GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 14 આપત્તિ-વ્યવસ્થાપન

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો:

Question 1. કુદરતી આપત્તિ કોને કહેવાય?
Answer: જે આપત્તિ માટે કુદરતી શક્તિઓ કે સંજોગો કારણભૂત હોય, તેને 'કુદરતી આપત્તિ' કહેવાય છે. આવી ઘટનાઓ માનવીય હસ્તક્ષેપ વગર કુદરતી રીતે જ થાય છે.
In simple words: જે ઘટનાઓ કુદરતી બળો કે સંજોગોથી થાય છે, તેને 'કુદરતી આપત્તિ' કહેવાય છે.

Exam Tip: કુદરતી આપત્તિની વ્યાખ્યામાં 'કુદરતી બળો' અથવા 'સંજોગો' અને 'માનવીય હસ્તક્ષેપ વગર' જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરવાથી સચોટ જવાબ મળે છે.

Question 2. આગાહી કરી શકાય એવી કુદરતી આપત્તિઓ કઈ કઈ છે?
Answer: આગાહી કરી શકાય તેવી કુદરતી આપત્તિઓ નીચે મુજબ છે:
(i) પૂર
(ii) વાવાઝોડું
(iii) સુનામી
(iv) તીડ પ્રકોપ
(v) મહામારી
In simple words: જે કુદરતી આપત્તિઓ વિશે પહેલાથી ખબર પડી શકે, તેમાં પૂર, વાવાઝોડું, સુનામી, તીડનો હુમલો અને રોગચાળોનો સમાવેશ થાય છે.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં યાદી બનાવતી વખતે દરેક મુદ્દો સ્પષ્ટપણે અને ક્રમબદ્ધ રીતે લખવો.

Question 3. આગાહી ન કરી શકાય એવી કુદરતી આપત્તિઓ કઈ કઈ છે?
Answer: આગાહી ન કરી શકાય તેવી કુદરતી આપત્તિઓ આ મુજબ છે:
(i) ભૂકંપ
(ii) જ્વાળામુખી
(iii) દાવાનળ
(iv) ભૂસ્ખલન
In simple words: જે કુદરતી આપત્તિઓ વિશે અગાઉથી જાણી શકાતું નથી, તેમાં ભૂકંપ, જ્વાળામુખી, જંગલની આગ અને જમીન ધસી પડવી જેવી ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે.

Exam Tip: આગાહી ન કરી શકાય તેવી આપત્તિઓ યાદ કરતી વખતે તેમના અચાનક આવવાના સ્વભાવને ધ્યાનમાં રાખો.

Question 4. માનવસર્જિત આપત્તિ કઈ કઈ છે?
Answer: માનવસર્જિત આપત્તિઓ નીચે પ્રમાણે છે:
(i) આગ
(ii) હુલ્લડ
(iii) બૉમ્બ વિસ્ફોટ
(iv) ઔદ્યોગિક અકસ્માત
In simple words: માણસો દ્વારા થતી આપત્તિઓમાં આગ, હુલ્લડ, બૉમ્બ વિસ્ફોટ અને ઉદ્યોગના અકસ્માતોનો સમાવેશ થાય છે.

Exam Tip: માનવસર્જિત આપત્તિઓ મનુષ્યની પ્રવૃત્તિઓ અથવા ભૂલોને કારણે થાય છે, આ તફાવત યાદ રાખવો.

Question 5. દાવાનળ કોને કહેવાય?
Answer: જંગલો કે ઘાસભૂમિના વિસ્તારોમાં ફેલાતી ભયાનક અને વિનાશકારી આગને 'દાવાનળ' કહેવામાં આવે છે. આ એક કુદરતી આપત્તિ છે જે પર્યાવરણને મોટું નુકસાન પહોંચાડે છે.
In simple words: જંગલો કે ઘાસના વિસ્તારોમાં મોટી અને વિનાશકારી આગ લાગે ત્યારે તેને દાવાનળ કહેવાય છે.

Exam Tip: દાવાનળની વ્યાખ્યા આપતી વખતે 'જંગલ કે ઘાસભૂમિ', 'ભયાનક' અને 'વિનાશકારી આગ' જેવા મુખ્ય શબ્દોનો સમાવેશ કરવો જરૂરી છે.

Question 6. ભૂસ્ખલનની ઘટનાઓ કયાં ક્ષેત્રોમાં વિશેષ જોવા મળે છે?
Answer: ભૂસ્ખલનની ઘટનાઓ મુખ્યત્વે પર્વતીય વિસ્તારોમાં વિશેષ જોવા મળે છે. ભારે વરસાદ અથવા ભૂકંપ જેવા કારણોસર પહાડી વિસ્તારોમાં જમીન ધસી પડવાના બનાવો વધુ બને છે.
In simple words: જમીન ધસી પડવાની ઘટનાઓ ખાસ કરીને પર્વતોવાળા વિસ્તારોમાં વધારે જોવા મળે છે.

Exam Tip: ભૂસ્ખલન માટે પર્વતીય ક્ષેત્રો અને ભારે વરસાદ જેવા કારણો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question 7. મહામારીની પરિસ્થિતિ એટલે શું?
Answer: જ્યારે ઘણા મોટા વિસ્તારમાં હજારો લોકો વાયરસથી થતા રોગનો ભોગ બને છે, ત્યારે તે સ્થિતિને 'મહામારી'ની પરિસ્થિતિ કહે છે. આમાં રોગ ઝડપથી ફેલાય છે અને મોટા પાયે નુકસાન થાય છે.
In simple words: જ્યારે ઘણા બધા લોકો એક મોટા વિસ્તારમાં કોઈ રોગથી બીમાર પડે છે, ત્યારે તેને મહામારીની સ્થિતિ કહેવાય છે.

Exam Tip: 'મહામારી' શબ્દની વ્યાખ્યામાં 'મોટા વિસ્તાર', 'હજારો લોકો' અને 'વાયરસથી થતા રોગ' જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકો.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો:

Question 1. દાવાનળ કયા કયા સંજોગોમાં ફાટી નીકળે છે? અથવા દાવાનળ માટેનાં કારણો જણાવો.
Answer: દાવાનળ નીચેના સંજોગોમાં ફાટી નીકળે છે:
(i) બીડી કે સિગારેટ પીતી વ્યક્તિઓ દ્વારા બૂઝાવ્યા વિના ફેકેલા ટૂંઠાથી કે માલધારીઓએ કામચલાઉ બનાવેલા ચૂલા બેદરકારીથી ઓલવ્યા વિના છોડી દેવાથી તેમજ જંગલમાં આવેલા પર્યટકો કે યાત્રિકો દ્વારા છોડી દેવાયેલી સળગતી ચીજવસ્તુઓથી જંગલમાં આગ લાગે છે.
(ii) જંગલમાંથી પસાર થતી વીજળી કે ગૅસની પાઇપલાઇનમાં અકસ્માત થવાથી જંગલમાં આગ લાગી શકે છે.
(iii) જંગલમાં વીજળી પડવાથી દાવાનળ ફાટી નીકળે છે.
(iv) પાનખર ઋતુમાં જંગલમાં ભેગા થયેલા સૂકાં પાંદડાં અને સૂકું ઘાસ આગ માટે ઇંધણનું કામ કરે છે.
(v) સૂકી હવા અને સળગી જાય તેવું ઇંધણ દાવાનળ માટે પાયાનું કારણ બને છે.
(vi) જંગલના અમુક વૃક્ષોમાંથી કુદરતી રીતે ઝરતો ગુંદર જેવા જ્વલનશીલ પદાર્થથી આગ વધારે વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
In simple words: જંગલોમાં આગ લાગવાના ઘણા કારણો છે. તેમાં માણસોની બેદરકારી જેમ કે બીડીના ટૂંઠા ફેંકવા કે ચૂલા ખુલ્લા છોડવા મુખ્ય છે. વીજળી પડવાથી, વીજળી કે ગૅસ પાઇપલાઇનમાં અકસ્માત થવાથી પણ આગ લાગે છે. સૂકા પાંદડાં અને ઘાસ આગને ઝડપથી ફેલાવે છે, અને કેટલાક વૃક્ષોમાંથી નીકળતો ગુંદર પણ આગને વધુ ભયાનક બનાવે છે.

Exam Tip: દાવાનળના કારણોને માનવીય ભૂલો, કુદરતી ઘટનાઓ અને પર્યાવરણીય પરિબળો જેવા વિભાગોમાં વર્ગીકૃત કરીને રજૂ કરવાથી જવાબ વધુ સ્પષ્ટ બને છે.

Question 2. તીડ-પ્રકોપ
Answer: તીડ-પ્રકોપ એક જૈવિક આપત્તિ ગણાય છે. તીડ એક પ્રકારનું કીટક છે. એક અંદાજ મુજબ વિશ્વમાં તેની અંદાજિત 11,000 જેટલી પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે. તે ઝુંડમાં રહે છે. એક ઝુંડમાં તે લાખોની સંખ્યામાં હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે તીડ રણવિસ્તારમાં મળી આવે છે. તીડના શરીરની લંબાઈ આશરે દોઢથી બે ઇંચ જેટલી હોય છે. ઉડવા માટે તેની પીઠ ઉપર મજબૂત પાંખો હોય છે. તેના પાછળના બે પગ આગળના પગની સરખામણીએ લાંબા હોય છે. તેના માથા ઉપર ઍન્ટેના જેવા બે વાળ હોય છે. તે 2 થી અઢી ફૂટ લાંબો કૂદકો મારી શકે છે. તે પવનની દિશામાં આગળ વધતા રહે છે.
ગુજરાતમાં આક્રમણ કરતા તીડ કે રણતીડ (ડેઝર્ટ લોકસ્ટ) ના નામે ઓળખાય છે. તીડની આ પ્રજાતિ ભારત, પાકિસ્તાન અને આફ્રિકા ખંડના કેટલાક દેશોમાં જોવા મળે છે. તેને પોતાના વજનની બરાબર ખાવાની ટેવ હોય છે, તેથી તેને "ખાઉધરાં તીડ"ના નામે ઓળખવામાં આવે છે. પુખ્ત તીડ રેતીમાં ઈંડાં મૂકે છે. તે દિવસ દરમિયાન ઉડે છે અને રાત્રી દરમિયાન તે કોઈ જગ્યાએ રોકાણ કરે છે. તે લીમડા સિવાય બધા પ્રકારની વનસ્પતિ ખાય છે.
જે વિસ્તારમાં તીડ રાતવાસો કરે છે ત્યાં ખેતીના પાકોને અને લીલી વનસ્પતિના પાંદડાંને સફાચટ કરી મૂકે છે. બાગાયતી ખેતીના બગીચાઓ પર તીડ ત્રાટકે તો લીંબુ, ખારેક, દાડમ, જામફળ, આંબળાં વગેરેના પાકોને ભારે નુકસાન પહોંચાડે છે. પરિણામે ખેડૂતોને ભારે આર્થિક નુકસાની વેઠવી પડે છે. જે ક્ષેત્રોમાં તીડનો ઉપદ્રવ થાય ત્યાં ખેતીપાકોના અભાવે દુકાળની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. જોકે, આજના સમયમાં વાહનવ્યવહારની સુવિધાને કારણે અન્ય પ્રદેશોમાંથી અનાજ અને ઘાસચારો લાવીને દુકાળની સ્થિતિ નિવારી શકાય છે. તીડના ઉપદ્રવની આશંકા હોય તેવા વિસ્તારોમાં ખેતીવાડી વિભાગની સૂચના મુજબ તીડ નિયંત્રક દવાનો છંટકાવ કરવાથી થનારા નુકસાનને ઘટાડી શકાય છે.
In simple words: તીડ એક જૈવિક આપત્તિ છે. તે એક નાનું જીવડું છે જે વિશ્વમાં હજારો પ્રજાતિઓમાં જોવા મળે છે અને ઝુંડમાં રહે છે. આ કીડા રણવિસ્તારમાં જોવા મળે છે, તેમની લંબાઈ દોઢથી બે ઇંચ હોય છે અને ઉડવા માટે પાંખો ધરાવે છે. તેઓ પવનની દિશામાં આગળ વધે છે અને લીમડા સિવાય બધી વનસ્પતિ ખાઈ જાય છે, તેથી તેમને "ખાઉધરાં તીડ" કહેવાય છે. તીડ જે વિસ્તારમાં રાતવાસો કરે ત્યાં ખેતીના પાકો અને લીલી વનસ્પતિનો નાશ કરે છે, જેનાથી ખેડૂતોને ઘણું આર્થિક નુકસાન થાય છે. તીડના ઉપદ્રવને કારણે દુકાળ જેવી સ્થિતિ પણ સર્જાઈ શકે છે. જોકે, દવા છાંટીને નુકસાન ઘટાડી શકાય છે.

Exam Tip: તીડ-પ્રકોપનું વર્ણન કરતી વખતે, તેના જૈવિક સ્વરૂપ, લાક્ષણિકતાઓ (શારીરિક રચના, વર્તન), પ્રજનન ચક્ર, અને ખેતી પર થતી અસરોને ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરો.

Question 3. મહામારીથી ઊભી થતી પરિસ્થિતિ વર્ણવો.
Answer: મહામારીમાં ફેલાયેલા રોગની રોગપ્રતિકારક રસીઓ ન શોધાઈ હોય ત્યાં સુધી તેને ફેલાતો અટકાવવા લૉકડાઉન અને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિઓને તથા બહારથી આવેલા નાગરિકોને ક્વૉરન્ટીન (quarantine) તેમજ પ્રવાસ પર પ્રતિબંધ જેવા કડક પગલાં ભરવાં પડે છે. મહામારીની આ પરિસ્થિતિથી લોકોની રોજિંદી જિંદગી ખોરવાઈ જાય છે. શિક્ષણની કામગીરી અટકી પડે છે, વેપાર-ધંધા બંધ થઈ જાય છે તેમજ ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન પણ રોકાઈ જાય છે.
પરિણામે સમાજના તમામ મોરચે વિકાસની પ્રક્રિયા અટકી જાય છે. રોજનું કમાઈને ગુજરાન ચલાવતા લાખો લોકોની કમાણી બંધ થઈ જતાં તેમને અનેક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે; તેમની હાડમારીઓનો પાર રહેતો નથી. સરકારો અને સ્થાનિક તંત્રોએ રોગને ફેલાતો અટકાવવા માટે પ્રતિબંધાત્મક આદેશો જાહેર કર્યા હોવા છતાં લોકો જાગૃતિના અભાવે રોગનો ભોગ બને છે. પરિણામે હૉસ્પિટલો અને દવાખાનાં દર્દીઓથી ભરાઈ જાય છે.
દુનિયાના સાધનસંપન્ન દેશો પણ રોગનો ફેલાવો અટકાવી શકતા નથી. ખૂબ ટૂંકા સમયમાં લાખો લોકો સંક્રમિત થાય છે અને હજારો લોકો મોતને ભેટે છે. સદીઓ પૂર્વે કૉલેરા, પ્લેગ અને મલેરિયાની રોગપ્રતિકારક રસીઓ અને દવાઓ શોધાઈ નહોતી ત્યારે આ રોગોથી દુનિયાભરમાં લાખો માણસો મૃત્યુ પામ્યા હતા. એક સમયે, એ ત્રણ મહામારીથી દુનિયાની વસ્તીમાં ઘટાડો થયેલો જોવા મળ્યો હતો.
In simple words: મહામારી દરમિયાન, રોગ ફેલાતો અટકાવવા માટે લૉકડાઉન અને ક્વૉરન્ટીન જેવા કડક નિયમો લાગુ કરવા પડે છે. આનાથી લોકોની રોજિંદી જિંદગી, શિક્ષણ, વેપાર-ધંધા અને ઉત્પાદન બધા અટકી જાય છે. ઘણા લોકોની કમાણી બંધ થઈ જાય છે અને તેમને મુશ્કેલીઓ પડે છે. હૉસ્પિટલો દર્દીઓથી ભરાઈ જાય છે. મહામારીથી લાખો લોકો સંક્રમિત થાય છે અને હજારો લોકો મૃત્યુ પામે છે. ભૂતકાળમાં પણ આવી મહામારીઓએ વસ્તીમાં મોટો ઘટાડો કર્યો હતો.

Exam Tip: મહામારીની પરિસ્થિતિનું વર્ણન કરતી વખતે સામાજિક, આર્થિક, શૈક્ષણિક અને આરોગ્ય ક્ષેત્રો પર થતી અસરોને મુદ્દાવાર રીતે સમજાવવી.

Question 4. ઔદ્યોગિક અકસ્માતમાં થનાર અકસ્માતોની વિગતો આપો.
Answer: ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયામાં વપરાતાં નાનાં-મોટાં યંત્રોના સંચાલન સમયે અને ઉત્પાદનમાં વપરાતી સામગ્રીની હેરફેર તેમજ તૈયાર થયેલા માલના સંગ્રહ કે હેરફેર સમયે અકસ્માત થવાની સંભાવના રહે છે. ક્યારેક માનવીય ભૂલ કે યંત્રોની સારસંભાળના અભાવે યાંત્રિક ખરાબીથી અકસ્માતો થાય છે.
ઔદ્યોગિક અકસ્માતોના મુખ્ય પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
(i) જંતુનાશકો બનાવતાં કારખાનાંમાંથી ઝેરી વાયુનું ગળતર.
(ii) ફટાકડાના કારખાનામાં વિસ્ફોટ.
(iii) પ્લાસ્ટિક જેવી સળગી ઊઠે તેવી સામગ્રી બનાવતાં કારખાનાંમાં ફાટી નીકળતી આગ.
(iv) રિફાઇનરીઓમાં વિસ્ફોટ કે આગ.
(v) રસાયણો બનાવતાં કારખાનાંમાં પ્રક્રિયા દરમિયાન ફાટી નીકળતી આગ કે વિસ્ફોટ.
(vi) પરમાણુ ઊર્જા ઉત્પન્ન કરતા એકમોમાં ફાટી નીકળતી આગ વગેરે ઔદ્યોગિક અકસ્માતો ગણાય છે.
In simple words: કારખાનામાં મશીનો ચલાવતી વખતે, માલ બનાવતી વખતે કે તેને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ લઈ જતી વખતે અકસ્માત થઈ શકે છે. માણસોની ભૂલો અથવા મશીનો બગડવાથી પણ અકસ્માત થાય છે. જંતુનાશક કારખાનામાંથી ઝેરી ગૅસ લીક થવો, ફટાકડાના કારખાનામાં ધડાકો થવો, પ્લાસ્ટિક જેવી વસ્તુઓના કારખાનામાં આગ લાગવી, રિફાઇનરી કે રસાયણ ફેક્ટરીમાં વિસ્ફોટ કે આગ થવી, અને પરમાણુ ઊર્જા એકમોમાં આગ લાગવી એ બધા ઔદ્યોગિક અકસ્માતોના ઉદાહરણ છે.

Exam Tip: ઔદ્યોગિક અકસ્માતોના કારણો (માનવીય ભૂલ, યાંત્રિક ખામી) અને વિવિધ પ્રકારો (ઝેરી ગૅસ, વિસ્ફોટ, આગ) ને વિગતવાર સમજાવો.

Question 5. આપત્તિની અસરો ટૂંકમાં વર્ણવો.
Answer: આપત્તિની મુખ્ય અસરો નીચે પ્રમાણે છે:
(i) આપત્તિને લીધે સ્થાવર કે જંગમ મિલકતોને ભારે નુકસાન થાય છે કે નાશ પામે છે. તે મિલકતોનું નવેસરથી બાંધકામ કરવા માટે સરકારને કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ કરવો પડે છે, તેથી વિકાસનાં ચાલુ કામ બંધ કરવાં પડે છે.
(ii) જે પરિવારોએ કમાનાર વ્યક્તિ ગુમાવ્યા હોય તેમની આર્થિક સ્થિતિ ઘણી ખરાબ બને છે.
(iii) આપત્તિમાં કાયમી વિકલાંગ બનેલા વ્યક્તિઓ માનસિક સ્વસ્થતા ગુમાવે છે. તેમને માનસિક યાતનામાંથી બહાર લાવી, તેમનું પુનર્વસન કરવાનું કામ ખૂબ પડકારજનક બને છે.
(iv) નિર્દોષ બાળકો અને સ્ત્રી-પુરુષોનું અકાળે અવસાન થાય છે. અનાથ બનેલાં બાળકોની અને નિરાધાર બનેલા વૃદ્ધોની હાલત દયનીય બને છે. તેમની સારસંભાળનો બંદોબસ્ત કરવો ખૂબ કઠિન છે.
In simple words: આપત્તિથી ઘર, મિલકત અને વસ્તુઓને ઘણું નુકસાન થાય છે, જેના પુનર્નિર્માણ માટે સરકારને કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ કરવો પડે છે, અને વિકાસના કામો અટકી જાય છે. પરિવારમાં કમાણી કરનાર ગુમાવવાથી આર્થિક સ્થિતિ ખરાબ બને છે. જે લોકો કાયમ માટે અપંગ બને છે, તેમને માનસિક તકલીફ થાય છે અને તેમને ફરીથી સામાન્ય જીવનમાં લાવવાનું મુશ્કેલ બને છે. નિર્દોષ બાળકો અને સ્ત્રી-પુરુષોનું મૃત્યુ થાય છે, અને અનાથ બાળકો તથા નિરાધાર વૃદ્ધોની સંભાળ રાખવી ખૂબ જ મુશ્કેલ બની જાય છે.

Exam Tip: આપત્તિની અસરો સમજાવતી વખતે, ભૌતિક, આર્થિક, સામાજિક અને માનસિક અસરોને અલગ-અલગ મુદ્દાઓમાં વર્ણવવી.

3. નીચેના દરેક પ્રશ્નના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ શોધીને ઉત્તર લખો:

Question 1. નીચેના પૈકી કઈ આપત્તિનો સમાવેશ માનવસર્જિત આપત્તિમાં થતો નથી?
(a) આગ
(b) ઔદ્યોગિક અકસ્માત
(c) હુલ્લડ
(d) મહામારી
Answer: (d) મહામારી
In simple words: માનવસર્જિત આપત્તિઓ માણસો દ્વારા થાય છે. આગ, ઔદ્યોગિક અકસ્માત અને હુલ્લડ માણસોને કારણે થાય છે, જ્યારે મહામારી કુદરતી રીતે ફેલાય છે, ભલે તેના ફેલાવામાં માનવ પ્રવૃત્તિઓ ભૂમિકા ભજવે.

Exam Tip: માનવસર્જિત આપત્તિઓ મનુષ્યની સીધી કે આડકતરી પ્રવૃત્તિઓથી થાય છે, જ્યારે કુદરતી આપત્તિઓ કુદરતી બળોને કારણે થાય છે.

Question 2. નીચેના પૈકી કઈ આપત્તિનો સમાવેશ માનવસર્જિત આપત્તિમાં થાય છે?
(a) ભૂકંપ
(b) દાવાનળ
(c) ઔદ્યોગિક અકસ્માત
(d) સુનામી
Answer: (c) ઔદ્યોગિક અકસ્માત
In simple words: ઔદ્યોગિક અકસ્માત એ માણસોની ભૂલો કે ઉદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓને કારણે થાય છે, જ્યારે ભૂકંપ, દાવાનળ (જંગલની આગ) અને સુનામી એ કુદરતી ઘટનાઓ છે.

Exam Tip: માનવસર્જિત આપત્તિઓમાં માણસની સીધી ભૂમિકા હોય છે, જેમ કે ઉદ્યોગોમાં થતા અકસ્માતો.

Question 3. ગુજરાતમાં સાપુતારા (ડાંગ)માં કઈ ઘટના જવલ્લે જ બને છે?
(a) ઔદ્યોગિક અકસ્માત
(b) ભૂસ્ખલન
(c) તીડ-પ્રકોપ
(d) સુનામી
Answer: (a) ઔદ્યોગિક અકસ્માત
In simple words: સાપુતારા એ ડાંગ જિલ્લાનું એક પર્વતીય સ્થળ છે. ત્યાં ભૂસ્ખલન થઈ શકે છે, તીડનો હુમલો કે સુનામી જેવી ઘટનાઓ પણ બની શકે છે, પરંતુ ત્યાં મોટા ઉદ્યોગો નથી, તેથી ઔદ્યોગિક અકસ્માત ભાગ્યે જ થાય છે.

Exam Tip: પ્રાદેશિક ભૂગોળ અને ઔદ્યોગિક વિકાસને ધ્યાનમાં રાખીને આપત્તિઓની સંભાવનાઓનું મૂલ્યાંકન કરવું.