GSEB Class 8 Sanskrit Solutions Chapter 3 आत्मश्रद्धायाः प्रभावः

1. Pronounce the following words properly:

List of words: एकलव्यः, धनुर्विद्याम्, द्रोणाचार्यस्य, अगच्छत्, स्वीकुरु, प्रत्यवदत्, शिष्यरूपेण, पर्यन्तम्, उत्थापयति, गुरुश्रद्धायाः, स्वयंज्योतिः, दुर्लभा। The answer instructs: (Under the guidance of your Sanskrit teacher, say the given words loudly and clearly three times.) (તમારા સંસ્કૃત શિક્ષકના માર્ગદર્શન હેઠળ આ શબ્દોનું સ્પષ્ટ અને શુદ્ધ ઉચ્ચારણ ત્રણ વાર કરો.)

 

2. Answer the following questions in Sanskrit:

 

Question 1. एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुम् कस्य समीपम् अगच्छत् ?
Answer: एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुम् द्रोणाचार्यस्य समीपम् अगच्छत्। (Eklavya went to Dronacharya to learn archery.)
In simple words: एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुं द्रोणाचार्यम् अगच्छत्।

Exam Tip: For Sanskrit questions, ensure your answer includes the key subject and verb from the question, changing the interrogative word to the correct specific detail.

 

Question 2. एकलव्यः द्रोणं किम् अवदत्?
Answer: एकलव्यः द्रोणम् अवदत् – “गुरुदेव, अहम् अपि धनुर्धरः भवितुम् इच्छामि। कृपया मां स्वीकुरु।” (Eklavya said to Drona, "O Teacher, I also want to become an archer. Kindly accept me.")
In simple words: एकलव्यः धनुर्धरः भवितुम् इच्छामि इति अवदत्।

Exam Tip: When answering questions involving direct speech, remember to enclose the exact words within quotation marks.

 

Question 3. द्रोणः एकलव्यं किम् अवदत् ?
Answer: द्रोणः एकलव्यम् अवदत् – “अहं कौरवान् पाण्डवान् च पाठयामि। अहं भवतः शिष्यरूपेण स्वीकारं कर्तुं न शक्नोमि ।” (Drona told Eklavya, "I teach the Kauravas and Pandavas. I cannot accept you as my pupil.")
In simple words: द्रोणः एकलव्यं शिष्यरूपेण न स्वीकृतवान्।

Exam Tip: Understand the context of the refusal to accurately convey Dronacharya's reasoning in your answer.

 

Question 4. एकलव्यः बाणैः किम् अकरोत् ?
Answer: एकलव्यः बाणैः एकस्य कुक्कुरस्य मुखम् असीव्यत्। (Eklavya stitched the dog's mouth with arrows.)
In simple words: एकलव्यः बाणैः कुक्कुरस्य मुखम् असीव्यत्।

Exam Tip: This action highlights Eklavya's exceptional archery skill and quick thinking even without formal training.

 

Question 5. द्रोणाचार्यः एकलव्यं किम् अपृच्छत् ?
Answer: द्रोणाचार्यः एकलव्यम् अपृच्छत् – “कः तव आचार्य:?" (Dronacharya asked Eklavya, "Who is your teacher?")
In simple words: द्रोणाचार्यः एकलव्यम् आचार्यविषये अपृच्छत्।

Exam Tip: This question from Dronacharya shows his surprise and curiosity about Eklavya's remarkable skill.

 

3. Fill in the gaps using the words given in the brackets: (आचार्य प्रति, शिक्षयति, अभषत्, द्रोणाचार्यस्य)

 

Question. Fill in the blanks:
1. एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुं ........................... समीपम् अगच्छत्।
2. एकलव्यस्य ........................... श्रद्धा शिथिला न अभवत्।
3. एकः कुक्कुरः तान् दृष्ट्वा ...........................।
4. एकलव्यः अस्मान् ........................... ‘स्वयंज्योतिः स्वयंप्रज्ञा भवतु’।
Answer:
1. एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुं द्रोणाचार्यस्य समीपम् अगच्छत्।
2. एकलव्यस्य आचार्य प्रति श्रद्धा शिथिला न अभवत्।
3. एकः कुक्कुरः तान् दृष्ट्वा अभषत्।
4. एकलव्यः अस्मान् शिक्षयति “स्वयंज्योतिः स्वयंप्रज्ञा भवतु”।
In simple words: रिक्तस्थानानि प्रदत्तशब्दैः पूरितानि, वाक्यानि च सुसङ्गतानि कृतानि।

Exam Tip: Read the entire sentence carefully to determine the correct word that fits both grammatically and contextually.

 

4. Make sentences using the following words:

 

Question. Make sentences using the following words:
(1) धनुर्धरः
(2) बालकः
(3) शिष्यः
(4) कुक्कुरः
Answer:
1. सः कुशलः धनुर्धरः अभवत्। आत्मश्रद्धायाः बलेन एकलव्यः श्रेष्ठः धनुर्धरः अभवत्।
2. एकः बालकः आसीत् (अस्ति)।
3. अर्जुनः गुरुद्रोणस्य प्रियः शिष्यः आसीत्।
4. एकः कुक्कुरः भषति। एकः कुक्कुरः तान् दृष्ट्वा अभषत्।
In simple words: प्रदत्तैः शब्दैः व्याकरणनियमानुसारेण वाक्यानि रचितानि।

Exam Tip: When forming sentences, ensure that the verb agrees with the subject in number and person, and that the case endings of nouns are appropriate.

 

5. Write ‘आम्’ against the ‘right’ and ‘न’ against the ‘wrong’ sentences:

 

Question. Write ‘आम्’ against the ‘right’ and ‘न’ against the ‘wrong’ sentences:
1. एकलव्यः ईश्वरश्रद्धायाः प्रतीकम् अस्ति।
2. एकलव्यः बाणैः कुक्कुरस्य मुखम् असीव्यत्।
3. आचार्य प्रति एकलव्यस्य श्रद्धा शिथिला न अभवत्।
4. द्रोणाचार्य: एकलव्यस्य शिष्यरूपेण स्वीकारं कर्तुं न शक्नोति।
Answer:
1. एकलव्यः ईश्वरश्रद्धायाः प्रतीकम् अस्ति। (न) (Eklavya is a symbol of faith in God. - False, he is a symbol of self-confidence and faith in his guru.)
2. एकलव्यः बाणैः कुक्कुरस्य मुखम् असीव्यत्। (आम्) (Eklavya stitched the dog's mouth with arrows. - True)
3. आचार्य प्रति एकलव्यस्य श्रद्धा शिथिला न अभवत्। (आम्) (Eklavya's devotion towards his teacher did not diminish. - True)
4. द्रोणाचार्यः एकलव्यस्य शिष्यरूपेण स्वीकारं कर्तुं न शक्नोति। (आम्) (Dronacharya was unable to accept Eklavya as a disciple. - True)
In simple words: कथायाः घटनानुसारं वाक्यानां सत्यता (आम्) अथवा असत्यता (न) निर्धारिता।

Exam Tip: Be sure to recall the specific events of the story when determining the truthfulness of each statement.

 

6. Fill in the blanks using the correct form of the root verb (basic verb) given in the brackets. Follow the illustration:

 

Illustration:
सः धनुर्विद्यां ........................... इच्छति । (पठ्)
सः धनुर्विद्यां पठितुम् इच्छति ।
In simple words: मूलधातुः 'पठ्' 'पठितुम्' इति परिवर्तितः, यः 'अध्ययनार्थम्' इति अर्थं सूचयति।

Exam Tip: Pay close attention to the verb endings and prefixes required to fit the grammatical context of the sentence.

 

Question 1. Fill in the blank:
सः अध्यापकः ........................... इच्छति। (भव्)
Answer: सः अध्यापकः भवितुम् इच्छति। (He desires to become a teacher.)
In simple words: 'भव्' धातुः 'भवितुम्' इति परिवर्तितः, यः 'भवनम्' इति अर्थं द्योतयति।

Exam Tip: The 'tumun' suffix (-तुम्) is used to express purpose or desire, meaning 'to do' or 'in order to do'.

 

Question 2. Fill in the blank:
अहं रोटिकां ........................... इच्छामि। (खाद्)
Answer: अहं रोटिकां खादितुम् इच्छामि। (I desire to eat bread.)
In simple words: 'खाद्' धातुः 'खादितुम्' इति परिवर्तितः, यः 'भोजनार्थम्' इति अर्थं सूचयति।

Exam Tip: Remember to use the correct 'tumun' form (-तुम्) for verbs when expressing intention or desire in Sanskrit.

 

Question 3. Fill in the blank:
भवान् उद्याने ........................... इच्छति वा। (चल)
Answer: भवान् उद्याने चलितुम् इच्छति वा। (Do you wish to walk in the garden?)
In simple words: 'चल' धातुः 'चलितुम्' इति परिवर्तितः, यः 'चलनार्थम्' इति अर्थं द्योतयति।

Exam Tip: The interrogative particle 'vā' (वा) at the end of a sentence turns it into a question, similar to English 'or not'.

 

7. Draw the picture of a bow:

 

Question 1. एकलव्यः किं पठितुम् इच्छति स्म?
Answer: एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुम् इच्छति स्म। (Eklavya wished to learn archery.)
In simple words: एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुम् ऐच्छत्।

Exam Tip: Recall Eklavya's primary goal in the story when answering this direct question.

 

Question 2. आचार्य प्रति एकलव्यस्य श्रद्धा कीदृशी न अभवत्?
Answer: आचार्य प्रति एकलव्यस्य श्रद्धा शिथिला न अभवत्। (Eklavya's faith towards his teacher did not become weak.)
In simple words: एकलव्यस्य आचार्ये दृढा श्रद्धा आसीत्।

Exam Tip: This question tests your understanding of Eklavya's unwavering dedication, even after Dronacharya's refusal.

 

Question 3. एकलव्यः किम् अरचयत् ?
Answer: एकलव्यः आचार्य द्रोणस्य एकां मूर्तिम् अरचयत्। (Eklavya made a statue of Acharya Drona.)
In simple words: एकलव्यः द्रोणाचार्यस्य मूर्तिं निर्मितवान्।

Exam Tip: Remember this key action by Eklavya that allowed him to continue his self-training.

 

Question 4. एकदा तस्मिन् वने गुरुद्रोणः कैः सह आगच्छत् ?
Answer: एकदा तस्मिन् वने गुरुद्रोणः पाण्डवैः कौरवैः च सह आगच्छत्। (Once in that forest, Guru Drona came with the Pandavas and Kauravas.)
In simple words: गुरुद्रोणः पाण्डवकौरवैः सह वनम् आगच्छत्।

Exam Tip: This event is pivotal as it leads to Dronacharya discovering Eklavya's extraordinary skills.

 

Question 5. एकः कुक्कुरः कान् दृष्ट्वा अभषत् ?
Answer: एकः कुक्कुरः कौरवान् पाण्डवान् च दृष्ट्वा अभषत्। (A dog barked upon seeing the Kauravas and Pandavas.)
In simple words: कुक्कुरः कौरवान् पाण्डवान् च दृष्ट्वा अभषत्।

Exam Tip: This barking incident triggers Eklavya's demonstration of his exceptional archery skills.

 

Question 6. एकलव्यः कस्य प्रतीकम् अस्ति?
Answer: एकलव्यः गुरुश्रद्धायाः स्वश्रद्धायाः च प्रतीकम् अस्ति। (Eklavya is a symbol of faith in his teacher and self-confidence.)
In simple words: एकलव्यः गुरुश्रद्धा-आत्मश्रद्धयोः प्रतीकम्।

Exam Tip: Emphasize both 'Guru-shraddha' (devotion to teacher) and 'Swa-shraddha' (self-confidence) as Eklavya's defining characteristics.

 

Question 7. एकलव्यः अस्मान् किं शिक्षयति?
Answer: एकलव्यः अस्मान् शिक्षयति “स्वयंज्योतिः स्वयंप्रज्ञा च भवतु”। (Eklavya teaches us to "become our own light and our own discerning intelligence.")
In simple words: एकलव्यः आत्मज्योतिः आत्मप्रज्ञा च भवितुं शिक्षयति।

Exam Tip: Highlight the core message of self-reliance and inner wisdom that Eklavya's story conveys.

 

Question 8. कुक्कुरस्य मुखं बाणैः सीवितं दृष्ट्वा द्रोणाचार्यः एकलव्यं किम् अपृच्छत्?
Answer: कुक्कुरस्य मुखं बाणैः सीवितं दृष्ट्वा द्रोणाचार्यः एकलव्यं अपृच्छत्, “कः तव आचार्य:?” (Seeing the dog's mouth stitched with arrows, Dronacharya asked Eklavya, "Who is your teacher?")
In simple words: द्रोणाचार्यः एकलव्यम् आचार्यं पृष्टवान्।

Exam Tip: This event marks the first direct interaction between Dronacharya and Eklavya, driven by Dronacharya's astonishment at Eklavya's skill.

 

Question 9. कुक्कुरः किमर्थम् अभषत्?
Answer: एकदा वने गुरुद्रोणः पाण्डवैः कौरवैः च आगच्छत्; तान् दृष्ट्वा कुक्कुरः अभषत्। (Once in the forest, Guru Drona arrived with the Pandavas and Kauravas; the dog barked upon seeing them.)
In simple words: कुक्कुरः पाण्डवकौरवान् दृष्ट्वा अभषत्।

Exam Tip: Connect the dog's action directly to the arrival of Dronacharya and his students in the forest.

 

2. Answer each of the following questions in one sentence in English:

 

Question 1. Who was Eklavya ?
Answer: Eklavya was a young boy who lived in the jungle.
In simple words: Eklavya was a jungle boy.

Exam Tip: For simple identity questions, provide a concise description of the character's role or background.

 

Question 2. What did Dronachārya say to Eklavya ?
Answer: Dronachārya informed Eklavya, “I instruct the Kauravas and Pandavas. I am unable to accept you as my student.”
In simple words: Dronacharya told Eklavya he could not teach him because he was already teaching the Kauravas and Pandavas.

Exam Tip: When quoting, ensure the statement is accurate to the source and clearly conveys the main point of Dronacharya's refusal.

 

Question 3. What kind of faith did Eklavya have towards his teacher (Guru) ?
Answer: Eklavya maintained unwavering faith in his teacher (Guru), which never decreased.
In simple words: Eklavya had very strong, constant belief in his teacher.

Exam Tip: Emphasize the constancy and strength of Eklavya's devotion to his guru when describing his faith.

 

Question 4. What did Eklavya do to become Dronācharya's student ?
Answer: To train as Dronāchārya's student, Eklavya crafted a statue of Acharya Drona and placed it beneath a tree. He regularly bowed before the statue and practiced archery diligently from morning till evening.
In simple words: Eklavya built a Dronacharya statue under a tree, bowed to it daily, and practiced archery all day long.

Exam Tip: Detail the specific steps Eklavya took for self-training, highlighting his ingenuity and dedication.

 

Question 5. What does Eklavya teach us ?
Answer: Eklavya imparts a valuable lesson: "Become your own guiding light and possess sharp intelligence.”
In simple words: Eklavya teaches us to be independent, wise, and rely on our own judgment.

Exam Tip: Focus on the themes of self-reliance, inner wisdom, and determination when explaining Eklavya's message.

 

3. Choose the correct option for the answer of each of the questions given below:

 

Question 1. एकलव्यः किं पठितुम् इच्छति स्म?
(a) अश्वविद्याम्
(b) धनुर्विद्याम्
(c) बाणविद्याम्
(d) वेदविद्याम्
Answer: (b) धनुर्विद्याम्
In simple words: Eklavya wished to learn archery, which is called Dhanurvidya in Sanskrit.

Exam Tip: Recall Eklavya's main aspiration from the beginning of the story to choose the correct type of knowledge he wanted to acquire.

 

Question 2. एकलव्यः बाणैः ........................... मुखम् असीव्यत्।
(a) शशकस्य
(b) गजस्य
(c) व्याघ्रस्य
(d) कुक्कुरस्य
Answer: (d) कुक्कुरस्य
In simple words: Eklavya used his arrows to stitch the mouth of a dog.

Exam Tip: This specific event with the dog is a memorable detail from the Eklavya story.

 

Question 3. Find the form of nominative case (Vibhākti) singular from the nouns given below and write:
(a) अर्जुनः
(b) अर्जुनौ
(c) अर्जुनस्य
(d) अर्जुनम्
Answer: (a) अर्जुनः
In simple words: The correct singular nominative case for 'Arjun' is 'Arjunah'.

Exam Tip: Understand the basic principles of Sanskrit grammar, especially the nominative case endings for masculine nouns.

 

Question 4. एकलव्यः धनुर्विद्यां ........................... इच्छति स्म।
(a) पठनेन
(b) पठनस्य
(c) पठितुम्
(d) पठित्वा
Answer: (c) पठितुम्
In simple words: The correct form to express "to learn" or "to study" in Sanskrit, showing purpose, is 'pathitum'.

Exam Tip: Remember that the suffix 'tumun' (-तुम्) indicates purpose, making 'pathitum' the suitable choice for "to study" or "to learn."

 

Question 5. "गुरुदेव, अहम् अपि धनुर्धरः भवितुम् इच्छामि।” इदं वाक्यं कः अवदत्?
(a) अर्जुनः
(b) युधिष्ठिरः
(c) दुर्योधनः
(d) एकलव्यः
Answer: (d) एकलव्यः
In simple words: Eklavya spoke these words to Dronacharya, expressing his desire to become an archer.

Exam Tip: Identify the speaker of the quote by recalling who expressed the desire to become an archer to Guru Drona.

 

Question 6. एकलव्यः प्रतिदिनं कम् अनमत्?
(a) देवम्
(b) कौरवान् पाण्डवान् च
(c) द्रोणस्य मूर्तिम्
(d) धनुष्काण्डम्
Answer: (c) द्रोणस्य मूर्तिम्
In simple words: Eklavya bowed daily before the statue of Dronacharya, which he had created.

Exam Tip: Remember that Eklavya made a statue of his guru and worshipped it daily as part of his self-training.

 

Question 7. एकलव्यः प्रात:कालतः सायंकालपर्यन्तं किम् अकरोत् ?
(a) देवपूजाम्
(b) गुरुभक्तिम्
(c) बाणप्रयोगम्
(d) धनुर्विद्याभ्यासम्
Answer: (d) धनुर्विद्याभ्यासम्
In simple words: Eklavya practiced archery from morning until evening every day.

Exam Tip: This question highlights Eklavya's diligent and continuous practice of archery throughout the day.

 

Question 8. शनैः शनैः कः कुशलः धनुर्धरः अभवत् ?
(a) अर्जुनः
(b) एकलव्यः
(c) युधिष्ठिरः
(d) सुयोधनः
Answer: (b) एकलव्यः
In simple words: Gradually, Eklavya became a highly skilled archer through his persistent practice.

Exam Tip: The phrase "shanaihi shanaihi" (धीरे-धीरे, gradually) is a clue to focus on the character who developed skill over time, which is Eklavya.

 

Question 9. गुरुद्रोणः पाण्डवैः कौरवैः च ........................... आगच्छत्।
(a) प्रतिदिनम्
(b) शनैः शनैः
(c) एकदा
(d) सह
Answer: (d) सह
In simple words: Guru Drona came with (sah) the Pandavas and Kauravas.

Exam Tip: The word 'cha' (च) often indicates 'and', and 'saha' (सह) meaning 'with' is commonly used with it to describe accompaniment.

 

Question 10. एकलव्यः द्रोणाचार्यं किम् अदर्शयत् ?
(a) स्वगुरोः (द्रोणाचार्यस्य) मूर्तिम्
(b) स्वस्य इष्टदेवस्य मूर्तिम्
(c) बाणविद्यायाः चमत्कारम्
(d) स्वस्य कौशलम्
Answer: (a) स्वगुरोः (द्रोणाचार्यस्य) मूर्तिम्
In simple words: Eklavya revealed the statue of his guru, Dronacharya, which he had worshipped.

Exam Tip: Recall the specific item Eklavya presented to Dronacharya after being asked about his teacher.

 

Question 11. एकलव्यः कस्य प्रतीकम् अस्ति?
(a) शक्तः
(b) दृढमनोबलस्य
(c) गुरुश्रद्धायाः स्वश्रद्धायाः च
(d) दृढतायाः स्वश्रद्धायाः च
Answer: (c) गुरुश्रद्धायाः स्वश्रद्धायाः च
In simple words: Eklavya represents unwavering faith in his teacher and strong self-confidence.

Exam Tip: Remember Eklavya symbolizes both devotion to a teacher and the power of self-belief and perseverance.

 

Question 12. Eklavya made a statue of ...........................
(a) Acharya Drona
(b) Arjuna
(c) Vashishtha
(d) Kripacharya
Answer: (a) Acharya Drona
In simple words: Eklavya created a statue of his desired teacher, Acharya Drona.

Exam Tip: This action is central to Eklavya's self-training and his devotion to his chosen guru.

 

Question 13. कुक्कुरं भषन्तं श्रुत्वा कः धनुष्यम् उत्थापयति स्म?
(a) एकलव्यः
(b) कर्णः
(c) अर्जुनः
(d) द्रोणाचार्यः
Answer: (c) अर्जुनः
In simple words: Upon hearing the dog bark, Arjuna was the one who prepared to shoot his bow.

Exam Tip: This moment emphasizes Arjuna's quick reaction, although Eklavya's intervention later surpasses it.

 

Question 14. Write similar word of a word 'कुक्कुरः'.
(a) गजः
(b) स्वसा
(c) शशकः
(d) श्वानः
Answer: (d) श्वानः
In simple words: The word 'shvānaḥ' is a Sanskrit synonym for 'kukkurah', both meaning dog.

Exam Tip: Expand your Sanskrit vocabulary by learning common synonyms for key terms from the story.

 

Question 15. Write Sanskrit word of a word 'Then'.
(a) एकदा
(b) अनन्तरम्
(c) सह
(d) शनैः शनैः
Answer: (b) अनन्तरम्
In simple words: The Sanskrit word 'anantaram' directly translates to 'then' or 'afterwards' in English.

Exam Tip: Knowing common adverbs like 'anantaram' (then), 'ekadā' (once), and 'shanaiḥ shanaiḥ' (slowly) is crucial for understanding Sanskrit narratives.

 

4. Fill in the blanks with appropriate words given in the brackets:

 

Question. Fill in the blanks with appropriate words given in the brackets:
1. एकलव्यः ........................... पठितुम् इच्छति स्म। (वेदविद्यां, धनुर्विद्यां, शस्त्रविद्याम्)
2. ........................... सः (एकलव्यः) द्रोणाचार्यस्य समीपम् अगच्छत्। (अधुना, बहुधा, एकदा)
3. गुरुदेव, ........................... मां स्वीकुरु। (कृपां, कृपायाः, कृपया)
4. आचार्यः प्रत्यवदत्, "अहं कौरवान् पाण्डवान् च ........................... ।” (पाठयति, पाठयामि, पाठयामः)
5. द्रोणाचार्यः एकलव्यस्य शिष्यरूपेण स्वीकारं ........................... न शक्नोति। (कृत्वा, कर्तुम्)
6. एकलव्यः द्रोणस्य ........................... मूर्तिम् अरचयत्। (एकः, एकाम्, एकम्)
7. कुक्कुरः तान् दृष्ट्वा ...........................। (अभषत्, अभषतः, अभषन्)
8. एकलव्यः ........................... कुक्कुरस्य मुखम् असीव्यत्। (बाणम्, बाणैः, बाणेभ्यः)
9. यदि अस्मासु ........................... अस्ति तर्हि काऽपि सिद्धिः दुर्लभा नास्ति। (आत्मप्रज्ञा, आत्मशक्तिः, आत्मश्रद्धा)
Answer:
1. एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुम् इच्छति स्म। (Eklavya wished to learn archery.)
2. एकदा सः (एकलव्यः) द्रोणाचार्यस्य समीपम् अगच्छत्। (Once, Eklavya went near Dronacharya.)
3. गुरुदेव, कृपया मां स्वीकुरु। (O Teacher, kindly accept me.)
4. आचार्यः प्रत्यवदत्, "अहं कौरवान् पाण्डवान् च पाठयामि।” (The teacher replied, "I teach the Kauravas and Pandavas.")
5. द्रोणाचार्यः एकलव्यस्य शिष्यरूपेण स्वीकारं कर्तुम् न शक्नोति। (Dronacharya was unable to accept Eklavya as a student.)
6. एकलव्यः द्रोणस्य एकाम् मूर्तिम् अरचयत्। (Eklavya made one statue of Drona.)
7. कुक्कुरः तान् दृष्ट्वा अभषत्। (The dog barked upon seeing them.)
8. एकलव्यः बाणैः कुक्कुरस्य मुखम् असीव्यत्। (Eklavya stitched the dog's mouth with arrows.)
9. यदि अस्मासु आत्मश्रद्धा अस्ति तर्हि काऽपि सिद्धिः दुर्लभा नास्ति। (If we have self-confidence, then no achievement is difficult.)
In simple words: रिक्तस्थानानि प्रदत्तशब्दैः पूरयित्वा वाक्यानि सुसङ्गतानि कृतानि।

Exam Tip: Pay close attention to the grammar (case, number, gender, verb form) required by the blank space and the surrounding words.

 

5. Make the sentences with the given words:

 

Question. Make sentences with the given words:
1. पठितुम्
2. एकलव्यः
3. मूर्तिम्
4. धनुर्विद्यायाः
5. प्रतीकः
Answer:
1. एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुम् इच्छति। (Eklavya desired to learn archery.)
2. एकलव्यः एकदा द्रोणाचार्यस्य समीपम् अगच्छत्। (Once, Eklavya went near Dronacharya.)
3. स प्रतिदिनं मूर्तिम् अनमत्। एकलव्यः द्रोणस्य एकां मूर्तिम् अरचयत्। (He bowed to the statue daily. Eklavya made a statue of Drona.)
4. एकलव्यः सततं धनुर्विद्यायाः अभ्यासम् अकरोत्। (Eklavya constantly practiced archery.)
5. एकलव्यः गुरुश्रद्धायाः स्वश्रद्धायाः च प्रतीकः अस्ति। (Eklavya is a symbol of faith in his teacher and self-confidence.)
In simple words: प्रदत्तैः शब्दैः व्याकरणनियमानुसारं वाक्यानि रचितानि।

Exam Tip: When constructing sentences, pay attention to the correct case endings for nouns and the appropriate verb forms to maintain grammatical accuracy.

 

6. Write ‘आम्’ against true statement and ‘न’ against the false statement given below:

 

Question. Write ‘आम्’ against true statement and ‘न’ against the false statement given below:
1. एकदा एकलव्यः द्रोणाचार्यस्य समीपम् अगच्छत्।
2. एकलव्यः शिष्यान् धनुर्विद्यां शिक्षयितुम् इच्छति।
3. अर्जुनः धनुष्यम् उत्थापयति स्म।
4. सः कुक्कुरः गुरुद्रोणस्य मूर्तिं दृष्ट्वा अभषत्।
5. एकलव्यः उद्यमस्य इच्छाशक्तेः च प्रतीकं वर्तते।
6. यदि अस्मासु स्वश्रद्धा अस्ति तर्हि साफल्यं सुलभं भवति।
Answer:
1. एकदा एकलव्यः द्रोणाचार्यस्य समीपम् अगच्छत्। (आम्) (Once Eklavya went near Dronacharya. - True)
2. एकलव्यः शिष्यान् धनुर्विद्यां शिक्षयितुम् इच्छति। (न) (Eklavya wished to teach students archery. - False, he wished to learn archery.)
3. अर्जुनः धनुष्यम् उत्थापयति स्म। (आम्) (Arjuna lifted his bow. - True)
4. सः कुक्कुरः गुरुद्रोणस्य मूर्तिं दृष्ट्वा अभषत्। (न) (The dog barked upon seeing Guru Drona's statue. - False, it barked seeing the Pandavas and Kauravas.)
5. एकलव्यः उद्यमस्य इच्छाशक्तेः च प्रतीकं वर्तते। (आम्) (Eklavya is a symbol of diligence and willpower. - True)
6. यदि अस्मासु स्वश्रद्धा अस्ति तर्हि साफल्यं सुलभं भवति। (आम्) (If we have self-confidence, then success becomes easy. - True)
In simple words: कथायाः प्रसङ्गान् आधृत्य वाक्यानां सत्यता-असत्यता च निर्धारिता।

Exam Tip: Distinguish carefully between who did what, and who symbolizes what, according to the story's details.

 

7. Fill in the blanks with the proper forms of verbs given in the brackets as shown in the example:

 

Question 1. Fill in the blank:
त्वं तत्र ........................... इच्छसि किम्? (गम्)
Answer: त्वं तत्र गन्तुम् इच्छसि किम्? (Do you wish to go there?)
In simple words: 'गम्' धातुः 'गन्तुम्' इति परिवर्तितः, यः 'गमनार्थम्' इति अर्थं सूचयति।

Exam Tip: The 'tumun' suffix (-तुम्) is used to express purpose, meaning 'to go' or 'in order to go'.

 

Question 2. Fill in the blank:
सिंह: मृगं ........................... इच्छति। (भक्ष)
Answer: सिंहः मृगं भक्षयितुम् इच्छति। (The lion wishes to eat the deer.)
In simple words: 'भक्ष' धातुः 'भक्षयितुम्' इति परिवर्तितः, यः 'भोजनार्थम्' इति अर्थं सूचयति।

Exam Tip: For desiderative forms, verbs like 'bhaksh' often take the suffix 'ayitum' before 'ichchhati' to express a desire to perform the action.

 

Question 3. Fill in the blank:
आचार्यः शिष्यं ........................... इच्छति। (कथ)
Answer: आचार्यः शिष्यं कथयितुम् इच्छति। (The teacher wishes to tell the student.)
In simple words: 'कथ' धातुः 'कथयितुम्' इति परिवर्तितः, यः 'कथनार्थम्' इति अर्थं सूचयति।

Exam Tip: Similar to 'bhaksh', verbs ending in 'ath' often take the 'ayitum' suffix when used with 'ichchhati'.

 

Question 4. Fill in the blank:
कर्णः ब्राह्मणाय दानं ........................... इच्छति। (दा)
Answer: कर्णः ब्राह्मणाय दानं दातुम् इच्छति। (Karna wishes to give a donation to the Brahmin.)
In simple words: 'दा' धातुः 'दातुम्' इति परिवर्तितः, यः 'दानार्थम्' इति अर्थं सूचयति।

Exam Tip: The root verb 'dā' has a specific 'tumun' form 'dātum' when expressing purpose or desire.

 

Question 5. Fill in the blank:
गर्दभः चन्द्रिकायां ........................... इच्छति। (गै)
Answer: गर्दभः चन्द्रिकायां गातुम् इच्छति। (The donkey wishes to sing in the moonlight.)
In simple words: 'गै' धातुः 'गातुम्' इति परिवर्तितः, यः 'गानार्थम्' इति अर्थं सूचयति।

Exam Tip: Understand that the 'tumun' suffix (-तुम्) is crucial for constructing sentences that convey a character's desires or intentions.

 

Question 6. "गुरुदेव, अहम् अपि धनुर्धरः ........................... इच्छामि।” (भू-भव)
Answer: "गुरुदेव, अहम् अपि धनुर्धरः भवितुम् इच्छामि।" (O Teacher, I also wish to become an archer.)
In simple words: 'भू' धातुः 'भवितुम्' इति परिवर्तितः, यः 'भवनम्' इति अर्थं द्योतयति।

Exam Tip: This phrase is a direct quote from Eklavya, showing his initial plea to Dronacharya, thus requiring the correct verb form for 'to become'.

 

8. Correct the underlined words given below and rewrite them:

 

Question. Correct the underlined words given below and rewrite them:
सः आचार्यस्य द्रोणस्य एकाम् मूर्ति अरचयत्।
सः प्रतिदिनम् मूर्तिम् अनमत्।
एकदा तस्मिन् वने गुरुद्रोणः पांडवैः कौरवैः च सह आगच्छत्।
Answer:
सः आचार्यस्य द्रोणस्य एकां मूर्तिम् अरचयत्। (He made a statue of Acharya Drona.)
सः प्रतिदिनं मूर्तिम् अनमत्। (He bowed to the statue daily.)
एकदा तस्मिन् वने गुरुद्रोणः पाण्डवैः कौरवैः च सह आगच्छत्। (Once in that forest, Guru Drona came with the Pandavas and Kauravas.)
In simple words: अशुद्धपदानि शुद्धीकृत्य वाक्यानि पुनर्लिखितानि।

Exam Tip: Pay close attention to the gender, number, and case of nouns (like मूर्तिम् instead of मूर्ति) and the correct spellings (like पाण्डवैः instead of पांडवैः) when rewriting Sanskrit sentences.

 

9. (A) Rewrite the following prose by keeping the punctuation marks in the mind:

 

Question. Rewrite the following prose by keeping the punctuation marks in the mind:
एकः बालकः आसीत्। तस्य नाम एकलव्यः आसीत्। सः धनुविद्यां पठितुम् इच्छति स्म। एकदा सः द्रोणाचार्यस्य समीपं अगच्छत् अवदत् च। "गुरुदेव, अहम् अपि धनुर्धरः भवितुम् इच्छामि। कृपया मां स्वीकुरु।” आचार्य प्रत्यवदत्, “अहं कौरवान् पाण्डवान् च पाठयामि। अहं भवतः शिष्यरूपेण स्वीकारं कर्तुं न शक्नोमि ।।” परंतु आचार्य प्रति तस्य श्रद्धा शिथिला न अभवत्।
Answer: एकः बालकः आसीत्। तस्य नाम एकलव्यः आसीत्। सः धनुर्विद्यां पठितुम् इच्छति स्म। एकदा सः द्रोणाचार्यस्य समीपम् अगच्छत् अवदत् च। "गुरुदेव, अहम् अपि धनुर्धरः भवितुम् इच्छामि। कृपया मां स्वीकुरु।” आचार्यः प्रत्यवदत्, “अहं कौरवान् पाण्डवान् च पाठयामि। अहं भवतः शिष्यरूपेण स्वीकारं कर्तुं न शक्नोमि।” परंतु आचार्यं प्रति तस्य श्रद्धा शिथिला न अभवत्।
In simple words: विरामचिह्नानां प्रयोगं सम्यक् कृत्वा गद्यं पुनर्लिखितम्।

Exam Tip: Correct punctuation is essential in Sanskrit prose for clarity and accurate meaning, especially with direct quotations and sentence breaks.

 

(B) Rewrite the following prose neatly:

 

Question. Rewrite the following prose neatly:
आचार्यः प्रत्यवदत्, “अहं कौरवान् पाण्डवान् च पाठयामि। अहं भवतः शिष्यरूपेण स्वीकारं कर्तुं न शक्नोमि।” परन्तु आचार्यं प्रति तस्य श्रद्धा शिथिला न अभवत्। सः आचार्यस्य द्रोणस्य एकां मूर्तिम् अरचयत्। सः प्रतिदिनं मूर्तिम् अनमत्। प्रातः आरभ्य सायंकालपर्यन्तं धनुर्विद्यायाः अभ्यासम् अकरोत्。
Answer: आचार्यः प्रत्यवदत्, “अहं कौरवान् पाण्डवान् च पाठयामि। अहं भवतः शिष्यरूपेण स्वीकारं कर्तुं न शक्नोमि।” परन्तु आचार्यं प्रति तस्य श्रद्धा शिथिला न अभवत्। सः आचार्यस्य द्रोणस्य एकां मूर्तिम् अरचयत्। सः प्रतिदिनं मूर्तिम् अनमत्। प्रातः आरभ्य सायंकालपर्यन्तं धनुर्विद्यायाः अभ्यासम् अकरोत्。
In simple words: गद्यं स्पष्टतया शुद्धतया च पुनर्प्रस्तुतम्।

Exam Tip: When transcribing or rewriting prose, ensure accuracy in every word, maintaining the original text's integrity and correct grammar.

There is no educational content (questions with answers) found within the specified page range (pages 15 to 25) that matches the required output format. The content in this range primarily consists of vocabulary, summaries, translations, and website navigation elements. Therefore, no output is generated for this range.