GSEB Class 8 Gujarati Textbook Solutions Chapter 9 દીકરાનો મારનાર

દીકરાનો મારનાર અભ્યાસ

Question 1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો ઉત્તર શોધીને તેનો ક્રમ – અક્ષર પ્રશ્ન સામેના [ ] માં લખો : (પંક્તિમાં કયો ભાવ રજૂ થયો છે તે ઓળખો.)
“એલા મે’માનને કોઈ છાંટશો મા !”
(ક) મર્મ
(ખ) ઉપેક્ષા
(ગ) દયા
(ઘ) લાગણી
Answer: (ગ) દયા
In simple words: અહીં મહેમાનને રંગવાથી બચાવવાની વિનંતી કરવામાં આવી છે, જે દયાનો ભાવ દર્શાવે છે.

Exam Tip: For emotional questions, identify the core feeling conveyed by the speaker's words or actions to select the correct option.

 

Question 2. “મને રોળશો મા ! ભલા થઈને મને છાંટશો મા ! તમારે પગે લાગુ !?”
(ક) ૨૪
(ખ) હુકમ
(ગ) આજીજી
(ઘ) સૂચના
Answer: (ગ) આજીજી
In simple words: આ વાક્યમાં વ્યક્તિ ખૂબ વિનંતી કરીને પોતાને રંગવા નહીં દેવાની આજીજી કરી રહ્યો છે.

Exam Tip: When a character uses phrases like "પગે લાગુ" (I beg you), it strongly indicates an act of pleading or humble request, which is 'આજીજી'.

 

Question 3. “ખોટી વાત, આજ કોનો દિ' ફર્યો છે”
(ક) ગર્વ
(ખ) આશ્ચર્ય
(ગ) જિજ્ઞાસા
(ઘ) દિલેરી
Answer: (ક) ગર્વ
In simple words: આ વાક્યમાં પોતાના દિવસો સારા છે અને કોઈ પોતાને હરાવી શકે તેમ નથી તેવો ગર્વનો ભાવ વ્યક્ત થયો છે.

Exam Tip: Look for clues like a challenge or dismissal in the tone which often implies pride or 'ગર્વ'.

 

Question 4. “હાલો, બેટાની મૈયત કાઢીએ.”
(ક) અવહેલના
(ખ) ઉદારતા
(ગ) સ્વસ્થતા
(ઘ) મક્કમતા
Answer: (ગ) સ્વસ્થતા
In simple words: આ વાક્યમાં પુત્રના મૃત્યુ પછી પણ કોઈ પણ ભાવનાત્મક વિક્ષેપ વગર શાંતિ જાળવી રાખવાની સ્વસ્થતા દર્શાવવામાં આવી છે.

Exam Tip: A calm and composed statement in a highly emotional situation indicates 'સ્વસ્થતા' (composure), not indifference or rigidity.

 

Question 1. ઝવેરચંદ મેઘાણીને ગાંધીજીએ કયું બિરૂદ આપ્યું હતું
Answer: ઝવેરચંદ મેઘાણીને ગાંધીજીએ "રાષ્ટ્રીય શાયર"નું બિરુદ આપ્યું હતું.
In simple words: ગાંધીજીએ ઝવેરચંદ મેઘાણીને રાષ્ટ્રીય શાયરનું ઉપનામ આપ્યું હતું.

Exam Tip: Remember specific titles or honors bestowed by famous personalities, as they are often tested in general knowledge questions.

 

Question 2. દેવળિયા ગામમાં કયા તહેવારની ઉજવણી થઈ રહી હતી?
Answer: દેવળિયા ગામમાં હુતાશણીના તહેવારની ઉજવણી થઈ રહી હતી.
In simple words: દેવળિયા ગામમાં હુતાશણીનો તહેવાર મનાવવામાં આવી રહ્યો હતો.

Exam Tip: Always note the setting and occasion mentioned at the beginning of a story or chapter.

 

Question 3. ગામડાની ધુળેટીમાં ઘેરૈયાઓને શેનાથી રંગવામાં આવે છે
Answer: ગામડાની ધુળેટીમાં ઘેરૈયાઓને ગારો, માટી, છાણ જેવી ગંદી વસ્તુઓથી રંગવામાં આવે છે.
In simple words: ગામડામાં ધુળેટી વખતે લોકો એકબીજાને કાદવ, માટી અને છાણ જેવી અસ્વચ્છ વસ્તુઓથી રંગે છે.

Exam Tip: Pay attention to unique cultural details and practices described in the text, especially those related to festivals.

 

Question 4. મહેમાને પોતાને રંગવાની કેમ ના પાડી
Answer: મહેમાને પોતાને રંગવાની ના પાડી, કેમ કે તેમને હુતાશણીનો જરાય આનંદ ન હતો.
In simple words: મહેમાને રંગાવાની ના પાડી, કારણ કે તેમને હોળીનો કોઈ ઉત્સાહ ન હતો.

Exam Tip: Always provide the reason directly from the text when asked "કેમ" (why).

 

Question 5. મહેમાનને રંગવાના આગ્રહનું શું પરિણામ આવ્યું
Answer: મહેમાને રંગવાની ના પાડી, તેમ છતાં ઘેરૈયાઓએ તેમને રંગવા માટે દબાણ કર્યું. આથી મહેમાન અને ઘેરૈયાઓ વચ્ચે ખેંચાખેંચી, અચકા અને વિનંતીનો એક અનોખો મામલો જામી પડ્યો.
In simple words: મહેમાને રંગાવાની ના પાડી, પણ ઘેરૈયાઓ દબાણ કરતા રહ્યા. આથી મહેમાન અને ઘેરૈયાઓ વચ્ચે એક વિચિત્ર પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ.

Exam Tip: Describe the sequence of events and the final outcome accurately when asked about the result of an action.

દીકરાનો મારનાર સ્વાધ્યાય

Question 1. દેવળિયા ગામમાં ધુળેટીની ઊજવણી કેવી રીતે થઈ રહી હતી
Answer: દેવળિયા ગામના લોકો ધુળેટી રમવા ભેગા થયા હતા. ત્યાં દરબાર મંદોદરખાનનો આઠ વર્ષનો દીકરો અને તેની આસપાસના યુવાનો ઊભા હતા. આગલા દિવસે હોળીનો તહેવાર હતો, તેથી બધા લીલા, પીળા અને કેસરિયા રંગમાં મશગૂલ હતા અને ધુળેટીના દિવસે બધા વિવિધ રંગોથી શોભતા હતા. ધુળેટીનો તહેવાર મનાવવા માટે ઘેરૈયાઓ મર્યાદા વટાવી ગયા હતા. તેઓ ખૂબ ગુસ્સે થઈને ગારો, માટી, છાણ જેવી ગંદી વસ્તુઓથી એકબીજાને રંગવામાં મશગૂલ હતા. ગામડાની ધુળેટી કાળો કોપ હોય તેવી લાગતી હતી.
In simple words: દેવળિયા ગામમાં ધુળેટીના દિવસે લોકો મોટી સંખ્યામાં ભેગા થયા હતા. દરબારનો પુત્ર અને યુવાનો ત્યાં હતા. આગલા દિવસે હોળી હોવાથી લોકો રંગાયેલા હતા અને ધુળેટીએ પણ વિવિધ રંગો ઉડાડતા હતા. ઘેરૈયાઓ મર્યાદા વટાવીને કાદવ, માટી અને છાણ જેવી ગંદી વસ્તુઓથી એકબીજાને રંગતા હતા, જેનાથી વાતાવરણ ખૂબ જ અસ્તવ્યસ્ત લાગતું હતું.

Exam Tip: For descriptive questions, ensure you cover all aspects of the scene: who, what, where, when, and how, as presented in the text.

 

Question 2. કુંવરનું મૃત્યુ શી રીતે થયું
Answer: ઘેરૈયાના ગાંડા ટોળાથી બચવા અને ઘેરૈયાઓને પોતાનાથી દૂર રાખવા મુસાફરે બગલમાં રાખેલી મ્યાન સાથેની તલવાર હલાવવા માંડી. આ ગરબડથી ધૂળની ડમરી ઊડવા માંડી. આથી મહેમાન મુસાફર કંઈ જોઈ શકતા નહોતા. ખેંચાખેંચી, ચીસો, વિનંતીઓ, તલવારના ઘા અને ધૂળની આંધીનો એક અનોખો મામલો જામી પડ્યો. તેવામાં દુર્ભાગ્યે મુસાફરની તલવારની ધાર અચાનક કુંવરને વાગતાં તે તરત જ પડી ગયા અને મરી ગયા.
In simple words: ઘેરૈયાઓથી બચવા મુસાફર પોતાની તલવાર હલાવી રહ્યો હતો. આ ગરબડમાં ધૂળ ઊડવા લાગી અને કંઈ દેખાતું નહોતું. અચાનક તલવાર કુંવરને વાગી અને તે ત્યાં જ મૃત્યુ પામ્યા.

Exam Tip: Narrate the events leading to the death clearly and sequentially, emphasizing the accidental nature of the incident as described in the story.

 

Question 3. રાજાએ પોતાના દીકરાના મારનારને કેમ છોડી મૂક્યો
Answer: ચારણ ભૂખે પીડાતા પોતાના બાળકોને કંઈક મળે તે ઈરાદાથી રાજા મંદોદરખાન પાસે મદદ માગવા આવ્યો હતો, પણ ગામમાં પ્રવેશતા જ રંગવા આવેલા ઘેરૈયાઓથી બચવા તેણે મ્યાનમાં રાખેલી તલવાર કાઢીને હલાવી. પણ ધૂળની આંધીમાં તલવાર અચાનક રાજાના દીકરાના જ ગળામાં વાગી અને દીકરો મૃત્યુ પામ્યો. આમ અજાણતાં જ ચારણથી આ કામ થઈ ગયું છે તે જાણીને રાજાએ પોતાના દીકરાના મારનારને છોડી દીધો.
In simple words: ચારણ ભૂખ્યા બાળકો માટે મદદ માંગવા આવ્યો હતો. ઘેરૈયાઓથી બચતી વખતે તેની તલવાર ભૂલથી રાજાના દીકરાને વાગી ગઈ અને તે મરી ગયો. રાજાને સમજાયું કે આ અજાણતાં થયેલું કાર્ય હતું, તેથી તેમણે ચારણને છોડી દીધો.

Exam Tip: Highlight the king's compassionate and just nature, explaining his reasoning for not punishing the charan despite his son's death.

 

Question 4. મંદોદરખાનને પાછળ આવતા જોઈ મુસાફરે શું કર્યું?
Answer: મંદોદરખાનને પાછળ આવતા જોઈ મુસાફર દોડતા-દોડતા અટકી ગયો. તેને ખબર પડી ગઈ કે હવે તેનો મૃત્યુ નજીક આવી ગયું છે. હવે તે દૂર સુધી દોડી શકશે નહીં. તેને થયું કે જ્યારે મરવાનું તો છે જ, તો પછી હવે નકામા પ્રયત્નો શા માટે કરવા? અત્યારે મૃત્યુને રોકી શકાય તેમ નથી અને ખુલાસો કરવાનો પણ સમય નથી. એટલે મંદોદરખાનની સામે ઊભા રહીને મુસાફરે પોતાની તલવાર પોતાના જ ગળે માંડી.
In simple words: જ્યારે મુસાફરે મંદોદરખાનને પોતાની પાછળ આવતા જોયો, ત્યારે તે દોડતા-દોડતા અટકી ગયો. તેને ખાતરી થઈ ગઈ કે તેનો અંત નજીક છે. તેને લાગ્યું કે હવે ભાગવાનો કોઈ અર્થ નથી, તેથી તેણે પોતાની તલવાર પોતાના ગળા પર મૂકી દીધી.

Exam Tip: Describe the charan's realization and desperate act of self-sacrifice, which shows his immediate acceptance of fate.

 

Question 5. મંદોદરખાને ગામલોકોને શું કહીને શાંત પાડ્યા
Answer: ગુસ્સે થયેલા ગામલોકોને મંદોદરખાને આમ કહીને શાંત પાડ્યા: "આમ પાગલ ન થવાય. તેણે મારા દીકરાને જાણી જોઈને માર્યો નથી. તેના ઘરે આવા કેટલાય બાળકો ભૂખ્યા મરે છે તે તમે જાણો છો? આશા ભરેલો તે મારા આંગણે આવ્યો અને દૈવી ઈચ્છાથી દીકરો મરી ગયો તે તો ભગવાનની મરજી. આપણા નસીબમાં ન હોય એટલે તે મરી ગયો, પણ તેને લીધે આ શુભ દિવસે મારે તેની હત્યાના પાપમાં ભાગીદાર નથી થવું. ચાલો, દીકરાની મૈયત કાઢીએ."
In simple words: મંદોદરખાને ગુસ્સે થયેલા ગામલોકોને સમજાવ્યું કે ચારણે જાણી જોઈને તેના દીકરાને માર્યો નથી. તેણે કહ્યું કે આ બધું ભગવાનની મરજીથી થયું છે અને આ ખુશીના દિવસે તે કોઈની હત્યાનું પાપ લેવા માંગતા નથી.

Exam Tip: When quoting a character's speech, ensure it's presented accurately, and then follow up with the simple explanation.

 

Question 2. આ પાઠમાંથી લોકબોલીનાં પાંચ વાક્યો લખો.
Answer:

• "કોઈક સારા કપડાંવાળો મહેમાન ચાલી આવે છે."
• "સાચું! સાચું! ... મહેમાનને રંગો! ... પૈસા માગો! રંગો!"
• "આજ કોનો દિવસ ફર્યો છે?"
• "મિત્રો, બધું જ ખતમ થઈ ગયું છે .. બાળકો છાશ - રાબ વગર રડે છે … હું આવતો ન હતો."
• "મારી ઓળખાણ અત્યારે નહીં, પછીથી."

In simple words: પાઠમાંથી પાંચ વાક્યો જે ગ્રામ્ય ભાષાનો ઉપયોગ કરે છે, તે અહીં આપેલા છે.

Exam Tip: When extracting phrases in a specific dialect, reproduce them exactly as they appear in the original text.

 

Question 3. (અ) નીચેના શબ્દોનો વાક્યોમાં પ્રયોગ કરી અર્થસભર ફકરો લખો :
પડછંદ, પાદર, પુરુષ, પાણી, પથ્થર, પાતાળ, પૃથ્વી, પ્રેમ, પડકાર, પગ.
Answer: પડછંદ કાયા ધરાવતા ચારણે ધોળું બાસ્તા જેવું કેડિયું પહેર્યું હતું. ચારણ ગામના પાદરમાં પ્રવેશતા જ એક પુરુષ મોટા અવાજે બોલ્યો, “એલા ભાઈઓ! કોઈક સારા કપડાંવાળો મહેમાન ચાલી આવે છે.” ચારણે નદીકાંઠે આવી નદીનું પાણી પીધું. તેવામાં તેનો પગ પથ્થર સાથે અથડાયો. ત્યાં સામેથી ગામના દરબાર આવી ચડ્યા. દરબારે ચારણને પૂછ્યું, "તમે કેમ આવ્યા છો?" ચારણે કહ્યું, "દરબાર, મેં સાંભળ્યું છે કે તમારા જેવો ઉદાર માણસ સાત પાતાળમાં શોધતા પણ નહીં મળે." ચારણે લાગણીથી કહ્યું, "મને ખબર નથી. તમે મને ઉદાર માણસ શોધી લાવવાનો પડકાર આપશો તો પણ હું પગે લાગીને કહીશ કે તે મારાથી નહીં બને."
In simple words: એક મજબૂત શરીરવાળા ચારણે સફેદ કપડાં પહેર્યા હતા. ગામના ચોકમાં આવતા જ એક માણસે કહ્યું કે સારા કપડાંવાળો મહેમાન આવ્યો છે. ચારણે નદીનું પાણી પીધું અને તેનો પગ પથ્થર સાથે અથડાયો. ત્યાં જ દરબાર આવ્યા અને ચારણને પૂછ્યું કે તે શા માટે આવ્યો છે. ચારણે કહ્યું કે તેણે સાંભળ્યું છે કે દરબાર ખૂબ ઉદાર છે અને જો તેને ઉદાર વ્યક્તિ શોધવાનો પડકાર આપવામાં આવે તો તે માની જશે કે તેનાથી આવું નહીં થઈ શકે.

Exam Tip: Ensure all given words are naturally integrated into the paragraph, creating a coherent narrative. The story should flow smoothly without forced usage.

 

Question 3. (બ) નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દ લખો :
પ્રભાત, જુવાન, ફૂલ, મહેમાન, નસીબદાર, સુવાસ.
Answer:

• પ્રભાત = સવાર
• જુવાન = યુવાન, તરુણ
• ફૂલ = પુષ્પ, કુસુમ
• મહેમાન = અતિથિ, પરોણો
• નસીબદાર = ભાગ્યશાળી
• સુવાસ = સુગંધ

In simple words: અહીં આપેલા શબ્દોના સમાન અર્થ ધરાવતા બીજા શબ્દો આપવામાં આવ્યા છે.

Exam Tip: For synonyms, remember to provide at least one common alternative for each word and list them clearly.

 

Question 3. નીચે આપેલા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો:
ભૂડા, કારા, પછવાડ, મૂરખ, ઊલટા, પાતાળ.
Answer:

• મૂરખ X શાણો, ડાહ્યો
• ઊલટો X સૂલટો, સીધો
• પાતાળ X આકાશ
• ભૂંડો X સારો
• કોરી X જૂની
• પછવાડે X આગળ

In simple words: અહીં આપેલા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો આપવામાં આવ્યા છે.

Exam Tip: When providing antonyms, ensure each pair clearly contrasts in meaning and maintain the X notation for clarity.

 

Question 4. “દીકરાના મારનાર પ્રત્યેની મંદોદરખાનની ઉદારતા' એ વિશેના વર્ણનનાં વાક્યો પાઠમાંથી શોધી ટૂંક નોંધ લખો.
Answer: દીકરાને મારનાર પ્રત્યે મંદોદરખાનની ઉદારતા: દરબાર મંદોદરખાનનો આઠ વર્ષનો એક માત્ર દીકરો ચારણથી માર્યો ગયો હતો. આ સમાચાર જાણીને દરબાર મંદોદરખાને તલવાર સાથે પોતાની ઘોડી ચારણની પાછળ દોડાવી. દરબાર તેની પાસે પહોંચ્યા ત્યારે ચારણે પોતાને મારવા માટે પોતાની જ તલવાર પોતાના ગળા પર મૂકી દીધી. મંદોદરખાને તેને તેમ કરતાં અટકાવ્યો અને પૂછપરછ કરી. ચારણ પાસેથી સાચી વાત જાણ્યા પછી મંદોદરખાને તેના પ્રત્યે ઉદારતા દર્શાવતા કહ્યું: "ગઢવા, આ મારી ઘોડી આપું છું. ચડીને ભાગી જાઓ. વાત કરવાનો સમય નથી. આખું ગામ ઉશ્કેરાયું છે અને મેં તેના પુત્રને મારી નાખ્યો છે. અહીં પહોંચતા જ તારા શરીરના ટુકડે ટુકડા કરી નાખશે." ચારણ તેને ભગાડનાર વ્યક્તિને ઓળખવા માગતો હતો, ત્યારે મંદોદરખાન કહે છે, "મારી ઓળખાણ અત્યારે નહીં આપું, અત્યારે તું ભાગી જા, નહીંતર તારા બાળકો રઝળી પડશે અને ગામલોકો મારા રોક્યા નહીં રોકાય." ચારણ નામ જાણવા માગતા, "અરે ભગવાનનું નામ!" કહીને મંદોદરખાન દોડે છે. ચારણને હાથ પકડીને રોઝડી પર બેસાડી તેના હાથમાં લગામ આપે છે અને પાછળથી રોઝડીને ડચકારે છે. ચારણ ઘોડીએ ચડી ગાયબ થઈ જાય છે. મંદોદરખાન ગામલોકો પાસે ખોટું બોલે છે, "તે ખૂબ શક્તિશાળી માણસ હતો! તેણે મને જીતવા ન દીધો. મારી તલવાર અને ઘોડી બંને લઈ ગયો." પણ ગામલોકો તેમની વાત માનવા તૈયાર નહોતા. મંદોદરખાન શાંતિથી ગામલોકોને કહે છે, "લ્યો, હવે છોડી દો." ગામના લોકો તો ચારણને માફ કરવા તૈયાર જ નહોતા. મંદોદરખાન તેમને શાંતિથી સમજાવે છે, "ભાઈ! તેણે શું મારા દીકરાને જાણી જોઈને માર્યો હતો? તેના ઘરે એવા કેટલાય બાળકો ભૂખે મરે છે તે તમે જાણો છો? આશા ભરેલો તે મારા આંગણે આવ્યો અને દૈવી ઈચ્છાથી દીકરો મરી ગયો તે તો ભગવાનની મરજી. આપણા નસીબમાં ન હોય એટલે તે મરી ગયો, પણ તેને લીધે આ શુભ દિવસે મારે તેની હત્યાના પાપમાં ભાગીદાર નથી થવું. ચાલો, દીકરાની મૈયત કાઢીએ."
In simple words: મંદોદરખાનનો આઠ વર્ષનો પુત્ર ચારણના હાથે મૃત્યુ પામ્યો. જ્યારે મંદોદરખાન ચારણની પાછળ ગયો, ત્યારે ચારણે પોતાની તલવાર પોતાના ગળા પર મૂકી દીધી. મંદોદરખાને તેને અટકાવ્યો અને પૂછપરછ કરી. ચારણે સાચી વાત કહેતા, મંદોદરખાને તેને પોતાની ઘોડી આપીને ભાગી જવા કહ્યું જેથી ગામલોકો તેને મારી ન નાખે. ગામલોકો ગુસ્સે થયા હતા, પરંતુ મંદોદરખાને તેમને સમજાવ્યું કે આ એક અકસ્માત હતો અને તે આવા શુભ દિવસે કોઈની હત્યાનું પાપ લેવા માંગતા નથી.

Exam Tip: For a 'short note' question, summarize the key events and the main character's actions and motivations, ensuring a logical flow of information.

Std 8 Gujarati Textbook Solutions Chapter 9 દીકરાનો મારનાર Additional Important Questions and Answers

દીકરાનો મારનાર પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો:

 

Question 1. ઘેરૈયાની બૂમાબૂમ સાંભળી ચારણની શી હાલત થઈ?
Answer: ઘેરૈયાની ચીસો સાંભળી ચારણ ચોંકી ઉઠ્યો. તે ભાન ભૂલી ગયો. તેણે સીધા રસ્તે સીમાડા તરફ ઝડપથી દોટ મૂકી. શું થયું છે તે જોવા કે પૂછવાનો સમય ન હતો. પાછું વળીને જોવાની પણ તેનામાં હિંમત ન હતી. પોતાના હાથમાં પકડેલી તલવારની શી દશા થઈ છે તે જોવાનું પણ તેને ભાન રહ્યું નહિ. તે કોઈ પાગલ માણસ કે કોઈ ખૂની હોય તેમ દોડતો જતો હતો.
In simple words: ઘેરૈયાના અવાજો સાંભળી ચારણ ગભરાઈ ગયો. તે બેભાન જેવો થઈ ગયો અને સીમાડા તરફ ઝડપથી ભાગવા લાગ્યો. તે શું થયું છે તે જોવા કે પૂછવા પણ ઊભો ન રહ્યો અને પાછળ જોવાની પણ હિંમત ન કરી. તે કોઈ પાગલ કે ખૂનીની જેમ દોડી રહ્યો હતો.

Exam Tip: Describe the character's reaction vividly, including both their physical actions and mental state, as depicted in the story.

 

Question 2. કુંવર મરાયો એ જાણીને ચારણે શું કહ્યું?
Answer: મુસાફરને કોણ માર્યું તેની ખબર નહોતી. આથી તેણે આકાશ તરફ ઇશારો કરીને અસવારને કહ્યું, 'ઈશ્વર જાણે! મને ખબર નથી. હું તો એટલું જ જાણું છું કે મારે દરબારના મહેલ પર આવવું હતું. જો મેં ફાટેલા કપડાં પહેર્યા હોત તો ખરાબ દેખાત એમ માનીને હું સાથે લાવેલાં નવા કપડાંની એક જોડ ગામની બહાર બદલી. ત્યાં ઘેરૈયાઓ મને રંગવા આવ્યા. તેમનાથી બચવા મેં મ્યાનમાં રાખેલી તલવાર હલાવી. મ્યાન ક્યારે નીકળી પડ્યું તેની મને ધૂળની આંધીમાં ખબર ન રહી.'
In simple words: ચારણને ખબર નહોતી કે કોણ મરાયું છે. તેણે આકાશ તરફ આંગળી ચીંધીને કહ્યું કે ભગવાન જાણે! તે માત્ર એટલું જ જાણતો હતો કે તે દરબાર પાસે મદદ માટે આવવા માંગતો હતો. તેણે પોતાના ગંદા કપડાં બદલીને નવા કપડાં પહેર્યા હતા. ઘેરૈયાઓથી બચવા તેણે પોતાની તલવાર હલાવી, પણ ધૂળમાં ક્યારે તલવાર મ્યાનમાંથી નીકળી ગઈ તેની તેને ખબર ન પડી.

Exam Tip: When a character provides an explanation, ensure all key details and their justification are included in the answer.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ – ચાર વાક્યોમાં ઉત્તર લખોઃ

 

Question 1. મહેમાનનાં ઊજળાં લૂગડાં જોતાં ઘેરૈયાઓ ઉપર શી અસર થઈ?
Answer: મહેમાનનાં સારા કપડાં જોતાં ઘેરૈયાઓને થયું કે આવા મહેમાનને કંઈ રંગ્યા વગર કેવી રીતે જવા દેવાય? આવા મહેમાન ક્યાંથી હાથ આવે? આથી બધા ઘેરૈયાઓએ મહેમાનને રંગી નાખવા અને તેમની પાસેથી ભેટ માગવા માટે ચીસો પાડવા માંડી. તેમણે મહેમાનની પાછળ ઝડપથી દોટ મૂકી.
In simple words: મહેમાનના સ્વચ્છ કપડાં જોઈને ઘેરૈયાઓએ વિચાર્યું કે આવા ખાસ મહેમાનને રંગ્યા વગર જવા દેવા ન જોઈએ. તેથી, તેઓ મહેમાનને રંગવા અને તેમની પાસેથી ભેટ માંગવા માટે ચીસો પાડવા લાગ્યા અને તેમની પાછળ દોડ્યા.

Exam Tip: Focus on the immediate impact and subsequent actions of the group in response to a specific observation.

 

Question 2. દેવળિયા ગામમાં આવી રહેલા ચારણનું વર્ણન કરો.
Answer: દેવળિયા ગામમાં આવી રહેલા ચારણે ધોળું બાસ્તા જેવું પાસાબંધી કેડિયું અને પગ સુધીની પહોળી ચોરણી પહેર્યા હતાં. તેણે બગસરાની ગરેડી કોરની પછેડીની ભેટ બાંધી હતી. તેણે બગલમાં એક ફાટેલ તલવાર દબાવી હતી. તેની કમરે કોઈ જૂની કટારી હતી. તેને દાઢી-મૂછના ઘટ્ટ કાતરા હતા.
In simple words: દેવળિયા ગામ તરફ આવતા ચારણે સફેદ બાસ્તા જેવું કેડિયું અને લાંબી ચોરણી પહેરી હતી. તેણે બગલમાં એક જૂની તલવાર રાખેલી હતી અને કમરે એક જૂની કટારી હતી. તેની દાઢી-મૂછ જાડી હતી.

Exam Tip: For character descriptions, list specific details about clothing, accessories, and physical features to provide a complete picture.

 

Question 3. અચાનક ધબ અવાજ સાંભળીને ઘેરૈયાએ શેની બૂમાબૂમ કરી મૂકી?
Answer: અચાનક "ધબ" અવાજ સાંભળીને એક ઘેરૈયાએ ચીસ પાડી, "અરે, આઘાત થયો!... કુંવર પડી ગયો! . કુંવરને વાગ્યું! કુંવર જોખમમાં છે!" એવી બૂમ પાડી. બીજા ઘેરૈયાઓએ ચીસ પાડી: "મહેમાને કુંવરને તલવાર મારી! ... પકડો ...! પકડો!"
In simple words: અચાનક "ધબ" અવાજ આવતા, એક ઘેરૈયાએ ચીસ પાડી કે કુંવર પડી ગયો છે અને તેને વાગ્યું છે. અન્ય ઘેરૈયાઓએ પણ ચીસો પાડી કે મહેમાને કુંવરને તલવાર મારી છે અને તેને પકડવા માટે હાકલ કરી.

Exam Tip: When describing reactions to an event, capture the exclamations and direct speech of the characters accurately.

 

Question 4. ગામના ઝાંપે કેવું દશ્ય હતું?
Answer: ગામના ઝાંપે દરબારનો આઠ વર્ષનો કુંવર મૃત્યુ પામેલો પડ્યો હતો. તેના ગળે તલવારનો ઘસરકો પડ્યો હતો. લોહીનું ખાબોચિયું ભરાઈ ગયું હતું. તે થોડી જ ક્ષણોમાં તેના પ્રાણ છોડી દેશે તેવી સ્થિતિ હતી.
In simple words: ગામના પ્રવેશદ્વાર પર દરબારનો આઠ વર્ષનો પુત્ર મૃત હાલતમાં પડ્યો હતો. તેના ગળા પર તલવારનો ઘા હતો અને ચારેબાજુ લોહી ફેલાયેલું હતું. તે મરણપથારીએ હતો.

Exam Tip: For a scene description, include details about the central figure, the immediate surroundings, and the overall atmosphere or condition.

 

Question 5. ચારણને પોતાની તલવાર ગળે મૂકેલી જોઈને અસવારે (મંદોદરખાને) શું કર્યું?
Answer: ચારણને પોતાની તલવાર ગળે મૂકેલી જોઈને અસવાર (મંદોદરખાન) સમજી ગયા કે આ કોઈ ત્રાગાળું માણસ લાગે છે. જો તેઓ આગળ વધશે તો આ માણસ તલવાર પોતાના જ ગળામાં પરોવી દેશે અને તેના ગામને સીમાડે લોહી છંટાશે, એમ સમજીને અસવારે રોઝડીને થંભાવી.
In simple words: જ્યારે મંદોદરખાને જોયું કે ચારણે પોતાની તલવાર ગળા પર મૂકી દીધી છે, ત્યારે તે સમજી ગયા કે આ વ્યક્તિ પોતાનો જીવ આપી દેશે. જો તેઓ નજીક જશે તો ગામમાં લોહી રેડાશે. તેથી, તેમણે પોતાની ઘોડી રોઝડીને ત્યાં જ અટકાવી દીધી.

Exam Tip: Focus on the cavalryman's (Mandodarkhan's) observation, his immediate understanding of the situation, and his wise decision to prevent further tragedy.

 

Question 6. ચારણ દેવળિયા શા માટે આવ્યો હતો?
Answer: ચારણની બધી ભેંસો મરી ગઈ હતી. તેના બાળકો છાશ - રાબ માટે પીડાતા હતા અને ભૂખથી રડી રહ્યા હતા. તેમ છતાં તેને તો અહીં આવવું ન હતું, પણ તેની પત્નીએ તેને મંદોદરખાન પાસે કંઈક મદદ મળે તે ઈરાદાથી મોકલ્યો હતો. આથી ચારણ દેવળિયા આવ્યો હતો.
In simple words: ચારણની બધી ભેંસો મૃત્યુ પામી હતી, અને તેના બાળકો ભૂખ્યા હતા. તેની પત્નીએ તેને મંદોદરખાન પાસેથી મદદ મેળવવા માટે દેવળિયા મોકલ્યો હતો, તેથી તે ત્યાં આવ્યો હતો.

Exam Tip: Clearly state the primary reason for the character's journey, including the background context that led to their need for help.

 

Question 7. અસવારે (મંદોદરખાને) ચારણને ઘોડી પર ચડીને ત્યાંથી ભાગી જવા કેમ કહ્યું?
Answer: અસવારે (મંદોદરખાને) ચારણને ઘોડી પર ચડીને ભાગી જવા કહ્યું, કારણ કે હવે વાત કરવાનો સમય ન હતો. ગામ ગુસ્સે થયું હતું. તેણે કુંવરને મારી નાખ્યો છે એટલે અહીં પહોંચતાની સાથે જ તે તારા શરીરના ટુકડે ટુકડા કરી નાખશે.
In simple words: મંદોદરખાને ચારણને ઘોડી પર બેસીને ભાગી જવાનું કહ્યું કારણ કે, ત્યારે વાત કરવાનો સમય ન હતો. ગામલોકો ગુસ્સે થયા હતા અને જો ચારણ ત્યાં રોકાત તો તેઓ તેને મારી નાખત.

Exam Tip: Explain the urgency and the potential danger that prompted the cavalryman's advice to the charan.

 

Question 8. અસવારે (મંદોદરખાને) ચારણને ભાગી જવામાં શી મદદ કરી?
Answer: અસવારે ચારણને પોતાની પાસે બોલાવ્યો. તેને બાવડેથી પકડીને પોતાની રોઝડી ઘોડી પર બેસાડ્યો. લગામ તેના હાથમાં આપીને પાછળથી રોઝડીને ડચકારી. રોઝડી પોતાની પૂંછડી ઊંચી કરીને દોડી અને જોતજોતામાં ગાયબ થઈ ગઈ. આ રીતે અસવારે ચારણને ભાગી જવામાં મદદ કરી.
In simple words: મંદોદરખાને ચારણને પોતાની ઘોડી રોઝડી પર બેસાડ્યો. તેમણે તેને લગામ આપી અને ઘોડીને ડચકારી, જેથી રોઝડી ઝડપથી દોડીને ત્યાંથી અલોપ થઈ ગઈ. આમ, તેમણે ચારણને ભાગી જવામાં મદદ કરી.

Exam Tip: Detail the specific actions taken by the cavalryman to facilitate the charan's escape, showing his direct involvement.

 

Question 9. ગામના લોકોને મંદોદરખાનની વાત ગળે કેમ ન ઊતરી?
Answer: ગામના લોકોને મંદોદરખાનની વાત ગળે ન ઊતરી; કારણ કે તેઓ મંદોદરખાનનો પ્રભાવ સમજતા હતા. ફણસધારી સાપના માથેથી મણિ લઈ જવો એ જેટલું અઘરું કામ છે એટલું જ અઘરું કામ છે મંદોદરખાનની ઘોડી રોઝડીને તેની રાંગમાંથી લઈ જવી. તેમની વાત સાચી માની લે એટલા તેઓ મૂરખ નહોતા. સાત ખોટના દીકરાને મારનારને મંદોદરખાને જ ભગાવ્યો છે એમ ગામના લોકો માનતા હતા.
In simple words: ગામલોકોને મંદોદરખાનની વાત પર વિશ્વાસ ન થયો, કારણ કે તેઓ જાણતા હતા કે મંદોદરખાન ખૂબ પ્રતાપી છે. તેમની ઘોડી રોઝડીને તેમની પાસેથી છીનવી લેવી એ લગભગ અશક્ય હતું. તેઓ મૂર્ખ ન હતા અને માનતા હતા કે મંદોદરખાને જ પોતાના દીકરાના હત્યારાને ભાગી જવામાં મદદ કરી છે.

Exam Tip: Explain the villagers' perception of Mandodarkhan's power and their skepticism, using the provided analogy if applicable.

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે વાક્યોમાં ઉત્તર લખો:

 

Question 1. ચારણ વસંતઋતુના પ્રાકૃતિક સૌંદર્યને કઈ રીતે માણતો આવી રહ્યો હતો?
Answer: ચારણ વસંતઋતુમાં જંગલમાં આંબાના મોરમાંથી ફેલાઈ રહેલી સુગંધ લેતો અને વનરાઈએ કેસૂડાનાં ફૂલની ચૂંદડી ઢાંકેલી હોય તેવી પ્રકૃતિનો શણગાર જોતો, વસંતઋતુના કુદરતી સૌંદર્યને માણતો આવી રહ્યો હતો.
In simple words: ચારણ વસંતઋતુમાં જંગલમાં આંબાના મોરની સુગંધ લેતો અને કેસૂડાના ફૂલોથી શોભતી વનરાજીને જોઈને પ્રકૃતિની સુંદરતા માણી રહ્યો હતો.

Exam Tip: Describe the specific sensory details and natural elements the character was observing to convey his appreciation for nature.

 

Question 2. ઘેરૈયાથી બચવા મહેમાને શું કર્યું?
Answer: ઘેરૈયાથી બચવા મહેમાને પોતાની કમરમાં દબાવેલી તલવાર કાઢી. ઘેરૈયાઓને પોતાનાથી દૂર રાખવા તેણે મ્યાન સહિત તલવાર હલાવવા માંડી.
In simple words: મહેમાને ઘેરૈયાઓથી પોતાને બચાવવા માટે પોતાની કમરમાં રાખેલી તલવાર બહાર કાઢી. તેણે મ્યાન સાથે જ તલવારને હલાવીને ઘેરૈયાઓને દૂર રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો.

Exam Tip: Focus on the immediate defensive action taken by the character in a threatening situation.

 

Question 3. મંદોદરખાનની રોઝડી ધોડીની શી વિશેષતા હતી?
Answer: મંદોદરખાનની રોઝડી ઘોડીની વિશેષતા એ હતી કે તે હાથીના લમણા ઉપર પોતાના પગ મૂકી શકતી હતી અને દોડવામાં હરણની બરોબરી કરી શકતી હતી.
In simple words: મંદોદરખાનની રોઝડી ઘોડી એટલી ચપળ હતી કે તે હાથીના માથા પર પગ મૂકી શકતી હતી અને દોડમાં હરણ જેટલી ઝડપી હતી.

Exam Tip: When describing the unique qualities of something, use strong adjectives and comparisons to convey its special attributes.

 

Question 4. અસવારે (મંદોદરખાને) ચારણને પોતાની ઓળખાણ કેમ ન આપી?
Answer: અસવારે (મંદોદરખાને) ચારણને પોતાની ઓળખાણ ન આપી, કેમ કે અત્યારે ચારણને ભાગી જવાની જરૂર હતી. નહીંતર તેના બાળકો રખડી પડત. ગામના લોકો ગુસ્સે થયા હતા એટલે તેઓ અસવારના રોક્યા પણ અટકત નહિ.
In simple words: મંદોદરખાને ચારણને પોતાની ઓળખાણ ન આપી, કારણ કે તે સમયે ચારણ માટે ભાગી જવું અત્યંત જરૂરી હતું. જો તે ન ભાગત તો તેના બાળકો અનાથ થઈ જાત અને ગુસ્સે થયેલા ગામલોકોને રોકવા મુશ્કેલ હતા.

Exam Tip: Explain the strategic reason behind the character's decision, focusing on the protection of others and the prevailing circumstances.

 

Question 5. ચારણને ભગાડ્યા પછી મંદોદરખાન કેવા દેખાતા હતા?
Answer: ચારણને ભગાડ્યા પછી મંદોદરખાન ખુલ્લા પગે પાછા ચાલ્યા આવતા હતા. સવાર થવા છતાં તેમની પાસે તેમની રોઝડી ઘોડી ન હતી અને કમરમાં તલવાર પણ ન હતી.
In simple words: ચારણને મોકલ્યા પછી મંદોદરખાન પગપાળા પાછા ફરી રહ્યા હતા. સવાર થઈ ગઈ હતી, પણ તેમની ઘોડી અને તલવાર તેમની પાસે નહોતી.

Exam Tip: Describe the character's appearance and the absence of his usual possessions, indicating the aftermath of his actions.

 

Question 6. મંદોદરખાને ગામના લોકોને સ્વબચાવમાં શું કહ્યું?
Answer: મંદોદરખાને ગામના લોકોને સ્વબચાવમાં કહ્યું કે તે માણસ સાવ શક્તિશાળી નીકળ્યો. તેણે મને જીતવા ન દીધો. તલવાર અને ઘોડી બંને તે લઈ ગયો.
In simple words: મંદોદરખાને ગામલોકોને સમજાવ્યું કે તે માણસ ખૂબ જ બહાદુર હતો. તેણે મંદોદરખાનને હરાવી દીધો અને તેમની તલવાર તથા ઘોડી બંને લઈ ગયો.

Exam Tip: When quoting a character's fabricated explanation, reproduce it faithfully and then provide the simple explanation.

4. નીચેના પ્રશ્નોના એક – એક વાક્યમાં ઉત્તર લખોઃ

 

Question 1. ચારણને શેનો ઉલ્લાસ નહોતો?
Answer: ચારણને હુતાશણીનો જરાયે ઉલ્લાસ નહોતો.
In simple words: ચારણને હોળીના તહેવારનો સહેજ પણ આનંદ ન હતો.

Exam Tip: For single-sentence answers, be direct and concise, providing the information requested without extra details.

 

Question 2. ઘેરૈયાથી બચવા ચારણે શું કહ્યું?
Answer: ઘેરૈયાથી બચવા ચારણે ચીસ પાડીને કહ્યું, "મને રંગશો નહીં! ભલા થઈને મને છાંટશો નહીં! હું તમને પગે લાગું છું."
In simple words: ઘેરૈયાઓથી બચવા ચારણે જોરથી બૂમ પાડીને કહ્યું કે તેને રંગે નહીં અને તેણે તેમને પગે લાગીને વિનંતી કરી.

Exam Tip: Reproduce the character's exact plea, as it captures the urgency and desperation of the moment.

 

Question 3. ભાગતા ચારણના હાથમાં ઉધાડી તલવાર કેવી દેખાતી હતી?
Answer: ભાગતા ચારણના હાથમાં ખુલ્લી તલવાર પિયાલા જેવી ચમકતી દેખાતી હતી.
In simple words: ચારણના હાથમાંની ખુલ્લી તલવાર કાચના ગ્લાસની જેમ ચકચકતી હતી જ્યારે તે ભાગી રહ્યો હતો.

Exam Tip: Use vivid imagery from the text to describe objects, ensuring the comparison is clear.

 

Question 4. ગામના લોકોને આવતા જોઈને અસવારે (મંદોદરખાને) શું કર્યું?
Answer: ગામના લોકોને આવતા જોઈને અસવારે (મંદોદરખાને) ચારણને પોતાની ઘોડી આપીને ત્યાંથી ભાગી જવા કહ્યું.
In simple words: ગામલોકોને આવતા જોઈને મંદોદરખાને ચારણને પોતાની ઘોડી આપી અને તેને ત્યાંથી નીકળી જવાનો આદેશ આપ્યો.

Exam Tip: State the cavalryman's decisive action to save the charan from the approaching villagers.

 

Question 5. દેવળિયાવાસીઓ ચારણને મારવા કેમ દોડ્યા?
Answer: ચારણે દેવળિયા ગામના દરબાર મંદોદરખાનના આઠ વર્ષના રાજકુંવરને મારી નાખ્યો હતો. આથી દેવળિયાવાસીઓ ચારણને મારવા દોડ્યા.
In simple words: ચારણે ભૂલથી દેવળિયાના દરબારના આઠ વર્ષના પુત્રને મારી નાખ્યો હતો, તેથી ગામલોકો તેને મારવા દોડ્યા.

Exam Tip: Clearly state the reason for the villagers' aggressive pursuit of the charan.

5. નીચેના દરેક પ્રશ્નના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:

 

Question 1. દેવળિયા ગામના દરબાર કોણ હતા?
(A) લાખા વાળા
(B) ઓઘડ વાળા
(C) મંદોદરખાન
(D) તેજમલ ઠાકોર
Answer: (C) મંદોદરખાન
In simple words: દેવળિયા ગામના દરબારનું નામ મંદોદરખાન હતું.

Exam Tip: Remember the names of key characters, especially those in positions of authority.

 

Question 2. ધુળેટી ક્યારે ઊજવાય છે?
(A) ફાગણ સુદ પૂનમે
(B) ફાગણ વદ એકમે
(C) ચૈત્ર વદ એકમે
(D) મહા સુદ પાંચમે
Answer: (B) ફાગણ વદ એકમે
In simple words: ધુળેટીનો તહેવાર ફાગણ મહિનાના વદ પક્ષની એકમ તિથિના દિવસે ઉજવવામાં આવે છે.

Exam Tip: Be precise with dates and timings of festivals or events mentioned in the text.

 

Question 3. ઘેરયાઓ કયા તહેવારમાં નીકળે છે?
(A) ધુળેટીના
(B) ગુડી પડવાના
(C) શરદપૂનમના
(D) હુતાશણીના
Answer: (A) ધુળેટીના
In simple words: ઘેરૈયાઓ ધુળેટીના તહેવારના દિવસે ટોળામાં નીકળે છે.

Exam Tip: Link specific traditional activities to the correct festivals. 'ઘેરૈયા' are associated with 'ધુળેટી'.

 

Question 4. ગામડાની ધુળેટી જાણે ...
(A) રંગોત્સવ
(B) કાળો કોપ
(C) ઘેરૈયાની મસ્તી
(D) રમતગમતનો તહેવાર
Answer: (B) કાળો કોપ
In simple words: ગામડામાં ધુળેટીનો તહેવાર કાળો કોપ સમાન લાગતો હતો, કારણ કે તેમાં ખૂબ ગડબડ અને ગંદકી થતી હતી.

Exam Tip: Identify the metaphor or simile used in the text to describe an event's nature.

 

Question 5. અચાનક ધબ અવાજ સાથે કોણ પડ્યું?
(A) મુસાફર
(B) દેવળિયા ગામના દરબાર
(C) ઘેરેયો
(D) દેવળિયા ગામના દરબારનો કુંવર
Answer: (D) દેવળિયા ગામના દરબારનો કુંવર
In simple words: અચાનક "ધબ" અવાજ આવતા દેવળિયા ગામના દરબારનો પુત્ર જમીન પર પડી ગયો.

Exam Tip: Recall the pivotal moment in the story and identify the key character involved in the incident.

 

Question 6. કુમળી વયના કુંવરને કોની સાથે સરખાવ્યો છે?
(A) બગીચાના ફૂલ સાથે
(B) બગીચાના ફૂલ સાથે
(C) વનવગડાના ફૂલ સાથે
(D) બાવળના કાંટા સાથે
Answer: (A) બગીચાના ફૂલ સાથે
In simple words: નાની ઉંમરના કુંવરને બગીચાના કોમળ ફૂલ સાથે સરખાવવામાં આવ્યો છે.

Exam Tip: Note any similes or metaphors used to describe characters, especially those highlighting youth or innocence.

 

Question 7. ડાયરો શેમાં ઘેઘૂર હતો?
(A) વાતોમાં
(B) દારૂ પીવામાં
(C) કાવાકસુંબામાં
(D) ભાટાઈ કરવામાં
Answer: (C) કાવાકસુંબામાં
In simple words: ડાયરો દારૂ અને અફીણના મિશ્રણ જેવા કાવાકસુંબા પીવામાં મશગૂલ હતો.

Exam Tip: Understand the cultural context and specific activities described in the story, such as traditional gatherings and beverages.

 

Question 8. મંદોદરખાનની ધોડીનું નામ શું હતું?
(A) રોઝડી
(B) માણકી
(C) તેજણ
(D) None of the options
Answer: (A) રોઝડી
In simple words: મંદોદરખાનની ઘોડીનું નામ રોઝડી હતું.

Exam Tip: Remember the names of important animals or objects that play a significant role in the story.

 

Question 9. મંદોદરખાનની ધોડીની કિંમત કેટલી હતી?
(A) પાંચ સો
(B) બે હજાર
(C) એક હજાર
(D) નવ સો
Answer: (B) બે હજાર
In simple words: મંદોદરખાનની ઘોડીની કિંમત બે હજાર રૂપિયા હતી.

Exam Tip: Note specific numerical details like prices or quantities mentioned in the text.

 

Question 10. દેવળિયા ગામમાં આવેલો મુસાફર કોણ હતો?
(A) સરપંચ
(B) ઠાકોર
(C) આપા દેવાત
(D) ચારણ
Answer: (D) ચારણ
In simple words: દેવળિયા ગામમાં આવેલો પ્રવાસી ચારણ હતો.

Exam Tip: Identify the key characters and their roles in the narrative.

6. કૌસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરોઃ (માઝા, આંબુબું, શિરામણ, ચીંથરાં, રાઈરાઈ)

 

Question 1. ચીંથરા પહેર્યા હશે તો ભૂંડો દેખાઈશ.
Answer: ચીંથરા
In simple words: જો ફાટેલા કપડાં પહેર્યા હોય તો વ્યક્તિ ખરાબ દેખાશે.

Exam Tip: Choose the word that best fits the context of the sentence, considering its meaning and the given options.

 

Question 2. એક જ ગામનો ધણી, વાટકીનું શિરામણ કહેવાય.
Answer: શિરામણ
In simple words: એક જ ગામનો માલિક, વાટકીના નાસ્તા સમાન ગણાય.

Exam Tip: Understand common idioms or proverbs and how the missing word completes them meaningfully.

 

Question 3. જુવાનો આંબુબું થઈ રહ્યા.
Answer: આંબુબું
In simple words: યુવાનો ઉત્સાહિત થઈ રહ્યા હતા.

Exam Tip: Select the word that accurately conveys the emotional state or action of the subjects.

 

Question 4. તારી કાયાના રાઈરાઈ જેવા કટકા જાણજે –
Answer: રાઈરાઈ
In simple words: તારા શરીરના સરસવના દાણા જેવા ટુકડા થઈ જશે.

Exam Tip: Recognize descriptive phrases or idioms that use comparisons to emphasize a point.

 

Question 5. ઘેરયા માઝા છાંડી ગયા છે.
Answer: માઝા
In simple words: ઘેરૈયાઓ મર્યાદા વટાવી ચૂક્યા છે.

Exam Tip: Identify the word that completes the phrase referring to exceeding limits or boundaries.

7. નીચેના વિધાનો ખરાં છે કે ખોટાં તે જણાવો?

 

Question 1. “એલા ભાઈઓ, કોક ઊજળે લૂગડે મે'માન વયો આવે."
Answer: ખોટું
In simple words: આ વાક્ય ખોટું છે કારણ કે મૂળ વાક્યમાં "કાળે" નહીં પણ "ઊજળે" શબ્દનો ઉપયોગ થયો છે.

Exam Tip: Carefully check every word in a statement against the original text to determine its accuracy.

 

Question 2. અહીં ઝાંપામાં શોરબકોર થઈ ગયો છે.
Answer: ખરું
In simple words: આ વિધાન સાચું છે, કેમ કે ગામના પ્રવેશદ્વાર પર ખરેખર ખૂબ જ ઘોંઘાટ થયો હતો.

Exam Tip: Confirm details about the setting and events as described in the narrative to verify truthfulness.

 

Question 3. દરબાર મંદોદરખાન જાતના હતા માલેસલામ.
Answer: ખરું
In simple words: આ વિધાન સાચું છે, કેમ કે દરબાર મંદોદરખાન માલેસલામ જાતિના હતા.

Exam Tip: Factual details about character background, such as caste or community, should be accurately identified.

 

Question 4. એ તલવાર ગળામાં પરોવીને મારે સીમાડે લોહી છાંટશે.
Answer: ખરું
In simple words: આ વિધાન સાચું છે, કેમ કે ચારણને લાગતું હતું કે જો તે ત્યાં ઊભો રહેશે તો તે પોતાને મારીને ગામની સીમાડે લોહી વેરશે.

Exam Tip: Identify statements that reflect a character's thoughts, fears, or predictions as true if they correctly represent that character's internal state.

 

Question 5. આપણા કિસ્મતમાં હશે એટલે (દીકરો) બચી ગયો.
Answer: ખોટું
In simple words: આ વિધાન ખોટું છે, કેમ કે દીકરો બચ્યો ન હતો, પરંતુ મૃત્યુ પામ્યો હતો.

Exam Tip: Distinguish between events that actually happened and what a character might have wished for or misstated.

Dikrano Maranar Grammar

 

Question 1. નીચે આપેલા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દ લખોઃ
Answer:
હુતાશણી - હોળી
ગરકાવ - મશગૂલ
પરબ - પર્વ, તહેવાર
માઝા - મર્યાદા, મલાજો
ગારો - કાદવ
કાયા - તન, દેહ
મીટ - નજર
ગોઠ્ય - ગોઠ, ભેટ
રીડિયારમણ - ચિચિયારી, બૂમાબૂમ
મુસાફર - પ્રવાસી
ડોરણું - બોરિયું, બટન
ચોરણી - સુરવાળ, પાયજામો
ઘાટા - ભરાવદાર
કેર - જુલમ, ત્રાસ
કિસ્મત - નસીબ, ભાગ્ય

 

Question 2. નીચે આપેલા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો:
Answer:
ગંદી - સ્વચ્છ
ઊજળાં - મેલાં
ગાંડો - ડાહ્યો
આશા - નિરાશા
ઉઘાડી - બંધ
વેળા - કવેળા
જીતવા - હારવા
જુવાન - વૃદ્ધ
મૂરખ - શાણો, ડાહ્યો
ઊલટો - સૂલટો, સીધો
પાતાળ - આકાશ
ભૂંડો - સારો
કોરી - જૂની
પછવાડે - આગળ

 

Question 4. નીચે આપેલા ધ્વનિઓને જોડીને શબ્દ બનાવો:
Answer:
\( \text{સ્} + \text{અ} + \text{મ્} + \text{અ} + \text{સ્} + \text{ક્} + \text{આ} = \text{સમસ્યા} \)
\( \text{ફ} + \text{અ} + \text{ણ્} + \text{અ} + \text{દ્} + \text{અ} + \text{૨} + \text{અ} = \text{ફણધર} \)
\( \text{ફ} + \text{ઇ} + \text{સ્} + \text{મ્} + \text{અ} + \text{ત્} + \text{અ} = \text{કિસ્મત} \)
\( \text{૯} + \text{ઓ} + \text{હુ} + \text{ઈ} = \text{લોહી} \)

 

Question 5. નીચે આપેલા શબ્દોની સાચી જોડણી લખો:
Answer:
1. હુતાશણી
2. રીડિયારમણ
3. ચીંથરા
4. કિસ્મત
5. મ્યાન

 

Question 6. નીચે આપેલા શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવો
રાઈરાઈ, ગઢવા, ફણધર, સાંબેલાં, કાવાકસુંબા
Answer:
કાવાકસુંબા, ગઢવા, ફણધર, રાઈરાઈ, સાંબેલાં

 

Question 7. નીચે આપેલા પ્રત્યેક શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખો :
Answer:
કૃષ્ણપક્ષની પહેલી તિથિ - પડવો
બે ભાગમાં વહેંચીને વ્યવસ્થિત કરેલા દાઢીમૂછના વાળ - કાતરા
કેડ સુધી પહોંચતું કસવાળું અંગરખું - કેડિયું
એક નાનું બંધારું હથિયાર - કટારી, કટાર
વનમાં વૃક્ષોની લાંબી હાર - વનરાઈ, વનરાજી
કાવો અને અફીણને ધોળીને બનાવેલું પીણું - કાવાકસુંબા
ગામની ભાગોળનો દરવાજો - ઝાંપો
હાથીના લમણાનો ભાગ - કુંભસ્થળ, ગંડસ્થળ
ચાર કડીઓવાળું ઘોડાના મોંમાં પહેરાવાતું સાધન - ચોકડું, લગામ
ડાંગર વગેરે ખાંડવાનું લાકડાનું સાધન - સાંબેલું, મુસળ
હથેળીમાં આપવામાં આવતું અફીણનું પ્રવાહી - કસુંબો
હોળી ખેલનારો માણસ - ઘેરૈયો, હોળયો

 

Question 8. નીચે આપેલા રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ આપી, તેમનો વાક્યોમાં પ્રયોગ કરોઃ
Answer:
(1) માઝા છાંડવી - હદ વટાવી દેવી.
વાક્ય: ઘેરૈયાઓ હોળી રમતા હોય છે ત્યારે હદ વટાવી દે છે.
In simple words: To cross a line of acceptable behavior.

Exam Tip: When explaining idioms, always provide a clear, simple meaning and then show its correct usage in a sentence.

(2) મીટ મંડાવી - નજર સ્થિર કરવી.
વાક્ય: તેના ગયા પછી તેની મા દીકરાના રસ્તા પર નજર સ્થિર કરીને બેઠા હતા.
In simple words: To stare steadily or intently at something.

Exam Tip: Ensure the sentence vividly demonstrates the idiom's meaning, making it easy to understand the context.

(3) હાથ આવવું - સકંજામાં આવવું.
વાક્ય: અચાનક હાથમાં આવેલા સુબંધુને વિદ્યાર્થીઓ છોડવા માગતા ન હતા.
In simple words: To capture something or someone.

Exam Tip: For idioms involving possession or control, use verbs that clearly indicate who or what gained control.

(4) ચાનક ચડવી - ઉત્સાહ આવવો.
વાક્ય: નવરાત્રિમાં સૌને રાસગરબા રમવાની ચાનક ચડે છે.
In simple words: To feel a sudden surge of excitement or energy.

Exam Tip: When describing emotions or motivations, pick words that convey the intensity of the feeling for the idiom.

(5) ચડે ભરાવું - જીદ ઉપર આવવું.
વાક્ય: જીદ ઉપર આવેલા જુવાનોએ ચોરને મારી મારીને અધમૂઓ કરી નાખ્યો.
In simple words: To insist strongly or become obstinate.

Exam Tip: Make sure the sentence shows the consequence of the stubbornness or strong insistence implied by the idiom.

(6) આંબંધું થઈ રહેવું - જલદીથી પહોંચવા તત્પર થવું.
વાક્ય: ટ્રેન પકડવા માટે સૌ જલદીથી પહોંચવા તત્પર થઈ રહ્યા હતા.
In simple words: To be in a hurry or prepared for immediate action.

Exam Tip: Use adverbs of time or manner to emphasize the urgency or quickness suggested by the idiom.

(7) હામ ન હોવી - હિંમત ન હોવી.
વાક્ય: પરીક્ષામાં નાપાસ થતાં એ વાત પિતાને જણાવવાની નરેશમાં હિંમત નહોતી.
In simple words: To be without the necessary courage or confidence.

Exam Tip: For idioms expressing a lack of something, clearly state what is missing and the context in which it is missing.

(8) ભાન ભૂલી જવું - સાનભાન ન રહેવાં.
વાક્ય: દારૂના નશામાં નોકર સાનભાન ભૂલી ગયો.
In simple words: To become unaware of one's surroundings or actions.

Exam Tip: When dealing with loss of senses, mention the cause or trigger for the loss to provide full context.

(9) તલવારનો વાઢ પડવો - તલવારનો ઘા વાગવો.
વાક્ય: તલવારની પટાબાજી કરતાં પહેલવાનને અચાનક તલવારનો ઘા વાગી ગયો.
In simple words: To get injured by a sword or a sharp blade.

Exam Tip: For idioms describing physical actions, ensure the verb directly relates to the action (e.g., 'struck' for a 'blow').

(10) ચીંથરાં ફાડવાં - નકામા પ્રયત્ન કરવા.
વાક્ય : આ પ્રૉજેક્ટ પોતાને મળવાનો નથી એની જાણ હોવા છતાં નીલેશ નકામા પ્રયત્ન કરતો રહ્યો.
In simple words: To waste time and effort on something pointless.

Exam Tip: The sentence should highlight the futility of the efforts, often by contrasting the effort with the known outcome.

(11) પ્રાણ નીકળી જવા - મૃત્યુ પામવું.
વાક્ય: ગાંધીજી "હે રામ!” બોલ્યા અને તેમના પ્રાણ નીકળી ગયા.
In simple words: To pass away or breathe one's last.

Exam Tip: Use respectful and clear language when referring to death, especially in formal contexts.

(12) પેટ મોટું હોવું - ઉદાર દિલના હોવું.
વાક્ય: સમજદારનું પેટ મોટું હોય છે.
In simple words: To be very kind, forgiving, and charitable.

Exam Tip: When explaining character traits, provide an example that exemplifies the trait in a simple way.

(13) રંગમાં ભંગ પડવો - આનંદમાં વિક્ષેપ પડવો.
વાક્ય : આકાશમાં પતંગોના દાવપેચ ચાલતા હતા ત્યાં અચાનક મારો પતંગ કપાતાં આનંદમાં વિક્ષેપ પડ્યો.
In simple words: To interrupt or ruin a moment of happiness or celebration.

Exam Tip: The sentence should clearly illustrate how an enjoyable event was suddenly disrupted or spoiled.

(14) દી' ફરવો - કુબુદ્ધિ સૂઝવી.
વાક્ય : જેનો દી ફર્યો હોય એ જ સત્તાધારીને ભણકારા.
In simple words: To experience a sudden negative turn of fortune or bad judgment.

Exam Tip: This idiom often implies a change of luck, so the sentence should show a shift in circumstances or judgment.

(15) કાળ આવી પહોંચવો - મૃત્યુ નજીક આવવું.
વાક્ય : પ્લેન અચાનક બગડતાં સૌને થયું કે તેમનો કાળ આવી પહોંચ્યો છે.
In simple words: To face imminent death or a critical situation.

Exam Tip: The sentence should create a sense of impending doom or a dire situation where life is at risk.

(16) કાળને અટકાવવો - મૃત્યુને રોકવું.
વાક્ય: કાળને કોણ અટકાવી શક્યું છે?
In simple words: To try and prevent an inevitable end.

Exam Tip: This idiom often relates to the powerlessness of humans against fate, so the sentence should reflect this.

(17) ખુલાસો કરવો - સ્પષ્ટતા કરવી, ચોખવટ કરવી.
વાક્યઃ શાળામાં ગેરહાજર રહેવા માટે સંદીપે શિક્ષક આગળ સ્પષ્ટતા કરી.
In simple words: To clarify a situation or provide details about an event.

Exam Tip: The sentence should involve a situation where a misunderstanding or query requires an explanation.

(18) તલવાર ગળે માંડવી - તલવાર ગળે અડાડી મરી જવા તૈયાર થવું.
વાક્યઃ મંદોદરખાનને આવતા જોઈ ચારણે પોતાના ગળે તલવાર માંડી.
In simple words: To be prepared for suicide, often as a last resort or act of defiance.

Exam Tip: This idiom implies a desperate act, so the sentence should convey the high stakes or extreme situation.

(19) તલવાર ગળામાં પરોવવી - તલવારથી મારી નાખવું.
વાક્ય: શક્તિસિંહે લાગ જોઈને તલવાર શત્રુના ગળામાં પરોવી દીધી.
In simple words: To fatally stab someone with a sword, usually in the neck.

Exam Tip: The sentence should clearly indicate the fatal nature and method of the act for this idiom.

(20) લોહી છાંટવું - હત્યા કરવી.
વાક્ય : બે જૂથ વચ્ચેની લડાઈમાં કેટલાય નિર્દોષ જુવાનોનાં લોહી છંટાયાં.
In simple words: To shed blood or cause death, usually violently.

Exam Tip: This idiom refers to violence, so the sentence should show a violent conflict and its tragic outcome.

(21) ફાળ ખાવી - ડર લાગવો, ધ્રાસકો પડવો.
વાક્યઃ ટ્રકને સામેથી આવતાં જોઈ રસ્તો ઓળંગી રહેલા માજીને ડર લાગ્યો.
In simple words: To feel a sudden sense of dread or alarm.

Exam Tip: For idioms related to fear, the sentence should depict a sudden, alarming event and the character's reaction.

(22) રઝળી પડવાં - અનાથ થઈ જવાં, નિરાધાર થઈ જવાં.
વાક્ય : આ કાળઝાળ મોંઘવારીમાં કેટલાય ગરીબોનાં છોકરાં ભૂખે નિરાધાર થઈ પડ્યાં છે.
In simple words: To be left uncared for or without support.

Exam Tip: The sentence should illustrate the vulnerability and lack of support experienced by the subjects of the idiom.

(23) સાત ખોટનો દીકરો - સાત દીકરી પછી આવેલો દીકરો.
વાક્ય : સાત ખોટના દીકરાને વધુ પડતાં લાડ લડાવવાથી તે બગડી જાય છે.
In simple words: A cherished or only son, especially after many daughters.

Exam Tip: This idiom emphasizes rarity and value, so the sentence should reflect the special status of the 'son'.

(24) ખડી જવો - મૃત્યુ પામવો.
વાક્યઃ રેલવે અકસ્માતમાં છાપરા પર બેઠેલો યુવાન મૃત્યુ પામ્યો.
In simple words: To pass away suddenly or unexpectedly.

Exam Tip: When using idioms for death, ensure the sentence provides a clear context for the sudden demise.

(25) હત્યા વહોરવી - મારી નાખવાના પાપમાં પડવું.
વાક્ય: સજ્જન માણસે કોઈની હત્યા વહોરવી નહિ.
In simple words: To take on the sin or responsibility of killing someone.

Exam Tip: This idiom highlights moral responsibility, so the sentence should convey the ethical implication of the action.

 

Question 9. સૂચના પ્રમાણે કરોઃ
Answer:
1. ઘેરૈયાએ ચારણ પર મીટ માંડી.
2. ચારણ ચીસ પાડી ઊઠ્યો.
3. ચારણથી કુંવરને તલવાર મરાઈ.
4. ઘેરેયાથી માઝા છાંડી જવાઈ છે.
5. મંદોદરખાન વડે રોઝડીને માથેથી રાંગ છોડાઈ.
6. ચારણથી જોતજોતામાં અલોપ થઈ જવાયું.

Dikrano Maranar Summary in Gujarati

Dikrano Maranar Lesson Introduction

ઝવેરચંદ કાળીદાસ મેઘાણી [જન્મ: ઈ. સ. 17-08-1896, મૃત્યુઃ ઈ. સ. 09-03-1947]

હોળીના પ્રસંગે દરબાર મંદોદરખાનને ત્યાં ચારણ કાંઈક મેળવવાની આશાએ આવે છે, પણ હોળીના ઘેરેયાથી ઘેરાઈ જાય છે. ચારણ એમનાથી બચવા કોશિશ કરે છે. એમાં અજાણતાં જ મંદોદરખાનના પુત્રને એની તલવાર વાગે છે. આ જોઈ ગામલોકો ગુસ્સામાં આવી તેને મારવા દોડે છે.

ગભરાયેલો ચારણ ભાગે છે. મંદોદરખાનને આ વાતની ખબર પડતાં એ મારતી ધોડીએ એની પાછળ જાય છે અને ચારણને પોતાની ધોડી સોંપી ત્યાંથી વહેલી તકે નાસી જવા કહે છે.

પોતાનો પુત્ર મૃત્યુ પામ્યો હોવા છતાં મંદોદરખાન પોતાનો અતિથિધર્મ ચૂકતા નથી અને ચારણને ગામલોકોના ક્રોધથી બચાવે છે.

Idioms

માઝા છાંડી જવી - મર્યાદા ઓળંગી જવી. મીટ મંડાવી - નજર સ્થિર કરવી. હાથ આવવું - સકંજામાં આવવું.

ચાનક ચડવી - ઉત્સાહ આવવો. ચડે ભરાવું - જીદ ઉપર આવવું. આંબંધું થઈ રહેવું - જલદીથી પહોંચવા તત્પર થવું. મામલો જામી પડવો - પરિસ્થિતિ ખરાબ થવી. ભાન ભૂલી જવું - સાનભાન ન રહેવાં. હામ ન હોવી - હિંમત ન હોવી.

તલવારનો વાઢ પડવો - તલવારનો ઘા વાગવો. નાડે રજા લેવી - મરણ પામવાની તૈયારી હોવી. પ્રાણ નીકળી જવા - મૃત્યુ પામવું. પેટ બહુ મોટું હોવું - ઉદાર દિલના હોવું. રંગમાં ભંગ પડવો - આનંદમાં વિક્ષેપ પડવો. દી' ફરવો - કુબુદ્ધિ સૂઝવી.

કાળ આવી પહોંચવો - મૃત્યુ નજીક આવવું. ચીંથરાં ફાડવાં - નકામા પ્રયત્ન કરવા. કાળને અટકાવવો - મૃત્યુને રોકવું. ખુલાસો કરવો - સ્પષ્ટતા કરવી, ચોખવટ કરવી. તલવાર ગળે માંડવી - તલવાર ગળે અડાડી મરી જવાની તૈયારી બતાવવી.

તલવાર ગળામાં પરોવવી - તલવારથી મારી નાખવું. લોહી છાંટવું - હત્યા કરવી. મરી ખૂટવી - મરી ગઈ. આભ સામે હાથ કરવો - કાંઈ બોલ્યા વગર ઇશારો કરવો. ફાળ ખાવી - ડર લાગવો, ધ્રાસકો પડવો.

રઝળી પડવું - અનાથ થઈ જવું, નિરાધાર થઈ જવું.

સાત ખોટનો દીકરો - સાત દીકરી પછી આવેલો દીકરો. જાતી કરવી - માફ કરવું. ખડી જવો - મૃત્યુ પામવો. હત્યા વહોરવી - મારી નાખવાના પાપમાં પડવું.

Language Proficiency

Sandhi:

Sandhi: બે કે વધારે શબ્દો જોડાય ત્યારે પહેલા શબ્દના છેલ્લા વર્ણ અને પછીના શબ્દના વર્ણમાં પરિવર્તન આવે છે. તેને સંધિ કહે છે. સંધિ ચોક્કસ નિયમો પ્રમાણે થાય છે.

Types of Sandhi:

1. સ્વરસંધિ: અહીં સ્વર સાથે સ્વર જોડાય છે.

2. વ્યંજન સંધિ: અહીં વ્યંજન સાથે સ્વર કે વ્યંજન જોડાય છે.

3. વિસર્ગસંધિ: અહીં વિસર્ગ કે સ્ સાથે સ્વર કે વ્યંજન જોડાય છે. (વિસર્ગ એટલે અધોષ હું અને એની સંધિ કેટલેક ઠેકાણે “સુ"ની સંધિ જેવી છે. આથી વિસર્ગસંધિનો સમાવેશ વ્યંજન સંધિમાં જ કરી શકાય.

1. Vowel Sandhi

2. Consonant Sandhi

To help understand Consonant Sandhi, the classes of consonants are presented below based on their articulation place:

Dikrano Maranar Grammar

Here is a glossary of important words from the chapter:

• ઝાંપો - ભાગોળનો દરવાજો.
• પ્રભાત - સવાર.
• ધુળેટી - હોળી પછીનો દિવસ.
• કોરેમોરે - આજુબાજુ.
• ફરતે હેડહેડીના - સરખેસરખા.
• હુતાશણી - હોળી.
• પરબ - પર્વ, તહેવાર.
• ગરકાવ - મશગૂલ, તલ્લીન.
• દીપતાં - શોભતાં.
• પડવો - એકમ, શુક્લપક્ષ અને કૃષ્ણપક્ષની પહેલી તિથિ.
• ઘેરૈયા - હોળી ખેલનાર, હોળેયો.
• માઝા - મર્યાદા.
• ગારો - કાદવ.
• રોળવું - રગદોળવું, (અહીં) રંગ છાંટીને ખૂબ રંગવું.
• ગુલતાન - મશગૂલ, તલ્લીન.
• કાળો કોપ - કાળો કેર, અતિશય જુલમ.
• ઊજળે લૂગડે - સારાં કપડામાં, (અહીં) ખાનદાન.
• વયો આવે - ચાલ્યો આવે છે.
• પાદર - ગામ કે નગરની બહારનું ખુલ્લું મેદાન.
• મીટ - નજર.
• ગોડ્ય - બક્ષિશ, ભેટ. (હોળીમાં ગુલાલ, રંગ વગેરે છાંટનારને અપાય છે તે.)
• રીડિયા - ચિચિયારી, બૂમરાણ.
• મુસાફર - પ્રવાસી.
• બાસ્તો - એક જાતનું સુતરાઉ કાપડ.
• પાસાબંધી - પાસા પાડેલું.
• કેડિયું - કેડ સુધી પહોંચતું કસવાળું અંગરખું.
• પગને કાંઠે - પગને છેડે.
• ડોરણું - બોરિયું, બટન.
• પગતી - પહોળી.
• ચોરણી - સુરવાળ, પાયજામો.
• બગસરા - અમરેલી જિલ્લાનું એક ગામ.
• ગરેડી - કાણાંવાળી.
• કોરની - કિનાર.
• પછેડી - ઓઢવાની જાડી ચાદર.
• કાળાંતરની - બહુ જૂના સમયની.
• કટારી - એક બેધારું નાનું હથિયાર.
• કાતરા - દાઢીમૂછના લાંબા વાળ, થોભિયા.
• વનવગડો - જંગલ.
• આંબાના મોર - આંબાના વૃક્ષ પર આવતાં ફૂલોનાં ઝુમખાં.
• વછૂટતી - ફેલાતી.
• ફોરમ - સુગંધ, સુવાસ.
• વનરાઈ - વનમાં વૃક્ષોની હાર, વનરાજી.
• હુલ્લાસ - ઉલ્લાસ, આનંદ.
• ઘડીએ - ક્ષણે.
• લગોલગ - એકદમ નજીક.
• ચીસ - રાડ, બૂમ.
• પરોણો - મહેમાન.
• ચાનક - ઉત્સાહ.
• બોકાસા - બૂમબરાડા, ચીસો.
• ચીતરી મેલવું - (અહીં) રંગી નાખવો.
• મશ - (અહીં) કાળો રંગ.
• ઝપટ કરવી - તરાપ મારવી.
• જાળવી જાવ - ઊભા રહી જાઓ.
• હઠવું - ખસવું.
• છેટું - દૂર.
• કાખમાં - બગલમાં.
• દબાવેલી - રાખેલી.
• સોતું - સહિતનું, સાથેનું.
• વિઝવી - હવામાં આમતેમ ઘુમાવવી.
• કદમ - ડગલું.
• ડમરી - હવામાં ઊડતી ધૂળના ગોટા.
• રીડિયારમણ - બૂમરાણ.
• ઝાવાં - મથામણ.
• આંધી - હવામાં ઊડતા ધૂળના ગોટા.
• અનોખું - જુદું, અલગ.
• ગઝબ - ભયાનક અને વિસ્મયકારક બનાવ.
• જોખમાવું - જોખમાવું, (અહીં) ઘાયલ થવું.
• ચોંકવું - નવાઈ પામવું, ધ્રાસકો પડવો.
• ઊભી વાટે - સીધા રસ્તે.
• હડી કાઢવી - દોટ મૂકવી.
• વેળા - સમય.
• કેર - જુલમ, ત્રાસ.
• વાઢ - ઘા. દેવગતિ - નસીબ.
• અકસ્માતુ - આકસ્મિક, અચાનક.
• લબરકો લેવો - ઘસરકો થવો.
• બચ્ચું - બાળક.
• પલકમાં - પળવારમાં.
• ડેલી - મકાનનો દરવાજો.
• કાવોકસુંબો - અફીણને ધોળીને બનાવેલું પીણું.
• ઘેધૂર - (અહીં) ભરચક.
• માલેસલામ - મુસલમાન.
• અસન - ભૂલ.
• ઓલાદ - સંતાન.
• ધણી - માલિક.
• વાટકીનું શિરામણ - થોડી આવકવાળો (પ્રદેશ).
• સુવાસ - સુગંધ.
• નટવાઓ - વેશ ભજવનાર કલાકાર, અભિનેતા.
• ગાવણાં - બજાવણાં - ગાનારા - વગાડનારા.
• ઊજળું પરબ - સારું પર્વ.
• સમાતા નથી - પુષ્કળ ઊભરાય છે.
• રાડ ગઈ - (અહીં) સમાચાર પહોંચ્યા.
• કુંભાથળ - હાથીના લમણાનો ભાગ.
• ડાબલો - પગની નાળ.
• ભેટા - એકબીજાને મળવું, ભેટવું.
• ચોકડાભર - ચાર કડીઓવાળું ઘોડાના મોંમાં પહેરાવાતું સાધન, લગામ, (અહીં) લગામ સાથે.
• થંભી જવું - ઊભા રહી જવું.
• હેઠે - નીચે.
• ડચકારવી - ‘ડચ’ એવો અવાજ કરવો.
• પલકારો - મટકું.
• સીમાડે - સીમમાં.
• સમથળ - સપાટ, સમતલ.
• ભાગતો ભાળવો - નાસી જતો જોવો.
• પિયાલો - પ્યાલો.
• ધોડીને ચાંપી - ધોડીને દોડાવી.
• ડાબલા - ઘોડાના પગના અવાજ.
• પગપાળો - પગે ચાલતો.
• વખત - સમય.
• ત્રાગાળું - ત્રાગું કરનારું.
• વરણ - વર્ણ, જાતિ.
• ત્રાગાળું વરણ - પોતાની માગણી માટે, ટેક માટે કે મુશ્કેલીના સમયે પોતાનો જીવ કાઢી આપનાર.

There is no educational content (questions, answers, exercises, or summaries) found on pages 29 or 30 of the provided OCR. These pages contain only website navigation links, comment sections, and copyright information, which should be silently skipped according to the established content processing rules.