GSEB Class 8 Gujarati Textbook Solutions Chapter 19 સાંઢ નાથ્યો

સાંઢ નાથ્યો અભ્યાસ

1. નીચે આપેલ પ્રશ્નો વિશે વિચારો :

Question 1. તમારા ગામમાં આવો સાંઢ હોય, તો તેને નાથવા તમે શું કરો?
Answer: જો મારા ગામમાં આવો સાંઢ હોય તો, હું મારી બહાદુર બહેનપણીઓને તીર-કામઠાં લઈને સાંઢ ન દેખાય તેમ ખૂણામાં ઊભી રાખીશ, જેથી જરૂર પડે ત્યારે તેમની મદદ લઈ શકાય. પછી હું ધીમેથી સાંઢને નાથવા તેની પાસે જઈશ. ચંદાની જેમ જ, હું તેની આંખોમાં આંખ પરોવી તેના પર દૃષ્ટિ સ્થિર કરીશ. તેના શરીર પર પ્રેમથી હાથ ફેરવીશ. પછી ધીમેથી તેના ચારેય પગ એક પછી એક ઊંચા કરીશ અને તેના બંને પગમાં ડહકલાનો ગાળો ભેરવી દઈશ.
In simple words: જો મારા ગામમાં આવો સાંઢ હોય, તો હું મારી બહાદુર બહેનપણીઓની મદદ લઈને તેને નાથવાનો પ્રયત્ન કરીશ. હું તેની આંખોમાં આંખ પરોવી, તેના પર હાથ ફેરવી અને તેના પગમાં ડહકલો ભેરવીશ.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં તમે તમારી કલ્પનાશક્તિનો ઉપયોગ કરી શકો છો, પરંતુ જવાબ વાર્તાના સંદર્ભમાં સુસંગત રહે તે જરૂરી છે.

Question 2. ઘરમાં તમે એકલા સૂતા છો અને એક ચોર ઘરમાં ઘૂસી આવે, તો તમે શું કરશો?
Answer: જો હું ઘરમાં એકલી સૂતી હોઉં અને એક ચોર ધીમેથી ઘરમાં ઘૂસી આવે, તો હું ગાઢ ઊંઘમાં હોવાનો ઢોંગ કરીશ. પછી જ્યારે ચોર ચોરી કરવામાં વ્યસ્ત હશે, ત્યારે હું ધીમેથી રસોડામાં જઈશ, ખાંડણી ઉપાડીશ અને ચોર પગલે પાછી આવીશ. ત્યારબાદ, હું પાછળથી તેના માથા પર જોરથી ખાંડણી ફટકારીશ. પછી હું દોડીને બહાર આવી જઈશ અને 'ચોર ચોર'ની બૂમ પાડીશ.
In simple words: જો ચોર ઘરમાં ઘૂસી આવે, તો હું ઊંઘવાનો ડોળ કરીશ. પછી હું રસોડામાંથી ખાંડણી લઈને તેના માથા પર ફટકારીશ અને બહાર નીકળીને મદદ માટે બૂમ પાડીશ.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં તમારી ત્વરિત બુદ્ધિ અને સુરક્ષા માટેના ઉપાયો દર્શાવવા જોઈએ.

સાંઢ નાથ્યો સ્વાધ્યાય

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો :

Question 1. ગામમાં શી આફત આવી પડી?
Answer: એક તોફાની અને મસ્ત સાંઢ ગામમાં રખડતો-રખડતો આવી પહોંચ્યો હતો. તેને જોઈને સીમમાં જતાં ઢોર જીવ લઈને ભાગતા હતા. દિવસે-દિવસે સાંઢનો આતંક વધવા લાગ્યો હતો. સાંઢ સીમનો પાક બગાડતો હતો, પરંતુ કોઈ તેને રોકી શકતું નહોતું. ગામમાં આ મુશ્કેલી આવી પડી હતી.
In simple words: એક તોફાની સાંઢ ગામમાં આવ્યો હતો. તે ખેતરોનો પાક બગાડતો હતો અને ઢોરોને ભગાડતો હતો, જેનાથી ગામમાં ઘણી મુશ્કેલી ઊભી થઈ હતી.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં પૂછેલી ચોક્કસ વિગતો આપો, જેમ કે સાંઢની ક્રિયાઓ અને તેની અસર.

Question 2. ચંદાએ ગામના લોકોને વગર પૂંછડાના ઉંદર કેમ કહ્યા?
Answer: જેમ પૂંછડાવાળા ઉંદર બિલાડીના ગળે ઘંટ બાંધવાની હિંમત દર્શાવતા નથી, તેમ ગામના લોકોમાં પણ સાંઢને નાથવાની હિંમત નહોતી. આથી, ચંદાએ ગામના લોકોને 'વગર પૂંછડાના ઉંદર' કહ્યા.
In simple words: ચંદાએ ગામના લોકોને 'વગર પૂંછડાના ઉંદર' કહ્યા, કારણ કે તેઓ સાંઢને નાથવાની હિંમત નહોતા બતાવતા, જેમ ઉંદરો બિલાડીના ગળે ઘંટ બાંધવાની હિંમત નથી કરતા.

Exam Tip: ઉપમાના અર્થને સ્પષ્ટ કરો અને શા માટે તે ઉપમાનો ઉપયોગ થયો છે તે સમજાવો.

Question 3. ચંદા સાંઢને નાથવા જવાની છે એ જાણીને રયજીએ ચંદાને ઘણી સમજાવી, પણ ચંદા એકની બે ન થઈ. ચંદાએ ન તો પિતા સાથે દલીલ કરી કે ન પોતાનો વિચાર ફેરવ્યો. આથી રયજી નિરાશ થયો.
Answer: ચંદા સાંઢને નાથવા જવાની છે તે જાણીને રયજીએ તેને ઘણી રીતે સમજાવી. જોકે, ચંદાએ તેની વાત માનવાનો ઇનકાર કર્યો. તેણે પોતાના પિતા સાથે દલીલ કરી નહીં કે પોતાનો નિર્ણય બદલ્યો નહીં. આના કારણે રયજી ખૂબ દુઃખી અને નિરાશ થયા. તેઓ પોતાની દીકરીની જીદ સામે લાચાર હતા.
In simple words: રયજી નિરાશ થયા કારણ કે ચંદાએ સાંઢને નાથવાનો પોતાનો નિર્ણય બદલ્યો નહીં, ભલે તેણે તેને ઘણી સમજાવટ કરી. તે તેના નિર્ણય પર અડગ હતી.

Exam Tip: જ્યારે પ્રશ્ન લાંબા વર્ણન સ્વરૂપે હોય, ત્યારે તેના મુખ્ય મુદ્દાઓ તારવીને જવાબ આપો અને તેના કારણો સમજાવો.

Question 4. આખલાએ શા માટે ચંદા પર હુમલો ન કર્યો?
Answer: આખલો ચંદાની તીક્ષ્ણ આંખોથી આકર્ષાયો હોય તેમ લાગતું હતું, જેથી તે સ્થિર થઈને ચંદાને જોઈ રહ્યો. ચંદાએ તેની આંખમાં આંખ પરોવીને દૃષ્ટિપાત કર્યો. સામાન્ય રીતે, આખલો કોઈ મનુષ્ય કે પશુને દૂરથી આવતો જુએ તો તેની પાછળ પડે છે, પરંતુ અહીં તે ઊંચી ડોક કરીને ચંદા તરફ તાકી રહ્યો હતો. ગુમાની આખલાને તે સ્ત્રી નાનકડી લાગી હતી, અથવા તો તે તેની સ્ત્રીશક્તિ અને સૌંદર્યથી મોહિત થઈ ગયો હતો. કોઈપણ કારણ હોય, પણ આખલાએ ચંદા ઉપર હુમલો ન કર્યો.
In simple words: આખલાએ ચંદા પર હુમલો ન કર્યો કારણ કે તે તેની તીક્ષ્ણ આંખો અને સુંદરતાથી મોહિત થયો હોય તેમ લાગતું હતું. તે ચંદાની સામે સ્થિર થઈને જોતો રહ્યો અને તેના પર આક્રમણ ન કર્યું.

Exam Tip: જવાબમાં આખલાના વર્તન પાછળના સંભવિત કારણો સ્પષ્ટપણે દર્શાવો.

Question 5. ‘વધતો વિજય ઊગતી દયાને ગળી ગયો.' આપેલ વિધાન પાઠને આધારે સમજાવો.
Answer: તોફાની અને મસ્ત આખલો આડેધડ લોકોને ત્રાસ આપતો હતો. તે ખેતરોનો પાક બગાડતો. તેને જોઈને સૌ જીવ લઈને ભાગતા હતા. આ આખલાને કોઈ નાથી શક્યું નહોતું, પરંતુ ગામના રયજીની બહાદુર દીકરીએ આ આખલાને નાથવાનું બીડું ઝડપ્યું. ચંદાએ નવો ચણિયો, ઓઢણી અને કાપડું પહેરી, કમરે છરો ખોસીને હાથમાં ડહકલો લઈને નીકળી. આખલાની પાસે જઈ તેણે તેની આંખમાં આંખ પરોવીને દૃષ્ટિપાત કર્યો. આખલો તેનાથી મોહિત થયો હોય તેમ તેની સામે તાકી રહ્યો. પછી હિંમત કરીને ચંદા તેની નજીક ગઈ અને તેના કપાળ પર અને આંખો ઉપર પોતાનો હાથ ફેરવીને તેની સાથે પ્રેમ કરવા લાગી. તેના કોમળ હાથનો સ્પર્શ તેના શરીરને સતત થતો રહે તે માટે આખલો ડોક જમીન ઉપર નાખીને આરામથી સૂઈ ગયો.
આથી, ચંદાનો રહ્યો-સહ્યો ભય પણ દૂર થઈ ગયો. આ પરિસ્થિતિનો લાભ લઈને ચંદાએ તેના માથે અને પગે હાથ ફેરવતાં તેના ચારેય પગ એક પછી એક ઊંચા કરી જોયા. તે સમયે ચંદાને આટલા નિર્દોષ થઈ ગયેલા આખલાને જોઈને દયા આવી, પણ તેને નાથવાની તે વિજયી ક્ષણ પાસે તેના હૃદયમાં જાગેલી દયા ઓગળી ગઈ. ધીમે રહીને તેના બંને પગે એક પછી એક ડહકલાનો ગાળો ભેરવવામાં તે સફળ થઈ. આમ, ચંદાનો વિજય થયો, પણ આખલા પ્રત્યે જાગેલી તેની દયાને તેણે દબાવી દીધી.
In simple words: ચંદાએ આખલાને શાંત પાડવા માટે પ્રેમ અને હિંમત બંનેનો ઉપયોગ કર્યો. જ્યારે આખલો શાંત પડ્યો, ત્યારે ચંદાને તેના પર દયા આવી, પરંતુ તે સમયે તેનો વિજય વધુ મહત્ત્વનો હોવાથી તેણે દયાને દબાવી દીધી અને તેને નાથી લીધો.

Exam Tip: આ પ્રકારના પ્રશ્નોમાં, વાર્તાના પ્રસંગો અને પાત્રોના મનોભાવોને ક્રમબદ્ધ રીતે સમજાવવા જોઈએ, જેથી વિધાનનો અર્થ સ્પષ્ટ થાય.

2. નીચેના વિરોધી જોડકાં ગોઠવો :

Answer:
(1) ટોળે વળેલા લોકો - (6) વગર પૂંછડાના ઉંદરો
(2) ચંદાની ચાલવાની છટા - (5) પાણીનો રેલો
(3) આખલા પાસે ચંદાનું બેસવું - (4) પાળેલા પશુ આગળ માલિકનું બેસવું
(4) રયજીને દેખાતા ચંદા અને આખલો - (2) અર્જુનને દેખાતું લક્ષ્યપક્ષીનું માથું
(5) ચંદાનાં પગલાં - (3) પાણી જતાં રહેલી ભીનાશ
(6) આખલા પાસેથી ચંદાનું ઊભા થવું - (1) પલાણેલો અશ્વ
(7) હાથમાં કામઠા ઉપર ચડાવેલું તીર - (7) ઋષિના તપનો ભંગ કરાવી જતી અપ્સરા
In simple words: આપેલા વિભાગ (અ) ના વાક્યોને વિભાગ (બ) માંથી યોગ્ય સરખામણી સાથે જોડીને સાચા જોડકાં બનાવો.

Exam Tip: જોડકાં ગોઠવતી વખતે, દરેક વિકલ્પને કાળજીપૂર્વક વાંચો અને તેનો સંદર્ભ સમજીને સાચો મેળ શોધો.

Question 3. નીચેના ત્રણેય રૂઢિપ્રયોગોનો ઉપયોગ થતો હોય તેવું એક વાક્ય બનાવો :
1. હાંજા ગગડી જવા
2. જીવ પડીકે બંધાવો
3. ચૂં કે ચાં ન થવું
Answer: અચાનક વાઘને આવતો જોઈ સૌનાં હાંજા ગગડી ગયા અને સૌના જીવ પડીકે બંધાયા, કોઈથી ચૂં કે ચાં થયું નહિ.
In simple words: વાઘને જોતાં જ બધા ડરી ગયા, ચિંતિત થઈ ગયા અને કોઈ કંઈ બોલી શક્યું નહીં.

Exam Tip: જ્યારે એકથી વધુ રૂઢિપ્રયોગોનો ઉપયોગ કરવાનો હોય, ત્યારે એક જ વાક્યમાં તેનો યોગ્ય રીતે સમાવેશ થાય તે રીતે વાક્ય રચના કરો.

Question 4. ભાષાસજ્જતામાં આપેલ નિયમો ધ્યાનમાં રાખી એક અક્ષરવાળા અને બે અક્ષરવાળા શબ્દોની યાદી બનાવો.
Answer: ભાષાસજ્જતામાં આપેલ નિયમો ધ્યાનમાં રાખી એક અક્ષરવાળા શબ્દોની યાદી:
• શ્રી, પી, બી, બૂ, રૂ, શી વગેરે.
ભાષાસજ્જતામાં આપેલ નિયમો ધ્યાનમાં રાખી બે અક્ષરવાળા શબ્દોની યાદી:
• કીર, ખીર, ખૂંટ, ગૂટી, ગૂઢ, ચીડ, ચૂડી, છીંક, છૂટ, તીડ, દૂર, ધૂમ, નીડ, પીડ, પુત્ર, વીણા વગેરે.
In simple words: ગુજરાતી ભાષાના નિયમો મુજબ એક અક્ષરના અને બે અક્ષરના શબ્દોની યાદી બનાવો.

Exam Tip: ભાષાસજ્જતાના પ્રશ્નોમાં, વ્યાકરણના નિયમોનું પાલન કરીને યોગ્ય ઉદાહરણો આપો.

5. નીચેનાં વાક્યો કોણ બોલે છે અને કોને કહે છે તે કહો :

Question 1. ‘ત્યારે તો બકરી બની જાય.’
Answer: આ વાક્ય ગામનો એક માણસ બોલે છે અને ગામના લોકોને કહે છે.
In simple words: ગામનો એક માણસ ગામના લોકોને આ વાત કહે છે.

Exam Tip: સંવાદ-આધારિત પ્રશ્નોમાં, વાક્ય કોણ બોલે છે અને કોને ઉદ્દેશીને બોલાયું છે તે સ્પષ્ટપણે લખો.

Question 2. ‘પણ ડહકલો નાખવા કોણ જશે?”
Answer: આ વાક્ય ચંદા બોલે છે અને ગામના લોકોને પૂછે છે.
In simple words: ચંદા ગામના લોકોને પૂછે છે કે ડહકલો કોણ નાખશે.

Exam Tip: સંવાદ-આધારિત પ્રશ્નોમાં, વાક્ય કોણ બોલે છે અને કોને ઉદ્દેશીને બોલાયું છે તે સ્પષ્ટપણે લખો.

Question 3. “બેટા ! પુરુષથી ન થાય તે કામ આજ તે કર્યું.’
Answer: આ વાક્ય રયજી બોલે છે અને દીકરી ચંદાને કહે છે.
In simple words: રયજી તેની દીકરી ચંદાને આ વાક્ય કહે છે.

Exam Tip: સંવાદ-આધારિત પ્રશ્નોમાં, વાક્ય કોણ બોલે છે અને કોને ઉદ્દેશીને બોલાયું છે તે સ્પષ્ટપણે લખો.

Question 4. “તમે પુરુષ દેખતા હો તો – હું તો કોઈને પુરુષ દેખતી નથી.
Answer: આ વાક્ય ચંદા બોલે છે અને તેના પિતા રયજીને કહે છે.
In simple words: ચંદા તેના પિતા રયજીને આ વાક્ય કહે છે.

Exam Tip: સંવાદ-આધારિત પ્રશ્નોમાં, વાક્ય કોણ બોલે છે અને કોને ઉદ્દેશીને બોલાયું છે તે સ્પષ્ટપણે લખો.

સાંઢ નાથ્યો પ્રવૃત્તિ

4. જુદાં – જુદાં ક્ષેત્રોમાં નામના મેળવનાર મહિલાઓની યાદી તૈયાર કરો.
Answer:

પી. ટી. ઉષા
પાયોલી જેવા નાના ગામમાં જન્મેલી પી. ટી. ઉષાએ એથલેટ્સમાં અસાધારણ સફળતા મેળવી છે. તે શાળામાં હતી ત્યારે તેણે નેશનલ સ્કૂલ ગેમ્સમાં ભાગ લીધો હતો. ઈ. સ. 1982માં નવી દિલ્હી એશિયાડમાં 100 મીટર અને 200 મીટર દોડમાં તેણે રજત મેડલ જીત્યો હતો; એશિયન ટ્રેક અને ફિલ્ડ ચૅમ્પિયનશીપ, કુવેતમાં 400 મીટરનો એક નવો એશિયન રેકૉર્ડ કરીને તેણે સુવર્ણ પદક મેળવ્યો હતો. 1983 થી 1989 દરમિયાન ઉષાએ 13 સુવર્ણ પદક જીત્યા હતા. 1986માં સિઓલમાં યોજાયેલી દસમી એશિયન ગેમ્સમાં ઉષાએ 4 સુવર્ણ પદક અને 1 રજત પદક મેળવ્યા હતા.

કલ્પના ચાવલા
કર્નલ, હરિયાણામાં જન્મેલી કલ્પના ચાવલા અમેરિકામાં નાસા સંસ્થામાં એક ભારતીય-અમેરિકન અવકાશયાત્રી હતી. ઈ. સ. 1997ના 19 નવેમ્બરે કલ્પના ચાવલાએ સ્પેસ શટલ કોલંબિયા ફ્લાઈટમાં છ અવકાશયાત્રીઓ સાથે પોતાની પ્રથમ ઉડાન ભરી હતી. ચાવલા અવકાશમાં જનારી પ્રથમ ભારતીય મહિલા હતી. પ્રથમ મિશનમાં ધરતીની 252 ભ્રમણકક્ષામાં તેણે આશરે 10.4 લાખ માઈલોનો પ્રવાસ કર્યો હતો. STS-87 પોસ્ટ ફ્લાઈટ પૂરી કર્યા પછી ચાવલાને ભ્રમણકક્ષાની ઑફિસમાં ટેકનિકલ પદ સોંપવામાં આવ્યું. 2000માં STS-107ની સેકન્ડ ફ્લાઈટના એક ભાગરૂપે તેને પસંદ કરવામાં આવી, પણ જાન્યુઆરી 16, 2003, ચાવલા કોલંબિયા થઈને આખરે પાછી આવી. ચાવલાને તેના કામની કદર તરીકે કોંગ્રેસનલ સ્પેસ મેડલ ઑફ ઑનર, નાસા સ્પેસ ફ્લાઈટ મેડલ અને નાસા ડિસ્ટિગ્યુઈશ્ડ સર્વિસ મેડલ મળ્યા.

કિરણ બેદી
અમૃતસર, પંજાબમાં જન્મેલાં કિરણ બેદી ભારતનાં પ્રથમ મહિલા IPS (Indian Police Service) હતાં. કિરણ બેદી દિલ્હી ટ્રાફિક પોસ્ટિંગ પર હતાં ત્યારે તેમણે નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ વિસ્તારમાં અને ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ અંગે ઘણા કડક નિયમો બનાવ્યા હતા. તેમણે મિઝોરમમાં ડેપ્યુટી ઇન્સ્પેક્ટર ઑફ પોલીસ, ચંદીગઢમાં લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરના સલાહકાર તરીકે, યુનાઈટેડ નેશન્સના પ્રતિનિધિ જેવા અનેક પદે સેવા આપી હતી. 1993-1995 દરમિયાન તેઓ ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ ઓફ પ્રિઝનર્સના પદે હતાં ત્યારે તેમણે જેલની સુધારણામાં અનેક મહત્ત્વનાં કાર્યો કર્યા હતા. ડિટોક્સિફિકેશન પ્રોગ્રામ, આર્ટ ઑફ લિવિંગ ફાઉન્ડેશન પ્રિઝન કોર્સ, વિપશ્યના ધ્યાનશિબિર, કેદીઓની ફરિયાદો દૂર કરવા માટે લીધેલાં પગલાં તેમજ પ્રશિક્ષિત કાર્યક્રમો જેવાં કેટલાંક મહત્ત્વનાં કાર્યો તેમના નામે નોંધાયેલાં છે. તેમનાં આ સર્જનાત્મક અને માનવીય કાર્યોની કદરરૂપે તેમને 1994માં મન મેગ્સાસાય એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો હતો. તિહાર જેલના અનુભવો અને તેમણે કરેલાં કાર્યો પર પુસ્તક લખવા માટે તેમને “જવાહરલાલ નેહરુ સ્કોલરશીપ” પણ મળી હતી.
In simple words: ભારતમાં વિવિધ ક્ષેત્રોમાં નામના મેળવનાર મહિલાઓમાં પી. ટી. ઉષા (એથલેટિક્સ), કલ્પના ચાવલા (અવકાશયાત્રી) અને કિરણ બેદી (પોલીસ સેવા) જેવાં નામોનો સમાવેશ થાય છે, જેમણે પોતાના કાર્યક્ષેત્રમાં અસાધારણ યોગદાન આપ્યું છે.

Exam Tip: આવી પ્રવૃત્તિઓમાં, તમે ઉલ્લેખ કરો છો તે દરેક વ્યક્તિ વિશે મુખ્ય સિદ્ધિઓ અને યોગદાનનો ટૂંકસાર આપો.

1. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો:

Question 1. ચંદાએ ગામના લોકોને ઉંદર – બિલાડીની કઈ વાર્તા કહી? એ વાર્તા કહેવાનું કારણ શું હતું?
Answer: ચંદા નિશાળમાં ભણતી હતી ત્યારે તેના માસ્તરે કહેલી ઉંદર-બિલાડીની વાર્તા તેણે ગામના લોકોને કહી. આ વાર્તામાં, ગામના લોકો જેવા ઉંદરો એક વખત બિલાડીના દુઃખનો ઉપાય કરવા માટે ભેગા થયા હતા. એક સમજદાર ઉંદરે રસ્તો બતાવ્યો કે જો બિલાડીના ગળે ઘંટ બાંધ્યો હોય તો તેના આવવાની જાણ પડે અને બધા ઉંદરો દરમાં સંતાઈ જાય. આ વાત બધા ઉંદરોએ સ્વીકારી લીધી. તેઓ એકસાથે બોલી ઊઠ્યા: "હા હા, એ સારો ઉપાય છે! પણ બિલાડીના ગળે ઘંટ બાંધવા કોણ જાય?" તેમ અહીં આ સાંઢને ડહકલો નાખવા કોણ જાય? "એ પૂંછડાવાળા ઉંદર અને તમે વગર પૂંછડાના!" આમ, કટાક્ષ કરીને ચંદાએ સૌની મજાક ઉડાડી.
In simple words: ચંદાએ ગામના લોકોને ઉંદર-બિલાડીની વાર્તા કહી. આ વાર્તામાં, ઉંદરો બિલાડીના ગળે ઘંટ બાંધવાની યોજના બનાવે છે, પણ કોઈ હિંમત કરતું નથી. ચંદાએ આ વાર્તા કહીને ગામના લોકોને સાંઢને નાથવાની હિંમત ન કરવા બદલ ઠપકો આપ્યો.

Exam Tip: વાર્તાના મુખ્ય મુદ્દાઓ અને તેનું કારણ સ્પષ્ટપણે વર્ણવો, અને કેવી રીતે વાર્તાનો ઉપયોગ વર્તમાન પરિસ્થિતિને સમજાવવા માટે થયો તે દર્શાવો.

Question 2. ચંદાનું પાત્રાલેખન કરો.
Answer: ચંદા એ રયજીનાં સંતાનોમાં સૌથી નાની દીકરી હતી. તેનામાં તેના પિતાની યુવાનીનો જુસ્સો અને જોમ ઊતર્યા હતા. ભમ્મર ચઢાવેલો તેનો ગૌરવપૂર્ણ ચહેરો, અભિમાનથી ફૂલેલું નાક, રૂઆબમાં ભીસેલા હોઠ, ઊંચી સીધી ડોક, ખડકની જેમ મજબૂત રહેતા તેના ખભા, ફલાંગ ભરીને ચાલે ત્યારે છટાક-છટાક થતો તેનો ચણિયો અને એમાંય રાતા રંગની ઓઢણીમાં શોભતો તેનો દેહ-આવું વર્ણન લેખકે ચંદાનું કર્યું છે. ચંદા ગર્વ ધરાવતી, આત્મવિશ્વાસથી ભરપૂર, નિર્ભય તેમજ ગામના મોટાભાગના પુરુષોને પોતાના પરાક્રમથી શરમાવી દે તેવી હતી. તેણે આખલાની આંખમાં આંખ પરોવીને કરેલું દૃષ્ટિપાત, આખલાને આશ્ચર્યચકિત કરતું તેનું સૌંદર્ય, તેનો કોમળ સ્પર્શ અને તેના બુદ્ધિચાતુર્યથી પરાસ્ત થયેલા સાંઢને નાથવામાં તેને સફળતા મળે છે. આ પાત્ર દ્વારા લેખકે એક સબળા સ્ત્રીના અદ્ભુત પરાક્રમ સામે પુરુષો ઝાંખા પડે તેવી નારીશક્તિનો પરિચય કરાવ્યો છે. ઝવેરચંદ મેઘાણીની વાર્તા 'દીકરો'નું હીરબાઈ પાત્ર અને 'જનમટીપ' નવલકથાનું 'ચંદાનું પાત્ર નારીશક્તિનાં શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણરૂપ છે.
In simple words: ચંદા એક યુવાન, બહાદુર અને આત્મવિશ્વાસુ છોકરી હતી. તે તેના પિતા જેવી જ જુસ્સાદાર હતી અને તેણે આખલાને નાથીને ગામના પુરુષોને પણ શરમાવી દીધા હતા. લેખકે ચંદાને નારીશક્તિના પ્રતીક તરીકે દર્શાવી છે.

Exam Tip: પાત્રાલેખનમાં, પાત્રના દેખાવ, સ્વભાવ, ગુણો અને કાર્યોનું વિગતવાર વર્ણન કરો, અને તેનું મહત્ત્વ પણ સમજાવો.

Question 2. ત્વરિત પગલાં ઉપાડતી ચંદાના પગ થંભી જતાં લોકોના ટોળામાં શો ગણગણાટ થવા માંડ્યો? અથવા રયજીનો જીવ પડીકે શા માટે બંધાયો?
Answer: ત્વરિત પગલાં ઉપાડતી ચંદાના પગ થંભી જતાં લોકોના ટોળામાં ગણગણાટ થવા માંડ્યો. કોઈને થયું, "આખરે બી ગઈ!" કોઈ ધીમેથી બોલ્યું, "એ તો મોંએ બોલે એટલું જ. બધા હતા એટલે ગુમાનમાં ને ગુમાનમાં ત્યાં સુધી ગઈ!" ત્રીજું બોલ્યું, "આખલાની ભયાનક આંખો જોઈને મોટા મોટા લોકો પણ ડરી જાય, તો તેનું શું ગજું?" આ ગણગણાટ સાંભળીને રયજીનો જીવ પડીકે બંધાયો.
In simple words: ચંદાના પગ થંભી જતાં લોકો ગુસપુસ કરવા લાગ્યા કે તે ડરી ગઈ છે. આ વાતો સાંભળીને રયજીનો જીવ ચિંતાથી ભરાઈ ગયો.

Exam Tip: પ્રશ્નના બંને ભાગોનો જવાબ આપો-લોકોનો ગણગણાટ અને રયજીની ચિંતાનું કારણ.

Question 3. આખલો ઊંચી ડોક જમીન ઉપર નાખી નિરાંતે શા માટે સૂતો હતો?
Answer: ચંદા આખલાની પાસે બેસીને હિંમતથી તેના કપાળ પર અને આંખો ઉપર હાથ ફેરવીને તેની સાથે પ્રેમ કરવા લાગી. તેના કોમળ હાથનો સ્પર્શ આખલાને ગમતો હતો. ચંદાના હાથનો સ્પર્શ તેના શરીરને સતત થતો રહે, એ માટે આખલો ઊંચી ડોક જમીન ઉપર નાખીને આરામથી સૂતો હતો.
In simple words: આખલો શાંતિથી સૂતો હતો કારણ કે ચંદા તેના પર પ્રેમથી હાથ ફેરવી રહી હતી. તેને ચંદાનો સ્પર્શ ગમતો હોવાથી તે આરામ કરી રહ્યો હતો.

Exam Tip: આખલાના વર્તન પાછળનું કારણ સ્પષ્ટપણે જણાવો, જેમાં ચંદાના પ્રેમભર્યા સ્પર્શની ભૂમિકા દર્શાવો.

Question 4. ચંદાએ આખલાના બંને પગે ડહકલાનો ગાળો ક્યારે ભેરવી દીધો?
Answer: આખલો આરામથી બેસી રહ્યો એટલે ચંદાનો રહ્યો-સહ્યો ભય પણ જતો રહ્યો. તેણે તેના માથે અને પગે હાથ ફેરવતાં ફેરવતાં ચારેય પગ એક પછી એક ઊંચા કરી જોયા. ચંદાને ખાતરી થઈ ગઈ કે આખલો અત્યારે સાવ નબળો પડી ગયો છે. આ પરિસ્થિતિનો લાભ લઈને ચંદાએ ધીમે રહીને બંને પગે એક પછી એક ડહકલાનો ગાળો ભેરવી દીધો.
In simple words: જ્યારે ચંદાને ખાતરી થઈ ગઈ કે આખલો હવે નબળો પડી ગયો છે અને ડરતો નથી, ત્યારે તેણે તેના બંને પગે ડહકલો ભેરવી દીધો.

Exam Tip: સમયગાળો અને ચંદાના નિર્ણય પાછળનું કારણ સ્પષ્ટપણે જણાવો.

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે વાક્યોમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. એક ડાહ્યા ઉંદરે બિલાડીના દુઃખનો કયો ઉપાય બતાવ્યો?
Answer: એક ડાહ્યા ઉંદરે બિલાડીના દુઃખનો ઉપાય બતાવતાં કહ્યું કે જો બિલાડીના ગળે ઘંટ બાંધ્યો હોય તો તે આવે એની આપણને ખબર પડે. એટલે બિલાડી આવે તે પહેલાં બધા ઉંદર દરમાં સંતાઈ જાય.
In simple words: ડાહ્યા ઉંદરે સૂચવ્યું કે બિલાડીના ગળે ઘંટ બાંધવાથી તેના આગમનની જાણ થશે અને બધા ઉંદરો સુરક્ષિત રહી શકશે.

Exam Tip: ઉપાય શું હતો તે સ્પષ્ટ અને સંક્ષિપ્તમાં જણાવો.

Question 2. સાંઢને નાથવા અંગે લોકોના મનમાં શો ભય હતો?
Answer: સાંઢને નાથવા અંગે લોકોના મનમાં ભય હતો કે સાંઢને નાથવા જનારને તોફાની સાંઢ મારી નાખશે. જાનવરની જાતનો શો ભરોસો?
In simple words: લોકો ડરતા હતા કે સાંઢને નાથવા જનારને તેફાની સાંઢ મારી નાખશે, કારણ કે પ્રાણીનો કોઈ ભરોસો નહોતો.

Exam Tip: લોકોના ડરના મુખ્ય કારણોને બે વાક્યોમાં સ્પષ્ટ કરો.

Question 3. પોતાના પગ બંધાઈ ગયા છે એ જાણીને આખલાએ શું કર્યું?
Answer: પોતાના પગ બંધાઈ ગયા છે એ જાણીને આખલો પાંજરામાં સિંહ ગર્જના કરે તેમ બરાડ્યો અને ઉધામા મારીને બેઠો થયો. તેણે દોડવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ તેના પગ સામસામી ખેંચાયા એટલે તેણે બીજો બરાડો પાડ્યો.
In simple words: જ્યારે આખલાને ખબર પડી કે તેના પગ બંધાઈ ગયા છે, ત્યારે તેણે સિંહની જેમ ગર્જના કરી, બેઠો થયો, અને દોડવાનો પ્રયત્ન કર્યો, જેનાથી તે ફરી બરાડ્યો.

Exam Tip: આખલાની પ્રતિક્રિયા અને તેના કાર્યોનું સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન કરો.

4. નીચેના પ્રશ્નોના એક – એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. ગામના એક માણસે સાંઢથી બચવા શું સૂચવ્યું?
Answer: ગામના એક માણસે સાંઢથી બચવા સાંઢના પગે ડહકલો નાખવા સૂચવ્યું.
In simple words: ગામના એક માણસે સાંઢના પગે ડહકલો નાખવાનું સૂચન કર્યું.

Exam Tip: પ્રશ્નના સીધા જવાબ આપો અને સૂચવેલા ઉપાયનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 2. ચંદાએ ગામના લોકોને કઈ વાર્તા કહી?
Answer: ચંદાએ તેના નિશાળમાં માસ્તરે કહેલી ઉંદર-બિલાડીની વાર્તા ગામના લોકોને કહી.
In simple words: ચંદાએ ગામના લોકોને ઉંદર-બિલાડીની વાર્તા કહી.

Exam Tip: વાર્તાના નામનો સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખ કરો.

Question 3. બધા ઉંદરોના મનમાં શી દ્વિધા હતી?
Answer: બધા ઉંદરોના મનમાં બિલાડીના ગળે ઘંટ બાંધવા કોણ જાય એ દ્વિધા હતી.
In simple words: ઉંદરોને મૂંઝવણ હતી કે બિલાડીના ગળે ઘંટ બાંધવાની હિંમત કોણ કરશે.

Exam Tip: દ્વિધાનો મુખ્ય મુદ્દો સંક્ષિપ્તમાં જણાવો.

Question 4. ઉંદર – બિલાડીની વાર્તા કહીને ચંદાએ ગામના લોકો પર શો કટાક્ષ કર્યો?
Answer: ઉંદર-બિલાડીની વાર્તા કહીને ચંદાએ ગામના લોકો પર કટાક્ષ કર્યો કે "એ પૂંછડીવાળા ઉંદર ને તમે વગર પૂંછડીના!"
In simple words: ચંદાએ ગામના લોકોને 'વગર પૂંછડીના ઉંદર' કહ્યા, કારણ કે તેઓ સાંઢને નાથવાની હિંમત કરતા નહોતા.

Exam Tip: કટાક્ષના વાક્યને યોગ્ય રીતે રજૂ કરો.

Question 5. ચંદા કઈ શરતે સાંઢને નાથવા તૈયાર થઈ?
Answer: ગામના લોકો મૂછો મુંડાવે એ શરતે ચંદા સાંઢને નાથવાનું કામ કરવા તૈયાર થઈ.
In simple words: ચંદા ગામના પુરુષો મૂછો મુંડાવે તે શરતે સાંઢને નાથવા તૈયાર થઈ.

Exam Tip: ચંદાની શરતનો સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખ કરો.

Question 6. ચંદાએ તેના પિતા રયજી આગળ પોતાનો વિચાર શા માટે ન ફેરવ્યો?
Answer: ચંદાએ તેના પિતા રયજી આગળ પોતાનો વિચાર ન ફેરવ્યો; કારણ કે તે જીવથી જશે તોય પિતાનો વંશ જવાનો નહોતો.
In simple words: ચંદાએ તેના પિતા રયજી આગળ પોતાનો નિર્ણય ન બદલ્યો કારણ કે તે જીવતી રહે કે મૃત્યુ પામે, તેના પિતાનો વંશ તો આગળ વધવાનો જ નહોતો.

Exam Tip: ચંદાના દૃઢ નિશ્ચય પાછળનું મુખ્ય કારણ જણાવો.

Question 7. સૂર્યનારાયણે આંખ ખોલતાં પૂર્વ દિશામાં શું છંટાયું?
Answer: સૂર્યનારાયણે આંખ ખોલતાં પૂર્વ દિશામાં તેજપૂંજ છંટાયું.
In simple words: સૂર્યોદય થતાં જ પૂર્વ દિશામાં પ્રકાશ ફેલાયો.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં પૂછેલી ચોક્કસ વિગત (શું છંટાયું) સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 8. ચંદાના રક્ષણ માટે રયજીએ શું કર્યું?
Answer: રયજી પોતાની દીકરી ચંદાના રક્ષણ માટે ભાલોડા લઈને નીકળ્યા.
In simple words: રયજી પોતાની દીકરી ચંદાનું રક્ષણ કરવા માટે ભાલોડા લઈને ગયા.

Exam Tip: રયજીના રક્ષણાત્મક પગલાંનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 9. ચંદાનો જીવ ન જાય એ માટે ગામના લોકોએ શું કર્યું?
Answer: ચંદાનો જીવ ન જાય એ માટે ગામના કેટલાક લોકોએ હાથમાં કામઠાં ઉપર તીર તૈયાર રાખ્યાં હતાં.
In simple words: ચંદાનો જીવ બચાવવા માટે ગામના લોકોએ તીર-કામઠાં તૈયાર રાખ્યા હતા.

Exam Tip: ગામના લોકોના સુરક્ષાત્મક ઉપાયો જણાવો.

Question 10. રયજીની નજર ચંદા અને આખલા ઉપર કઈ રીતે મંડાઈ હતી?
Answer: જેમ અર્જુન લક્ષ્યપક્ષીનું માથું જ દેખતો હતો તેમ રયજીની નજર ચંદા અને આખલા સિવાય કશું જ દેખતી ન હતી.
In simple words: રયજીની નજર ચંદા અને આખલા પર એવી રીતે સ્થિર હતી, જેમ અર્જુનની નજર માત્ર તેના લક્ષ્ય પર હતી.

Exam Tip: સરખામણીનો ઉપયોગ કરીને રયજીની નજરની તીવ્રતા સમજાવો.

Question 11. ચંદા સાંઢ આગળ કેવી રીતે બેઠી?
Answer: જેમ પાળેલા પશુ આગળ માલિક બેસે એમ ચંદા સાંઢ આગળ બેઠી.
In simple words: ચંદા સાંઢ આગળ એવી રીતે બેઠી, જેમ માલિક પોતાના પાળેલા પશુ આગળ બેસે.

Exam Tip: ચંદાના બેસવાની રીતનું વર્ણન કરો અને તેની પાછળનો ભાવ સમજાવો.

Question 12. ચંદા સાંઢની નજીક બેસીને શું કરવા લાગી?
Answer: ચંદા સાંઢની નજીક બેસીને તેના કપાળ અને આંખ ઉપર હાથ ફેરવી, તેની સાથે પ્રેમ કરવા લાગી.
In simple words: ચંદા સાંઢની નજીક બેસીને તેના કપાળ અને આંખો પર હાથ ફેરવીને તેની સાથે પ્રેમ કરવા લાગી.

Exam Tip: ચંદાના કાર્યોનું સ્પષ્ટપણે વર્ણન કરો.

Question 13. આખલાને ઉધામા કરતો જોઈ ચંદાએ શું કર્યું?
Answer: આખલાને ઉધામા કરતો જોઈ ચંદાએ તેના તરફ દૃષ્ટિ કરી વિજયી હાસ્ય કર્યું.
In simple words: આખલો જ્યારે ગુસ્સે થયો, ત્યારે ચંદાએ તેના તરફ જોઈને વિજયી સ્મિત આપ્યું.

Exam Tip: ચંદાની પ્રતિક્રિયા અને તેના મનોભાવોને સંક્ષિપ્તમાં જણાવો.

Question 14. આખલો શા માટે નીચું જોઈ રહ્યો?
Answer: પોતે છેતરાયો છે એ જાણીને આખલો શરમથી નીચું જોઈ રહ્યો.
In simple words: આખલો નીચું જોઈ રહ્યો કારણ કે તેને લાગ્યું કે તે છેતરાઈ ગયો છે અને શરમ અનુભવી રહ્યો હતો.

Exam Tip: આખલાના વર્તન પાછળનું મુખ્ય કારણ (છેતરાયાની લાગણી અને શરમ) સ્પષ્ટ કરો.

Question 15. લોકોને નજીક આવતાં જોઈ ચંદાએ સત્તાવાહી સ્વરે શો હુકમ કર્યો?
Answer: લોકોને નજીક આવતાં જોઈ ચંદાએ સત્તાવાહી સ્વરે હુકમ કર્યો કે કોઈએ એને મારવાનો નથી.
In simple words: ચંદાએ લોકોને આખલાને ન મારવાનો સત્તાવાહી આદેશ આપ્યો.

Exam Tip: ચંદાના હુકમની ચોક્કસ વિગત અને તેના સ્વરનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 16. રયજીએ દીકરી ચંદાને ભેટીને શું કહ્યું?
Answer: રયજીએ દીકરી ચંદાને ભેટીને કહ્યું, “બેટા! પુરુષથી ન થાય તે કામ આજે તેં કર્યું છે.”
In simple words: રયજીએ ચંદાને ભેટીને કહ્યું કે તેણે એવું કામ કર્યું છે જે પુરુષો પણ કરી શકતા નથી.

Exam Tip: રયજીના પ્રશંસનીય શબ્દોને અવતરણ ચિહ્નોમાં યોગ્ય રીતે રજૂ કરો.

Question 17. સાંઢને નાચ્યા પછી ચંદાએ તેના પિતાને શું કહ્યું?
Answer: સાંઢને નાચ્યા પછી ચંદાએ ગામના લોકો પર કટાક્ષ કરતાં તેના પિતાને કહ્યું, “હું તો અહીં કોઈને પુરુષ દેખતી નથી.”
In simple words: સાંઢને નાથ્યા પછી ચંદાએ તેના પિતાને કહ્યું કે તેને ગામમાં કોઈ પુરુષ દેખાતું નથી.

Exam Tip: ચંદાના કટાક્ષભર્યા શબ્દોને યોગ્ય રીતે રજૂ કરો.

Question 18. ચંદાનો કટાક્ષ સાંભળી ગામના લોકોની શી હાલત થઈ?
Answer: ચંદાનો કટાક્ષ સાંભળી ગામના લોકોને ભોંયમાં પેસી જવાનું મન થયું.
In simple words: ચંદાનો કટાક્ષ સાંભળીને ગામના લોકો ખૂબ શરમાઈ ગયા.

Exam Tip: ગામના લોકોની પ્રતિક્રિયા અને તેમની લાગણીઓનું વર્ણન કરો.

Question 19. ચંદાના પરાક્રમની વાતની તેની નાતમાં શી અસર થઈ?
Answer: ચંદાના પરાક્રમની વાત તેની નાતમાં રામાયણ-મહાભારતની કથા બની ગઈ.
In simple words: ચંદાના બહાદુરીના કાર્યોની વાતો તેની જાતિમાં લોકકથા જેવી પ્રખ્યાત થઈ ગઈ.

Exam Tip: ચંદાના પરાક્રમની અસરનું મહત્ત્વ સમજાવો.

5. નીચેના દરેક પ્રશ્નના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરોઃ

Question 1. રયજીનાં સંતાનોમાં છેલ્લી દીકરીનું નામ શું છે?
(a) રૂપા
(b) સોનલ
(c) ચંદા
(d) સવિતા
Answer: (c) ચંદા
In simple words: રયજીની સૌથી નાની દીકરીનું નામ ચંદા હતું.

Exam Tip: પાત્રોના નામ યાદ રાખો, ખાસ કરીને મુખ્ય પાત્રોના.

Question 2. ગામમાં કયું તોફાની પ્રાણી આવ્યું હતું?
(a) સાંઢ
(b) ગધેડો
(c) હાથી
(d) સિંહ
Answer: (a) સાંઢ
In simple words: ગામમાં આવેલું તોફાની પ્રાણી સાંઢ હતું.

Exam Tip: વાર્તાના મુખ્ય વિષયવસ્તુ અને પાત્રોને ઓળખો.

Question 3. તોફાની સાંઢના પગે ડહકલો નાખવાથી તે શું બની જાય?
(a) શાંત
(b) બકરી
(c) દયામણો
(d) નાદાર
Answer: (b) બકરી
In simple words: તોફાની સાંઢના પગે ડહકલો નાખવાથી તે બકરી જેવો નમ્ર બની જાય.

Exam Tip: રૂઢિપ્રયોગો અને તેના શાબ્દિક અર્થ પર ધ્યાન આપો.

Question 4. ચંદાએ પોતાનું પરાક્રમ જોવા જુવાનિયાઓને ક્યારે આવવાનું કહ્યું?
(a) અંધારી રાતે
(b) ભર બપોરે
(c) આથમતી સાંજે
(d) ઊગતા સૂરજે
Answer: (d) ઊગતા સૂરજે
In simple words: ચંદાએ જુવાનિયાઓને પોતાનું પરાક્રમ જોવા માટે સવારે સૂર્યોદય સમયે આવવાનું કહ્યું.

Exam Tip: સમય સૂચવતા વિધાનોને ધ્યાનપૂર્વક યાદ રાખો.

Question 5. ચંદાનું પરાક્રમ નિહાળવા કોણ ઉતાવળે ઊંચે ચઢી રહ્યો હતો?
(a) જુવાનિયાઓ
(b) રયજી
(c) ગામના લોકો
(d) ચંદાના પિતા રયજી
Answer: (b) રયજી
In simple words: ચંદાનું પરાક્રમ જોવા માટે તેના પિતા રયજી ઉતાવળે ઊંચે ચઢી રહ્યા હતા.

Exam Tip: કથાના મુખ્ય પ્રસંગો અને પાત્રોની ક્રિયાઓને ઓળખો.

Question 6. આખલાને શેનું ગુમાન હતું?
(a) એના ભરાવદાર શરીરનું
(b) એની શૂરવીરતાનું
(c) એના બળનું
(d) એની લડાયકવૃત્તિનું
Answer: (c) એના બળનું
In simple words: આખલાને પોતાના શારીરિક બળનું અભિમાન હતું.

Exam Tip: પાત્રોના ગુણધર્મો અને તેમના સ્વભાવને ધ્યાનપૂર્વક વાંચો.

Question 7. ચંદાને શેનું ગુમાન હતું?
(a) આત્મવિશ્વાસનું
(b) જુવાનીનું
(c) શૂરવીરતાનું
(d) વચનનું
Answer: (b) જુવાનીનું
In simple words: ચંદાને પોતાની યુવાની અને તેની શક્તિનું અભિમાન હતું.

Exam Tip: પાત્રના સ્વભાવ અને તેના અભિમાનના કારણને ઓળખો.

Question 8. ચંદાનો જીવ ન જાય એટલા માટે કેટલાક લોકોએ હાથમાં શું રાખ્યું હતું?
(a) તલવાર
(b) ભાલા
(c) શસ્ત્રો
(d) તીર - કામઠાં
Answer: (d) તીર - કામઠાં
In simple words: ચંદાના જીવને સુરક્ષિત રાખવા માટે લોકોએ હાથમાં તીર-કામઠાં રાખ્યા હતા.

Exam Tip: કથાના મુખ્ય ઘટનાઓ અને તેમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલી વસ્તુઓ યાદ રાખો.

Question 9. ચંદાએ કમરમાં શું ખોસ્યું હતું?
(a) છરો
(b) સોટી
(c) ચાબુક
(d) ભાલો
Answer: (a) છરો
In simple words: ચંદાએ પોતાની કમરમાં એક છરો ખોસ્યો હતો.

Exam Tip: પાત્રના વેશભૂષા અને તેની સાથેની વસ્તુઓ પર ધ્યાન આપો.

Question 10. આ પાઠમાં આખલો અને સાંઢ જેવો ત્રીજો કયો શબ્દ વાપર્યો છે?
(a) ખૂંટિયો
(b) ગોધો
(c) વૃષભરાજ
(d) ઋષભ
Answer: (c) વૃષભરાજ
In simple words: આ પાઠમાં આખલા માટે 'વૃષભરાજ' શબ્દનો પણ ઉપયોગ થયો છે.

Exam Tip: પાઠમાં વપરાયેલા પર્યાયવાચી શબ્દોને ઓળખો અને યાદ રાખો.

Question 11. આખલો કોની જેમ બરાડ્યો?
(a) હાથીની જેમ
(b) સિંહની જેમ
(c) વાઘની જેમ
(d) કૂતરાની જેમ
Answer: (b) સિંહની જેમ
In simple words: The bull roared like a lion.

Exam Tip: For character actions, remember the specific comparisons used in the story to describe their behavior.

Question 12. સાંઢને નાચ્યા પછી ચંદાએ એની સામે કેવું હાસ્ય કર્યું?
(a) કટાક્ષમય
(b) ગર્વલું
(c) વિકરાળ
(d) વિજયી
Answer: (d) વિજયી
In simple words: Chanda smiled a triumphant smile at the bull after taming it.

Exam Tip: Understand the context and outcome of Chanda's actions to correctly identify her emotion.

Question 13. ચંદાની નાતમાં તેની સ્ત્રીશક્તિની વાત કોની કથા જેવી થઈ પડી?
(a) રામાયણ-મહાભારતની
(b) પંચતંત્રની
(c) અમરકથા
(d) દલા તરવાડીની
Answer: (a) રામાયણ-મહાભારતની
In simple words: The story of Chanda's bravery became as famous in her community as tales from the Ramayana or Mahabharata.

Exam Tip: Note any cultural references or comparisons made in the text, as they often highlight the significance of an event.

Question 6. કૌસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરીને ખાલી જગ્યા પૂરોઃ (સૂર્યનારાયણે, ચંદા, વૃષભરાજ, જાનવર, પૂંછડા)
Answer:
(1) જાનવરની જાત, એનો શો ભરોસો?
(2) એ પૂંછડા વાળા ઉંદર, ને તમે વગર પૂંછડા ના!
(3) ચંદા હંમેશની છટાથી પાણીના રેલાની માફક ચાલી ગઈ.
(4) સૂર્યનારાયણે ઊંઘ ખંખેરી આંખ ઉઘાડી.
(5) બળના અભિમાનમાં મસ્ત વૃષભરાજે દૃષ્ટિ ઊંચી કરી.
In simple words: Complete each sentence by choosing the best word from the options provided in the brackets, ensuring the sentence makes sense.

Exam Tip: Read the full sentence carefully to understand its meaning before selecting the appropriate word to fill the blank.

Question 7. નીચેના વિધાનો ખરાં છે કે ખોટાં તે જણાવો?
Answer:
(1) એક તોફાની, મદમસ્ત હાથી રખડતો-રખડતો ગામમાં આવી પહોંચ્યો. - ખોટું
(2) પણ બિલાડીના કોટે ઘંટ બાંધ્યો હોય તો તે આવી પહોંચે એની ખબર પડે. - ખરું
(3) પણ બંધનમાં પડ્યા પછી પણ તેનું વીરત્વ કામ લાગ્યું. - ખોટું
(4) રયજીનો જીવ પડીકે બંધાયો હતો. - ખરું
(5) છેતરાયેલો વૃષભરાજ શરમનો માર્યો નીચું જોઈ રહ્યો. - ખરું
In simple words: Read each statement carefully and decide if it is true or false based on the information given in the chapter.

Exam Tip: Pay close attention to details and character actions in the story to accurately determine the truthfulness of each statement.

Saand Nathyo Grammar

Question 1. નીચે આપેલા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો લખો:
Answer: Here are the synonyms for the given words:
• કોઢી - કુહાડી
• કોટે - ગળે
• છટા - અદા, ખુમારી
• પુંજ - ઢગલો
• ગુમાન - ધમંડ, ગર્વ
• કામઠું - ધનુષ્ય
• વિકરાળ - બિહામણું, ભયાનક
• ગજુ - હિંમત
• ચેતન - ચેતના, પ્રાણ
• ઉધામા - ધમપછાડા
In simple words: Give a different word that means the same thing for each word listed.

Exam Tip: Expanding your vocabulary with synonyms helps you express ideas more clearly and richly in your answers.

Question 2. નીચે આપેલા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખોઃ
Answer: Here are the antonyms for the words given:
• તોફાની - શાંત
• આનંદ - શોક
• પરાક્રમ - કાયરતા
• શક્તિ - અશક્તિ
• દૃશ્ય - અદૃશ્ય
• કુમળું - કઠોર
• વિજય - પરાજય
• સ્વર્ગ - નરક
In simple words: Write a word that has the opposite meaning for each word provided.

Exam Tip: Knowing antonyms improves comprehension and helps in understanding contrasting ideas and concepts.

Question 3. નીચે આપેલા શબ્દોની જોડણી સુધારીને લખો:
Answer: Here are the corrected spellings for the given words:
1. બીલાડિ - બિલાડી
2. પુછકું - પૂંછડું
3. વ્રસભા - વૃષભ
4. પ્રક્રતી - પ્રકૃતિ
5. સત્તાવહિ - સત્તાવાહી
In simple words: Check the spelling of each word and write down the correct version.

Exam Tip: Practice common Gujarati spellings regularly to avoid losing marks on accuracy in exams.

Question 4. નીચે આપેલા શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ
Answer: Here is the identification of the compound word types:
• સૂર્યનારાયણ - સૂર્ય એ જ નારાયણ - કર્મધારય
• વૃષભરાજ - વૃષભો(આખલાઓ)નો રાજા - તત્પુરુષ
• રામાયણ-મહાભારત - રામાયણ અને મહાભારત - દ્વન્દ્વ
In simple words: For each combined word, identify the type of compound word it is, based on how its parts are related in meaning.

Exam Tip: Understanding different types of compound words helps in grasping their meaning and grammatical structure in Gujarati.

Question 5. નીચે આપેલા શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવો:
Answer: The words arranged in alphabetical order are:
અજિત, ચંદા, ભોંય, મહાભારત, યમરાજા, વિકરાળ, સાંઢ
In simple words: Put the given words in the correct alphabetical order, just like you would find them in a dictionary.

Exam Tip: Remember the specific rules for Gujarati alphabetical order, especially for conjunct consonants and vowels, to sort words accurately.

Question 6. નીચે આપેલા શબ્દોમાંથી દ્વિરુક્ત અને રવાનુકારી શબ્દો શોધીને લખો:
Answer: Here is the classification of the given words:
દ્વિરુક્ત શબ્દોઃ
• ઘણાઘણાને
• પડ્યો-પડ્યો
• વારાફરતી
• પંપાળવું
• ધીમેધીમે
• સામસામા
• જોતજોતામાં
રવાનુકારી શબ્દોઃ
• ગણગણાટ
• ગગડવું
In simple words: Separate the words that repeat to emphasize meaning (reduplicated) from those that imitate sounds (onomatopoeic).

Exam Tip: Distinguishing between these word types enhances your understanding of Gujarati vocabulary and expressive language.

Question 7. નીચે આપેલા રૂઢિપ્રયોગોનો અર્થ આપી તેનો વાક્યમાં પ્રયોગ કરોઃ
Answer: Here are the meanings and example sentences for the idioms:
(1) હામ ભીડવી - હિંમત કરવી
વાક્ય : મૃગેશ બોર્ડની પરીક્ષામાં પ્રથમ નંબરે આવવાની હામ ભીડી.
(2) જીવ લઈને નાસવું - જીવ બચાવવા ઘણી જ ઉતાવળે દોડવું
વાક્ય : સ્ટેશન પાસે બૉમ્બ ફાટતાં લોકો જીવ લઈને નાસી ગયા.
(3) કેર વધવો - જુલમ કે ત્રાસ વધવો
વાક્ય: હાલમાં ભ્રષ્ટાચારીઓનો કેર વધી ગયો છે.
(4) ચૂં કે ચાં ન થવું - કંઈ પણ ન બોલવું, સાવ ચૂપ થઈ જવું
વાક્ય : પોલીસને જોતાં જ ચોર ચૂં કે ચાં ન થયો.
(5) ટેકો આપવો - સમર્થન આપવું
વાક્ય : વર્ગમાં પ્રતીકને મૉનિટર બનાવવાની વાતને બધા વિદ્યાર્થીઓએ ટેકો આપ્યો.
(6) રસ્તો કાઢવો - ઉપાય શોધવો
વાક્ય : પર્યટનમાં જવા માટે માને મનાવવા નિલેષ રસ્તો કાઢ્યો.
(7) એકના બે ન થવું - પોતાની વાતમાં મક્કમ રહેવું
વાક્ય: માએ સ્મિતાને ફિલ્મ જોવા જવાની ના પાડી, પણ એ એકની બે ન થઈ.
(8) જીવથી જવું - મૃત્યુ પામવું
વાક્ય: આજકાલ કેટલાંય બાળકો અચાનક ખુલ્લા બોરવેલમાં પડી જતાં જીવથી જાય છે.
(9) ઊંઘ ખંખેરવી - આળસ મરડવી, જાગી જવું
વાક્ય: વહેલી સવારનું વિમાન પકડવાનું હોવાથી મયૂર ઊંઘ ખંખેરીને જલદીથી ઊઠ્યો.
(10) આંખમાં આંખ પરોવવી - કોઈની સામે એકીટશે જોવું
વાક્ય : માં પોતાના નવજાત શિશુને આંખમાં આંખ પરોવીને જોયા કરે છે.
(11) અંજાઈ જવું - વશ થઈ જવું, પ્રભાવિત થઈ જવું
વાક્ય : શિક્ષક પ્રવીણની અદ્ભુત વાકછટાથી અંજાઈ ગયા.
(12) હાંજા ગગડી જવાં - બીકથી થથરી જવું
વાક્ય : વસ્તીમાં અચાનક દીપડો ઘુસી જતાં સૌનાં હાંજા ગગડી ગયાં.
(13) જીવ પડીકે બંધાવો - ભારે ચિંતા થવી, ભયભીત થવું
વાક્ય : નાનો નીલય અગાશી પરથી પડી જતાં માનો જીવ પડીકે બંધાયો.
(14) દયાને ગળી જવી - નિર્દય થઈ જવું
વાક્ય : ખૂની પાસે એનો ગુનો કબૂલ કરાવવા માટે પોલીસ દયાને ગળી જાય છે.
(15) હુકમ માથે ચઢાવવો - આજ્ઞા સ્વીકારવી
વાક્ય: પિતાનો હુકમ માથે ચઢાવી હિતેશ લગ્ન કરવા તૈયાર થયો.
(16) ભોંયમાં પેસી જવાનું મન થવું - ખૂબ શરમાવું, લાજવું
વાક્ય: રણજિતે ખૂન કર્યું છે એ જાણીને એના માબાપને ભોંયમાં પેસી જવાનું મન થયું.
In simple words: For each idiom, understand its meaning and then use it correctly in a sentence to show your comprehension.

Exam Tip: Learn common idioms and practice using them in sentences to enrich your writing and improve your language skills.

Question 8. નીચે આપેલા પ્રત્યેક શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખોઃ
Answer: Here are the one-word substitutes for each phrase:
• તોફાની ઢોરને ગળે બાંધવાનું લાકડું - ડહકલો
• સાપ, ઉંદર જેવાં પ્રાણીઓએ જમીન ખોતરીને બનાવેલું રહેઠાણ - દર
• વિવાદના મુદ્દાની રજૂઆત - દલીલ
• તીર કે તેનું પાનું, એક હથિયાર - ભાલોડું
• ગાડાના બળદોના દોરડાના જેટલું અંતર, (લગભગ સોળ હાથનું અંતર) - રાશવા
• એક જ સ્થાને તાકીને મનને એકાગ્ર કરવાની હઠયોગની એક ક્રિયા - ત્રાટક
• યમલોકનો અધિષ્ઠાતા દેવ - યમરાજ
In simple words: Provide a single word that accurately describes each given phrase or group of words.

Exam Tip: Mastering one-word substitutes helps in concise writing and demonstrates a strong command of vocabulary.

Question 9. નીચે આપેલાં વાક્યોમાંથી સાદાં, સંયુક્ત અને સંકુલ વાક્યો અલગ તારવોઃ
Answer: Here is the classification of each sentence:
1. તેને માસ્તરે કહેલી વાત સાંભરી આવી. - સાદું વાક્ય
2. રયજીએ આ વાત જાણી ત્યારે એણે ચંદાને ઘણી સમજાવી, પણ એકની બે થાય એ ચંદા શાની? - સંયુક્ત-સંકુલ વાક્ય
3. સૂર્યનારાયણે ઊંઘ ખંખેરી આંખ ઉઘાડી અને ખોલેલી આંખમાંથી તેજના પુંજ પૂર્વમાં છંટાયા. - સંયુક્ત વાક્ય
4. એક વખતે જો પગે ડહકલો નાખીએ તો પછી આપણે છીએ ને એ છે. - સંકુલ-સંયુક્ત વાક્ય
5. એને સ્ત્રી ક્ષુલ્લક લાગતી હતી કે એના સૌંદર્યથી અંજાઈ ગયો હતો? - સંયુક્ત વાક્ય
6. આ કટાક્ષ ફરીથી એણે કોઈ વખત ઉચ્ચાર્યો નહિ. - સાદું વાક્ય
In simple words: Identify whether each sentence is simple (one main idea), compound (two or more main ideas joined), or complex (a main idea with one or more dependent ideas).

Exam Tip: Understanding sentence structures helps you write more varied and grammatically correct sentences, improving your overall writing quality.

Saand Nathyo Summary In Gujarati

Saand Nathyo Chapter Introduction

ઈશ્વર પેટલીકર [જન્મઃ ઈ. સ. 1916, મૃત્યુઃ ઈ. સ. 1983].

‘સાંઢ નાથ્યો' નવલકથા - ખંડમાં રયજીની યુવાન દીકરી ચંદાની નિર્ભયતા અને સ્ત્રીશક્તિનાં દર્શન થાય છે. માતેલા સાંઢને નાથવાની કોઈ પુરુષમાં હિંમત નહોતી ત્યારે આ યુવાનચંદાએ બીડું ઝડપ્યું.

એણે જુવાનિયાને પડકાર ફેંક્યો અને હાથમાં ડહકલો લઈને સાંઢને નાથવા હિંમતભેર નીકળી પડી. એણે કમરે છરો ખોસ્યો હતો. હાથમાં ડહકલો ઝુલાવતી ચંદા સાંઢની નજીક પહોંચી. નીચી નમીને એણે સાંઢને હાથથી પંપાળ્યો. એના ચારેય પગ તરફ વારાફરતી જોયું.

પછી હળવેકથી એના બંને પગે ડહકલાનો ગાળો ભેરવી દીધો અને ધીમેધીમે પાછા પગે એ ત્યાંથી ખસી ગઈ. પોતે છેતરાયો છે એની સાંઢને જાણ થઈ ત્યારે બહુ મોડું થઈ ગયું હતું. એમાંથી છૂટવાના તેના ઉધામા ઠંડા પડી ગયા.

આમ, ચંદાએ પોતાના બુદ્ધિચાતુર્યથી સાંઢને નાચ્યો અને પુરુષથી ન થાય તે કામ તેણે કરી બતાવ્યું. ચંદાની શૂરવીરતા ઝવેરચંદ મેઘાણીની દીકરો' લોકવાર્તાની શૂરવીર હીરબાઈની યાદ અપાવે છે.

Language Study

Transitive And Intransitive Verbs

જે ક્રિયાનો કરનાર હોય તેને કર્તા કહે છે અને એ ક્રિયા જેને અનુલક્ષીને થઈ હોય તેને કર્મ કહે છે. દા. ત.,
• હું પાણી ઉકાળું છું.
• માળણ ફૂલ વીણે છે.
• તમે પુસ્તક વાંચો છો.

આ ત્રણે વાક્યોમાં ઉકાળવું. વણવું અને વાંચવું - આ ત્રણ ક્રિયા દર્શાવી છે. એ દરેક ક્રિયાનો કરનાર કર્તા અનુક્રમે હું, માલણ અને તમે છે. ક્રિયાની અસર પામનાર પાણી, ફૂલ અને પુસ્તક કર્મ છે. આમ આ ત્રણેય ક્રિયાપદ સકર્મક છે.

પરંતુ જે વાક્યમાં કર્મ ન હોય છતાં ક્રિયા થતી હોય તો એ ક્રિયા અકર્મક કહેવાય છે. દા. ત.,
• પ્રિયા જીતી.
• વિરોધ પક્ષ હાર્યો.
• કામ્યા સૂતી.

આ ત્રણે વાક્યોમાં જીતી, હાર્યો અને સૂતી - આ ત્રણેય ક્રિયાઓ છે. અહીં ક્રિયાનો કરનાર કર્તા છે, પણ કર્મ નથી, છતાં વાક્યનો અર્થ સમજાય છે. એટલે આ ક્રિયાપદ અકર્મક છે.

Saand Nathyo Glossary

• મદમસ્ત - મદથી છકેલો, મદોન્મત્ત.
• સાંઢ - આખલો, પોઠિયો.
• સીમાડો - સીમ.
• આડફેટે - ગલી કૂંચીવાળો માર્ગ,
• ભેલાડવું - બગાડવું (ખેતરમાં ભેલાણ કરવું).
• ડહકલો - તોફાની ઢોરને ગળે બાંધવાનું બે પગો વચ્ચે ઢસડાતું લાકડું.
• કોઢી - કુહાડી.
• સાંભરવું - યાદ આવવું.
• કોટે - ગળે.
• દર - સાપ, ઉંદર જેવાં પ્રાણીઓએ જમીન ખોતરીને બનાવેલું રહેઠાણ.
• ઘાટ - (અહીં) ઉપાય.
• ઊગતા સૂરજે - વહેલી સવારે, પ્રાતઃકાળે.
• છટાથી - અદાથી, ખુમારીથી.
• દલીલ - વિવાદનો મુદ્દો.
• પુંજ - ઢગલો.
• છંટાવું - (અહીં) પથરાવું.
• કાપડું - કાંચળી, બ્લાઉઝ.
• કુતૂહલવૃત્તિ - નવું નવું જાણવાની ઇચ્છા.
• ભાલોડા - નાનું ભાલું, એક હથિયાર.
• અજિત - ન જિતાય એવો, અજેય.
• આખલો - સાંઢ.
• હરાયો - નધણિયાતો.
• ગુમાન - અભિમાન, ઘમંડ.
• કામઠું - ધનુષ્ય.
• પલાણેલું - ઘોડા ઉપર સવાર થયેલો.
• વૃષભરાજ - મોટો આખલો.
• અંજાવું - મોહિત કરવું.
• ભણી - તરફ.
• ક્ષુલ્લક - તુચ્છ.
• પ્રકૃતિ - સ્વભાવ.
• પરિવર્તન - ફેરફાર.
• રાશવા છેટું - સોળ હાથ જેટલા અંતરે.
• થમે તેમ - ઊભી રહે તેમ.
• વિકરાળ - ભયાનક, બિહામણી.
• ગજુ - તાકાત, હિંમત.
• ચેતન - ચેતના. વાંછવું ઇચ્છવું.
• તાડૂકવું - ઘાંટો પાડવો, ગર્જના કરવી.
• ઉધામા - ધમપછાડા.
• સત્તાવાહી - અધિકાર દર્શાવતી.
• સમુદાય - સમૂહ.
• રૂઢિપ્રયોગ હામ ભીડવી - હિંમત કરવી.
• જીવ લઈને નાસવું - જીવ બચાવવા ઘણી જ ઉતાવળે દોડવું.
• કેર વધવો - જુલમ કે ત્રાસ વધવો.
• ચૂં કે ચાં ન થવું - કંઈ પણ ન બોલવું, સાવ ચૂપ થઈ જવું.
• ટેકો આપવો - સમર્થન આપવું.
• રસ્તો કાઢવો - ઉપાય શોધવો.
• એકના બે ન થવું - પોતાની વાતમાં મક્કમ રહેવું.
• જીવથી જવું - મૃત્યુ પામવું.
• ઊંઘ ખંખેરવી - જાગી જવું.
• આંખમાં આંખ પરોવવી - કોઈની આંખમાં એકીટશે જોવું.
• અંજાઈ જવું - વશ થઈ જવું, પ્રભાવિત થઈ જવું.
• હાંજા ગગડી જવાં - બીકથી થથરી જવું.
• જીવ પડીકે બંધાવો - ભારે ચિંતા થવી, ચટપટી થવી.
• હૈયું થંભી જવું - ખૂબ જ નવાઈ પામી જડ જેવું થઈ જવું.
• ગજું ન હોવું - શક્તિ બહારની વાત હોવી.
• ગેલ કરવું - (અહીં) લાડ કે વહાલ કરવું.
• દયાને ગળી જવી - નિર્દય થઈ જવું.
• ભયમાં પેસી જવાનું મન થવું - ખૂબ શરમાવું, લાજવું.