GSEB Class 6 Social Science Solutions Chapter 3 પ્રાચીન નગરો અને ગ્રંથો

1. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખો:

Question 1. સિંધુખીણ સભ્યતાના અવશેષો સૌપ્રથમ કયા સ્થળેથી મળી આવ્યા?
(a) હડપ્પા
(b) લોથલ
(c) મોહેં-જો-દડો
(d) કાલિબંગન
Answer: (a) હડપ્પા
In simple words: The remains of the Indus Valley Civilization were first found in Harappa.

Exam Tip: When asked about the first discovery site, always remember the specific location linked to the initial findings of that civilization.

Question 2. હડપ્પીય સભ્યતાનું કૃષિક્રાંતિનું મથક કયું નગર હતું?
(a) લોથલ
(b) મોહેં-જો-દડો
(c) કાલિબંગન
(d) ધોળાવીરા
Answer: (c) કાલિબંગન
In simple words: Kalibangan was an important center for agricultural revolution in the Harappan Civilization.

Exam Tip: For historical civilizations, remember which sites were significant for specific activities like agriculture, trade, or urban planning.

Question 3. ઋગ્વદમાં કેટલાં મંડળો છે?
(a) 12
(b) 15
(c) 10
(d) 4.
Answer: (c) 10
In simple words: The Rigveda, an ancient Indian scripture, has ten main sections or mandalas.

Exam Tip: When dealing with ancient texts, it's often important to know their basic structure or key divisions, such as the number of chapters or mandalas.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ટૂંકમાં ઉત્તર આપો:

Question 1. હડપ્પીય સભ્યતાના નગરના રસ્તાઓનો પરિચય આપો.
Answer: હડપ્પીય સભ્યતાના નગરના રસ્તાઓ ખૂબ સારા હતા. શહેરના બે મુખ્ય માર્ગો એક ઉત્તરથી દક્ષિણ અને બીજો પૂર્વથી પશ્ચિમ જતા હતા. અહીં મોટા રસ્તાઓની સીધી લીટીમાં શેરીઓ આવેલી હતી. રસ્તાઓ એકબીજાને કાટખૂણે મળતા હતા. આખું નગર ચોરસ અને લંબચોરસ ભાગોમાં વહેંચાઈ જાય, તે રીતે રસ્તા અને શેરીઓની ગોઠવણ કરવામાં આવી હતી. જાહેર રસ્તાઓ પર રાત્રિ પ્રકાશની ગોઠવણ પણ હતી.
In simple words: Harappan roads were very well planned. The main streets ran north-south and east-west, with smaller lanes parallel to them. They met at right angles, dividing the city into squares and rectangles. Street lighting was even provided.

Exam Tip: When describing city planning, focus on key features like road layout, intersection patterns, and public amenities mentioned.

Question 2. ‘હડપ્પીય પ્રજાની સર્જનશક્તિ અને કલાકારીગરી રમકડાંમાં વ્યક્ત થાય છે.' વિધાન સમજાવો.
Answer: હડપ્પીય સભ્યતાના અવશેષોમાં રમકડાં મળી આવ્યાં છે. તે બતાવે છે કે આ સમયના લોકો બાળકોને ચાહનારા હતા. સિંધુખીણની સભ્યતાના લોકોએ પોતાનાં બાળકો માટે જુદા જુદા પ્રકારનાં રમકડાં બનાવ્યાં હતાં. તેમાં પંખી આકારની સિસોટીઓ, ઘૂઘરા, ગાડાં, લખોટી, પશુ, પંખી અને સ્ત્રી-પુરુષ આકારનાં રમકડાં, માથું હલાવતું પ્રાણી અને ઝાડ પર ચઢતા વાનરની કારીગરી બતાવતાં રમકડાં ખાસ છે. આ પરથી સમજી શકાય છે કે, હડપ્પીય પ્રજાની સર્જનશક્તિ અને કલાકારીગરી રમકડાંમાં વ્યક્ત થાય છે.
In simple words: Many toys found from the Harappan civilization show that people loved children. They made various toys like bird-shaped whistles, rattles, carts, marbles, animals, birds, and even human figures. Some toys had nodding heads, and climbing monkeys, proving their creativity and artistic skills.

Exam Tip: When discussing a civilization's cultural aspects, highlight evidence like toys or artifacts that reflect daily life, values, and artistic abilities.

Question 3. લોથલ વિશે નોંધ લખો.
Answer: લોથલ અમદાવાદ જિલ્લામાં ધોળકા તાલુકામાં ભોગાવો નદીના કિનારે આવેલું છે. તે જૂના સમયમાં એક વેપારી બંદર અને ઔદ્યોગિક નગર હતું. અહીંથી એક માળખું મળી આવ્યું છે. તેને ધક્કો (Dock Yard) માનવામાં આવે છે. અહીં આવતાં, ભરતી વખતે જહાજોને બાંધીને માલસામાનને ચઢાવવા-ઉતારવા માટે વાપરવામાં આવતો હશે એમ માની શકાય. તે સિવાય, લોથલમાંથી વખારો અને મણકા બનાવવાની ફેક્ટરી પણ મળી આવી છે. આ બધા અવશેષો બતાવે છે કે, લોથલ સિંધુખીણ સંસ્કૃતિનું શ્રીમંત શહેર, મહત્ત્વનું આંતરરાષ્ટ્રીય બંદર અને વેપારીમથક હતું.
In simple words: Lothal is in Dholka taluka, Ahmedabad district, near the Bhogavo river. It was an important ancient trading port and industrial city. A dockyard was found there, used for loading and unloading goods from ships during high tide. Warehouses and a bead-making factory were also discovered. This shows Lothal was a rich and vital international trading center of the Indus Valley Civilization.

Exam Tip: When writing notes on historical sites, include its location, significance (e.g., port, industrial center), and key archaeological discoveries found there.

3. યોગ્ય શબ્દો વડે ખાલી જગ્યાઓ પૂરો:

Question 1. કાલિબંગન હાલ ........ રાજ્યમાં આવેલ છે.
Answer: રાજસ્થાન
In simple words: Kalibangan is currently located in the state of Rajasthan.

Exam Tip: For historical sites, always remember their modern geographical location, as this often comes up in direct questions.

Question 2. હડપ્પીય સભ્યતામાં મળી આવેલ સ્નાનાગૃહ ........ નગરમાં આવેલ છે.
Answer: મોહેં-જો-દડો
In simple words: The Great Bath found in the Harappan civilization is located in the city of Mohenjo-Daro.

Exam Tip: Specific structures or discoveries are often associated with particular cities within a civilization; make sure to link them correctly.

Question 3. ધોળાવીરા ........ જિલ્લામાં મળી આવેલ પુરાતત્ત્વીય સ્થળ છે.
Answer: કચ્છ
In simple words: Dholavira is an archaeological site found in the Kutch district.

Exam Tip: Knowing the administrative divisions (like district or state) where significant sites are located helps in geographical memory.

4. નીચેના વિધાનો ખરાં છે કે ખોટાં તે જણાવો:

Question 1. હડપ્પીય સભ્યતાની મિસર સંસ્કૃતિનો સમકાલીન માનવામાં આવે છે.
Answer: ખોટું
In simple words: The Harappan Civilization is not considered contemporary with the Egyptian civilization.

Exam Tip: Be clear about the chronological and cultural overlaps (or lack thereof) between different ancient civilizations.

Question 2. ધોળાવીરામાં વરસાદના પાણીના સંગ્રહની વ્યવસ્થા હતી.
Answer: ખરું
In simple words: Dholavira had a system for collecting and storing rainwater.

Exam Tip: For ancient civilizations, note details about their infrastructure, especially those related to water management, as it indicates advanced planning.

Question 3. ધોળાવીરાની નગરરચના બે ભાગમાં વહેંચાયેલ છે.
Answer: ખોટું
In simple words: The urban planning of Dholavira is actually divided into three parts, not two.

Exam Tip: Pay attention to numerical details in historical descriptions, as they are often used to test factual accuracy.

Question 4. વેદ મુખ્યત્વે સાત છે.
Answer: ખોટું
In simple words: There are actually four main Vedas, not seven.

Exam Tip: Memorize the correct number and names of important religious texts or categories when studying ancient history and culture.