GSEB Class 6 Gujarati Textbook Solutions Chapter 8 બિરબલની યુક્તિ

Exercise

Question 1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો ઉત્તર શોધીને તેનો ક્રમ અક્ષર પ્રશ્ન સામેના [] માં લખો :
प्रश्न 1. વહેલી સવારે બાદશાહે ઝરૂખાની નીચે શું જોયું ?
(ક) નોકર ચોગાનમાં ઊભો હતો.
(ખ) નોકર ચોગાનમાંથી ઝાડુ લેતો હતો.
(ગ) નોકર ઝાડુથી ચોગાન વાળતો હતો.
(ઘ) નોકર ઝાડું ઊંચું કરી બાદશાહ સામે જોતો હતો.
Answer: (ગ) નોકર ઝાડુથી ચોગાન વાળતો હતો.
In simple words: The king saw a servant sweeping the courtyard with a broom early in the morning.

Exam Tip: When answering multiple-choice questions, always read all options carefully before selecting the best fit from the provided choices.

Question 1. प्रश्न 2. રાજ્ય પર કયા રાજાએ ચડાઈ કરી ?
(ક) બુંદેલખંડના
(ખ) ઝારખંડના
(ગ) ઉત્તરાખંડના
(ધ) પુષ્પખંડના
Answer: (ક) બુંદેલખંડના
In simple words: The King of Bundelkhand launched an attack on the kingdom.

Exam Tip: Pay attention to proper nouns like names of places or people in the question to correctly identify the answer.

Question 1. प्रश्न 3. નોકરને જવાબ શીખવનાર કોણ હતું ?
(ક) અકબર
(બ) બિરબલ
(ક) બેગમ
(ડ) ફાંસીગર
Answer: (બ) બિરબલ
In simple words: Birbal was the one who taught the servant how to respond.

Exam Tip: Remember key characters and their roles in the story to easily recall answers related to their actions or advice.

Question 2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-એક વાક્યમાં આપો .
प्रश्न 1. બુંદેલખંડનો રાજા પરત કેમ ફર્યો ?
Answer: The King of Bundelkhand returned from halfway because he heard news that the King himself was coming to the battlefield with his army.
In simple words: The King of Bundelkhand came back because he heard the King was coming with his army.

Exam Tip: For single-sentence answers, identify the main reason or cause directly stated in the text.

Question 2. प्रश्न 2. શિરામણ સમયે સેનાપતિએ શા સમાચાર આપ્યા ?
Answer: At breakfast time, the commander-in-chief came and gave the news, "Your Majesty! The King of Bundelkhand has arrived with his army to attack our kingdom."
In simple words: During breakfast, the commander told the king that the King of Bundelkhand had attacked their kingdom with his army.

Exam Tip: Note down key events and who reported them to ensure accuracy when recounting details.

Question 2. प्रश्न 3. બેગમે બાદશાહને શા સમાચાર આપ્યા ?
Answer: As the King was about to sit down for a meal, the Queen informed him that her brother had been bitten by a snake.
In simple words: The Queen told the King that her brother was bitten by a snake as he was about to eat.

Exam Tip: Keep track of important news and the person who delivers it, as these details can be crucial to the plot.

Exercise

Question 1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો :
प्रश्न 1. બાદશાહને પોતાનો દહાડો બગડશે એવું કેમ લાગ્યું ?
Answer: In the morning, when the King looked down from the palace balcony, he saw a servant sweeping the courtyard with a broom. The servant tried to hide his face, but the King had already seen it. Because of this, the King felt that his day would definitely go badly as he had seen this person's face early in the morning.
In simple words: The King saw a servant's face early in the morning from his balcony. He thought it was a bad omen and felt his whole day would be ruined.

Exam Tip: When explaining a character's feeling or belief, describe the triggering event and the specific reason for their reaction.

Question 1. प्रश्न 2. સાંજે જમતી વખતે રાજા કેમ ગુસ્સે થયા ?
Answer: In the evening, as the King was about to take a bite of his food, a lizard suddenly fell into his plate. Since morning, bad things had been happening one after another, which angered the King at mealtime.
In simple words: A lizard fell into the King's food while he was eating. This, added to other bad things that happened all day, made him angry.

Exam Tip: Connect multiple events or causes to a single effect to provide a comprehensive answer, especially when explaining emotional reactions.

Question 1. प्रश्न 3. રાજાનાં દર્શન કરતી વખતે ઝાડુવાળાએ શું કહ્યું ?
Answer: While appearing before the King, the broom-sweeper said: "I have nothing to say about the punishment you have given me. But yesterday morning, just as you saw my face, I also saw your face. Because of that, I am facing hanging today. So, you tell me, who among us two is more unlucky? If the judge sentences me to death, what punishment will he give you?"
In simple words: The sweeper told the King, "You are punishing me for being unlucky, but I saw your face too, and now I'm facing death. So, who is more unlucky, you or me?"

Exam Tip: When a character delivers a direct speech, reproduce it accurately. Explain the context or significance of their words clearly.

Question 1. प्रश्न 4. અંતે રાજાએ પોતાનો ખોટો વહેમ શું કહીને દૂર કર્યો?
Answer: Finally, the King said: "By holding onto this wrong superstition about good and bad omens, I would have been unjust to that servant. What happened was good. Release him and send him home honorably with a reward." By saying this, the King removed his false belief.
In simple words: The King realized his superstition was wrong and said, "It was bad to think that way about the servant. What happened was fine. Release him with a reward."

Exam Tip: Summarize the main resolution of a conflict, focusing on the character's realization and subsequent actions.

Question 2. તમે જીવનમાં અનુભવેલા કે જોયેલા ચાતુર્ય પ્રસંગ વિશે આઠ-દસ વાક્યો લખો.
Answer: This event happened when I was studying in the fifth grade. It was a dark and heavy monsoon night. The house opposite ours was closed, as the owners were out of town. Hearing some noises, I opened the window and saw three thieves breaking the lock and entering the closed house. Initially, I felt scared, but then I gathered courage and went outside. I slowly approached the closed house. Without making any sound, I closed the door from the outside and started shouting, "Thieves! Thieves have come!" The villagers gathered quickly. All three thieves were handed over to the police. The village head and the villagers praised me for my bravery.
In simple words: This happened in fifth grade during a dark rainy night. I saw three thieves breaking into a closed house. I quietly closed the door from outside and shouted for help. Villagers came, and the thieves were caught. Everyone praised my cleverness.

Exam Tip: When narrating a personal experience, describe the setting, the problem, your clever solution, and the outcome in a clear, chronological order.

Question 3. નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ આપો :
प्रश्न 1.
Answer:
1. સવારનો નાસ્તો - શિરામણ
2. ઝટપટ ઉકેલી ન શકાય તેવો પ્રશ્ન - કોયડો
3. કાળના જેવા મોં વાળું - કાળમુખું
4. મુસ્લિમ ધર્મ મુજબ ખાટમાં શબ ગોઠવેલું હોય તે - મૈયત
5. શાબાશી બદલ અપાતો પોશાક - સરપાવ
In simple words: This is a list of phrases and the single words that mean the same thing. It helps us use shorter words for longer descriptions.

Exam Tip: Learning one-word substitutions improves vocabulary and helps in concise writing. Practice associating phrases with their single-word equivalents.

Question 4. બાદશાહ દ્વારા બોલાયેલાં ગમે તે ચાર વાક્યો પાઠમાંથી શોધીને લખો.
प्रश्न 1.
Answer: The sentences spoken by the King are:
• "Prepare the army. I myself will come with you to the battle."
• "What an unlucky day this is! Remove this plate and quickly bring another plate."
• "Oh, you! I saw your unlucky face yesterday morning, so my whole day got ruined."
• "By holding onto this wrong superstition about good and bad omens, I would have been unjust to that poor fellow."
In simple words: The King said things like, "Get the army ready, I'm coming to fight," "This is an unlucky day, bring new food," "My day was ruined because I saw your unlucky face," and "I was wrong to let superstition make me unfair to him."

Exam Tip: When asked to list direct quotes, ensure accuracy in wording and punctuation as presented in the source text.

GSEB Solutions.com

Question 5. નીચેના મુદ્દાઓ પરથી વાર્તા લખો :
प्रश्न 1. નીચેના મુદ્દાઓ પરથી વાર્તા લખો :
એક નાનું ગામ – યુવાનો ભણેલા – વૃદ્ધો વ્યવહારકુશળ – ગામમાંથી જાન જવી – જાનમાં વૃદ્ધોને ન લઈ જવા – જાનમાં માત્ર યુવાનો જ – કન્યાપક્ષની શરત – જવાબ આપો તો જ કન્યા પધરાવીએ – ‘ગામનું તળાવ ધીથી ભરી આપો' – યુવાનોની ચિંતા – સંતાઈને આવેલા વૃદ્ધનો જવાબ – ‘પહેલાં તળાવ ખાલી તો કરી આપો' – કન્યા પક્ષનું કહેવું, જાનમાં એક વૃદ્ધ જરૂર આવ્યા હશે.
Answer: "Elders are wise"
There was a small village. The youth of the village were well-educated, and the elders were skilled in worldly matters. One time, a wedding procession was going from the village. At that time, some educated youth of the village, in their pride of education, decided not to take the elders in the procession. Only the youth went in the procession. The elders of the bride's side were informed of this. They told the wedding party, "We will only send the bride if you fill the village pond with ghee." The youth fell into deep thought. "Where will we get so much ghee to fill the village pond?" While the youth were worried, an elder, who had come hidden in the procession, told them, "First, ask the elders of the bride's side to empty the pond." The youth told the bride's elders, "First, please empty the pond. Then we will fill the pond with ghee." Hearing the reply from the wedding party, the bride's elders understood that an elder must have been present in the procession.
In simple words: In a village with smart youth and wise elders, a wedding party went without elders. The bride's family set a condition: fill the village pond with ghee. A hidden elder advised the youth to ask them to empty the pond first. The bride's family realized an elder was with the groom's party.

Exam Tip: When developing a story from given points, ensure a logical flow of events, clear character actions, and a strong conclusion that ties back to the story's theme.

Question 6. નીચેના ફકરામાંથી યોગ્ય વિરામચિહ્નો મૂકો :
प्रश्न 1. નીચેના ફકરામાંથી યોગ્ય વિરામચિહ્નો મૂકો :
થાળ આવ્યો અને રાજા ઊંચે શ્વાસે જમ્યા જમતાં જમતાં એ લાલપીળા થઈ ગયા એના મનમાં પેલો વહેમ રમ્યા કરતો હતો એમણે હુકમ કર્યો જાઓ પકડી લાવો પેલા અપશુકનિયાળને આજ સવારમાં એનું મોઢું જોયું છે ત્યારથી આ કમનસીબી ઊભી થઈ છે એને કેદમાં પૂરી દો અને સવારે એને ફાંસીએ ચડાવી દેજો
Answer: થાળ આવ્યો અને રાજા ઊંચે શ્વાસે જમ્યા. જમતાં જમતાં એ લાલપીળા થઈ ગયા, એના મનમાં પેલો વહેમ રમ્યા કરતો હતો. એમણે હુકમ કર્યો, “જાઓ, પકડી લાવો પેલા અપશુકનિયાળને. આજ સવારમાં એનું મોઢું જોયું છે ત્યારથી આ કમનસીબી ઊભી થઈ છે, એને કેદમાં પૂરી દો અને સવારે એને ફાંસીએ ચડાવી દેશે!”
In simple words: The King ate quickly, growing angry as his bad omen belief grew stronger. He ordered, "Go, catch that unlucky person! Ever since I saw his face this morning, misfortune has struck. Imprison him and hang him tomorrow morning!"

Exam Tip: Punctuation is crucial for clarity. Ensure periods for sentence ends, commas for pauses, and quotation marks for direct speech.

Language Proficiency

Question. સમાનાર્થી શબ્દો બાપો :
Answer:
• ચતુરાઈ – ચાલાકી
• યુક્તિ – કરામત
• દિવસ – દિન, દહાડો
• સવાર – ઉષા, પરોઢ
• નજર – દૃષ્ટિ
• નોકર – ચીકર
• મો – મુખ, મોઢુ
• હાથ – હસ્ત
• સમાચાર – ખબર
• રાજા – નૃપ
• લડાઈ – યુદ્ધ, જંગ
• રસ્તો – માર્ગ
• ભૂખ – સુધા
• સાપ – સર્પ, ભુજંગ
• સાંજ – સંધ્યા
• અવાજ – નાદ, ધ્વનિ
• કાન – કર્ણ
• ઇરછા- મરજી, કામના
• સજા – શિક્ષા, દંડ
• ન્યાય – ઇન્સાફ
• ન્યાયાધીશ – જજ
• જવાબ – ઉત્તર
• ઓસડ – ઔષધ
• છેલ્લી – અંતિમ
• ઝાડુ – સાવરણી
• ઝરૂખો – જીજું
• કેદખાનું – જેલ
• દાટવું – ગાડવું
• સેના – લશ્કર, ફોજ
• હુકમ- આજ્ઞા, ફરમાન
In simple words: This list shows words that mean the same thing. Knowing synonyms helps make your language richer and more varied.

Exam Tip: Practice recognizing and using synonyms to broaden your vocabulary and avoid repetition in your writing.

GSEB Solutions.com

Question. વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો આપો :
Answer:
• દિવસ × રાત
• સેવાર × સાંજ
• નીચે × ઉપર
• નોકર × માલિક
• રાજા × રંક
• પકડવું × છોડવું
• આગળ × પાછળ
• બહાર x અંદર
• છેલ્લું x પહેલું
• ન્યાય x અન્યાય
• જવાબ X સવાલ
• શુકન × અપશુકન
• સાચું × ખોટું
• સારું × ખરાબ
In simple words: This list gives words that have opposite meanings. Understanding antonyms helps you describe differences clearly.

Exam Tip: Familiarize yourself with common antonyms to improve your comprehension and ability to express contrasting ideas.

Question. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને લખો
Answer:
• અપશુકનીયાળ – અપશુકનિયાળ
• કમનસિબ – કમનસીબ
• કાળમુખ – કાળમુખું
• જરુખો – ઝરૂખો
• સીરામણ – શિરામણ
• જાડૂ - ઝાડું
• કોળીયો – કોળિયો
• લસ્કર – લશ્કર
• સીપાઈ – સિપાઈ
• ન્યાયાધિસ – ન્યાયાધીશ
In simple words: This list corrects the spelling of common Gujarati words. Correct spelling is important for clear writing.

Exam Tip: Practice writing difficult words repeatedly to improve your spelling and reduce errors in exams.

Question. નીચેના શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમમાં લખો:
प्रश्न 1. ન્યાય, નોકર, ઝરૂખો, ઝાડુ, ચોગાન, ફાંસી
Answer: ચોગાન, ઝરૂખો, ઝાડુ, નોકર, ન્યાય, ફાંસી
In simple words: The words are arranged in alphabetical order, just like in a dictionary. This helps to find words easily.

Exam Tip: To arrange words alphabetically, compare them letter by letter, moving to the next letter if the first ones are the same.

Question 1. प्रश्न 2. સાંજ, સેના, શિરામણ, સરપાવ, વહેમ, લશ્કર
Answer: લશ્કર, વહેમ, શિરામણ, સરપાવ, સાંજ, સેના
In simple words: These words are now put in the correct alphabetical order, which is helpful for quick searching.

Exam Tip: When arranging words, especially in Gujarati, be mindful of specific letter orders or diacritics that might affect placement.

Question. નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ આપો :
Answer:
• નાતનો માણસ – નાતીલો
• રાતનું ભોજન – વાળુ
• જેનાં શુકન ખરાબ ગણાતાં હોય તેવું – અપશુકનિયાળ
• બારી બહાર કાઢેલ બાંધકામ – ઝરૂખો, છજું
• મુસલમાનો યા ખ્રિસ્તીઓના શબને દાટવાનું સ્થાન – કબ્રસ્તાન
• પૂછીને બરોબર તપાસ કરવી – પૂછપરછ
• મોંમાં એકવાર લેવાય એટલો ખોરાક – કોળિયો
• લડાઈનું મેદાન – રણભૂમિ, યુદ્ધભૂમિ
• પત્નીનો ભાઈ – સાળો
• મોટા દરજજાના મુસલમાનની સ્ત્રી – બેગમ
In simple words: This list provides single words for different groups of words. It helps to simplify and shorten long phrases.

Exam Tip: Mastering one-word substitutions improves the conciseness and clarity of your writing, making your answers more impactful.

Question. નીચેનાં વાક્યોમાં યોગ્ય વિરામચિહ્ન મૂકો:
प्रश्न 1. બાદશાહ બરાડી ઉઠ્યા કેવો કમનસીબ દિવસ છે
Answer: બાદશાહ બરાડી ઊઠ્યા, “કેવો કમનસીબ દિવસ છે!”
In simple words: The King shouted, "What an unlucky day this is!" showing his strong feeling.

Exam Tip: Use exclamation marks to indicate strong emotions and quotation marks for direct speech.

Question 1. प्रश्न 2. ઝાડુવાળો કહે આપે કરેલી સજા માટે તો મારે કશું જ કહેવાનું નથી
Answer: ઝાડુવાળો કહે, “આપે કરેલી સજા માટે તો મારે કશું જ કહેવાનું નથી.”
In simple words: The sweeper said, "I have nothing to say about the punishment you have given."

Exam Tip: Always use quotation marks to enclose the exact words spoken by a character.

Question 1. प्रश्न 3. સેનાપતિએ આવીને સમાચાર આપ્યા બાદશાહ સલામત આપણા રાજ્ય ઉપર બુંદેલખંડનો રાજા લશ્કર લઈને ચડી આવ્યો છે
Answer: સેનાપતિએ આવીને સમાચાર આપ્યા, “બાદશાહ સલામત! આપણા રાજ્ય ઉપર બુંદેલખંડનો રાજા લશ્કર લઈને ચડી આવ્યો છે.”
In simple words: The commander informed the King, "Your Majesty, the King of Bundelkhand has attacked our kingdom with his army."

Exam Tip: Ensure proper punctuation, including commas for pauses and exclamation marks for calls to attention, within direct speech.

Question. નીચેની સંજ્ઞાઓનું દ્રવ્યવાચક સંજ્ઞા અને સમૂહવાચક સંજ્ઞામાં વર્ગીકરણ કરો:
प्रश्न 1. નીચેની સંજ્ઞાઓનું દ્રવ્યવાચક સંજ્ઞા અને સમૂહવાચક સંજ્ઞામાં વર્ગીકરણ કરો:
ટોળું, દૂધ, ઘઉં, સભા, ચોખા, સૈન્ય, ધી, તાંબું, ઝૂમખું, સોનું, પાણી, સરધસે.
Answer:

Exam Tip: Understand the definitions of material nouns (things you can weigh or measure) and collective nouns (groups of individuals) to accurately classify them.

Special Exam-Oriented Questions and Answers

Question. નીચેના પ્રશ્નનો ઉત્તર આપોઃ ઝાડુવાળાએ પોતાને થયેલી સજા બાબતે રાજાને શું કહ્યું?
प्रश्न 1. નીચેના પ્રશ્નનો ઉત્તર આપોઃ ઝાડુવાળાએ પોતાને થયેલી સજા બાબતે રાજાને શું કહ્યું?
Answer: Regarding his punishment, the sweeper told the King: "I have nothing to say about the sentence you have given me. But yesterday morning, just as you saw my face, I also saw your face. Because of that, I was imprisoned and am now to be hanged. So, you tell me, who among us two is more unlucky? And if the judge sentences me to hang, what punishment will he give to you?"
In simple words: The sweeper asked the King, "You are punishing me because you saw my face. But I saw your face too, and now I am to be hanged. So, who is truly unluckier, you or I?"

Exam Tip: When a question asks for a character's statement, ensure to convey their core message, especially if it involves a rhetorical question or a challenge to authority.

Question. પાઠના આધારે નીચેનાં પાત્રો વિશે પાંચ-સાત વાક્યો લખો :
प्रश्न 1. અકબરે
Answer: Akbar was the Emperor of Delhi. One day, early in the morning, he happened to see the face of a broom-sweeper. Akbar became superstitious, believing that his day would be ruined. After that, one unfortunate event followed another, which strengthened the King's superstition. The King then ordered the sweeper to be hanged. However, Birbal cleverly saved the sweeper. The King's false beliefs about good and bad omens were dispelled, and he released the sweeper honorably with a reward.
In simple words: Akbar, the King, saw a sweeper's face early one morning and thought it was bad luck. When several bad things happened, he ordered the sweeper to be hanged. Birbal, being smart, saved the sweeper, which made Akbar realize his superstition was wrong. He then rewarded the sweeper and let him go.

Exam Tip: When describing a character, include their position, initial actions, motivations, and how they evolve or learn through the story's events.

Question 1. प्रश्न 2. બીરબલ
Answer: Akbar the King had a clever minister named Birbal in his court. The King would often ask him various riddles, and Birbal would always solve them. One time, King Akbar saw the face of a broom-sweeper early in the morning, and his day went badly. The King considered that servant unlucky and ordered him to be hanged. When Birbal came to know about this, he used his cleverness to save the servant. Through the trick Birbal suggested, the servant was eventually saved, and King Akbar's superstition was also removed.
In simple words: Birbal was King Akbar's smart minister who solved tough problems. When Akbar thought a sweeper was unlucky and ordered his execution, Birbal used his wit to save the sweeper and helped Akbar see that his superstition was wrong.

Exam Tip: Highlight a character's key traits (like cleverness for Birbal) and illustrate them with specific examples from the story, focusing on their impact on the plot.

Question. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-એક વાક્યમાં આપો :
प्रश्न 1. બાદશાહ અકબરે સવારના પહોરમાં કોનું મોં જોયું?
Answer: King Akbar saw the face of a broom-sweeper servant early in the morning.
In simple words: King Akbar saw the face of a sweeper when he woke up.

Exam Tip: For simple identification questions, directly state the person or object being asked about.

Question 1. प्रश्न 2. બાદશાહને જોઈ નોકરે શું કર્યું?
Answer: Seeing the King, the servant raised his broom and covered his face.
In simple words: The servant lifted his broom to hide his face from the King.

Exam Tip: Focus on the immediate action taken by the character in response to the situation described.

Question 1. प्रश्न 3. સવારના પહોરમાં નોકરનું મોં જોવાથી બાદશાહે મનમાં શું વિચાર્યું?
Answer: Seeing the servant's face in the morning, the King thought to himself that since he had seen this man's face, his day would now be ruined.
In simple words: The King thought that seeing the servant's face in the morning meant his day would be unlucky.

Exam Tip: When asked about a character's thoughts, state their belief or internal monologue as directly as possible from the text.

Question 1. प्रश्न 4. 'દહાડો બગડવો' એટલે ?
Answer: 'દહાડો બગડવો' means something bad happening that was not expected.
In simple words: 'Day getting ruined' means unexpected bad things happen.

Exam Tip: Define phrases by explaining their meaning and giving a clear, simple equivalent.

Question 1. प्रश्न 5. દાતણપાણી કર્યા પછી બાદશાહ શું કરવા બેઠા?
Answer: After brushing his teeth and washing, the King sat down to have breakfast.
In simple words: The King sat for breakfast after his morning routine.

Exam Tip: Identify the subsequent action of a character after a mentioned preliminary activity.

Question 1. प्रश्न 6. “શિરામણ’નો અર્થ શું થાય?
Answer: 'શિરામણ' means 'morning breakfast'.
In simple words: 'Shiramana' means the morning meal.

Exam Tip: Provide a direct and concise definition for vocabulary questions.

Question 1. प्रश्न 7. 'ચડી આવવું' એટલે શું?
Answer: 'ચડી આવવું' means 'to launch an attack'.
In simple words: 'Chadi avvu' means to attack.

Exam Tip: Clearly define the meaning of an idiom or phrase as it is used in the context of the story.

Question 1. प्रश्न 8. આક્રમણના સમાચાર સાંભળી રાજાએ શું કર્યું?
Answer: Hearing the news of the attack, the King immediately stood up, leaving his meal.
In simple words: The King stopped eating and stood up after hearing about the attack.

Exam Tip: Describe the immediate and significant reaction of the character to an important piece of news.

Question 1. प्रश्न 9. બેગમના ભાઈને શું થયું હતું?
Answer: The Queen's brother had been bitten by a snake.
In simple words: A snake bit the Queen's brother.

Exam Tip: State the specific incident or condition directly mentioned in the text about a character.

Question 1. प्रश्न 10. ‘મૈયત’નો અર્થ શું થાય?
Answer: 'મૈયત' refers to a dead body arranged on a stretcher to be carried to the cemetery.
In simple words: 'Maiyat' means a dead body on a stretcher for burial.

Exam Tip: Define specific cultural or religious terms by explaining their meaning and associated practices.

Question 1. प्रश्न 11. વાળુ કરવા બેઠેલા બાદશાહના થાળમાં શું પડ્યું?
Answer: A lizard fell into the King's plate while he was sitting down to eat his evening meal.
In simple words: A lizard fell into the King's dinner plate.

Exam Tip: Recall specific, unusual events that occur to a character to answer direct questions.

Question 1. प्रश्न 12. બાદશાહે સિપાઈઓને શો હુકમ કર્યો?
Answer: The King ordered the soldiers to go and arrest the broom-sweeper servant.
In simple words: The King ordered his soldiers to catch the sweeper.

Exam Tip: Identify key commands or instructions given by authority figures in the narrative.

Question 1. प्रश्न 13. બાદશાહે ઝાડુવાળા નોકરને કઈ સજા ફરમાવી?
Answer: The King ordered the broom-sweeper servant to be hanged to death.
In simple words: The King ordered the sweeper to be hanged.

Exam Tip: Clearly state the exact punishment decreed by the King for the servant.

Question 1. प्रश्न 14. ફાંસી આપતાં પહેલાં નોકરને શું પૂછવામાં આવ્યું?
Answer: Before hanging him, the servant was asked about his last wish.
In simple words: They asked the servant for his final wish before hanging him.

Exam Tip: Note down the procedures or protocols followed during significant events in the story.

Question 1. प्रश्न 15. નોકરની છેલ્લી ઇચ્છા શી હતી ?
Answer: The servant's last wish was to have a glimpse of the King.
In simple words: The servant's last wish was to see the King.

Exam Tip: Identify the specific last wish of a character as it often plays a crucial role in the story's development.

Question 1. प्रश्न 16. નોકર કોની યુક્તિના કારણે ફાંસીની સજામાંથી બચી ગયો ?
Answer: The servant was saved from the death sentence due to Birbal's clever trick.
In simple words: The servant escaped hanging because of Birbal's smart plan.

Exam Tip: Pinpoint the key individual or strategy that resolves a major conflict in the narrative.

Question. નીચેનાં વાક્યોને વાર્તાના ક્રમમાં ગોઠવો :
प्रश्न 1.
1. બાદશાહ પાછો ફર્યો અને ફરી જમવા બેઠો.
2. “મારી છેલ્લી ઇચ્છા બાદશાહ સલામતનાં દર્શન કરવાની છે.”
3. બાદશાહને જોઈ એણે ઝાડું ઊંચું કરી પોતાનું મોં ઢાંકી
4. એને છોડી દો અને સરપાવ આપી માનભેર ઘેર પહોંચાડી દો.
5. સિપાઈઓએ પેલા બિચારા નોકરને પકડીને કેદખાનામાં પૂરી દીધો.
Answer:
1. બાદશાહને જોઈ એણે ઝાડું ઊંચું કરી પોતાનું મોં ઢાંકી દીધું.
2. બાદશાહ પાછો ફર્યો અને ફરી જમવા બેઠો.
3. સિપાઈઓએ પેલા બિચારા નોકરને પકડીને કેદખાનામાં પૂરી દીધો.
4. “મારી છેલ્લી ઇચ્છા બાદશાહ સલામતનાં દર્શન કરવાની છે.”
5. એને છોડી દો અને સરપાવ આપી માનભેર ઘેર પહોંચાડી દો.
In simple words: The sentences are now in the correct order of events from the story. It shows the servant hiding his face, the King eating again, the servant being imprisoned, his last wish to see the King, and finally, his release.

Exam Tip: To order events correctly, identify cause-and-effect relationships and chronological markers within the story.

Question. નીચેનાં વિધાનો પૂર્ણ કરો:
प्रश्न 1. બાદશાહ શિરામણ કરી ન શક્યા, કારણ કે
Answer: બુંદેલખંડનો રાજા ચડાઈ કરીને આવ્યો છે, આ સમાચાર સેનાપતિ તે જ સમયે લાવ્યો હતો.
In simple words: The King couldn't eat breakfast because the commander-in-chief immediately reported that the King of Bundelkhand had attacked.

Exam Tip: When completing a sentence, ensure the second part provides a clear and logical reason or consequence for the first part.

Question 1. प्रश्न 2. બાદશાહે ઝાડુવાળાને જેલ ભેગો કર્યો, કારણ કે...
Answer: સવારમાં તેનું મોં જોવાથી અપશુકન થયા છે એમ બાદશાહ માનતો હતો.
In simple words: The King imprisoned the sweeper because he believed seeing his face in the morning brought bad luck.

Exam Tip: Link the action to the character's belief or motivation, as presented in the story.

Question 1. प्रश्न 3. ઝાડુવાળાને ફાંસી આપતાં પહેલાં બાદશાહ પાસે લઈ જવામાં આવ્યો, કારણ કે...
Answer: બીરબલની સૂચના મુજબ ઝાડુવાળાએ બાદશાહ સલામતનાં દર્શન કરવાની ઇચ્છા દર્શાવી હતી.
In simple words: The sweeper was brought before the King before his hanging because, as per Birbal's advice, he wished to see the King.

Exam Tip: Identify the specific instruction or request that leads to a particular event, especially when a character's cleverness is involved.

Question 1. प्रश्न 4. બીરબલ મરકમરક હસી રહ્યો હતો, કારણ કે...
Answer: ઝાડુવાળાને તેણે શીખવાડેલી યુક્તિ સફળ નીવડી હતી.
In simple words: Birbal was smiling because the clever plan he taught the sweeper had worked out.

Exam Tip: When explaining a character's emotion, connect it directly to the success or failure of a plan or action within the narrative.

Question. નીચે આપેલા વિકલ્પ પસંદ કરી વાક્ય પૂર્ણ કરો:
પ્રશ્ન 1. બાદશાહે સવારના પહોરમાં........
A. ઝાડુવાળાનું મોં જોયું.
B. બેગમનું મોં જોયું.
C. બીરબલનું મોં જોયું.
Answer: A. ઝાડુવાળાનું મોં જોયું.
In simple words: The King saw the sweeper's face in the morning.

Exam Tip: For fill-in-the-blank MCQs, identify the most direct and accurate option that completes the sentence according to the story.

Question 1. प्रश्न 2. બાદશાહના રાજય પર...
A. ચિત્તોડના રાજાએ ચડાઈ કરી.
B. બુંદેલખંડના રાજીએ ચડાઈ કરી.
C. મારવાડના રાજાએ ચડાઈ કરી.
Answer: B. બુંદેલખંડના રાજીએ ચડાઈ કરી.
In simple words: The King of Bundelkhand attacked the King's kingdom.

Exam Tip: Remember specific names and details, such as who attacked which kingdom, for precise answers.

Question 1. प्रश्न 3. છેવટે બાદશાહે ઝાડુવાળાને...
A. ફાંસી આપી.
B. જેલમાં પૂરી રાખ્યો.
C. સરપાવ આપી માનભેર છોડી દીધો.
Answer: C. સરપાવ આપી માનભેર છોડી દીધો.
In simple words: The King finally gave the sweeper a reward and let him go with respect.

Exam Tip: Focus on the final resolution of the conflict or the ultimate fate of a character to choose the correct option.

Question 1. प्रश्न 4. ‘બાદશાહ સલામત ! આપણા રાજ્ય ઉપર બુંદેલખંડનો રાજા લકર લઈને ચડી આવ્યો છે.' – એવા સમાચાર કોણે આપ્યા?
A. સિપાઈએ
B. સેનાપતિએ
C. બીરબલે
D. નોકરે
Answer: B. સેનાપતિએ
In simple words: The commander-in-chief gave the news about the attack.

Exam Tip: Identify the speaker of a particular dialogue by recalling who typically delivers such news or statements in the story.

Question 1. प्रश्न 5. અર્ધ રસ્તેથી કોણ પાછું ફરી ગયું?
A. બુંદેલખંડનો રાજા
B. ચિત્તોડનો રાજા
C. મેવાડના રાજા
D. મારવાડનો રાજા
Answer: A. બુંદેલખંડનો રાજા
In simple words: The King of Bundelkhand turned back halfway.

Exam Tip: Remember specific character actions and their corresponding identities to answer direct questions accurately.

Question 1. प्रश्न 6. બેગમના ભાઈને શું કહ્યું હતું ?
A. વીંછી
B. કૂતરું
C. સાપ
D. ઉંદર
Answer: C. સાપ
In simple words: The Queen's brother was bitten by a snake.

Exam Tip: Recall specific details of unfortunate incidents involving secondary characters to answer correctly.

Question 1. પ્રશ્ન 7. વાળુ કરતાં બાદશાહના થાળમાં શું પડ્યું?
A. મચ્છર
B. માખી
C. ગરોળી
D. રેતી
Answer: C. ગરોળી
In simple words: A lizard fell into the King's dinner plate.

Exam Tip: Pay attention to unique or surprising events that occur to characters during their daily activities.

Question 1. प्रश्न 8. એક પછી એક મુસીબતો આવવાથી બાદશાહ નોકરને શું માને છે ?
A. અપશુકનિયાળ
B. શુકનિયાળ
C. ચતુર
D. ચોર
Answer: A. અપશુકનિયાળ
In simple words: The King considers the servant unlucky because of continuous troubles.

Exam Tip: Understand the character's interpretation of events and their beliefs, especially when they attribute blame or cause.

Question 1. प्रश्न 9. બાદશાહે અપશુકનિયાળ નોકરને કઈ સજા ફરમાવી ?
A. કોરડા ફટકારવાની
B. ફાંસીએ ચડાવી દેવાની
C. કારાવાસની
D. કાળાપાણીની
Answer: B. ફાંસીએ ચડાવી દેવાની
In simple words: The King ordered the unlucky servant to be hanged.

Exam Tip: Clearly identify the severe consequences or punishments imposed by authority figures in the story.

Question 1. प्रश्न 10. નોકરની છેલ્લી ઇચ્છા શું હતી ?
A. ભગવાનનાં દર્શન કરવાની,
B. પોતાની માતાનાં દર્શન કરવાની
C. બાદશાહનાં દર્શન કરવાની
D. બેગમનાં દર્શન કરવાની
Answer: C. બાદશાહનાં દર્શન કરવાની
In simple words: The servant's last wish was to see the King.

Exam Tip: Recall the specific final request made by a character during a critical moment in the narrative.

Question 1. प्रश्न 11. સવારના પહોરમાં કોનું મોઢું જોવાથી નોકરને ફાંસીએ ચડવાનું થયું ?
A. સિપાઈનું
B. ચોરનું
C. સેનાપતિનું
D. બાદશાહનું
Answer: D. બાદશાહનું
In simple words: The servant was sentenced to hang because he saw the King's face in the morning.

Exam Tip: Understand the ironic twist in the story where the victim becomes the accuser, leading to the King's self-reflection.

Question 1. प्रश्न 12. કોની યુક્તિથી નોકર ફાંસીની સજામાંથી બચી ગયો ?
A. માતાની
B. પત્નીની
C. સેનાપતિની
D. બીરબલની
Answer: D. બીરબલની
In simple words: The servant was saved from hanging because of Birbal's clever plan.

Exam Tip: Identify the specific character whose intelligence or intervention leads to the resolution of a major problem.

Question. નીચેનાં વાક્યો કોણ બોલે છે અને કોને કહે છે તે લખો :
प्रश्न 1. “મારા ભાઈને સાપ કરડ્યો છે.”
Answer: આ વાક્ય બેગમ બોલે છે અને બાદશાહને કહે છે.
In simple words: The Queen says this sentence to the King.

Exam Tip: When identifying speaker and listener, recall the context of the conversation and the relationships between the characters.

Question 1. प्रश्न 2. “આપણા રાજ્ય ઉપર બુંદેલખંડનો રાજા લશ્કર લઈને ચડી આવ્યો છે."
Answer: આ વાક્ય સેનાપતિ બોલે છે અને રાજાને કહે છે.
In simple words: The commander-in-chief says this to the King.

Exam Tip: Note who is responsible for delivering official or critical news to the King.

Question 1. પ્રશ્ન 3. “આને આ જવાબ શીખવનાર તારા સિવાય બીજો કોઈ ન હોય.”
Answer: આ વાક્ય અકબર બોલે છે અને બીરબલને કહે છે.
In simple words: Akbar says this to Birbal.

Exam Tip: Identify phrases that imply a particular character's unique ability or characteristic, like Birbal's cleverness.

Question 1. प्रश्न 4. “મારી છેલ્લી ઇચ્છા બાદશાહ સલામતનાં દર્શન કરવાની છે.”
Answer: આ વાક્ય ઝડુવાળો (નોકર) બોલે છે અને સિપાઈને કહે છે.
In simple words: The sweeper (servant) says this to the soldier.

Exam Tip: Recall the exact words spoken by the sweeper when he made his final request.

Question 1. प्रश्न 5. “હું જાતે જ લડાઈમાં તમારી સાથે આવું છું."
Answer: આ વાક્ય અકબર બોલે છે અને સેનાપતિને કહે છે.
In simple words: Akbar says this to the commander-in-chief.

Exam Tip: Note down the King's decisive statements and to whom he addresses them.

प्रश्न 6. રોકકળ
Answer: મરનાર પાછળ સગાં-સંબંધીઓ મોટેથી રડે છે.
In simple words: When someone dies, family and friends cry loudly.

Exam Tip: Define the meaning clearly and concisely, then provide a simple sentence to illustrate its use.

प्रश्न 7. સરપાવ
Answer: રાજા ખુશ થાય તો ભેટ આપે છે.
In simple words: If the king is happy, he gives a reward.

Exam Tip: Explain the term's meaning and when it is typically used in a historical context, like receiving a reward from a ruler.

प्रश्न 1. કૌંસમાં આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી નીચેની ખાલી જગ્યાઓ પૂરો :
1. નોકર ઝાડુથી ........................ વાળી રહ્યો હતો. (ઓરડો, અગાસી, ચોગાન)
2. બાદશાહને જોઈ નોકરે ........................ ઊંચું કરી પોતાનું મોં ઢાંકી દીધું. (ઝાડુ, રૂમાલ, સૂપડી)
3. ........................ નું કોઈ ઓસડ નથી. (રહેમ, વહેમ, કહેર)
4. અકબર રાજાના રાજય પર ........................ નો રાજ લશ્કર લઈને ચડી આવ્યો. (મરવાડ, ઉત્તર ખંડ, બુંદેલખંડ)
5. ........................ ના ભાઈને સાપ કરડ્યો હતો. (બેગમ, બાદશાહ, બીરબલ)
6. બાદશાહના સાળાની મૈયતને ........................ માં દાટવા લઈ ગયા. (અફઘાનિસ્તાન, પાકિસ્તાન, કબ્રસ્તાન)
7. વાળુ કરવા બેઠેલા બાદશાહના થાળમાં ........................ પડી. (માખી, ગરોળી, રેતી)
8. ........................ ને પકડી લાવવાનો હુકમ કર્યો. (નોકર, ચોર, ડાકુ)
9. ફાંસી આપતાં પહેલાં નોકરને એની ........................ પૂછવામાં આવી. (ઉંમર, તબિયત, છેલ્લી ઈચ્છા)
10. નોકરની વાત સાંભળી બાદશાહ ........................ માં પડી ગયા. (વિચાર, ચિંતા, દ્વિધા)
11. બાદશાહે નોકરને ........................ આપી માનભેર ઘેર પહોંચાડી દેવાનું કહ્યું. (શિક્ષા, દંડ, સરપાવ)
Answer:
1. નોકર ઝાડુથી ચોગાન વાળી રહ્યો હતો.
2. બાદશાહને જોઈ નોકરે ઝાડુ ઊંચું કરી પોતાનું મોં ઢાંકી દીધું.
3. વહેમનું કોઈ ઓસડ નથી.
4. અકબર રાજાના રાજય પર બુંદેલખંડનો રાજા લશ્કર લઈને ચડી આવ્યો.
5. બેગમના ભાઈને સાપ કરડ્યો હતો.
6. બાદશાહના સાળાની મૈયતને કબ્રસ્તાનમાં દાટવા લઈ ગયા.
7. વાળુ કરવા બેઠેલા બાદશાહના થાળમાં ગરોળી પડી.
8. નોકરને પકડી લાવવાનો હુકમ કર્યો.
9. ફાંસી આપતાં પહેલાં નોકરને એની છેલ્લી ઇચ્છા પૂછવામાં આવી.
10. નોકરની વાત સાંભળી બાદશાહ વિચારમાં પડી ગયા.
11. બાદશાહે નોકરને સરપાવ આપી માનભેર ઘેર પહોંચાડી દેવાનું કહ્યું.
In simple words: Fill in the blanks with the correct words from the given options, understanding the context of each sentence.

Exam Tip: Read the entire sentence carefully to understand the context before selecting the most suitable option to fill the blank. Pay attention to common phrases and story details.

प्रश्न 1. બાદશાહ અકબરે એક દિવસ સવારના પહોરમાં કોનું મોં જોયું?
(A) બેગમનું
(B) બીરબલનું
(C) નોકરનું
(D) સિપાઈનું
Answer: (C) નોકરનું
In simple words: The king, Akbar, saw the servant's face early in the morning one day.

Exam Tip: Remember key details from the story, like who Akbar saw first in the morning, as this is a crucial plot point.

प्रश्न 2. નોકર ઝાડુથી શું વાળી રહ્યો હતો?
(A) ઓરડો
(B) ચોગાન
(C) અગાસી
(D) રસ્તો
Answer: (B) ચોગાન
In simple words: The servant was sweeping the courtyard with a broom.

Exam Tip: Note the specific location where the servant was seen, as this detail helps in recalling the sequence of events.

प्रश्न 3. બાદશાહને જોઈ નોકરે શું કર્યું?
(A) ઊભો રહી ગયો
(B) જતો રહ્યો
(C) સંતાઈ ગયો
(D) પોતાનું મોં ઢાંકી દીધું
Answer: (D) પોતાનું મોં ઢાંકી દીધું
In simple words: When the king saw him, the servant covered his face.

Exam Tip: Focus on the servant's immediate reaction upon being seen by the king, as it highlights his perceived fear or embarrassment.

प्रश्न 4. ‘બાદશાહ સલામત ! આપણા રાજ્ય ઉપર બુંદેલખંડનો રાજા લકર લઈને ચડી આવ્યો છે.' – એવા સમાચાર કોણે આપ્યા?
(A) સિપાઈએ
(B) સેનાપતિએ
(C) બીરબલે
(D) નોકરે
Answer: (B) સેનાપતિએ
In simple words: The general told the king that the ruler of Bundelkhand had attacked their kingdom with his army.

Exam Tip: Identify who delivers critical news in the story, as this often indicates their role or significance in the narrative.

प्रश्न 5. અર્ધ રસ્તેથી કોણ પાછું ફરી ગયું?
(A) બુંદેલખંડનો રાજા
(B) ચિત્તોડનો રાજા
(C) મેવાડના રાજા
(D) મારવાડનો રાજા
Answer: (A) બુંદેલખંડનો રાજા
In simple words: The king of Bundelkhand turned back halfway.

Exam Tip: Recall the specific event where an opposing king retreated and identify the reason for their sudden change of plans.

प्रश्न 6. બેગમના ભાઈને શું થયું હતું ?
(A) વીંછી
(B) કૂતરું
(C) સાપ
(D) ઉંદર
Answer: (C) સાપ
In simple words: The queen's brother was bitten by a snake.

Exam Tip: Pay attention to the specific details of misfortunes that befell others on that day, as they reinforce the king's superstition.

प्रश्न 7. વાળુ કરતાં બાદશાહના થાળમાં શું પડ્યું?
(A) મચ્છર
(B) માખી
(C) ગરોળી
(D) રેતી
Answer: (C) ગરોળી
In simple words: A lizard fell into the king's plate while he was eating his evening meal.

Exam Tip: Remember the specific incident during the king's meal, as it is another example that strengthens his belief in bad omens.

प्रश्न 8. એક પછી એક મુસીબતો આવવાથી બાદશાહ નોકરને શું માને છે ?
(A) અપશુકનિયાળ
(B) શુકનિયાળ
(C) ચતુર
(D) ચોર
Answer: (A) અપશુકનિયાળ
In simple words: Because many problems kept happening, the king thought the servant was unlucky.

Exam Tip: Understand the king's perception of the servant, which is central to the plot and the reason for his harsh decision.

प्रश्न 9. બાદશાહે અપશુકનિયાળ નોકરને કઈ સજા ફરમાવી ?
(A) કોરડા ફટકારવાની
(B) ફાંસીએ ચડાવી દેવાની
(C) કારાવાસની
(D) કાળાપાણીની
Answer: (B) ફાંસીએ ચડાવી દેવાની
In simple words: The king ordered the unlucky servant to be hanged.

Exam Tip: Recall the severe punishment the king decided upon, which highlights his strong belief in superstitions.

प्रश्न 10. નોકરની છેલ્લી ઇચ્છા શું હતી ?
(A) ભગવાનનાં દર્શન કરવાની,
(B) પોતાની માતાનાં દર્શન કરવાની
(C) બાદશાહનાં દર્શન કરવાની
(D) બેગમનાં દર્શન કરવાની
Answer: (C) બાદશાહનાં દર્શન કરવાની
In simple words: The servant's last wish was to see the king.

Exam Tip: This detail is crucial for Birbal's plan, so remember the servant's last wish carefully.

प्रश्न 11. સવારના પહોરમાં કોનું મોઢું જોવાથી નોકરને ફાંસીએ ચડવાનું થયું ?
(A) સિપાઈનું
(B) ચોરનું
(C) સેનાપતિનું
(D) બાદશાહનું
Answer: (D) બાદશાહનું
In simple words: The servant was sentenced to be hanged because he saw the king's face in the morning.

Exam Tip: Understand the irony here: the king believed the servant brought him bad luck, but the servant argued the opposite, which saved his life.

प्रश्न 12. કોની યુક્તિથી નોકર ફાંસીની સજામાંથી બચી ગયો ?
(A) માતાની
(B) પત્નીની
(C) સેનાપતિની
(D) બીરબલની
Answer: (D) બીરબલની
In simple words: The servant was saved from hanging because of Birbal's clever trick.

Exam Tip: Birbal's cleverness is the core theme; always attribute the solution to the clever minister.

બિરબલની યુક્તિ Summary In Gujarati

બિરબલની યુક્તિ પાઠ-પરિચય:

વ્યક્તિઓમાં અલગ-અલગ અંધશ્રદ્ધાઓ અને શુભ-અશુભની ઘણી માન્યતાઓ હોય છે. બાદશાહ અકબર પણ આ પ્રકારના વહેમમાં ફસાઈ ગયા હતા. સવારના સમયે ઝાડુવાળા નોકરનો ચહેરો જોતા જ તેમને લાગ્યું કે તેમનો આખો દિવસ ખરાબ જશે. ખરેખર પણ એવું જ થાય છે, તેથી બાદશાહ તે નોકરને ફાંસીની સજા આપે છે. પરંતુ બીરબલની હોશિયારીથી તે નોકર બચી જાય છે.

રૂઢિપ્રયોગો- અર્થ અને વાક્યપ્રયોગ

નજર કરવી – ધ્યાન આપવું, જોઈ લેવું.
વાક્ય : શીખવતી વખતે શિક્ષક દરેક વિદ્યાર્થી પર ધ્યાન આપતા હતા.

દહાડો બગડવો – અણગમતું થવું.
વાક્ય : સવારના સમયે ઝાડુવાળા નોકરનું મોં જોવાથી બાદશાહનો દિવસ બગડ્યો.

બરાડી ઊઠવું – મોટેથી બૂમ પાડવી.
વાક્ય : વિદ્યાર્થીઓને તોફાન કરતા જોઈને શિક્ષક મોટેથી બૂમ પાડ્યા.

ઊંચે શ્વાસે – ઉતાવળે.
વાક્ય : સ્કૂલે જવાનો સમય થઈ જતાં મનીષાએ ઝડપથી જમી લીધું.

કાનમાં કહેવું – ગુપ્ત વાત કરવી.
વાક્ય : ગુપ્તચરે આવી પ્રધાનને બાજુના રાજ્ય વિશે ગુપ્ત વાત કરી.

લાલપીળા થઈ જવું – ખૂબ ગુસ્સે થવું.
વાક્ય : પુત્ર બીજીવાર નાપાસ થતાં પિતાજી ખૂબ ગુસ્સે થયા.

ચડી આવવું – આક્રમણ કરવું.
વાક્ય : રાજ્યની બીમારીના સમાચાર સાંભળી શત્રુ રાજા તેના રાજ્ય પર આક્રમણ કરવા આવ્યો.

મરક મરક હસવું – ધીમે ધીમે હસવું.
વાક્ય: માતાને જોઈ નાનું બાળક ધીમે ધીમે હસવા લાગ્યું.

કહેવત

વહેમનું કોઈ ઓસડ નથી – ખોટી માન્યતા દૂર કરવાનો કોઈ ઇલાજ નથી.

બિરબલની યુક્તિ શબ્દાર્થ:

• કોયડો – ઉકેલી ન શકાય તેવો પ્રશ્ન
• યુક્તિ – કરામત, ઉપાય

ચતુરાઈ – ચાલાકી, હોશિયારી

મહેલ – મોટું અને ભવ્ય મકાન

ઝરૂખો – જીજું

ઝાડુ – સાવરણી, મોટી સાવરણી

ચોગાન – ખુલ્લું મેદાન

પહોર – ત્રણ કલાકનો સમયગાળો

દહાડો – દિવસ

દહાડો બગડવો – અણગમતું થવું

શિરામણ – સવારનો નાસ્તો

સેનાપતિ – સૈન્યનો મુખ્ય અધિકારી

લશ્કર – સૈન્ય

જાતે – પોતે

કાળમુખું – ખૂબ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ દેખાવ

રણમેદાન – યુદ્ધભૂમિ, જંગનું ક્ષેત્ર

બેગમ – રાજાની રાણી

હાંફળેફાંફાળું – ગભરાયેલું, વ્યાકુળ

ઉતારવો – મંત્ર દ્વારા સાપના ઝેરની અસર હટાવવી

સાળો – વહુનો (પત્નીનો) ભાઈ

મૈયત – સ્મશાનયાત્રા

કબ્રસ્તાન – મૃતદેહ દફનાવવાનું સ્થળ

વાળું – સાંજનું ભોજન

થાળ – વિશાળ થાળી

ઝટ – તરત

હુકમ – આજ્ઞા

અપશુકનિયાળ – જેના શુકન અશુભ મનાતા હોય તેવું

કમનસીબ – અભાગી, ખરાબ નસીબવાળું

કેદખાનું – કેદખાનું, કારાવાસ

ફાંસી – મૃત્યુદંડ

નાતીલું – જ્ઞાતિનું

રોકકળ – રુદન, શોરબકોર

પૂછપરછ કરવી – પ્રશ્ન પૂછીને તપાસ કરવી

હકીકત – માહિતી, સમાચાર

ન્યાય – સાચા-ખોટાનો નિર્ણય કરવો

ન્યાયાધીશ – ન્યાય આપતો અધિકારી

વહેમ – ગેરસમજ, ભ્રમણા

સરપાવ – પુરસ્કાર