GSEB Class 8 Sanskrit पुनरावर्तनम् - 2 Sem 2 Solutions

Question 1. Chant the following shlokas :
નીચેના શ્લોકોનું ગાન કરો:
(i) बकवद् ध्यानमाचरेत्। अजवच्चर्वणं कुर्याद् गजवत् स्नानमाचरेत्॥१॥
(ii) षड्दोषाः पुरुषेण इह हातव्याः भूतिमिच्छता। निद्रा तन्द्रा भयं क्रोधः आलस्यं दीर्घसूत्रता ॥२॥
(iii) प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः। तस्मात् तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता ॥३॥
(iv) वेशेन वपुषा वाचा विद्यया विनयेन च। वकारैः पञ्चभिर्युक्तो नरो भवति पूजितः ॥४॥
(v) सत्येन धार्यते पृथ्वी सत्येन तपते रविः। सत्येन वायवो वान्ति सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥५॥
Answer:
(i) Shloka 1: शुकवद् भाषणं कुर्याद, बकवद् ध्यानमाचरेत्। अजवच्चर्वणं कुर्याद, गजवत् स्नानमाचरेत्।।
Translation (English): Speak sweetly like a parrot; focus like a crane; chew like a goat (and) bathe like an elephant.
Translation (Gujarati): પોપટની માફક મધુર ભાષણ કરવું; બગલાની માફક ધ્યાન ધરવું; બકરાની માફક ચાવવું (અને) હાથીની માફક સ્નાન કરવું.
(ii) Shloka 2: षड्दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता। निद्रा तन्द्रा भयं क्रोधः आलस्यं दीर्घसूत्रता ॥
Translation (English): A person who wants success should avoid six faults: sleep, laziness, fear, anger, inaction, and being a slow worker.
Translation (Gujarati): આ દુનિયામાં ઐશ્વર્યની ઇચ્છા રાખનાર વ્યક્તિએ છ દોષોનો ત્યાગ કરવો જોઈએ: ઊંઘ, આળસ, ભય, ક્રોધ, બેદરકારી અને લાંબા સમય સુધી કામ ટાળવું.
(iii) Shloka 3: प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः। तस्मात् तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता।
Translation (English): All beings become happy by hearing kind words. So, only speak such words. Why be poor in speech?
Translation (Gujarati): મધુર વચન બોલવાથી બધા પ્રાણીઓ ખુશ થાય છે. તેથી તે જ બોલવું. વાણીમાં ગરીબાઈ કેવી?
(iv) Shloka 4: वेशेन वपुषा वाचा विद्यया विनयेन च। वकारैः पञ्चभिर्युक्तो नरो भवति पूजितः।।
Translation (English): By one's dress, body, speech, knowledge, and humility – a man who possesses these five qualities beginning with 'व' becomes respected.
Translation (Gujarati): વેશભૂષાથી, શરીરથી, વાણીથી, વિદ્યાથી અને વિનયથી – આમ પાંચ 'વ'કારથી યુક્ત એવો પુરુષ પૂજ્ય બને છે.
(v) Shloka 5: सत्येन धार्यते पृथ्वी सत्येन तपते रविः। सत्येन वायवो वान्ति सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्॥
Translation (English): Truth upholds the Earth; truth heats the sun; winds blow due to truth; (in this way) everything relies on truth.
Translation (Gujarati): સત્યથી પૃથ્વીને ધારણ કરાય છે; સત્યથી સૂર્ય ગરમી આપે છે; સત્યથી વાયુઓ ચાલે છે; (આ રીતે) બધું સત્યમાં સ્થિત છે.
In simple words: This section presents five Sanskrit shlokas and their English and Gujarati translations. Each shloka talks about good conduct, avoiding common faults, the power of kind words, essential qualities for respect, and the fundamental importance of truth in the universe.

Exam Tip: Understand the meaning of each shloka to appreciate the moral lessons they convey and to correctly translate them in various contexts.

Question 2. Disjoin the Sandhi/Conjunct :
સન્ધિ છૂટી પાડીને લખો:
1. पुनश्चन्दनम्
2. सहायतार्थम्
3. स्वयमेव
4. कतिदिनानन्तरम्
Answer:
1. पुनश्चन्दनम् - पुनः + चन्दनम्
2. सहायतार्थम् – सहायता + अर्थम्
3. स्वयमेव – स्वयम् + एव
4. कतिदिनानन्तरम् – कतिदिन + अनन्तरम्
In simple words: To disjoin the sandhi means to separate combined words back into their original individual words. It shows how words join together in Sanskrit grammar.

Exam Tip: Practice identifying the common sandhi rules to correctly split or join words in Sanskrit, paying attention to vowel and consonant changes.

Question 3. Translate the following sentences into Sanskrit:
આપેલાં વાક્યોનો સંસ્કૃતમાં અનુવાદ કરો :
(1) સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં અમરેલી નગર છે.
(2) પોતે વસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરતા નથી.
(3) મારું ગામ મોટું છે.
(4) અહીં પુસ્તકાલય છે.
(English Questions for reference)
1. Amreli is in Saurashtra.
2. They themselves don't use clothes.
3. My village is big.
4. There is a library here.
Answer:
1. सौराष्ट्रप्रदेशे अमरेली नाम नगरम् अस्ति।
2. ते स्वयं वस्त्राणाम् उपयोगं न कुर्वन्ति।
3. मम ग्रामः विशालः अस्ति।
4. अत्र पुस्तकालयः अस्ति।
In simple words: This task requires translating sentences from Gujarati and English into Sanskrit. It tests understanding of Sanskrit vocabulary and sentence structure.

Exam Tip: Pay close attention to word forms, cases, and verb conjugations when translating into Sanskrit to ensure grammatical correctness.

Question 4. Follow the example and rewrite the following sentences with proper changes :
ઉદાહરણ અનુસાર આપેલાં વાક્યોમાં ફેરફાર કરીને ફરીથી લખો :
Illustration : सज्जनः शालाम् अरक्षत्। सज्जनःशाला रक्षति
1. मात्रावालः सिंहं अपश्यत्।
2. चाणक्यः प्रकोष्ठम् अविशत्।
3. क्रीडकः कन्दुकम् अक्षिपत्।
4. वृक्षात् पर्णम् अपतत्।
5. सिंहः श्मशानम् अगच्छत्।
Answer:
1. मात्रावालः सिंहं पश्यति।
2. चाणक्यः प्रकोष्ठं प्रविशति।
3. क्रीडकः कन्दुकं क्षिपति।
4. वृक्षात् पर्णं पतति।
5. सिंहः श्मशानं गच्छति।
In simple words: This exercise involves changing the tense or form of verbs in given Sanskrit sentences, following a provided example. It helps practice verb conjugation and agreement.

Exam Tip: Carefully observe the example to understand the specific type of grammatical change required (e.g., tense, voice) and apply it consistently to all given sentences.

Question 5. Fill in the blanks selecting the proper option from the brackets:
કૌસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો :
1. सिंहः स्वभार्यया ..................................... नदीम् अगच्छत्। (सह, तत्र, च)
2. मनोजः पठति। समीरः ..................................... पठति। (सह, अपि, यत्र)
3. यत्र पुस्तकम् अस्ति। ..................................... लेखनी अपि अस्ति। (सह, अपि, तत्र)
4. रक्षकः गृहं क्षेत्रं ..................................... रक्षति। (तत्र, च, अपि)
Answer:
1. सिंहः स्वभार्यया सह नदीम् अगच्छत्।
2. मनोजः पठति। समीरः अपि पठति।
3. यत्र पुस्तकम् अस्ति, तत्र लेखनी अपि अस्ति।
4. रक्षकः गृहं क्षेत्रं च रक्षति।
In simple words: This task requires choosing the correct word from the options provided in brackets to complete each sentence, ensuring the sentence makes grammatical and logical sense.

Exam Tip: Read each sentence carefully and consider the meaning and grammatical function of each option before selecting the most suitable word for the blank.

Question 6. Fill in the following blanks :
નીચેની ખાલી જગ્યા પૂરો:
1. सा स्नानं ..................................... पूजाम् अकरोत्। (कर्तुम् / कृत्वा )
2. धरमः पुस्तकालयात् पुस्तकं ..................................... पठनं करोति। (नीत्वा / नेतुम् )
3. अहं वर्गखण्डात् बहिः – ..................................... इच्छामि (गत्वा / गन्तुम्)
4. लोकसम्पतिः सदा ..................................... (रक्षणीया / रक्षित्वा)
5. गजेन्द्रः मोदकं ..................................... शयनं करोति। (खादितुम् / खादित्वा)
Answer:
1. सा स्नानं कृत्वा पूजाम् अकरोत्। [कृत्वा = (after) having/taking]
Meaning: કરી કરીને
2. धरमः पुस्तकालयात् पुस्तकम् नीत्वा पठनं करोति। (नीत्वा = taking)
Meaning: લઈ જઈને
3. अहं वर्गखण्डात् बहिः गन्तुम् इच्छामि। (गन्तुम् = to go)
Meaning: જવા, જવા માટે
4. लोकसम्पत्तिः सदा रक्षणीया। (रक्षणीया = worth protecting)
Meaning: રક્ષવા જેવી
5. गजेन्द्रः मोदकं खादित्वा शयनं करोति। (खादित्वा = after eating)
Meaning: ખાઈને
In simple words: This exercise involves choosing the correct verb form from the given options to complete each sentence, focusing on appropriate grammar and meaning.

Exam Tip: Understand the context of each sentence and the nuance of each verb form (e.g., infinitive, gerund) to select the option that best fits the blank.