહિત કાર્યોનો સમાવેશ થાય છે.

Question 2. સેશન્સ ન્યાયાધીશ કોને કહેવાય?
Answer: જિલ્લા અદાલતમાં જ્યારે કોઈ ન્યાયાધીશ ફોજદારી કેસોની સુનાવણી કરે છે, ત્યારે તેમને 'સેશન્સ ન્યાયાધીશ' કહેવાય છે.
In simple words: જિલ્લા કોર્ટમાં ફોજદારી કેસો જોતા જજને સેશન્સ ન્યાયાધીશ કહેવાય.

Exam Tip: સેશન્સ ન્યાયાધીશ ખાસ કરીને ગંભીર ગુનાહિત કેસોની સુનાવણી કરે છે.

Question 3. આપણા દેશની બધી અદાલતોમાં કઈ અદાલતનું સ્થાન સૌથી ઊંચું છે?
Answer: આપણા દેશની બધી કોર્ટમાં ‘સર્વોચ્ચ અદાલતનું’ સ્થાન સૌથી ઊંચું છે.
In simple words: ભારતમાં, સર્વોચ્ચ અદાલત સૌથી ઉચ્ચ ન્યાયાલય છે.

Exam Tip: સર્વોચ્ચ અદાલત દેશની સર્વોચ્ચ ન્યાયિક સંસ્થા છે અને તેના નિર્ણયો અંતિમ ગણાય છે.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપોઃ

Question 1. વડી અદાલતની સત્તા અને કાર્યો વિશે નોંધ લખો.
Answer: વડી અદાલતની સત્તા અને કાર્યો – કાર્યક્ષેત્રને – અધિકારક્ષેત્રને ત્રણ વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે:
1. મૂળ અધિકારક્ષેત્ર,
2. વિવાદી અધિકારક્ષેત્ર અને
3. વહીવટી અધિકારક્ષેત્ર.
વડી અદાલતની અન્ય સત્તાઓ અને કાર્યો:

• વડી અદાલત દીવાની, ફોજદારી અને મહેસૂલી સંબંધિત દાવાઓ સાંભળીને ન્યાય આપે છે.
• બંધારણની કલમ-226 અનુસાર રાજ્યના સંદર્ભમાં મૂળભૂત હકોના રક્ષણ માટે વડી અદાલત આદેશો – હુકમો જારી કરે છે.
• તે તેના નિયંત્રણ હેઠળની-તાબાની અદાલતોએ આપેલા નિર્ણયો સામેની અપીલોની સુનાવણી કરીને ચુકાદા આપે છે.
• તે તેના તાબા હેઠળની રાજ્યની બધી અદાલતો પાસેથી કેસ પેપર્સ કે રિપોર્ટ મંગાવી શકે છે.
• તે તેના તાબા હેઠળની અદાલતોના કામકાજ અને વ્યવહાર માટે સામાન્ય નિયમો બનાવીને તેમને આપે છે.
• તાબાની અદાલતોએ તેમના હિસાબો અને નોંધો કેવી રીતે રાખવી તેની તે માર્ગદર્શન આપે છે.
• તે રાજ્યપાલને કાનૂની બાબતોમાં સલાહ પણ આપી શકે છે.

Exam Tip: વડી અદાલતના કાર્યોનું વર્ણન કરતી વખતે, તેના ત્રણ મુખ્ય ક્ષેત્રો (મૂળ, વિવાદી, વહીવટી) સ્પષ્ટપણે દર્શાવો અને દરેક કાર્યનો સંક્ષિપ્તમાં ઉલ્લેખ કરો.

Question 2. લોકઅદાલતના ફાયદા જણાવો.
Answer: લોકઅદાલતના મુખ્ય લાભો નીચે મુજબ છે:

• લોકઅદાલતના માધ્યમથી ત્યાં જ બંને પક્ષો વચ્ચે શાંતિપૂર્ણ, સુખદ અને કાયમી સમજૂતી થાય છે.
• લોકોના અને કોર્ટ-કચેરીના સમય અને પૈસા બચે છે.
• ઘણા વર્ષોથી વિલંબમાં પડેલા કેસોનો ઓછા ખર્ચે અને ઝડપથી નિકાલ થાય છે.
• લોકોને કાયદાકીય ગૂંચવણોથી બચાવી શકાય છે.
• સમાજના ગરીબ અને શોષિત લોકોને સહેલાઈથી, ઝડપી અને સસ્તો ન્યાય મળે છે.
• લોકઅદાલતના નિર્ણયોને કાયદાકીય પીઠબળ મળેલું છે.

Exam Tip: લોકઅદાલતના ફાયદાઓને યાદ કરતી વખતે, 'ઝડપી ન્યાય', 'ઓછો ખર્ચ', 'સમયની બચત' અને 'કાયદાકીય માન્યતા' જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

3. યોગ્ય શબ્દો વડે નીચેના વિધાનોની ખાલી જગ્યાઓ પૂરો :

Question 1. ન્યાયની દેવીએ પોતાના હાથમાં ____________ અને ____________ ધારણ કરેલ છે.
Answer: ત્રાજવું, તલવાર
In simple words: ન્યાયની દેવી હાથમાં ત્રાજવું અને તલવાર રાખે છે.

Exam Tip: ન્યાયની દેવીના પ્રતીકો – ત્રાજવું ન્યાય અને સંતુલન દર્શાવે છે, જ્યારે તલવાર ન્યાયિક નિર્ણય લેવાની સત્તા અને દંડ શક્તિ સૂચવે છે.

Question 2. વડી અદાલતના ચુકાદા સામે ____________ અદાલતમાં અપીલ કરી શકાય છે.
Answer: સર્વોચ્ચ
In simple words: હાઈકોર્ટના ચુકાદા સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરી શકાય છે.

Exam Tip: ભારતીય ન્યાય પ્રણાલીમાં, વડી અદાલત પછી અપીલ માટે સર્વોચ્ચ અદાલત અંતિમ વિકલ્પ છે.

Question ૩. ગુજરાત રાજ્યની વડી અદાલત ____________ શહેરમાં છે.
Answer: અમદાવાદ
In simple words: ગુજરાતની હાઈકોર્ટ અમદાવાદ શહેરમાં આવેલી છે.

Exam Tip: રાજ્યની વડી અદાલતનું સ્થાન યાદ રાખવું મહત્વપૂર્ણ છે.

Question 4. આપણા દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત ____________ શહેરમાં છે.
Answer: દિલ્લી
In simple words: ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત દિલ્લી શહેરમાં આવેલી છે.

Exam Tip: ભારતના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનું સ્થાન નવી દિલ્હી છે.