GSEB Class 8 Gujarati Textbook Solutions Chapter 3 જુમો ભિસ્તી

જુમો ભિસ્તી અભ્યાસ

 

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો ઉત્તર શોધીને તેનો ક્રમ- અક્ષર પ્રશ્ન સામેના [] માં લખો :

 

Question 1. જુમાની વેણુ પ્રત્યેની લાગણીને શું કહેવાય?
(ક) માનવપ્રેમ
(ખ) પશુપ્રેમ
(ગ) માનવતા
(ઘ) લાગણીવેડા
Answer: (ખ) પશુપ્રેમ
In simple words: જુમાને વેણુ માટે જે લાગણી હતી, તે પશુપ્રેમ કહેવાય છે, કારણ કે વેણુ એક પશુ હતું.

Exam Tip: જ્યારે સંબંધ માનવી અને પશુ વચ્ચેનો હોય ત્યારે લાગણીનું વર્ણન કરવા માટે "પશુપ્રેમ" શબ્દ યોગ્ય રીતે વપરાય છે.

 

Question 2. જુમો વેણુને ખવરાવવા રોજ શું ખરીદતો હતો?
(ક) જુવાર
(ખ) બાજરી
(ગ) ગદબ
(ઘ) સૂકું ઘાસ
Answer: (ગ) ગદબ
In simple words: જુમો હંમેશા વેણુ માટે ગદબ નામનો લીલોચારો ખરીદતો હતો, જેથી વેણુને ખાવા મળી શકે.

Exam Tip: વાર્તામાં જુમા અને વેણુના દૈનિક જીવનની વિગતોને ધ્યાનથી વાંચવી, ખાસ કરીને તેઓ શું ખરીદતા હતા તે યાદ રાખવું.

 

Question 3. જુમો કોના ઉપર બેસીને પરણવા ગયો હતો?
(ક) હાથી પર
(બ) ઘોડા પર
(ગ) પાડા પર
(ઘ) વેણુ પર
Answer: (ક) હાથી પર
In simple words: જુમો જ્યારે પૈસાદાર હતો, ત્યારે તે હાથી પર બેસીને લગ્ન કરવા ગયો હતો, જે તેની શ્રીમંતાઈ દર્શાવે છે.

Exam Tip: પાત્રોના ભૂતકાળ અને વર્તમાનકાળની સ્થિતિ વચ્ચેનો ભેદ સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે, જેમ કે જુમાની શ્રીમંતાઈ અને ગરીબી.

 

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક-બે વાક્યોમાં ઉત્તર આપો :

 

Question 1. પાડાનું નામ વેણુ કોણે પાડ્યું હતું?
Answer: પાડાનું નામ વેણુ જુમાના કોઈ મિત્રે પાડ્યું હતું. જુમાને આ નામ ખૂબ જ પસંદ આવ્યું હતું અને તેણે તે સ્વીકાર્યું હતું.
In simple words: જુમાના એક મિત્રએ પાડાનું નામ વેણુ રાખ્યું.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોના ઉત્તરમાં પાત્રનું નામ અને ક્રિયાનો ઉલ્લેખ સ્પષ્ટપણે કરવો.

 

Question 2. વેણુનો બચાવ શક્ય ન લાગતાં જુમો શો નિર્ણય કરે છે?
Answer: વેણુનો બચાવ શક્ય ન લાગતાં જુમો વેણુની સાથે મોતને ભેટવાનો નિર્ણય કરે છે. તેને લાગતું હતું કે વેણુ વિના તેનું જીવન શક્ય નથી.
In simple words: જુમાને લાગ્યું કે વેણુને બચાવી નહીં શકાય, તેથી તેણે તેની સાથે મરી જવાનો નિર્ણય કર્યો.

Exam Tip: પાત્રના ભાવનાત્મક નિર્ણયો અને તેની પાછળના કારણોને વાર્તાના સંદર્ભમાં સમજવા જરૂરી છે.

 

Question 3. જુમા સાથેની દોસ્તી અંત સમયે વેણુ કેવી રીતે નિભાવે છે?
Answer: અંત સમયે પોતાની ગોદમાં ભરાઈને બેઠેલા જુમાને વેણુ માથું મારીને પાટાથી દૂર ફેંકી દે છે. આ રીતે અંત સમયે વેણુ જુમા સાથેની પોતાની દોસ્તી નિભાવે છે અને તેને બચાવી લે છે.
In simple words: વેણુએ જુમાને પાટા પરથી ધક્કો મારીને તેનો જીવ બચાવ્યો.

Exam Tip: વાર્તાના અંતિમ ભાગમાં પશુ દ્વારા માનવી પ્રત્યેનો પ્રેમ અને બલિદાનનો મુદ્દો નોંધવો.

 

જુમો ભિસ્તી સ્વાધ્યાય

 

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો :

 

Question 1. જુમો અને વેણુ દિવસ દરમ્યાન શું કરતા હતા?
Answer: જુમો અને વેણુ દિવસ દરમિયાન આ પ્રવૃત્તિ કરતા હતા: જુમો વેણુની પીઠ ઉપર મોટી મોટી મશક ભરીને સવારના પાંચ વાગ્યામાં નીકળી પડતો. બારણે બારણે પાણી ભરી દીધા પછી જુમો ને વેણુ બંને પાછા ફરતા. જુમો રસ્તામાંથી એક પૈસાનાં ગાજર ને ટામેટાં કે ભાજી પોતાના શાક માટે અને વેણુ માટે બથ ભરીને ગદબ ખરીદતો. પાછા વળતાં વેણુ ગદબ ખાતો. પછી જુમો બપોરથી છેક સાંજ સુધી હોકો ગગડાવ્યા કરતો અને વેણુ માખીને ઉડાડવા કાન ફફડાવતો, આંખ મીંચીને ઊંઘી જતો અથવા જાગતો રહેતો. પછી સાંજે જુમો અને વેણુ ફરવા નીકળતા અને નદીના કાંઠા સુધી જઈ પાછા ફરતા.
In simple words: જુમો સવારે વેણુ પર પાણી ભરીને ઘરે ઘરે પહોંચાડતો. બપોરે વેણુ ચારો ખાતો અને જુમો હોકો પીતો. સાંજે તેઓ નદી કિનારે ફરવા જતા.

Exam Tip: જુમા અને વેણુની રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓનું વિગતવાર વર્ણન કરો અને તેમના પરસ્પર નિર્ભરતા પર ભાર મૂકો.

 

Question 2. જુમાએ વેણુને બચાવવા કયા પ્રયત્નો કર્યા?
Answer: જુમાએ વેણુને બચાવવા સૌથી પહેલાં પાટામાં ફસાયેલા વેણુના પગને આમતેમ મરડીને બહાર કાઢવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ તે સફળ થયો નહિ. પછી રસ્તે જતા બે યુવાનોને મદદ કરવા વિનંતી કરી, પણ એ યુવાનોએ તેને ફાટકવાળા પાસે જવાનું કહ્યું. ઝપાટાબંધ ફાટકવાળાની ઓરડી પાસે જઈ તેણે વિનંતી કરી 'સિગ્નલ ફેરવો. મારું જનાવર કચરાઈ જશે’, પણ ઓરડીમાંથી “ઘેર કોઈ ભાઈમાણસ નથી' એવો બેદરકાર જવાબ મળતાં જુમો નિરાશ થઈ ગયો. આમ, જુમાએ પોતાના પ્રિય વેણુને બચાવવા અનેક પ્રયત્નો કર્યા.
In simple words: જુમાએ વેણુના ફસાયેલા પગને બહાર કાઢવા પ્રયાસ કર્યો, યુવાનોની મદદ માંગી, અને ફાટકવાળાને સિગ્નલ બદલવા વિનંતી કરી, પણ કોઈ મદદ મળી નહીં.

Exam Tip: જુમા દ્વારા કરવામાં આવેલા તમામ પ્રયાસો અને તેને મળેલી નિષ્ફળતાઓ ક્રમબદ્ધ રીતે દર્શાવો.

 

Question 3. વાર્તાના છેલ્લા વાક્યનું શું મહત્ત્વ છે તે સમજાવો.
Answer: વાર્તાનું છેલ્લું વાક્ય : જુમો એના એક માનીતા પથ્થર પર ફૂલ મૂકીને 'વેણ ...! વેણ ...! વેણુ!' એમ ત્રણ બૂમ પાડીને ચાલ્યો જાય છે. આ વાક્ય જુમો અને વેણુ બંનેનાં એકબીજા પ્રત્યેનો પ્રેમ અને દોસ્તીની વફાદારીનું મહત્ત્વ સમજાવે છે. આ દર્શાવે છે કે વેણુના મૃત્યુ પછી પણ જુમો તેને ભૂલ્યો નથી અને તેની યાદ જીવંત રાખે છે.
In simple words: છેલ્લા વાક્યમાં જુમો વેણુના મૃત્યુસ્થળે ફૂલ મૂકીને તેને યાદ કરે છે, જે તેમની અતૂટ મિત્રતા અને પ્રેમ દર્શાવે છે.

Exam Tip: વાર્તાના અંતિમ વાક્ય દ્વારા વ્યક્ત થતી લાગણીઓ, જુમાની વેણુ પ્રત્યેની વફાદારી અને તેમના સંબંધની ગાઢતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

 

2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર વિચારીને લખો :

 

Question 1. જુમાની જગ્યાએ તમે હો તો શું કરો?
Answer: જુમાની જગ્યાએ હું હોત તો મેં પાટા પર ઊભા રહીને હાથ લંબાવીને ટ્રેનને રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો હોત. હું પૂરી તાકાતથી બૂમો પાડીને લોકોને અને ટ્રેનના ડ્રાઈવરને મદદ માટે બોલાવવાનો પ્રયત્ન કરત.
In simple words: હું ટ્રેનને રોકવા માટે હાથ લંબાવત અને મદદ માટે બૂમો પાડત.

Exam Tip: આવા કલ્પના આધારિત પ્રશ્નોમાં, તમારી ક્રિયાઓને સ્પષ્ટ અને તાર્કિક રીતે રજૂ કરો.

 

Question 2. શું બન્યું હોત તો વેણુ બચી ગયો હોત?
Answer: પેલા બે યુવાનોએ પાટામાં ફસાયેલા વેણુના પગને બહાર કાઢવામાં મદદ કરી હોત અથવા ફાટકવાળાના ઘરમાંથી કોઈએ સિગ્નલ ફેરવ્યું હોત તો વેણુ બચી ગયો હોત. જો તેમને થોડી પણ દયા આવી હોત, તો વેણુનો જીવ બચી શક્યો હોત.
In simple words: જો યુવાનોએ મદદ કરી હોત કે ફાટકવાળાએ સિગ્નલ બદલ્યું હોત, તો વેણુ બચી જાત.

Exam Tip: આ પ્રશ્નના ઉત્તરમાં, જુદા જુદા સંભવિત દૃશ્યોનું વર્ણન કરો જે વેણુને બચાવી શક્યા હોત.

 

Question 3. તમને ગમતા પ્રાણી માટે તમે શું કરો છો?
Answer: મને ગમતું પ્રાણી ગાય છે. એને હું લીલા ઘાસનો ચારો તથા સારું ખાણ ખવરાવું છું. તેને ચોખ્ખું પાણી પિવડાવું છું. તેની આસપાસની જગ્યા સ્વચ્છ રાખું છું. તેને ટાઢ, તડકો અને વરસાદથી રક્ષણ મળે એ માટે મેં છાપરાની વ્યવસ્થા કરી છે. તે બીમાર પડે તો તરત ઉપચાર કરાવું છું. રોજ સાંજે કૅસેટ વગાડીને તેને સંધ્યા પ્રાર્થના સંભળાવું છું. તેને રોજ ફરવા લઈ જાઉં છું. હું ગાયને ખૂબ વહાલ કરું છું.
In simple words: મને ગાય ગમે છે. હું તેને ઘાસ, પાણી અને રહેવા માટે છાપરું આપું છું. જ્યારે તે બીમાર પડે ત્યારે ડોક્ટર પાસે લઈ જાઉં છું અને તેની ખૂબ સંભાળ રાખું છું.

Exam Tip: તમારા મનપસંદ પ્રાણી માટે તમે જે કાળજી લો છો તેનું વિગતવાર અને વ્યવસ્થિત રીતે વર્ણન કરો.

 

Question 4. આ વાર્તાનું શીર્ષક ‘વેણુ રાખીએ તો તે માટેનાં કારણો આપો.
Answer: આ વાર્તાનું શીર્ષક "વેણુ" રાખવાનાં કારણો : મૂક પશુ વેણુને પોતાના માલિક જુમા પ્રત્યે અપાર પ્રેમ છે. એ બોલી શકતો નથી, પણ જુમાની વાણીમાં પ્રગટતા પ્રેમને એ સમજી શકે છે. વેણુ અંત સમયે જુમાને માથું મારીને પાટાથી દૂર ફેંકી દઈને બચાવે છે. એ જુમા પ્રત્યેની વેણુની વફાદારી અને નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ સૂચવે છે. વેણુ સમગ્ર વાર્તામાં કેન્દ્રસ્થાને છે. એ દષ્ટિએ આ વાર્તાનું શીર્ષક “વેણુ રાખીએ તો એ ઉચિત ગણાશે.
In simple words: વાર્તાનું શીર્ષક 'વેણુ' રાખવું યોગ્ય છે, કારણ કે વેણુ વાર્તાનું મુખ્ય પાત્ર છે, જે જુમા પ્રત્યે અસીમ પ્રેમ અને વફાદારી દર્શાવે છે.

Exam Tip: શીર્ષક માટેના કારણોમાં વાર્તાના મુખ્ય પાત્ર, તેના ગુણો અને વાર્તામાં તેની ભૂમિકાનો ઉલ્લેખ કરો.

 

3. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દ લખો :

 

Question. સમાનાર્થી શબ્દો લખો.
(1) શ્રીમંત, =
(2) દુર્ગંધ, =
(3) કર્કશ, =
(4) આનંદ, =
(5) ગદબ, =
(6) હાંડલી. =
Answer: અહીં આપેલા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો આ પ્રમાણે છે:
(1) શ્રીમંત = ધનવાન, અમીર
(2) દુર્ગંધ = બદબુ, વાસ
(3) કર્કશ = તીણો, કઠોર
(4) આનંદ = હર્ષ, ખુશી
(5) ગદબ = રજકો
(6) હાંડલી = માટલી, હાંલ્લી
In simple words: સમાન અર્થ ધરાવતા શબ્દોને સમાનાર્થી કહેવાય છે.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો યાદ રાખવા માટે, દરેક શબ્દના જુદા જુદા પર્યાયવાચી શબ્દોને વારંવાર વાંચો અને તેનો ઉપયોગ કરો.

 

જુમો ભિસ્તી પ્રશ્નોત્તર

 

1. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો :

 

Question 1. જુમા અને વેણુનો મૈત્રીભાવ ક્યાં ક્યાં પ્રગટ થાય છે?
Answer: જુમા અને વેણુનો મૈત્રીભાવ નીચેની બાબતોમાં પ્રગટ થાય છે:

• જુમો અને વેણુ બે અલગ અલગ ઝૂંપડામાં રહેતા, પણ બંને આખો દિવસ એકબીજાની સામે રહેતા.
• જુમો વેણુને લઈને રોજ સાંજે ફરવા નીકળતો. વેણુ ઘાસ ચરતો નથી ત્યારે જુમો એને પ્રેમભર્યો ઠપકો આપે છે.
• વેણુનો પગ રેલવેના પાટામાં ફસાઈ જાય છે ત્યારે જુમો વેણુના પગને બહાર કાઢવાના ખૂબ પ્રયત્ન કરે છે, પણ એમાં એને સફળતા મળતી નથી.
• એ રસ્તે જતાં યુવાનોની તેમજ ફાટકવાળાની મદદ માગે છે, પણ એને કોઈ મદદ કરતું નથી.
• હવે વેણુને કોઈ રીતે બચાવી શકાશે નહિ, એ સમજાતાં "દોસ્ત! ભાઈ ! વેણુ ! આપણે બંને સાથે છીએ હોં!”
• એમ કહીને જુમો વેણુની સાથે મરવા તૈયાર થઈ જાય છે, પણ વેણુ જુમાને માથું મારીને પાટા પરથી દૂર ફેંકી દઈ તેને બચાવી લે છે.
• વેણુના મૃત્યુ પછી પણ જુમો રોજ વેણુના મોતના સ્થળે ફૂલ ચઢાવીને પોતાના પ્રિય મિત્રને યાદ કરે છે.

In simple words: જુમો અને વેણુ હંમેશા સાથે રહેતા, સાંજે ફરવા જતા, અને મુશ્કેલ સમયમાં જુમો વેણુને બચાવવા પ્રયાસ કરતો. વેણુએ જુમાનો જીવ બચાવ્યો અને જુમો વેણુના મૃત્યુ પછી પણ તેને યાદ કરતો રહે છે.

Exam Tip: જુમા અને વેણુના સંબંધને દર્શાવતી તમામ મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ અને તેમની વચ્ચેના પ્રેમ, સંભાળ અને વફાદારીના દાખલાઓનો ઉલ્લેખ કરો.

 

Question 2. વેણુની સમજદારી ક્યારે અને કઈ રીતે વ્યક્ત થઈ છે?
Answer: વેણુને બચાવવામાં સફળતા મળી નહિ એટલે નિરાશ થયેલો જુમો દોસ્ત! ભાઈ ! વેણુ ! આપણે બંને સાથે છીએ હોં!" એમ કહીને વેણુને ભેટી પડ્યો અને વેણુની સાથે પોતે પણ મરવા તૈયાર થઈ ગયો. તે વખતે વેણુએ જુમાને બચાવવા ખૂબ સમજદારી બતાવી. ટ્રેન છેક નજીક આવી કે તરત જ તેણે પોતાનું માથું મારીને જુમાને પાટાથી દૂર ફેંકી દીધો. આ રીતે વેણુ પોતાના મિત્ર જુમાને મરતાં બચાવી લે છે, તેમાં તેની સમજદારી વ્યક્ત થઈ છે.
In simple words: જ્યારે જુમો વેણુ સાથે મરવા તૈયાર હતો, ત્યારે વેણુએ ટ્રેન નજીક આવતા જ જુમાને માથું મારીને પાટાથી દૂર ધકેલી દીધો, જેથી જુમાનો જીવ બચી ગયો.

Exam Tip: વેણુની સમજદારી દર્શાવતી ઘટનાને વિગતવાર વર્ણવો અને તે કેવી રીતે જુમાના જીવનરક્ષક બની તે સ્પષ્ટ કરો.

 

Question 3. જુમો ભિસ્તીનો પશુપ્રેમ તમારા શબ્દોમાં વર્ણવો.
Answer: જુમો ભિસ્તીના જીવનમાં એનો પાડો વેણુ જ તેનો એકમાત્ર સાથી છે. જુમો તેને સારી રીતે સાચવે છે. તેને ખાવા માટે ગદબ ખરીદે છે અને તેને લાડ કરે છે. જરૂર પડે તેને મીઠો ઠપકો પણ આપે છે. વેણુનો પગ ટ્રેનના પાટામાં ફસાઈ જાય છે ત્યારે તેના પગને બહાર કાઢવા તે ખૂબ કોશિશ કરે છે. તે રસ્તે જતા યુવાનોની અને પછી ફાટકવાળાની મદદ માગે છે, પણ તેને મદદ મળતી નથી. અંતે નિરાશ થયેલો જુમો વેણુની સાથે મોતને ભેટવા તૈયાર થઈ જાય છે અને તે વેણુને ભેટી પડે છે. આમ, જુમો ભિસ્તીનો વેણુ પ્રત્યેનો નિઃસ્વાર્થ પશુપ્રેમ અજોડ છે.
In simple words: જુમો વેણુની ખૂબ સંભાળ રાખતો, તેને ખવડાવતો અને લાડ કરતો. જ્યારે વેણુ મુશ્કેલીમાં હતો, ત્યારે જુમો તેને બચાવવા ઘણા પ્રયત્નો કરતો અને છેલ્લે તેની સાથે મરવા પણ તૈયાર હતો, જે તેનો અજોડ પશુપ્રેમ દર્શાવે છે.

Exam Tip: જુમાના પશુપ્રેમને દર્શાવતા વિવિધ દાખલાઓ આપો અને તેના નિઃસ્વાર્થ સ્વભાવ પર ભાર મૂકો.

 

Question 4. જુમાએ શ્રીમંતાઈ અને ગરીબીમાં જીવન કેવી રીતે ગાળ્યું તે વર્ણવો?
Answer: જુમો જ્યારે નાનો હતો ત્યારે ઘરમાં શ્રીમંતાઈ હતી. ઘરમાં તે લાડથી એક હાથમાંથી બીજા હાથમાં ફર્યા કરતો. એ હાથી પર બેસી પરણવા નીકળેલો. એની શ્રીમંતાઈના વખતમાં એને અનેક મિત્રો હતા, પણ અચાનક એ ભિખારી થઈ ગયો. એ ઝૂંપડાંમાં રહેવા લાગ્યો. ઝૂંપડાની ખડકી પતરાં, પાટિયાં અને ગૂણિયાનાં થીંગડાં મારેલી હતી. અંદર ઠીકરાની ફૂટેલી હાંડલી હતી. એક ફાટેલ તૂટેલ સાદડી પર બેસી એ હોકો ગગડાવતો. આવા સમયે એના મિત્રો પણ એને છોડી ગયા, પણ એણે બાળપણમાં શોખની ખાતર પાળેલો પાડો વેણુ જ જીવનભર એની સાથે રહ્યો.
In simple words: જુમો બાળપણમાં ધનિક હતો અને હાથી પર પરણવા ગયો હતો. પછી તે ગરીબ બની ગયો અને એક નાના ઝૂંપડામાં રહેવા લાગ્યો, જ્યાં તેનો પાડો વેણુ જ તેનો એકમાત્ર સાથી રહ્યો.

Exam Tip: જુમાના જીવનના બંને પાસાઓ-શ્રીમંતાઈ અને ગરીબી-નું વિગતવાર વર્ણન કરો અને વેણુની ભૂમિકાને હાઈલાઈટ કરો.

 

2. નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ-ચાર વાક્યોમાં ઉત્તર લખો:

 

Question 1. આણંદપુરના ખૂણામાં આવેલા જુમાના ઝૂંપડાંનું વર્ણન કરો.
Answer: આણંદપુરના એક ખૂણામાં ત્રણ ઝૂંપડાં હતાં. એ ખખડધજ આમલીથી ઢંકાયેલાં હતાં. ત્યાં ચારે તરફ ગટરની દુર્ગંધ આવતી અને ધૂળના ગોટા ઊડતા. એની ખડકીને પતરાં, પાટિયાં અને ગુણિયાનાં થીંગડાં માર્યા હતાં. આ એક સાધારણ અને ગરીબાઈભર્યું સ્થાન હતું.
In simple words: આણંદપુરમાં જુમાના ઝૂંપડાં એક ખખડધજ આમલીથી ઢંકાયેલા હતા, ગટરની વાસ આવતી હતી અને ધૂળ ઉડતી હતી. ઝૂંપડાની દીવાલો પતરાં અને ગુણિયાના થીંગડાથી બનેલી હતી.

Exam Tip: ઝૂંપડાંના ભૌતિક વર્ણન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો, જેમાં તેની આસપાસની સ્થિતિ અને બનાવટનો સમાવેશ થાય.

 

Question 2. સવારે ફરવા નીકળેલા યુવાનોની ખાસિયતો જણાવો.
Answer: સવારે ફરવા નીકળેલા બે યુવાનો શોખીન હતા. બંનેના હાથમાં નેતરની એક એક સોટી હતી. તેઓ એ સોટીને ઉછાળતા ચાલતા હતા. તેમણે માથા પર ટોપી પહેરી હતી, પણ ખુશનુમા હવાને માણવા તેમણે માથેથી ટોપી ઉતારીને હાથમાં લઈ લીધી હતી. તેઓ સ્ફૂર્તિલા અને આનંદી જણાતા હતા.
In simple words: સવારે ફરવા નીકળેલા બે યુવાનો શોખીન હતા, હાથમાં સોટી લઈને ચાલતા હતા અને તાજી હવા માણવા માટે ટોપી ઉતારીને ચાલતા હતા.

Exam Tip: યુવાનોના દેખાવ, પહેરવેશ અને વર્તનની વિગતો આપો, જે તેમની જીવનશૈલી દર્શાવે છે.

 

Question 3. વેણુનું મૃત્યુ કઈ રીતે થયું?
Answer: ઉતાવળે ચાલતાં વેણુનો પગ રેલવેના પાટામાં ફસાઈ ગયો. જુમાએ એને પાટામાંથી બહાર કાઢવા અનેક પ્રયત્નો કર્યા, પણ વ્યર્થ ગયા. એ સમયે વેણુને બચાવવામાં રસ્તેથી પસાર થતાં યુવાનોની કે ફાટકવાળાની મદદ પણ મળી નહિ. પરિણામે જોસબંધ આવતી ટ્રેન વેણુ પરથી પસાર થઈ ગઈ. ધગધગતા લોહીના ખાબોચિયામાં વેણુના છૂટાછવાયા ભાગ સિવાય કાંઈ રહ્યું નહિ. આ રીતે વેણુનું કરુણ મૃત્યુ થયું.
In simple words: વેણુનો પગ રેલવેના પાટામાં ફસાયો, જુમાના તમામ પ્રયત્નો અને મદદની માંગણી છતાં કોઈ મદદ ન મળી. તેથી, ટ્રેન પસાર થતા વેણુનું કરુણ મૃત્યુ થયું.

Exam Tip: વેણુના મૃત્યુના કારણો, જુમાના પ્રયત્નો અને લોકોની ઉદાસીનતાને ક્રમબદ્ધ રીતે વર્ણવો.

 

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે વાક્યોમાં ઉત્તર લખો :

 

Question 1. જુમાના ધરાક સંબંધી કેવા વિચારો હતા?
Answer: જુમાના ઘરાક સંબંધી વિચારો આ પ્રમાણે હતા. પોતાની જરૂરિયાતથી વધુ કામ કરવું નહીં અને કોઈ વધુ કામ આપે તો લેવું નહીં. ઘરાક હોય તેમાંથી ઘટે તો બીજાને ઘરાક થવા કહેવું નહીં. તે હંમેશા પોતાના નિયમો અને પ્રામાણિકતાથી જીવતો હતો.
In simple words: જુમો પોતાની જરૂરિયાત મુજબ જ કામ કરતો અને વધારાનું કામ લેતો નહીં. તે તેના ગ્રાહકો પ્રત્યે વફાદાર હતો અને નવા ગ્રાહકો શોધવા પ્રયત્ન કરતો નહોતો.

Exam Tip: જુમાના ઘરાક સંબંધી વિચારોમાં તેની પ્રામાણિકતા અને સંતોષી વૃત્તિને સ્પષ્ટ કરો.

 

Question 2. વેણ રસ્તામાં ચરવાની ના કેમ પાડી દેતો?
Answer: વેણુ રસ્તામાં ચરવાની ના પાડી દેતો, કારણ કે આ રીતે બહાર ખાતા ફરવું એ ગૃહસ્થાઈનું લક્ષણ ન કહેવાય, એવું તેને લાગ્યું હશે. તેને ઘરના ચારા પર વધુ ભરોસો હતો અને તે શિસ્તબદ્ધ જીવન જીવતો હતો.
In simple words: વેણુને રસ્તામાં ચરવું યોગ્ય લાગતું નહોતું, તે તેને ગૃહસ્થાઈનું લક્ષણ માનતો નહોતો.

Exam Tip: વેણુના સ્વભાવ અને તેની શિસ્તબદ્ધતા પર ભાર મૂકો, જે તેના રસ્તામાં ન ચરવાના નિર્ણય પાછળનું કારણ છે.

 

Question 3. જુમો ભિસ્તી વેણુની યાદમાં શું કરે છે?
Answer: જુમો ભિસ્તી વેણુની યાદમાં સવારમાં ફૂલ લઈને તેના મૃત્યુસ્થાને આવે છે. એના એક માનીતા પથ્થર પર ફૂલ ચડાવીને 'વેણુ! .. વેણુ! ... વેણુ!" એમ ત્રણ બૂમ પાડે છે. આ તેની અનંત પ્રેમ અને મિત્રતાનું પ્રતિક છે.
In simple words: જુમો રોજ સવારે વેણુના મૃત્યુસ્થળે ફૂલ મૂકવા જાય છે અને તેને ત્રણ વાર પ્રેમથી બોલાવે છે.

Exam Tip: જુમા દ્વારા વેણુની યાદમાં કરવામાં આવતી પ્રવૃત્તિને વર્ણવો, જે તેમના અતૂટ બંધનને દર્શાવે છે.

 

4. નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખોઃ

 

Question 1. જુમાનાં ત્રણ ઝૂંપડાંમાં શું શું રહેતું?
Answer: જુમાના એક ઝૂંપડામાં વેણુ બંધાતો, બીજા ઝૂંપડામાં જુમો રહેતો અને ત્રીજા ઝૂંપડામાં વેણુ માટે ઘાસ ભરાતું. આ ત્રણ ઝૂંપડાં તેમની નાની દુનિયા હતી.
In simple words: એક ઝૂંપડામાં વેણુ, બીજામાં જુમો અને ત્રીજામાં વેણુ માટે ઘાસ રહેતું હતું.

Exam Tip: જુમાના ઝૂંપડાંના ઉપયોગોને સંક્ષિપ્ત અને સ્પષ્ટ રીતે વર્ણવો.

 

Question 2. માની હંમેશની ખરીદી શેની રહેતી?
Answer: પોતાની માટે એક પૈસાનાં ગાજર, ટમેટાં કે ભાજી અને વેણુ માટે બથ ભરીને ગદબ એ જુમાની હંમેશની ખરીદી રહેતી. તે ક્યારેય પોતાની જરૂરિયાતથી વધુ ખરીદતો નહોતો.
In simple words: જુમો પોતાના માટે શાકભાજી અને વેણુ માટે ગદબ ખરીદતો.

Exam Tip: જુમાની દૈનિક ખરીદીની વિગતો આપો, જે તેના સાદા જીવનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

 

Question 3. કોની મૈત્રી છેક સુધી અખંડ રહી હતી?
Answer: જુમા અને વેણુની મૈત્રી છેક સુધી અખંડ રહી હતી. તેમની મિત્રતા જીવનના અંત સુધી ટકી રહી હતી.
In simple words: જુમા અને વેણુની મિત્રતા જીવનભર ટકી રહી.

Exam Tip: જુમા અને વેણુની મિત્રતાની વિશેષતાને એક વાક્યમાં દર્શાવો.

 

Question 4. જુમો વેણુનો શાના માટે ઉપયોગ કરતો?
Answer: જુમો વેણુનો ઉપયોગ એની પીઠ ઉપર પાણીની મોટી મોટી મશક મૂકવા માટે કરતો. આ મશક ભરીને તે ઘરે ઘરે પાણી પહોંચાડતો.
In simple words: જુમો વેણુનો ઉપયોગ પાણીની મોટી મશક લઈ જવા માટે કરતો.

Exam Tip: જુમા અને વેણુના આર્થિક સંબંધને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો.

 

Question 5. સવારે ફરવા જતાં જુમાને શો વિચાર આવતો?
Answer: સવારે ફરવા જતાં જુમાને વિચાર આવતો કે પાડો થોડુંઘણું ચરે તો સારું. તે વેણુના સ્વાસ્થ્ય અને કલ્યાણ વિશે વિચારતો.
In simple words: સવારે ફરતી વખતે જુમો વિચારતો કે વેણુ થોડું ઘાસ ચરી લે તો સારું.

Exam Tip: જુમાના વિચારો દ્વારા વેણુ પ્રત્યેની તેની કાળજી અને પ્રેમ દર્શાવો.

 

Question 6. વેણુ કોને ગૃહસ્થાઈનું લક્ષણ ગણતો નથી?
Answer: બહાર ખાતા ફરવું એને વેણુ ગૃહસ્થાઈનું લક્ષણ ગણતો નથી. તે શિસ્તબદ્ધ અને સ્વચ્છતા પ્રેમી હતો.
In simple words: વેણુને રસ્તામાં ચરવું એ ગૃહસ્થાઈભર્યું વર્તન લાગતું નહોતું.

Exam Tip: વેણુના સ્વભાવની એક મહત્વપૂર્ણ લાક્ષણિકતાને સ્પષ્ટ કરો.

 

Question 7. “તને પણ લાડ કરવાની ટેવ પડી છે!” – આ વાક્ય કોણ બોલે છે?
Answer: “તને પણ લાડ કરવાની ટેવ પડી છે!' – આ વાક્ય જુમો બોલે છે. તે વેણુ પ્રત્યેના પોતાના પ્રેમ અને લાડ દર્શાવે છે.
In simple words: આ વાક્ય જુમો વેણુને કહે છે.

Exam Tip: વાર્તામાં પાત્રો દ્વારા બોલાયેલા વાક્યો અને તેના વક્તાને યાદ રાખવા જરૂરી છે.

 

Question 8. “તને પણ લાડ કરવાની ટેવ પડી છે!” – આ વાક્ય શું સુચવે છેટ
Answer: “તને પણ લાડ કરવાની ટેવ પડી છે!” – આ વાક્ય જુમાનો વેણુ પ્રત્યેનો વાત્સલ્ય પ્રેમ સૂચવે છે. આ દર્શાવે છે કે જુમો વેણુને ફક્ત એક પાલતુ પશુ નહીં, પણ પરિવારના સભ્યની જેમ પ્રેમ કરતો હતો.
In simple words: આ વાક્ય જુમાના વેણુ પ્રત્યેના ઊંડા પ્રેમ અને વાત્સલ્યને દર્શાવે છે.

Exam Tip: વાક્ય દ્વારા વ્યક્ત થતા ભાવ અને પાત્રની લાગણીઓને સમજાવો.

 

Question 9. જુમાએ ફરવા નીકળેલા યુવાનોને શી વિનંતી કરી?
Answer: જુમાએ ફરવા નીકળેલા યુવાનોને પાટામાં ફસાઈ ગયેલા પાડાના પગને બહાર કાઢવા માટે મદદ કરવાની વિનંતી કરી. તેને આશા હતી કે યુવાનો મદદ કરશે.
In simple words: જુમાએ યુવાનોને પાડાના ફસાયેલા પગને બહાર કાઢવા મદદ કરવા વિનંતી કરી.

Exam Tip: જુમાની વિનંતી અને તેની પાછળના કારણને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો.

 

Question 10. જુમાના પેટમાં ક્યારે ધ્રાસકો પડ્યો?
Answer: થોડે દૂર સિગ્નલનો હાથો નમેલો જોઈ “હમણાં ગાડી આવશે એ વિચારથી જુમાના પેટમાં ધ્રાસકો પડ્યો. તેને વેણુના જીવનું જોખમ લાગ્યું.
In simple words: સિગ્નલનો હાથો નમેલો જોઈને, ગાડી આવવાના વિચારથી જુમાના પેટમાં ડર લાગ્યો.

Exam Tip: જુમાના મનમાં ભય પેદા થવાનું કારણ અને તે સમયે તેની માનસિક સ્થિતિનું વર્ણન કરો.

 

5. નીચેના દરેક પ્રશ્નના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:

 

Question 1. જુમો આણંદપુરમાં ક્યાં રહેતો હતો?
A. મહેલમાં
B. ચાલીમાં
C. ખેતરમાં
D. ઝૂંપડામાં
Answer: (D) ઝૂંપડામાં
In simple words: જુમો આણંદપુરમાં એક સામાન્ય ઝૂંપડામાં રહેતો હતો, જે તેની ગરીબાઈ દર્શાવે છે.

Exam Tip: વાર્તામાં પાત્રોના રહેઠાણ અને તેમની સામાજિક સ્થિતિને યાદ રાખવી મહત્વપૂર્ણ છે.

 

Question 2. જુમાના પાડાનું નામ શું પાડ્યું હતું?
A. કાળુ
B. સોનુ
C. વેણુ
D. રૂડો
Answer: (C) વેણુ
In simple words: જુમાના પાડાનું નામ 'વેણુ' હતું, જે વાર્તાનું મુખ્ય પાત્ર છે.

Exam Tip: વાર્તાના મુખ્ય પાત્રોના નામ અને તેમની ઓળખને યાદ રાખવી.

 

Question 3. જુમો સવારમાં વેણુની પીઠ પર શું મૂકીને નીકળતો?
A. માટીની ગૂણી
B. સિમેન્ટની ગૂણી
C. ઘાસની ભારી
D. પાણીની મશક
Answer: (D) પાણીની મશક
In simple words: જુમો સવારે વેણુની પીઠ પર પાણી ભરેલી મોટી મશક મૂકીને નીકળતો.

Exam Tip: જુમાના વ્યવસાય અને તે માટે ઉપયોગમાં લેવાતી વસ્તુઓ વિશેની વિગતો યાદ રાખો.

 

Question 4. વેણુનો પગ શેમાં ફસાઈ ગયો?
A. ગાડાનાં પૈડાં નીચે
B રેલવેના પાટામાં
C. કાદવમાં
D. બારણામાં
Answer: (B) રેલવેના પાટામાં
In simple words: વેણુનો પગ રેલવેના પાટામાં ફસાઈ ગયો હતો, જે તેની મૃત્યુનું કારણ બન્યું.

Exam Tip: વાર્તાની મુખ્ય ઘટનાઓ અને તેના કારણોને યાદ રાખવું મહત્વપૂર્ણ છે.

 

Question 5. ફાટકવાળાના ઘરનાએ શું કહીને બેદરકારી બતાવી?
A. ધરમાં બધાં સૂતાં છે.
B. સિગ્નલ બગડી ગયું છે.
C. ઘરમાં કોઈ ભાઈમાણસ નથી.
D. તારા જનાવરને મરવા દે.
Answer: (C) ઘરમાં કોઈ ભાઈમાણસ નથી.
In simple words: ફાટકવાળાના ઘરમાંથી જવાબ મળ્યો કે 'ઘરમાં કોઈ ભાઈમાણસ નથી', જે તેમની બેદરકારી દર્શાવે છે.

Exam Tip: પાત્રો દ્વારા બોલાયેલા વાક્યો અને તે દ્વારા વ્યક્ત થતા ભાવોને સમજવા જરૂરી છે.

 

6. કૌસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરોઃ (લોહી, દુર્ગંધ, લક્ષાધિપતિ, ગદબ)

 

Question. ખાલી જગ્યા પૂરો.
(1) ચારે તરફ ગટરની “ આવતી હતી.
(2) નાનપણમાં જુમો હતો.
(3) જુમો વેણુ માટે બથ ભરીને “ ખરીદતો.
(4) ધગધગતા ના પ્રવાહમાં જુમાને કેડિયું ભીંજાઈ ગયું.
Answer: કૌંસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દો પસંદ કરીને ખાલી જગ્યાઓ ભરો:
(1) ચારે તરફ ગટરની “દુર્ગંધ” આવતી હતી.
(2) નાનપણમાં જુમો “લક્ષાધિપતિ” હતો.
(3) જુમો વેણુ માટે બથ ભરીને “ગદબ” ખરીદતો.
(4) ધગધગતા “લોહી” ના પ્રવાહમાં જુમાને કેડિયું ભીંજાઈ ગયું.
In simple words: ખાલી જગ્યામાં વાર્તાના સંદર્ભ મુજબ યોગ્ય શબ્દો પસંદ કરીને મૂકો.

Exam Tip: વાર્તાની વિગતોને ધ્યાનથી યાદ રાખીને ખાલી જગ્યાઓ ભરવાનો પ્રયાસ કરો.

 

7. નીચેના વિધાનો ખરાં છે કે ખોટાં તે જણાવો

 

Question. ખરાં-ખોટાં જણાવો.
(1) જુમાએ શોખની ખાતર કૂતરો પાળેલો.
(2) જુમો લક્ષાધિપતિમાંથી ભિખારી બની ગયો.
(3) જુમાએ પસાર થતાં બે રાહદારીને આવતા જોયા.
(4) જુમો વેણુને ભેટી પડ્યો.
Answer: નીચેના વિધાનોની સત્યતા તપાસો અને યોગ્ય રીતે ખરું કે ખોટું જણાવો:
(1) જુમાએ શોખની ખાતર કૂતરો પાળેલો. – ખોટું
(2) જુમો લક્ષાધિપતિમાંથી ભિખારી બની ગયો. – ખરું
(3) જુમાએ પસાર થતાં બે રાહદારીને આવતા જોયા. – ખોટું
(4) જુમો વેણુને ભેટી પડ્યો. – ખરું
In simple words: આપેલા વાક્યો વાર્તાના આધારે સાચા છે કે ખોટા તે નક્કી કરો.

Exam Tip: વાર્તાની દરેક વિગતને યાદ રાખીને વિધાનોની ચકાસણી કરો.

 

જુમો ભિસ્તી પ્રૉજેકટ

 

Question 1. સ્થાનિક કક્ષાએ થતા પશુપક્ષીઓના અકસ્માતો નિવારવાના ઉપાયો પ્રૉજેકટ વર્ક દ્વારા તારવવા. દા. ત., ઉત્તરાયણ દરમિયાન થતા અકસ્માતો
Answer: ઉત્તરાયણ દરમિયાન માંજો પાયેલી દોરી રસ્તે ચાલતાં પશુઓના કે આકાશમાં ઊડતાં પક્ષીઓના માથામાં કે પગમાં ભરાઈ જાય છે ત્યારે તેને કાઢવા જતાં ક્યારેક તેના પગ કપાઈ જાય છે તો ક્યારેક પક્ષી લોહીલુહાણ થઈ જાય છે. એ માટે જીવદયાપ્રેમીએ એ સ્થળે દોડી જવું. તરત જ ઘાયલ પશુપક્ષીના પગમાં ભરાઈ ગયેલા માંજાની દોરીને હળવેકથી દૂર કરવી. તેમને પાટાપીંડી કરી અને સલામત સ્થળે લઈ જવાં. તેમને સાજો કરવાના તમામ ઉપાય કરવા.
In simple words: ઉત્તરાયણમાં માંજાવાળી દોરીથી પશુપક્ષીઓને થતી ઈજાઓ રોકવા માટે, જીવદયાપ્રેમીઓએ તરત જ પહોંચીને ફસાયેલી દોરી કાઢવી જોઈએ, પાટાપીંડી કરવી જોઈએ અને તેમને સુરક્ષિત સ્થળે લઈ જઈને સારવાર આપવી જોઈએ.

Exam Tip: આવા પ્રોજેક્ટ વર્કમાં સમસ્યાની ઓળખ, તેના કારણો અને તેના નિવારણ માટેના વ્યવહારુ ઉપાયો સ્પષ્ટપણે રજૂ કરવા જરૂરી છે.

 

જુમો ભિસ્તી વ્યાકરણ

 

1. નીચે આપેલા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો:

 

Question. વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખો.

• દુર્ગંધ X સુગંધ
• ખુલ્લું X બંધ
• શ્રીમંત X રંક, ગરીબ
• રસિક X અરસિક
• મિત્ર, દોસ્ત X દુશ્મન
• અખંડ X ખંડિત
• જીવન X મરણ
• X હાર
• થોડુંક X વધારે
• ઉજાસ X અંધકાર
• આનંદ X શોક
• આકાશ X ધરતી
• નજીક X દૂર

Answer: આપેલા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો આ પ્રમાણે છે:

• દુર્ગંધ X સુગંધ
• ખુલ્લું X બંધ
• શ્રીમંત X રંક, ગરીબ
• રસિક X અરસિક
• મિત્ર, દોસ્ત X દુશ્મન
• અખંડ X ખંડિત
• જીવન X મરણ
• જીત X હાર
• થોડુંક X વધારે
• ઉજાસ X અંધકાર
• આનંદ X શોક
• આકાશ X ધરતી
• નજીક X દૂર

In simple words: આપેલા દરેક શબ્દનો વિરોધી અર્થ ધરાવતો શબ્દ લખો.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો યાદ રાખવા માટે, દરેક શબ્દના વિરોધી અર્થને સમજો અને તેનો ઉપયોગ કરો.

 

2. નીચે આપેલા શબ્દોમાંથી ધ્વનિઓ છૂટા પાડીને લખો:

 

Question. ધ્વનિઓ છૂટા પાડીને લખો.

• મિત્રો = મ્ + $ + ત્ + ૨ + ઓ
• ખુશનુમા = ન્ + 9 + સ્ + અ + ન્ + ઉ + મ્ + આ
• પ્રયત્ન = + ૨ + અ + મ્ + અ + ત્ + નું + અ
• લાકડી = લ્ + આ + + અ + ડુ + ઈ.

Answer: નીચે આપેલા શબ્દોના ધ્વનિઓ યોગ્ય રીતે છૂટા પાડેલા છે:

• મિત્રો = મ્ + ઇ + ત્ + ર્ + ઓ
• ખુશનુમા = ખ્ + ઉ + શ્ + અ + ન્ + ઉ + મ્ + આ
• પ્રયત્ન = પ્ર્ + અ + ય્ + અ + ત્ + ન્ + અ
• લાકડી = લ્ + આ + ક્ + અ + ડ્ + ઈ

In simple words: શબ્દના દરેક અક્ષરને સ્વર અને વ્યંજનમાં અલગ કરીને બતાવો.

Exam Tip: ધ્વનિઓ છૂટા પાડતી વખતે દરેક અક્ષરનો સ્વર અને વ્યંજનનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરો. જોડાક્ષરોનું વિશ્લેષણ કાળજીપૂર્વક કરવું.

 

3. નીચે આપેલા ધ્વનિઓને જોડીને શબ્દ બનાવો:

 

Question. ધ્વનિઓને જોડીને શબ્દ બનાવો.

• મ્ + અ + ફ + આ + નું + = મકાનો
• ભૂ + + સ્ + ત્ + ઈ = ભિસ્તી
• ભૂ + ઈ ન્ + આ + ૨ + = ભિખારી
• વ્ + અ + ણ્ + 3 = વેણ

Answer: નીચે આપેલા ધ્વનિઓને યોગ્ય રીતે જોડીને શબ્દો બનાવ્યા છે:

• મ્ + અ + ક્ + આ + ન્ + ઓ = મકાનો
• ભ્ + ઇ + સ્ + ત્ + ઈ = ભિસ્તી
• ભ્ + ઇ + ખ્ + આ + ર્ + ઇ = ભિખારી
• વ્ + એ + ણ + ઉ = વેણુ

In simple words: આપેલા સ્વર અને વ્યંજનના ટુકડાઓને જોડીને સાચો શબ્દ બનાવો.

Exam Tip: ધ્વનિઓને જોડતી વખતે, સ્વર અને વ્યંજનના ક્રમ અને જોડાક્ષરોના નિયમોનું પાલન કરવું.

 

4. નીચે આપેલા શબ્દોની સાચી જોડણી લખો:

 

Question. સાચી જોડણી લખો.
(1) ઝુપડુ
(2) ગુણિયા
(3) વિચિતર
(4) ધરાસકો
Answer: નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી આ પ્રમાણે છે:
(1) ઝૂંપડુ
(2) ગૂણિયા
(3) વિચિત્ર
(4) ધ્રાસકો
In simple words: આપેલા શબ્દોમાં જોડણીની ભૂલો સુધારીને સાચો શબ્દ લખો.

Exam Tip: ગુજરાતી જોડણીના નિયમોનું પાલન કરવું અને શબ્દોને વારંવાર લખીને પ્રેક્ટિસ કરવી.

 

5. નીચે આપેલા શબ્દોને ક્રમમાં ગોઠવોઃ

 

Question. શબ્દોને ક્રમમાં ગોઠવો.
લક્ષણ, ફોગટ, તડકાછાંયા, આંગણું, ખખડધજ
Answer: આપેલા શબ્દોને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવેલા છે:
આંગણું, ખખડધજ, તડકાછાંયા, ફોગટ, લક્ષણ
In simple words: આપેલા શબ્દોને ગુજરાતી મૂળાક્ષરોના ક્રમ મુજબ ગોઠવો.

Exam Tip: શબ્દોને મૂળાક્ષર ક્રમમાં ગોઠવતી વખતે, સ્વરો અને વ્યંજનોના ક્રમનું ધ્યાન રાખવું.

 

6. નીચેના રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ આપી, તેમનો વાક્યોમાં પ્રયોગ કરો:

 

Question. રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ આપી, તેમનો વાક્યોમાં પ્રયોગ કરો.
1. ધૂળના ગોટા ઊડવા – પુષ્કળ ધૂળ ઊડવી વાક્યઃ વાવાઝોડું ફૂંકાતાં ચારેબાજુ ધૂળના ગોટા ઊડવા લાગ્યા.
2. તડકાછાંયડા જોવા – જીવનમાં સુખદુઃખમાંથી પસાર થવું વાક્ય : જુમાએ જીવનમાં અનેક તડકાછાંયડા જોયા હતા.
3. અનેક રંગો જોવા – અનેક અનુભવો થવા વાક્ય: જુમાએ જીવનમાં અનેક રંગો જોયા હતા.
4. આંગણે પૈસાની છોળ રેલાવી – ઘરમાં પુષ્કળ ધનસંપત્તિ હોવી વાક્ય : જુમાને આંગણે પૈસાની છોળ રેલાતી હતી ત્યારે તેને અનેક મિત્રો હતા.
5. ધ્રાસકો પડવો – ફાળ પડવી વાક્ય : હમણાં ગાડી આવશે એ વિચારથી જુમાના પેટમાં ધ્રાસકો પડ્યો.
Answer: નીચે આપેલા રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ અને વાક્ય પ્રયોગ દર્શાવેલા છે:
1. ધૂળના ગોટા ઊડવા – પુષ્કળ ધૂળ ઊડવી વાક્યઃ વાવાઝોડું ફૂંકાતાં ચારેબાજુ ધૂળના ગોટા ઊડવા લાગ્યા.
2. તડકાછાંયડા જોવા – જીવનમાં સુખદુઃખમાંથી પસાર થવું વાક્ય : જુમાએ જીવનમાં અનેક તડકાછાંયડા જોયા હતા.
3. અનેક રંગો જોવા – અનેક અનુભવો થવા વાક્ય: જુમાએ જીવનમાં અનેક રંગો જોયા હતા.
4. આંગણે પૈસાની છોળ રેલાવી – ઘરમાં પુષ્કળ ધનસંપત્તિ હોવી વાક્ય : જુમાને આંગણે પૈસાની છોળ રેલાતી હતી ત્યારે તેને અનેક મિત્રો હતા.
5. ધ્રાસકો પડવો – ફાળ પડવી વાક્ય : હમણાં ગાડી આવશે એ વિચારથી જુમાના પેટમાં ધ્રાસકો પડ્યો.
In simple words: દરેક રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ સમજાવીને તેનો ઉપયોગ એક વાક્યમાં કરો.

Exam Tip: રૂઢિપ્રયોગોના અર્થને સ્પષ્ટપણે સમજાવો અને વાક્યમાં તેનો યોગ્ય રીતે પ્રયોગ કરો.

 

7. નીચે આપેલા શબ્દોની સંધિ છુટી પાડોઃ

 

Question. સંધિ છુટી પાડો.

• લક્ષાધિપતિ = લક્ષ + અધિપતિ
• નિરાશ = નિઃ (નિ) + આશ
• દુર્ગંધ = દુર્ + ગંધ
• એકેક = એક + એક
• સ્વચ્છ = સુ + અચ્છ
• વ્યર્થ = વિ + અર્થ

Answer: નીચે આપેલા શબ્દોની સંધિ છુટી પાડેલી છે:

• લક્ષાધિપતિ = લક્ષ + અધિપતિ
• નિરાશ = નિઃ (નિ) + આશ
• દુર્ગંધ = દુર્ + ગંધ
• એકેક = એક + એક
• સ્વચ્છ = સુ + અચ્છ
• વ્યર્થ = વિ + અર્થ

In simple words: આપેલા શબ્દોને તેના મૂળ ઘટક શબ્દોમાં વિભાજીત કરો.

Exam Tip: સંધિના નિયમોને યાદ રાખીને શબ્દોને યોગ્ય રીતે છૂટા પાડવાનો પ્રયાસ કરો.

 

8. સૂચના પ્રમાણે કરો:

 

Question. સૂચના પ્રમાણે કરો.

• જુમાથી બૂમ પડાઈ. (કર્તરિવાક્ય બનાવો.)
• વેણુ ગદબ ખાતો ખાતો આવતો. (કર્મણિવાક્ય બનાવો.)
• જુમો વેણુને ભેટી પડ્યો. (કર્મણિવાક્ય બનાવો.)
• જુમો શ્વાસભેર દોડ્યો. (ભાવેવાક્ય બનાવો.)
• પાડો રણકીને સામો ઊભો રહે. (ભાવેવાક્ય બનાવો.)
• જુમાએ પાણી પાયું. (પ્રેરકવાક્ય બનાવો.)
• જુમી ફાટકવાળા પાસે દોડ્યો. (પ્રેરકવાક્ય બનાવો.)

Answer: સૂચના મુજબ વાક્ય રૂપાંતરણ કરેલું છે:

• જુમાથી બૂમ પડાઈ.
  \( \implies \) જુમાએ બૂમ પાડી.
• વેણુ ગદબ ખાતો ખાતો આવતો.
  \( \implies \) વેણુથી ગદબ ખાતા ખાતા અવાતું.
• જુમો વેણુને ભેટી પડ્યો.
  \( \implies \) જુમાથી વેણુને ભેટી પડાયું.
• જુમો શ્વાસભેર દોડ્યો.
  \( \implies \) જુમાથી શ્વાસભેર દોડાયું.
• પાડો રણકીને સામો ઊભો રહે.
  \( \implies \) પાડાથી રણકીને સામે ઊભા રહેવાય.
• જુમાએ પાણી પાયું.
  \( \implies \) જુમાએ પાણી પિવડાવ્યું.
• જુમી ફાટકવાળા પાસે દોડ્યો.
  \( \implies \) યુવાનોએ જુમાને ફાટકવાળા પાસે દોડાવ્યો.

In simple words: આપેલા વાક્યોને સૂચના મુજબ કર્તરિ, કર્મણિ, ભાવે કે પ્રેરક વાક્યમાં બદલો.

Exam Tip: વાક્ય રૂપાંતરણના નિયમોને યાદ રાખો અને કર્તા, કર્મ, અને ક્રિયાપદની ભૂમિકાને સમજો.

જુમો ભિસ્તી પાઠપરિચય

ગૌરીશંકર ગોવર્ધનરામ જોશી 'ધૂમકેતુ' [જન્મ ઈ. સ. 1892, મૃત્યુ ઈ. સ. 1965]

‘જુમો ભિસ્તી’ માનવી અને પશુ વચ્ચેના નિઃસ્વાર્થ પ્રેમને રજૂ કરતી વાર્તા છે. જુમાના પાડાનું નામ વેણુ છે. જુમાને તેનો આ પાડો ખૂબ વહાલો છે. એ તેને જતનથી સાચવે છે, તેને લાડ કરે છે. એક વખત પાડાનો પગ રેલવેના પાટામાં ફસાઈ જાય છે.

જુમો એને બચાવવાના પ્રયત્નો કરે છે, પણ એમાં એને સફળતા મળતી નથી. જુમો વેણુની સાથે મોતને ભેટવા તૈયાર થઈ જાય છે, પણ વેણુ પોતાના માલિકને માથું મારીને પોતાનાથી અળગો કરી દે છે અને તેને બચાવી લે છે.

લેખકે આ વાર્તામાં માનવી અને પશુ બંનેની એકબીજા પ્રત્યેની વફાદારી અને પ્રેમનું અસરકારક વર્ણન કર્યું છે.

ભાષાસજ્જતા

વાક્યના મુખ્ય બે પદ છે: કર્તાપદ અને ક્રિયાપદ. એમાં ત્રીજું મહત્ત્વનું પદ કર્મ ગણાય છે. આમ, વાક્યમાં પ્રયોજાતાં આ ત્રણે પદમાંથી વાક્યમાં કોની પ્રધાનતા અને આધારે વાક્યના ત્રણ પ્રકાર પાડી શકાય

વાક્યના પ્રકારઃ

1. કર્તરિપ્રયોગ

2. કર્મણિપ્રયોગ

3. ભાવે પ્રયોગ

કર્તરિ પ્રયોગ: જે વાક્યમાં કર્તાની પ્રધાનતા હોય અને કર્તાનાં લિંગ, વચન પ્રમાણે પ્રત્યય લાગીને વાક્યની રચના થઈ હોય તો તે કર્તરિરચના કે કર્તરિપ્રયોગ ગણાય. દા. ત.,

• જુમાએ એક પૈસાનાં ગાજર ખરીધાં.
• જુમો હોકો ગગડાવ્યા કરતો.

‘જે કર્તરિરચના સકર્મક હોય તેને કર્મણિરચનામાં બદલી શકાય અને જે કર્તરિરચના અકર્મક હોય તેને ભાવેરચનામાં બદલી શકાય છે.

કર્મણિપ્રયોગ : જે વાક્યમાં કર્મની પ્રધાનતા હોય અને કર્મનાં લિંગ, વચન પ્રમાણે પ્રત્યય લાગીને વાક્યની રચના થઈ હોય તો તે કર્મણિરચના કે કર્મણિપ્રયોગ ગણાય. દા. ત.,

• જુમાથી એક પૈસાનાં ગાજર ખરીદાયાં.

• જુમાથી હોકો ગગડાવ્યા કરાતો.

કર્મણિરચનામાં કેટલીક વાર કર્તા વગરની વાક્યરચના પણ જોવા મળે છે એટલે કે કર્તાનો લોપ થયો હોય છે. દા. ત.,

• લાકડી વગર કાંઈ ચલાય?

ભાવે પ્રયોગ : જે વાક્યમાં ક્રિયાપદની પ્રધાનતા હોય અને વાક્યરચના અકર્મક હોય તો તે ભાવેરચના કે ભાવપ્રયોગ ગણાય. દા. ત.,

• જુમાથી શ્વાસભેર દોડાયું.
• જુમાથી બેઠા થવાયું.

પ્રેરક વાક્યરચનાઃ

ક્રિયાપદમાં જ્યારે ક્રિયા કરવા માટે પ્રેરવાનો અર્થ હોય ત્યારે વાક્યરચના પ્રેરક બને છે.

સાદું વાક્ય – પ્રેરક વાક્ય

• જુમાના મિત્રે પાડાનું નામ વેણ પડાવ્યું. – જુમાના મિત્રે પાડાનું નામ વેણ પાડ્યું.
• યુવાનોએ ટોપીઓ ઉતારી. – યુવાનોએ ટોપીઓ ઉતરાવી.

નોંધ: પ્રેરકરચનામાં જેની પાસે કામ કરાવ્યું હોય તે પ્રેરિત કર્તા પણ મૂકી શકાય. દા. ત.,

• જુમાએ એના મિત્ર પાસે પાડાનું નામ વેણુ પડાવ્યું.
• પોલીસે યુવાનો પાસે ટોપીઓ ઉતરાવી.

જુમો ભિસ્તી શબ્દાર્થ

• ભિસ્તી – પખાલી, મશકમાં પાણી ભરી લોકોને ઘેર પહોંચાડનાર,
• લક્ષ – ધ્યાન.
• ખખડધજ – ખખડી ગયેલું, વૃદ્ધ છતાં મજબૂત બાંધાનું, (અહીં) જૂની, ખખડી ગયેલ છતાં મજબૂત.
• દુર્ગંધ – ખરાબ વાસ.
• હાંડલી – નાની માટલી, માટીનું પાત્ર.
• તડકાછાંયડા – સુખદુઃખ.
• ખાતર – (અહીં) માટે.
• છોળ – (અહીં) રેલમછેલ.
• લક્ષાધિપતિ – પૈસાદાર, લાખોપતિ.
• મશક – પાણી ભરવાનું ચામડાનું સાધન.
• ગદબ-ઢોરને ખવડાવવામાં આવતી એક વનસ્પતિ, રજકો.
• લીન થતો – ડૂબી જતો, મગ્ન થઈ જતો.
• નિહાળ્યા કરવું – જોતાં રહેવું.
• વખતે – (અહીં) કદાચ.
• ગૃહસ્થાઈ – સજ્જનતા.
• લક્ષણ – (અહીં) સંસ્કાર.
• ટેવ – આદત.
• બરડો – વાંસો.
• ફોગટ – વ્યર્થ.
• મચડવો – મરોડવો.
• ધ્રાસકો – ફાળ.
• અબઘડી – હમણાં.
• સપડાયો – ફસાયો.
• છૈયું – નાનું બાળક, છોકરું.
• પાટું-લાત.
• ઝપાટાબંધ -ઝડપથી.
• કર્કશ – તીણો, કઠોર.
• પરવરદિગાર – ઈશ્વર.
• કેડિયું – કેડ સુધી પહેરાતું વસ્ત્ર.

જુમો ભિસ્તી રૂઢિપ્રયોગ

• ધૂળના ગોટા ઊડવા – પુષ્કળ ધૂળ ઊડવી.
• તડકાછાંયડા જોવા – જીવનમાં સુખદુ:ખમાંથી પસાર થવું.
• અનેક રંગો જોવા – અનેક અનુભવો થવા.
• પૈસાની છોળ આંગણે રેલાવી – ઘરમાં પુષ્કળ ધનસંપત્તિ આવવી.
• અખંડ રહેવું – (અહીં) ટકી રહેવું.
• બથ ભરવી – (અહીં) બે હાથમાં સમાય એટલી વસ્તુ લેવી.
• ધ્રાસકો પડવો – ફાળ પડવી.
• કળ વળવી – દુઃખમાં રાહત થવી.
• નામનિશાન ન રહેવું – નામ કે ઓળખ ન રહેવી, મૃત્યુ પામવું.
• દષ્ટિ ફેંકવી – જોઈ લેવું.