GSEB Class 8 Gujarati Textbook પુનરાવર્તન 3 Solutions

Question 1. બાના હૃદયના સ્નેહનું તમારા શબ્દોમાં વર્ણન કરો.
Answer: બાનું હૃદય પ્રેમથી ભરેલું હોય છે, અને તેમનો પ્રેમ સ્વાર્થ વગરનો હોય છે. તેઓ હંમેશા પોતાના કુટુંબ, ખાસ કરીને બાળકોની સંભાળ રાખે છે. તેમનો પ્રેમ કોઈ પણ આશા વગરનો અને સાચા દિલથી આપેલો હોય છે, જે કુટુંબને સલામતી અને હૂંફ આપે છે. બાનું ત્યાગ અને સમર્પણ તેમના ગાઢ પ્રેમની નિશાની છે.
In simple words: બાનું હૃદય ખૂબ પ્રેમથી ભરેલું હોય છે. તેમનો પ્રેમ નિઃસ્વાર્થ અને શુદ્ધ હોય છે. તેઓ હંમેશા પોતાના બાળકો અને પરિવારનું ભલું ઈચ્છે છે.

Exam Tip: પાત્રના ગુણવર્ણનમાં હંમેશા લાગણીઓ અને તેમની ક્રિયાઓ પર ધ્યાન આપો. નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ, કાળજી અને ત્યાગ જેવા મુખ્ય શબ્દોનો ઉપયોગ કરો.

Question 2. નવા વર્ષના સંકલ્પોમાં લેખકે માનવીના મનની કઈ નબળાઈને કેન્દ્રમાં રાખીને હાસ્યલેખ સર્યો છે?
Answer: લેખકે નવા વર્ષના સંકલ્પોમાં માનવીના મનની મુખ્ય ખામી, જે ધ્યેયો નક્કી કરે છે પણ તેને પૂરા કરવામાં અસફળ રહે છે, તેના પર રમૂજી લેખ લખ્યો છે. આ ખામી દર્શાવે છે કે લોકો ઉત્સાહથી પ્રતિજ્ઞા લે છે પણ સમય પસાર થતાં ધીમે ધીમે તે જાળવી શકતા નથી. આ માનવ સ્વભાવનો એક સામાન્ય ભાગ છે જ્યાં સંકલ્પો લેવા સહેલા છે પણ તેનું પાલન કરવું કઠિન છે.
In simple words: લેખકે નવા વર્ષના સંકલ્પોમાં માણસોની એ નબળાઈ પર હાસ્યલેખ લખ્યો છે કે તેઓ સંકલ્પો તો લે છે પણ પાળી શકતા નથી. લોકો ઉત્સાહથી શરૂ કરે છે, પણ પછી ધીમે ધીમે ભૂલી જાય છે.

Exam Tip: હાસ્યલેખના પ્રશ્નોમાં, લેખકે કઈ સામાજિક કે માનવીય નબળાઈને રજૂ કરી છે તે સ્પષ્ટપણે જણાવો. ઉદાહરણો આપીને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરો.

Question 3. હર વખત શું માત થઈ જવું દુ:ખોથી ? આ પંક્તિના જવાબમાં કવિ શું કહે છે ?
Answer: આ કાવ્ય પંક્તિમાં કવિ કહે છે કે આપણે હંમેશા દુઃખ સામે હારી ન જવું જોઈએ. કવિ શીખવે છે કે મુશ્કેલીઓ જીવનનો હિસ્સો છે, પરંતુ આપણે તેનો સામનો હિંમત અને આશા સાથે કરવો જોઈએ. આપણે દુઃખોથી દબાઈ જવાને બદલે તેમાંથી શીખીને આગળ વધવું જોઈએ અને જીવનમાં સકારાત્મક દ્રષ્ટિ રાખવી જોઈએ.
In simple words: કવિ આ પંક્તિમાં કહે છે કે આપણે હંમેશા દુઃખોથી હારી ન જવું જોઈએ. તેમણે શીખવી છે કે મુશ્કેલીઓનો હિંમતથી સામનો કરવો જોઈએ અને આગળ વધવું જોઈએ.

Exam Tip: કાવ્ય પંક્તિના ભાવાર્થ લખતી વખતે, કવિનો મુખ્ય સંદેશ શું છે તે સ્પષ્ટ કરો. જીવન પ્રત્યેનો તેમનો દૃષ્ટિકોણ અને આપેલી શીખ પર ભાર મૂકો.

Question 4. શું નિખિલરાયનું અંજન પ્રત્યેનું વર્તન યોગ્ય છે ? – પાઠના આધારે લખો.
Answer: નિખિલરાયનું અંજન પ્રત્યેનું વર્તન પાઠના આધારે કાયમ યોગ્ય કહી શકાય નહીં. ઘણીવાર તેઓ અંજન પ્રત્યે કઠોરતા અને વધુ પડતી આશાઓ રાખતા દેખાય છે. બાળકના વિકાસ માટે કઠોરતા કરતાં સમજ અને પ્રેમ વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે. અંજનને પ્રોત્સાહન અને સહાનુભૂતિની જરૂર હતી, જ્યારે નિખિલરાયનું વર્તન ઘણીવાર તેને હતાશ કરનારું હતું, જે બાળકના માનસિક સુખાકારી માટે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે.
In simple words: પાઠ મુજબ, નિખિલરાયનું અંજન પ્રત્યેનું વર્તન કાયમ સાચું ન કહી શકાય. તેઓ અંજન પર વધુ પડતી કડકાઈ રાખતા હતા. બાળકોને પ્રેમ અને સમજણથી શીખવવું વધુ સારું છે, કડકાઈથી નહીં.

Exam Tip: પાત્રોના વર્તનનું વિશ્લેષણ કરતી વખતે, પાઠમાં આપેલી ઘટનાઓ અને સંવાદોનો આધાર લો. તેના સારા અને ખરાબ પાસાં બંને સમજાવો.

2. નીચે આપેલ ફકરામાંથી પ્રશ્નો બનાવો :

હિંમતે મર્દા... તો મદદે ખુદા. આ કહેવતને સાર્થક કરતી પ્રવૃત્તિ એટલે સ્કાઉટિંગ – ગાઇડિંગ પ્રવૃત્તિ – તમામ પ્રવૃત્તિઓ કરતાં ભિન્ન પ્રકારની છે. દરેક પ્રવૃત્તિમાં સ્વાર્થ અને બદલાની ભાવના હોય છે. જ્યારે આ પ્રવૃત્તિમાં બદલાની ભાવના વગર નિઃસ્વાર્થ કામ કરવાની વાત છે.

કોઈની આગળ હાથ લંબાવવાની વાત જ નથી. કામ કર્યું જાઓ જોવાવાળો જુએ છે. બદલો મળશે જ એ વાત નક્કી જ છે અને તે પ્રમાણે જ થાય છે.

Answer:
(i) 'હિંમતે મર્દા તો મદદે ખુદા' – આ કહેવતને સાચી ઠેરવતી કઈ પ્રવૃત્તિ છે?
(ii) આ પ્રવૃત્તિ અને બીજી પ્રવૃત્તિ વચ્ચે શું તફાવત છે?
(iii) કામ કરનારને કઈ બાબતની ખાતરી આપવામાં આવી છે?

Exam Tip: આપેલા ફકરાને કાળજીપૂર્વક વાંચો અને દરેક મુખ્ય વાક્યમાંથી પ્રશ્ન બનાવો જેથી ફકરાનો હેતુ પૂરો થાય.

3. નીચેના શબ્દોના અર્થ આપો :

પ્રશ્ન અ.
Answer:
(i) ઉવેખવું - અવગણના કરવી
(ii) ફિલસૂફી - તત્ત્વજ્ઞાન
(iii) હુન્નર - કસબ
(iv) અંતેવાસી - ગુરુની પાસે રહીને શીખનાર
(v) મુદ્રાલેખ - સૂત્ર

Exam Tip: શબ્દાર્થ લખતી વખતે, શબ્દનો મૂળભૂત અને સૌથી પ્રચલિત અર્થ આપો. જો ઘણા અર્થ હોય તો સંદર્ભ મુજબનો અર્થ પસંદ કરો.

પ્રશ્ન બ. નીચેના શબ્દોની જોડણીમાંના દોષો દૂર કરો :
(i) પરીસ્થિતિ
(ii) અઠવાડીયૂ
(iii) પ્રતીદિન
(iv) જાન્યુવારિ
(v) વીશ્વામીત્ર
Answer:
(i) પરિસ્થિતિ
(ii) અઠવાડિયું
(iii) પ્રતિદિન
(iv) જાન્યુઆરી
(v) વિશ્વામિત્ર

Exam Tip: જોડણી સુધારતી વખતે, સામાન્ય રીતે ખોટી લખાતી માત્રાઓ (ઇ-ઈ, ઉ-ઊ), શ-ષ-સ, અને અનુસ્વાર (ં) પર ખાસ ધ્યાન આપો.

Question. કોઈ પણ બે વિચાર-પંક્તિઓ પાઠ્યપુસ્તક બહારથી શોધી બંનેના વિચારવિસ્તાર કરો.
Answer:
(i) ટિપાય તો મૃમય ઘાટ થૈ શકે, દટાય તો બીજ વૃક્ષ બની શકે; સુકાય તો બિંદુ નભે ચડી શકે, સમર્પણે માનવી દેવ થે શકે.
માટી જેમ પિસાય અને ટિપાય તેમ મુલાયમ બને અને તેમાંથી મનગમતો ઘાટ ઘડી શકાય. એ જ રીતે બીજ જમીનમાં દટાય તો જ તેમાંથી અંકુર ફૂટે અને કાળક્રમે તે ફળફૂલથી લચી પડતું વૃક્ષ બને. જળબિંદુ જો સુકાય તો જ તે મેધ બની શકે. આ કાવ્ય પંક્તિઓ દ્વારા કવિ કહે છે કે, જેમ માટી, બીજ અને પાણીનું બિંદુ રૂપાંતર પામીને કંઈક મોટું બની શકે છે, તેમ માનવી પણ સમર્પણ ભાવથી જીવીને દેવ સમાન બની શકે છે. પોતાનો સ્વાર્થ છોડી બીજા માટે જીવવું એ સાચી મહાનતા છે.
(ii) ઘસાઈને ઊજળા થઈએ.
રવિશંકર મહારાજની આ પ્રસિદ્ધ ઉક્તિ શીખવે છે કે આપણે કેવળ ખાઈપીને અને મોજમજા કરીને જીવન જીવવું ન જોઈએ. માનવી દેશ માટે, સમાજ માટે અને સમગ્ર વિશ્વના કલ્યાણ માટે કષ્ટ સહન કરે, ત્યાગ કરે અને કંઈક સમર્પણ કરે તો જ તે દેવ સમાન પદ મેળવી શકે છે. બીજાના ભલા માટે પોતાના સુખનો ત્યાગ કરવો અને સખત મહેનત કરવી એ જ જીવનનો સાચો અર્થ છે. જેમ ઘસાઈને કોઈ વસ્તુ શુદ્ધ થાય તેમ, સેવા અને ત્યાગથી માનવી ઉજ્જવળ બને છે.
In simple words: અહીં કવિ શીખવે છે કે જેમ માટી, બીજ અને પાણી રૂપાંતર પામે છે તેમ માનવી પણ સમર્પણથી મહાન બને છે. રવિશંકર મહારાજ કહે છે કે બીજાના ભલા માટે પોતાના સુખનો ત્યાગ કરવાથી જ આપણે જીવનમાં ઉજ્જવળ બની શકીએ.

Exam Tip: વિચારવિસ્તાર કરતી વખતે, કાવ્ય પંક્તિના મુખ્ય વિચારને ઉદાહરણો આપીને સમજાવો અને જીવનમાં તેની પ્રસ્તુતતા સ્પષ્ટ કરો. ભાષા સરળ અને સ્પષ્ટ રાખો.

Question 5. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખો :
(i) સમર્થ
(ii) અલિત
(iii) ઇચ્છા
(iv) સંયુક્ત
(v) પ્રવૃત્તિ
Answer:
(i) સમર્થ X અસમર્થ
(ii) અલિત X અસ્મલિત
(iii) ઇચ્છા X અનિચ્છા
(iv) સંયુક્ત X વિભક્ત
(v) પ્રવૃત્તિ X નિવૃત્તિ

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખતી વખતે, શબ્દનો મૂળભૂત અર્થ સમજીને તેનો વિપરીત અર્થ ધરાવતો શબ્દ લખો. જોડણીનું પણ ધ્યાન રાખો.

Question 4. નીચેની કાવ્યપંક્તિઓનો ભાવાર્થ લખો :
Answer:
(i) હોઈએ ત્યાં હેકતું કરીએ બધુંયે, ઘર, નગરળિયાત કરીએ.
આ પંક્તિમાં કવિ કહે છે કે આપણે જ્યાં પણ હાજર હોઈએ ત્યાં આપણા સારા ગુણો અને કાર્યોથી વાતાવરણને સુગંધિત કરવું જોઈએ. આપણે એવા કાર્યો કરવા જોઈએ જેનાથી આપણું ઘર, આપણું શહેર અને સમગ્ર વિશ્વ સુંદર અને ખુશહાલ બને. આપણી હાજરી હંમેશા સકારાત્મક અને પ્રેરણાદાયક હોવી જોઈએ, જેથી દરેક જગ્યાએ સકારાત્મકતા ફેલાય.
(ii) પૃથ્વી ઉછંગે ઉછરેલ માનવી, હું માનવી માનવ થાઉં તો ઘણું.
આ કાવ્ય પંક્તિ દ્વારા કવિ સંદેશ આપે છે કે માનવી ભલે પૃથ્વી પર જન્મ્યો અને મોટો થયો હોય, અને તે ભલે ઘણી મોટી સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત ન કરી શકે, પરંતુ જો તે સાચો માનવ બની શકે તો તે જ ઘણું છે. એટલે કે, મનુષ્ય તરીકે જન્મ લઈને માનવતાના ગુણો જેવા કે દયા, પ્રેમ, પ્રામાણિકતા, અને સેવાભાવના અપનાવવા એ સૌથી મોટી ઉપલબ્ધિ છે. કવિનો મુખ્ય આશય એ છે કે આપણે સૌ પ્રથમ સાચા મનુષ્ય બનવું જોઈએ અને પછી અન્ય સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરવી જોઈએ.
In simple words: પહેલી પંક્તિમાં કવિ કહે છે કે આપણે જ્યાં પણ જઈએ ત્યાં સારા કામ કરીને બધું સુગંધિત અને સુંદર બનાવવું જોઈએ. બીજી પંક્તિમાં કવિ કહે છે કે માણસ તરીકે જન્મ લઈને જો આપણે સાચા માણસ બનીએ, એટલે કે સારા ગુણો અપનાવીએ, તો તે જ સૌથી મોટું કામ છે.

Exam Tip: કાવ્ય પંક્તિના ભાવાર્થ લખતી વખતે, કવિનો આશય સ્પષ્ટ કરો. દરેક પંક્તિનો અર્થ અને તેનો ઊંડો સંદેશ સરળ ભાષામાં સમજાવો.