GSEB Class 8 Gujarati Textbook Solutions Chapter 8 આજ આનંદ

અભ્યાસ

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો ઉત્તર શોધીને તેનો ક્રમ – અક્ષર પ્રશ્ન સામેના [ ] માં લખો.

Question 1. લોકોમાં આનંદ વ્યાપ્યો છે, કારણ કે.
(ક) આકાશમાં વાદળો ઉમટ્યાં છે.
(ખ) મહેમાન આવવાના છે.
(ગ) વરસાદ થંભી ગયો છે.
(ઘ) વરસાદ પડી રહ્યો છે.
Answer: (ક) આકાશમાં વાદળો ઉમટ્યાં છે.
In simple words: વાદળો આકાશમાં છવાઈ ગયા છે, તેથી લોકોમાં ખુશી ફેલાઈ છે.

Exam Tip: MCQ પ્રશ્નોમાં, બધા વિકલ્પો ધ્યાનથી વાંચો અને સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ જ પસંદ કરો.

Question 2. આ કાવ્યમાં “ધરતીએ ઓઢ્યાં લીલાં ચીર જો' એટલે
(ક) ધરતી પર લીલું વસ્ત્ર ઓઢાડ્યું છે.
(ખ) ધરતી લીલીછમ બની છે.
(ગ) ધરતી પર લીલો રંગ છાંટ્યો છે.
(૧) ધરતી પર લીલી ચાદર પાથરી છે.
Answer: (ખ) ધરતી લીલીછમ બની છે.
In simple words: "ધરતીએ ઓઢ્યાં લીલાં ચીર" વાક્યનો અર્થ છે કે ધરતી સંપૂર્ણપણે લીલીછમ થઈ ગઈ છે.

Exam Tip: કાવ્ય પંક્તિનો અર્થ સમજવા માટે, કાવ્યના મૂળ ભાવ અને સંદર્ભને ધ્યાનમાં રાખો.

Question 3. ખેડૂત ધોરીડાને તૈયાર કરે છે, કારણ કે
(ક) વરસાદ પડી રહ્યો છે.
(ખ) વરસાદની ઋતુ છે.
(ગ) વરસાદ આવવાની તૈયારી છે.
(ઘ) વરસાદ થંભી ગયો છે.
Answer: (ગ) વરસાદ આવવાની તૈયારી છે.
In simple words: ખેડૂત તેના બળદોને તૈયાર કરે છે કારણ કે તે જાણતો હોય છે કે વરસાદ જલ્દી જ આવશે.

Exam Tip: પાઠના સંદર્ભમાં, ખેડૂતો હંમેશા વરસાદ પહેલાં ખેતીની તૈયારીઓ કરે છે.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો :

Question 1. વર્ષા આવી રહી છે તે શાના આધારે કહી શકાય ?
Answer: ઉત્તર-દક્ષિણ દિશામાંથી વાદળો આકાશમાં ઉપર આવ્યા છે, અને આકાશમાં નાની નાની વીજળી ચમકવા લાગી છે. આ સંકેતોથી કહી શકાય છે કે વરસાદ આવવાની તૈયારીમાં છે.
In simple words: વાદળો અને વીજળીના ચમકારા જોઇને કહી શકાય કે વરસાદ નજીક છે.

Exam Tip: વરસાદના આગમનના ચિહ્નો જેવા કે વાદળો અને વીજળીનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 2. ખેડૂત અને એના બળદો શાનાથી શોભી રહ્યા છે ?
Answer: ખેડૂતો તેમના માથા પર બાંધેલા લીલા રંગના ફેંટાથી અને તેમના બળદો તેમના ગળામાં બાંધેલી ઘૂઘરમાળથી સુંદર દેખાઈ રહ્યા છે.
In simple words: ખેડૂત લીલા ફેંટાથી અને બળદો ઘૂઘરમાળથી સુંદર લાગે છે.

Exam Tip: અહીં ખેડૂત અને બળદની સજાવટનું વર્ણન કરવું મહત્વપૂર્ણ છે.

Question 3. વીરનું અને એના બળદોનું કલ્યાણ થાય તે માટે શું કરવામાં આવ્યું છે ?
Answer: વીર અને તેના બળદોનું ભલું થાય તે માટે વીરના કપાળ પર કુંકુમનો ચાંદલો કર્યો છે, અને તેના બળદોના ગળામાં રાખડી બાંધી છે.
In simple words: વીરના કપાળ પર ચાંદલો અને બળદોના ગળામાં રાખડી બાંધી છે જેથી તેમનું ભલું થાય.

Exam Tip: કલ્યાણ માટે કરવામાં આવતી ધાર્મિક વિધિઓનું વર્ણન કરો.

Question 4. વાવણિયાને કેવી રીતે શણગાર્યું છે ?
Answer: વાવણીના સાધન પર હીરા લગાવ્યા છે, અને તેના પર મોતીની માળા બાંધીને તેને સજાવ્યું છે.
In simple words: વાવણીના સાધનને હીરા અને મોતીથી સજાવ્યું છે.

Exam Tip: વાવણિયાની સજાવટમાં વપરાયેલા હીરા અને મોતીનો ઉલ્લેખ કરવો જરૂરી છે.

આજ આનંદ સ્વાધ્યાય

Question 1. આ ગીત આપણા મન આગળ કેટલાંક આબેહૂબ દેશ્યો ખડાં કરે છે. આવાં ચાર દેશ્યોની યાદી કરો. ઉદાહરણ : આકાશ વાદળોથી ઘેરાયું છે; વીજળીના ચમકારા થાય છે. વાવણી માટે જતા બળદોને શણગાર્યા છે.
Answer:
1. ખેડૂતોના માથા પર લીલા રંગના ફેંટા સુંદર લાગે છે. બળદોના ગળામાં ઘૂઘરમાળ શોભી રહી છે.
2. વીરે સજાવેલા તેના વાવણીના સાધન હીરા અને મોતીની લટકતી માળાથી શોભી રહ્યા છે.
3. બળદોના ગળામાં રાખડી બાંધી છે, અને વીરના કપાળ પર કુંકુમનો ચાંદલો દેખાય છે.
4. જમીન સંપૂર્ણ લીલી બની ગઈ છે. નદીનું પાણી ઝડપથી વહી રહ્યું છે અને ગાયો લીલું ઘાસ ખાઈ રહી છે.
In simple words: આ ગીત વરસાદ, ખેડૂતની તૈયારી, બળદોની સજાવટ, અને લીલીછમ ધરતીના દ્રશ્યો દર્શાવે છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં વર્ણવેલા જુદા જુદા દ્રશ્યોને યાદ કરીને તેનું સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન કરો.

Question 2. ‘આવી અષાઢી બીજ' એ વિષય પર દસથી બાર વાક્યો લખો.
Answer: આષાઢી બીજ આષાઢ મહિનામાં વરસાદના દેવની સવારી ધૂમધામથી આવી જાય છે. આકાશમાં ખૂબ ઘેરા વાદળો છવાઈ જાય છે. વાદળોનો ગડગડાટ અને વીજળીના ચમકા થાય છે. ઠંડા પવનના સણસણાટ સાથે ખૂબ ભારે વરસાદ વરસે છે. વરસાદ આવતાની સાથે જ બધે આનંદનો માહોલ છવાઈ જાય છે. પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓમાં પણ આનંદ સમાતો નથી. મોર પોતાના પીંછા ફેલાવી નૃત્ય કરે છે અને “ટહુક' ... ‘ટહુક' .. બોલે છે. કોયલ પણ “કૂઉ’ ... 'કૂઉ .. અવાજ કરે છે. દેડકાં ‘ડ્રાંઉ’ ... ‘ડ્રાંઉ’. કરીને વરસાદનું સ્વાગત કરે છે. બાળકો રસ્તા પર આવીને વરસતા વરસાદમાં નાહતા ગાય છે: આવ રે વરસાદ, ઘેબરિયો પરસાદ, ગરમ ગરમ રોટલી અને કારેલાનું શાક. વરસાદ વરસતાની સાથે જ ખેડૂતોનો હરખ ખૂબ વધી જાય છે. તેઓ તેમના ખેતરોમાં અનાજ વાવે છે. આષાઢી બીજ એટલે વર્ષની સારી શરૂઆતનો દિવસ. દરેક વ્યક્તિ ‘આવી અષાઢી બીજ” ગાઈને વરસાદની ઋતુનું સ્વાગત કરે છે.
In simple words: આષાઢી બીજ વરસાદની શરૂઆત લાવે છે, આકાશ વાદળોથી ભરાઈ જાય છે, વીજળી ચમકે છે અને પવન ફૂંકાય છે. વાતાવરણ ખુશીથી ભરાઈ જાય છે, પશુપંખીઓ અને બાળકો આનંદ માણે છે, અને ખેડૂતો ખેતીની તૈયારી કરે છે.

Exam Tip: આ પ્રકારના પ્રશ્નોમાં, વિષયને લગતા જુદા જુદા પાસાઓ (વાતાવરણ, પ્રાણીઓ, લોકોની પ્રવૃત્તિઓ) આવરી લેવાનો પ્રયાસ કરો.

Question 3. નીચેના શબ્દો માટે કાવ્યમાં કયા શબ્દો વપરાયા છે તે લખો :
Answer:
1. ઉત્તર : ઓતર
2. દક્ષિણ : દખણ
3. જુવાર : જારું
4. પ્રવાહ : સેરું
5. ગાય : ગવરી
6. બળદ: ધોરીડા
In simple words: કાવ્યમાં આપેલા શબ્દો માટે જે અન્ય શબ્દોનો ઉપયોગ થયો છે, તે અહીં બતાવ્યા છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં વપરાયેલા તળપદા શબ્દો અને તેમના શિષ્ટ સ્વરૂપોને યાદ રાખો.

આજ આનંદ પ્રશ્નોત્તર

Question 1. "આજ આનંદ કાવ્ય દ્વારા વર્ષાઋતુનું આનંદદાયક દશ્ય તમારા શબ્દોમાં વર્ણવો.
Answer: ઉત્તર-દક્ષિણ દિશામાંથી વાદળો આકાશમાં ઉપર આવ્યા છે અને ઝીણી ઝીણી વીજળી ચમકવા લાગી છે. આ જોઈને ખેડૂતોના હૃદયમાં આનંદ ફેલાઈ જાય છે. તેમણે માથા પર લીલા રંગના ફેટા બાંધ્યા છે. તેઓ ગળામાં ઘૂઘરમાળવાળા બળદોને લઈને ખેતરમાં વાવણી કરવા નીકળ્યા છે. ખેડૂતોએ વાવણીના સાધન પર હીરા લગાવ્યા છે અને તેના પર મોતીની માળા લગાવી છે. બળદોના ગળામાં રાખડી બાંધી છે. વીરના કપાળ પર કુંકુમનો ચાંદલો સુંદર લાગે છે. વીરે ખેતરમાં જુવાર અને બાજરી વાવ્યા છે. વરસાદ પડવાથી વાતાવરણ ખુશી અને ઉત્સાહથી ભરાઈ ગયું છે. જમીન સંપૂર્ણ લીલી બની ગઈ છે. નદીમાં પાણીનો પ્રવાહ ઝડપથી વહી રહ્યો છે. ગાયો લીલું ઘાસ ચરી રહી છે. આમ, જમીન પર વરસાદની ઋતુનું સુંદર વાતાવરણ બન્યું છે.
In simple words: આ કાવ્ય વરસાદના આગમન સાથે ખેડૂતો અને કુદરતમાં ફેલાયેલા આનંદનું વર્ણન કરે છે. ખેડૂતો તેમના સજાવેલા બળદો સાથે ખેતી માટે નીકળે છે, અને વરસાદથી ધરતી લીલીછમ બની જાય છે.

Exam Tip: વરસાદની ઋતુના આનંદમય દ્રશ્યને વર્ણવવા માટે કાવ્યમાંથી મુખ્ય મુદ્દાઓ લો અને તેને વિસ્તૃત કરો.

Question 2. વરસાદ આવતાં ધરતી પર કેવું વાતાવરણ સર્જાયું?
Answer: વરસાદ આવતાં ધરતી હરિયાળી બની ગઈ. જાણે જમીને લીલાં વસ્ત્રો પહેર્યા હોય તેવું લાગતું હતું. નદીના પાણીનો પ્રવાહ ઝડપથી વહી રહ્યો હતો. ગાયો લીલું ઘાસ ખાઈ રહી હતી. ખેડૂતોના મનમાં આનંદ સમાતો નહોતો.
In simple words: વરસાદ પછી ધરતી લીલીછમ બની ગઈ, નદીઓમાં પાણી આવ્યું અને ખેડૂતો ખુશ થયા.

Exam Tip: ધરતી પરના કુદરતી પરિવર્તનો (લીલાશ, નદીઓનો પ્રવાહ) અને લોકોના ભાવ (આનંદ) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. વીરના લલાટ પર શું શોભી રહ્યું છે?
Answer: વીરના કપાળ પર કુંકુમનો ચાંદલો સુંદર લાગે છે.
In simple words: વીરના કપાળ પર કુંકુમનો ચાંદલો શોભે છે.

Exam Tip: એક વાક્યના પ્રશ્નમાં સીધો અને સ્પષ્ટ જવાબ આપો.

Question 2. કોનો પ્રવાહ જોરમાં ચાલે છે?
Answer: નદીનો પ્રવાહ ઝડપથી વહે છે.
In simple words: નદીનો પ્રવાહ ઝડપથી ચાલે છે.

Exam Tip: પ્રશ્નના મુખ્ય શબ્દ (પ્રવાહ) પર ધ્યાન આપો અને કોનો પ્રવાહ છે તે દર્શાવો.

નીચેના દરેક પ્રશ્નના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:

Question 1. ખેડૂતે એના ખેતરમાં શેની વાવણી કરી?
A. શેરડીની
B. ડાંગરની
C. જુવાર-બાજરીની
D. મગફળીની
Answer: (C) જુવાર-બાજરીની
In simple words: ખેડૂતે તેના ખેતરમાં જુવાર અને બાજરી વાવ્યા.

Exam Tip: પાઠના આધારે ખેતીના પાકના નામ યાદ રાખો.

કૌસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરોઃ (મોળિયાં, બાજરા, ગવરી)

Question. ખાલી જગ્યા પૂરો:
1. વાવી જાણું ને વાવ્યા __________ રે લોલ!
2. __________ તો ચરે લીલા ઘાસ જો.
3. ખેડૂના માથે લીલાં __________ રે લોલ!
Answer:
1. બાજરા
2. ગવરી
3. મોળિયાં
In simple words: કૌંસમાં આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને ખાલી જગ્યાઓ ભરો.

Exam Tip: ખાલી જગ્યા પૂરતી વખતે કાવ્યની પંક્તિઓ અને તેના સંદર્ભને યાદ રાખો.

નીચેના વિધાનો ખરાં છે કે ખોટાં તે જણાવો?

Question. નીચેના વિધાનો ખરાં છે કે ખોટાં તે જણાવો?
1. ઉગમણે આથમણેથી ચડી વાદળી રે લોલ!
2. વીરના વાવણિયે હીરલા જડ્યા રે લોલ!
3. ધરતીએ ઓઢી લીલી ચુંદડી જો.
Answer:
1. ખોટું
2. ખરું
3. ખોટું
In simple words: આપેલા વિધાનો કાવ્યના આધારે સાચા છે કે ખોટા તે નક્કી કરો.

Exam Tip: દરેક વિધાનને કાવ્યની મૂળ પંક્તિઓ સાથે સરખાવો.

આજ આનંદ વ્યાકરણ

1. નીચે આપેલા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દ લખો:
Answer:
• ધોરીડા = બળદ
• ગવરી = ગાય
• લલાટ = કપાળ
• સરિતા = નદી
In simple words: આપેલા શબ્દોના સમાન અર્થવાળા શબ્દો અહીં દર્શાવ્યા છે.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો યાદ રાખવાથી ભાષા પરની પકડ મજબૂત બને છે.

2. નીચે આપેલા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો:
Answer:
• ધરતી X આભ
• લીલું X સૂકું
• ચડી X ઊતરી
• વીર X કાયર
In simple words: અહીં આપેલા શબ્દોના વિરુદ્ધ અર્થવાળા શબ્દો બતાવ્યા છે.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દોનો અભ્યાસ શબ્દભંડોળ વધારવામાં મદદ કરે છે.

3. નીચે આપેલા શબ્દોમાંથી ધ્વનિઓ છૂટા પાડીને લખો
Answer:
• ઘૂઘરમાળ = ઘ્ + ઊ + ઘ્ + અ + ર્ + અ + મ્ + આ + ળ્ + અ
• ધરતી = ધ્ + અ + ર્ + અ + ત્ + ઈ
In simple words: શબ્દોના ધ્વનિઓને અલગ કરીને બતાવ્યા છે, જેમાં દરેક અક્ષરનો સ્વર અને વ્યંજન દર્શાવ્યો છે.

Exam Tip: ધ્વનિઓ છૂટા પાડતી વખતે દરેક અક્ષરનો સ્વર અને વ્યંજન બરાબર ઓળખો.

4. નીચે આપેલા ધ્વનિઓને જોડીને શબ્દ બનાવો:
Answer:
• ન્ + સ્ + અ + ત્ + અ + સ્ + અ = નસ્તસ
• વ્ + અ + હ + આ + લ્ + ઈ = વહાલી
In simple words: અલગ કરેલા ધ્વનિઓને ભેગા કરીને બનતા શબ્દો અહીં આપ્યા છે.

Exam Tip: ધ્વનિઓને જોડતી વખતે અક્ષરોનો યોગ્ય ક્રમ જાળવો.

5. નીચે આપેલા શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવો
લલાટ, હીરલા, દખણ, ખેડૂ, સરિતા
Answer: ખેડૂ, દખણ, લલાટ, સરિતા, હીરલા
In simple words: આપેલા શબ્દોને ગુજરાતી મૂળાક્ષરોના ક્રમ મુજબ ગોઠવ્યા છે.

Exam Tip: શબ્દકોશ ક્રમમાં ગોઠવતી વખતે પ્રથમ અક્ષર, પછી બીજા અક્ષર એમ ક્રમશઃ જુઓ.

આજ આનંદ Summary in Gujarati

આજ આનંદ કાવ્યપરિચય
Answer: આ લોકગીતમાં વરસાદની ઋતુનું તળપદી બોલીમાં ખૂબ સુંદર વર્ણન કર્યું છે. વરસાદ આવતાં ખેડૂતોમાં આનંદ અને ઉત્સાહ ફેલાઈ જાય છે. ખેતરમાં વાવણી કરવા ખેડૂતો માથા પર લીલા રંગના મોળિયાં બાંધીને નીકળી પડે છે. તેમની સાથે ગળામાં ઘૂઘરમાળવાળા બળદો પણ હોય છે. સારો વરસાદ પડવાથી વાતાવરણ હરિયાળું બની ગયું છે. જમીને જાણે લીલાં વસ્ત્રો પહેર્યા હોય, ગાયો ઘાસ ખાઈ રહી હોય અને નદીઓનું પાણી વહી રહ્યું હોય તે દ્રશ્ય કેટલું મનોરમ લાગે છે તેની ઝલક આ લોકગીતમાંથી મળે છે. ખેતીના વ્યવસાય સાથે તહેવારના આનંદ – ઉલ્લાસની ઉજવણી એ ખેડૂતોના જીવનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. ભારતની આ કૃષિસંસ્કૃતિ છે.
In simple words: આ કાવ્ય વરસાદની ઋતુનું સુંદર વર્ણન કરે છે, જેમાં ખેડૂતોનો આનંદ, ખેતીની તૈયારીઓ, સજાવેલા બળદો અને લીલીછમ ધરતીનો ઉલ્લેખ છે, જે ભારતીય કૃષિ સંસ્કૃતિનો ભાગ છે.

Exam Tip: કાવ્યપરિચય લખતી વખતે, કાવ્યનો મુખ્ય ભાવ, વિષયવસ્તુ અને કવિતા દ્વારા રજૂ થયેલા દ્રશ્યોનું સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન કરો.

કાવ્યની સમજૂતી
Answer: ઉત્તર-દક્ષિણ દિશામાંથી વાદળો ઉપર આવ્યા છે. આકાશમાં નાની નાની વીજળી ચમકી રહી છે. આજે મારા આંગણે આનંદ ફેલાઈ ગયો છે. ખેડૂતે માથા પર લીલા રંગનો કસબી ફેંટો બાંધ્યો છે. બળદોના ગળામાં ઘૂઘરમાળ સુંદર લાગે છે. વીરના વાવણીના સાધન પર હીરા લગાવ્યા છે. તેના પર (ખેડૂતને) મોતીની માળા બાંધવી છે. બળદના ગળામાં રાખડી બાંધી છે અને વીરના કપાળ પર કુંકુમનો ચાંદલો સુંદર લાગે છે. ખેડૂતે (ખેતરમાં) જુવાર અને બાજરી વાવ્યા છે. (વરસાદથી ધરતી હરિયાળી બનતાં) જાણે જમીને લીલાં વસ્ત્રો પહેર્યા હોય તેવું લાગે છે. નદીમાં પાણીનો પ્રવાહ ઝડપથી વહી રહ્યો છે. ગાયો જમીન પર લીલું ઘાસ ચરી રહી છે. આજે મારા આંગણે આનંદ છે.
In simple words: કાવ્યમાં વરસાદની શરૂઆત, ખેડૂતોની તૈયારીઓ, બળદોની સજાવટ, ખેતીની પ્રવૃત્તિઓ અને વરસાદથી ધરતી લીલીછમ બની જવાનો આનંદ વર્ણવેલો છે.

Exam Tip: કાવ્યની સમજૂતી આપતી વખતે, દરેક પંક્તિનો અર્થ સ્પષ્ટ રીતે અને સરળ ભાષામાં સમજાવો.

શબ્દાર્થ
Answer:
• ઓતર – દખણ – ઉત્તર અને દક્ષિણ દિશા.
• વિજ – વીજળી.
• ખેડૂ – ખેડૂત.
• મોળિયું – કસબી ફેંટો.
• ધોરીડા – બળદ
• કોટ – ડોકમાં, ગળામાં.
• ઘૂઘરમાળ – ઘૂઘરાની માળા.
• વાવણિયે – બીજ વાવવાનું સાધન, ઓરવિયો.
• મેરું – સેર, હાર, (અહીં) પ્રવાહ.
• ટંકાવું – બંધાવું.
• લલાટ – કપાળ.
• ભરું – જુવાર.
• સરિતાનું સેરું – નદીનો પ્રવાહ.
• જોરમાં – વેગમાં.
• ગવરી – ગાય.
In simple words: અહીં કાવ્યમાં વપરાયેલા અઘરા શબ્દોના અર્થ આપેલા છે, જેથી કાવ્યને વધુ સારી રીતે સમજી શકાય.

Exam Tip: શબ્દાર્થ યાદ રાખવાથી કાવ્યનો ભાવાર્થ સમજવામાં સરળતા રહે છે.