GSEB Class 6 Gujarati Textbook Solutions Chapter 7 પગલે-પગલે

અભ્યાસ

Question 1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો ઉત્તર શોધીને તેનો ક્રમ અક્ષર પ્રશ્ન સામેના [ ] માંથી કવિએ પંથ કેવી રીતે કાપવાની વાત કરી છે ? [ ]
(ક) ધીરે ધીરે
(ખ) ઉતાવળે
(ગ) અંતર ઉજાળીને
(ઘ) નામ ઉજાળીને
Answer: (ગ) અંતર ઉજાળીને
In simple words: The poet suggests walking the path by illuminating one's inner self. This means finding light from within to guide one's way.

Exam Tip: For multiple-choice questions, always carefully read all options before selecting the one that best answers the question based on the poem's context.

Question 2. ખાંડાની ધારે કેવી રીતે ચાલવાનું છે ? [ ]
(ક) સાચવીને
(ખ) ધીરજથી
(ગ) ગંભીરતાથી
(ઘ) સમય-સંજોગો જોઈને
Answer: (ખ) ધીરજથી
In simple words: One must walk on the sword's edge with patience. This implies that facing life's difficulties requires a calm and steady approach.

Exam Tip: Understand the metaphorical meaning of phrases like 'walking on the sword's edge' to grasp the poet's message about perseverance and carefulness.

Question 3. કવિ કોને અજવાળવાનું કહે છે ?
(ક) ઓરડાને
(ખ) શેરીને
(ગ) અંતરને
(ઘ) ગામને
Answer: (ગ) અંતરને
In simple words: The poet asks to enlighten one's inner self. This suggests bringing light and understanding to our own thoughts and feelings.

Exam Tip: Pay attention to keywords like 'અજવાળવાનું' (to enlighten) and 'અંતર' (inner self) to correctly interpret the meaning in the poem.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-એક વાક્યમાં આપો :

Question 1. કવિ સ્વાર્થ સામે જોવાની ના કેમ કહે છે ?
Answer: જો આપણે સ્વાર્થી બનીએ તો પરોપકારનાં કાર્યો ન કરી શકીએ. આપણે લોકોને શિસ્ત, શાંતિ અને સેવાનો પાઠ આપવાનો છે. આવાં પરોપકારનાં કાર્યો કરવા માટે કવિ સ્વાર્થ સામે જોવાની ના કહે છે.
In simple words: The poet suggests not looking at selfishness because if we become selfish, we cannot do acts of kindness for others. We need to teach people discipline, peace, and service. To perform such helpful deeds, the poet asks us not to be selfish.

Exam Tip: When answering 'why' questions, provide the core reason directly, then elaborate briefly if needed, connecting it back to the poem's themes.

Question 2. રસ્તે ચાલતાં વચ્ચે શું શું આવે છે ?
Answer: રસ્તે ચાલતાં વચ્ચે કાંટા, કાંકરા અને સખત તપતી રેતી આવે છે.
In simple words: While walking on the path, one encounters thorns, pebbles, and scorching hot sand. These symbolize life's challenges.

Exam Tip: List all specific items mentioned in the poem as obstacles to show complete understanding of the text.

Question 3. કવિ સૌને શું આપવા કહે છે ?
Answer: કવિ સૌને શિસ્ત, શાંતિ અને સેવાનો પાઠ આપવા કહે છે.
In simple words: The poet asks to teach everyone lessons of discipline, peace, and service. These are important values for society.

Exam Tip: Clearly state the specific values or lessons the poet intends to impart to others, as directly mentioned in the poem.

સ્વાધ્યાય

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો :

Question 1. કવિ હિંમત ખોવાની શા માટે ના પાડે છે ?
Answer: રસ્તો ભલે ને ગમે તેટલો મુશ્કેલ હોય, કાંટા, કાંકરા અને ધોમધખતી રેતીથી ભરેલો હોય પણ આપણે હિંમત હારવી જોઈએ નહિ. ધીરજથી આગળ ને આગળ વધનાર જ મંઝિલ સુધી પહોંચી શકે છે. એટલે કવિ હિંમત ખોવાની ના પાડે છે.
In simple words: The poet advises not to lose courage, no matter how hard the path is, even if it's full of thorns, pebbles, and scorching sand. Only those who move forward patiently will reach their destination. Therefore, the poet tells us not to give up hope.

Exam Tip: When explaining 'why' questions, link the poet's advice directly to the reasons for perseverance and reaching goals, as described in the poem.

Question 2. કવિ પ્રેમળતા પ્રગટાવવાનું શા માટે કહે છે ?
Answer: પ્રેમ દિવ્ય છે, ઈશ્વરીય શક્તિ છે. તે લોકોને જોડે છે અને આપણા અંતરને અજવાળે છે, એટલે કવિ પ્રેમળતા પ્રગટાવવાનું કહે છે.
In simple words: The poet says to ignite love because love is divine and a godly power. It connects people and illuminates our inner selves. That's why the poet asks us to spread kindness and affection.

Exam Tip: Focus on the qualities of 'love' (પ્રેમ) as presented in the poem – its divinity, unifying power, and illuminating effect – to fully answer the question.

2. માગ્યા પ્રમાણે કરો :

સમાનાર્થી શબ્દ આપો :

Question 1. સમાનાર્થી શબ્દ આપો :
1. સાવધ
2. અજવાળું
3. પંથ
4. કાંટા
5. ધર્મ
Answer:
1. સાવધ – સાવચેત
2. અજવાળું – પ્રકાશ, ઉજાશ
3. પંથ – રસ્તો, માર્ગ
4. કાંટા – શૂળ
5. ધર્મ – ધીરજ
In simple words: Provide words that mean the same or are very similar to the given words. These are synonyms that help to expand your vocabulary.

Exam Tip: Remember that synonyms might have slightly different nuances; choose the one that best fits the context of the poem.

વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ આપો :

Question 1. વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ આપો :
1. સાવધ ×
2. અજવાળું ×
3. પ્રેમ ×
4. દુર્ગમ ×
5. સ્વાર્થ ×
Answer:
1. સાવધ × ગાફેલ, અસાવધ
2. અજવાળું × અંધારું
3. પ્રેમ × નફરત, ધૃણા
4. દુર્ગમ × સુગમ
5. સ્વાર્થ × નિઃસ્વાર્થ
In simple words: Give words that have the opposite meaning of the given words. These are antonyms that clarify contrasting ideas.

Exam Tip: Ensure that the antonyms chosen are direct opposites and fit the grammatical category of the original word.

3. નીચેના શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવી તેનો શબ્દકોશમાંથી અર્થ શોધો :

Question 1. નીચેના શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવી તેનો શબ્દકોશમાંથી અર્થ શોધો :
ધર્ય, પ્રેમળતા, શિસ્ત, પાદર, કંકર, હિંમત, પ્રસ્તુત, અપેક્ષા, ગાંસડી, જ્ઞાન, ક્ષમા, ત્રિવિધ
Answer:
શબ્દો શબ્દકોશના ક્રમમાં: અપેક્ષા, કંકર, ક્ષમા, ગાંસડી, જ્ઞાન, ત્રિવિધ, ધૈર્ય, પાદર, પ્રસ્તુત, પ્રેમળતા, શિસ્ત, હિંમત.
અર્થ:
• અપેક્ષા – ઇચ્છા, આકાંક્ષા
• કંકર – કાંકરો
• ક્ષમા – માફી
• ગાંસડી – ગાંઠડી, પોટલી
• જ્ઞાન – જાણવું તે, સમજ
• ત્રિવિધ – ત્રણ પ્રકારનું
• ધૈર્ય – હિંમત, ધીરજ
• પાદર – ભાગોળ
• પ્રસ્તુત – કહેવામાં આવેલું, જેને વિશે કહેવાનું કે કહેવાતું હોય તે
• પ્રેમળતા – હેત, પ્રેમભાવ
• શિસ્ત – નિયમબદ્ધ વર્તન
• હિંમત – બહાદુરી, વીરતા
In simple words: Arrange these words alphabetically, as you would find them in a dictionary. Then, find the meaning of each word from the dictionary.

Exam Tip: Follow the Gujarati alphabetical order (સ્વર-વ્યંજન) precisely. Ensure that for each word, you provide a clear and concise meaning.

4. નીચેની પંક્તિના શબ્દો આડાઅવળા થઈ ગયા છે તેને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવો અને મૂળ પંક્તિ સાથે સરખાવો. શો ફેર પડ્યો ?

Question 1. સાવધ પગલે રહીને પગલે જા પ્રેમળતા પ્રગટાવ્ય.
Answer: પગલે પગલે સાવધ રહીને પ્રેમળતા પ્રગટાવ્યે જા.
In simple words: The jumbled words are rearranged to form the correct poetic line. The original line advises to walk cautiously, spreading kindness.

Exam Tip: When rearranging jumbled lines, identify keywords and their natural flow in a sentence, keeping the poem's rhythm and meaning in mind.

Question 2. ના તારી ખોતો હિંમત, જોતો સ્વાર્થ ના સામે.
Answer: હિંમત તારી ખોતો ના, સ્વાર્થ સામે જોતો ના. પંક્તિમાં શબ્દો આડાઅવળા કરવાથી કશો અર્થ નીકળતો નથી, જયારે શબ્દોને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવવાથી સુંદર અર્થ પ્રાપ્ત થાય છે.
In simple words: The correct line is 'Do not lose your courage, do not look at selfishness.' When words are jumbled, they lose their meaning. Arranging them correctly gives a clear and beautiful meaning.

Exam Tip: Besides correcting the order, always explain *why* the correct order matters, emphasizing the clarity and meaning gained.

5. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો કોષ્ટકમાંથી શોધો :

Question 1. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો કોષ્ટકમાંથી શોધો :
સભર, પંથ, સ્તંભ, આજીજી, નિર્ભય, જોર, ઉર, સ્મિત, કંચન
Answer:
સમાનાર્થી શબ્દો:
• સભર – ભરપૂર
• પંથ – રસ્તો
• સ્તંભ – થાંભલો
• આજીજી – વિનંતી
• નિર્ભય – નીડર
• જોર – બળ
• ઉર – હૃદય
• સ્મિત – હાસ્ય
• કંચન – સોનું
In simple words: Find words from the grid that have the same meaning as the given words. This helps to improve your vocabulary.

Exam Tip: When given a word search, systematically scan rows, columns, and diagonals for matching synonyms. Double-check each match to ensure correctness.

ભાષાસજતા

સમાનાર્થી શબ્દો આપો :

Question 1. સમાનાર્થી શબ્દો આપો :
• પગલું – ડગલું
• પ્રેમ – હેત, પ્રીતિ
• અંતર – મન
• કાંટો – શૂળ
• ખાંડું – તલવાર
• હિંમત – હામ, બહાદુરી
• સેવા – ચાકરી, સારવાર
• પાઠ – બોધ, શીખ
Answer: (Already provided in the question list as a series of pairs; no separate answer block needed, so this is essentially a definition list presented as an answer. I will keep it structured as a list of bullet points, applying the Light Polish to the synonyms.)
• પગલું – ડગલું (Step – stride)
• પ્રેમ – હેત, પ્રીતિ (Love – affection, fondness)
• અંતર – મન (Inner self – mind)
• કાંટો – શૂળ (Thorn – prickle)
• ખાંડું – તલવાર (Sword – sabre)
• હિંમત – હામ, બહાદુરી (Courage – resolve, bravery)
• સેવા – ચાકરી, સારવાર (Service – care, attention)
• પાઠ – બોધ, શીખ (Lesson – instruction, teaching)
In simple words: This list provides different words that have a similar meaning for each term. Learning these helps to enrich your vocabulary.

Exam Tip: Focus on understanding the subtle differences between synonyms to use them appropriately in various contexts.

વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો આપો :

Question 1. વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો આપો :
• કાંટો × ફૂલ
• ધર્મ × અધીરતા
• હિંમત × નાહિંમત
• શિસ્ત × અશિસ્ત
• શાંતિ × અશાંતિ
Answer: (Already provided in the question list as a series of pairs; no separate answer block needed, so this is essentially a definition list presented as an answer. I will keep it structured as a list of bullet points, applying the Light Polish to the antonyms.)
• કાંટો × ફૂલ (Thorn × flower)
• ધર્મ × અધીરતા (Duty/virtue × impatience)
• હિંમત × નાહિંમત (Courage × discouragement)
• શિસ્ત × અશિસ્ત (Discipline × indiscipline)
• શાંતિ × અશાંતિ (Peace × unrest)
In simple words: This list shows words that have opposite meanings. Understanding antonyms improves your ability to express contrasting ideas.

Exam Tip: When identifying antonyms, ensure they represent the direct opposite concept of the given word, not just a different idea.

નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને લખો:

Question 1. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને લખો:
• धैर्य – वैर्य
• દૂરગમ – દુર્ગમ
• હીમત – હિંમત
• વાર્થ – સ્વાર્થ
• સિરત – શિસ્ત
• શાંતી – શાંતિ
Answer: (Already provided in the question list as a series of pairs; no separate answer block needed, so this is essentially a definition list presented as an answer. I will keep it structured as a list of bullet points, applying the Light Polish to the corrected spellings.)
• ધૈર્ય – ધૈર્ય (Patience - corrected)
• દૂરગમ – દુર્ગમ (Difficult to access - corrected)
• હીમત – હિંમત (Courage - corrected)
• વાર્થ – સ્વાર્થ (Selfishness - corrected)
• સિરત – શિસ્ત (Discipline - corrected)
• શાંતી – શાંતિ (Peace - corrected)
In simple words: Correct the spelling of the given words to their proper form. Accurate spelling is vital for clear communication.

Exam Tip: Practice common spelling rules and pay attention to vowel and consonant sounds to improve accuracy. Regularly checking a dictionary can help.

નીચેની સંજ્ઞાઓનું જતિવાચક સંજ્ઞા અને વ્યક્તિવાચક સંજ્ઞામાં વર્ગીકરણ કરો :

Question 1. વર્ગીકરણ કરો : ગાંધીજી, પંખી, નગર, વલ્લભભાઈ, ફૂલ, શાળા, પ્રિયા, કબીરવડ, ઝાડ, હિમાલય, ગામ, ગંગા, પર્વત, ભાવનગર, નદી, સુરત, સરોવર, પશુ.
Answer:

Exam Tip: A good way to distinguish is that common nouns can be preceded by "a" or "the" and proper nouns are capitalized and name unique entities.

પરીક્ષાલક્ષી વિશેષ પ્રશ્નોત્તર

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-એક વાક્યમાં આપોઃ

Question 1. કવિએ કેવી રીતે સાવધ રહેવાનું કહ્યું છે ?
Answer: કવિએ પગલે-પગલે સાવધ રહેવાનું કહ્યું છે.
In simple words: The poet advises us to remain careful step by step. This means being alert with every movement.

Exam Tip: For simple, direct questions, provide a concise answer directly from the text without adding unnecessary details.

Question 2. ‘સાવધ’નો અર્થ શો થાય છે ?
Answer: ‘સાવધ'નો અર્થ ‘સાવચેત’ થાય છે.
In simple words: The word 'સાવધ' means 'cautious' or 'alert'. It refers to being careful.

Exam Tip: Clearly define the word, making sure the explanation is simple and accurate.

Question 3. કવિએ સાવધ રહીને શું પ્રગટાવવાનું કહ્યું છે?
Answer: કવિએ સાવધ રહીને પ્રેમળતા પ્રગટાવવાનું કહ્યું છે.
In simple words: The poet instructs us to spread kindness and affection while remaining cautious. This combines careful action with positive feelings.

Exam Tip: Identify both parts of the instruction: the manner ('સાવધ રહીને') and the action ('પ્રેમળતા પ્રગટાવવાનું').

Question 4. કવિએ શાના અજવાળે પંથ કાપવાનું કહ્યું છે?
Answer: કવિએ અંતરના અજવાળે પંથ કાપવાનું કહ્યું છે.
In simple words: The poet tells us to walk our path using the light of our inner self. This means relying on inner wisdom.

Exam Tip: Understand that "અંતરના અજવાળે" is a metaphor for inner wisdom or conscience, not literal light.

Question 5. કવિએ શાની ધારે ચાલવાનું કહ્યું છે?
Answer: કવિએ ખાંડાની ધારે ચાલવાનું કહ્યું છે.
In simple words: The poet advises us to walk on the edge of a sword. This symbolizes navigating difficult or dangerous situations.

Exam Tip: Recognize 'ખાંડાની ધારે' as an idiom indicating a challenging situation that requires extreme care.

Question 6. ‘ખાંડું' એટલે શું?
Answer: ‘ખાંડું' એટલે તલવાર.
In simple words: The word 'ખાંડું' means 'sword'. It refers to a weapon with a blade.

Exam Tip: Provide the direct and primary meaning of the word as used in the poetic context.

Question 7. કવિએ શું ધારણ કરીને ચાલવાનું કહ્યું છે?
Answer: કવિએ ધૈર્ય ધારણ કરીને ચાલવાનું કહ્યું છે.
In simple words: The poet tells us to carry patience while walking. This emphasizes the importance of endurance.

Exam Tip: The word 'ધારણ' (to carry/embrace) is key here, indicating an internal quality to be maintained.

Question 8. કવિએ કેવો પંથ કાપવાની વાત કરી છે?
Answer: કવિએ દુર્ગમ પંથ કાપવાની વાત કરી છે.
In simple words: The poet talks about traversing a difficult path. This means facing and overcoming challenges.

Exam Tip: Note that 'દુર્ગમ' indicates a path that is hard to access or travel, highlighting the challenge.

Question 9. 'દુર્ગમ પંથ' એટલે કેવો પંથ?
Answer: 'દુર્ગમ પંથ' એટલે મુશ્કેલ રસ્તો.
In simple words: 'દુર્ગમ પંથ' means a 'difficult road' or 'arduous path'. It refers to a challenging journey.

Exam Tip: Define the compound term by breaking down its meaning in a straightforward manner.

Question 10. કવિ સૌને શાનો પાઠ આપવાની વાત કરે છે?
Answer: કવિ સૌને શિસ્ત, શાંતિ અને સેવાનો પાઠ આપવાની વાત કરે છે.
In simple words: The poet speaks of teaching everyone lessons in discipline, peace, and service. These are core values to share.

Exam Tip: List all three aspects (શિસ્ત, શાંતિ, સેવા) to provide a complete answer as per the poem's message.

Question 11. ‘પાઠ આપવો' એટલે શું?
Answer: ‘પાઠ આપવો' એટલે શીખવવું અથવા બોધ આપવો.
In simple words: 'પાઠ આપવો' means 'to teach' or 'to impart a lesson'. It signifies giving instruction or guidance.

Exam Tip: Provide both synonyms for a more comprehensive definition of the phrase.

નીચે આપેલ કાવ્યપંક્તિઓ પૂર્ણ કરો:

Question 1. કાંટા આવે.., ............... ચાલ્યો જ.
Answer: કાંટા આવે, કંકર આવે, ધોમ ધખતી રેતી આવે; ખાંડાની ધારે ને ધારે, ધૈર્ય ધારી ચાલ્યો જા.
In simple words: Complete the poetic lines, remembering that they describe facing obstacles like thorns, pebbles, and scorching sand with patience and determination.

Exam Tip: Recall the exact words and phrases from the poem. Pay attention to the rhyming scheme and rhythm to ensure accuracy.

Question 2. હિંમત તારી ......... સૌને આણે જા.
Answer: હિંમત તારી ખોતો ના; સ્વાર્થ સામે જોતો ના; શિસ્ત, શાંતિ ને સેવાનો તું, પાઠ સૌને આપ્યે જા.
In simple words: Finish the lines by recalling the poet's advice not to lose courage or be selfish, and to keep teaching discipline, peace, and service to all.

Exam Tip: Ensure you include all the poet's instructions within the completed lines, as they convey the core message of the stanza.

કૌસમાં આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી નીચેની ખાલી જગ્યાઓ પૂરો

Question 1. કૌસમાં આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી નીચેની ખાલી જગ્યાઓ પૂરો
1. પગલે-પગલે સાવધ રહીને ............ પ્રગટાવ્યે જ. (સગડી, દીવો, પ્રેમળતા)
2. ............ ને અજવાળી વીરા પંથ તારો કાપે જા. (અંતર, શરીર, ઘર)
3. ............ ની ધારે ને ધારે, ધૈર્ય ધારી ચાલ્યો જા. (ચા, કટાર, ખાંડા)
4. ............ પંથ કાપે જા. (સુગમ, દુર્ગમ, સુલભ).
5. શિસ્ત, શાંતિ ને ............ નો તું, પાઠ સૌને આપ્યે જા.(શિક્ષા, ક્ષમા, સેવા)
Answer:
1. પ્રેમળતા
2. અંતર
3. ખાંડા
4. દુર્ગમ
5. સેવા
In simple words: Select the correct word from the options provided in the bracket to fill in each blank. This tests your understanding of the poem's vocabulary and context.

Exam Tip: Read the full sentence before and after the blank to choose the word that best fits the meaning and flow of the poetic line.

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને લખો:

Question 1. ‘પગલે-પગલે' કાવ્યના કવિ કોણ છે?
(A) કલાપી
(B) કાન્ત
(C) સંતબાલ
(D) સુંદરમ્
Answer: (C) સંતબાલ
In simple words: The poet of the 'Pagale-Pagale' poem is Santbal. This is a factual question about the author.

Exam Tip: Always remember the names of authors and poets for the works you study, as these are common factual questions.

Question 2. કવિ પગલે-પગલે શું કરવાનું કહે છે?
(A) શાંતિથી રહેવાનું
(B) સાવધ રહેવાનું
(C) આનંદમાં રહેવાનું
(D) દુ:ખી રહેવાનું
Answer: (B) સાવધ રહેવાનું
In simple words: The poet advises to remain cautious step by step. This means being alert in all situations.

Exam Tip: Relate the options back to the central theme and repeated advice given in the poem to select the most accurate answer.

Question 3. કવિ સાવધ રહીને શું પ્રગટાવવાનું સૂચવે છે?
(A) મીણબત્તી
(B) દીવો
(C) ફાનસ
(D) પ્રેમળતા
Answer: (D) પ્રેમળતા
In simple words: The poet suggests spreading kindness and affection while being careful. This emphasizes emotional warmth.

Exam Tip: Differentiate between literal light sources (like candles or lamps) and metaphorical light (like affection) to choose the correct poetic meaning.

Question 4. કવિ અંતરના અજવાળે શું કાપવાનું સૂચન કરે છે ?
(A) પંથ
(B) ધાસ
(C) કપડું
(D) કાગળ
Answer: (A) પંથ
In simple words: The poet suggests traversing the path using the light of one's inner self. This signifies guiding oneself with internal wisdom.

Exam Tip: Understand the metaphorical connection between 'inner light' and 'path' to correctly interpret the poet's message about self-guidance.

Question 5. ‘કાંટા આવે, ............ આવે, ધોમ ધખંતી, રેતી આવે' પંક્તિમાં ખાલી જગ્યામાં કયો શબ્દ આવશે?
(A) ફૂલ
(B) કંકર
(C) શૂળ
(D) માટી
Answer: (B) કંકર
In simple words: In the poetic line describing obstacles, the missing word is 'pebbles' (કંકર). It completes the list of difficulties one might face.

Exam Tip: Fill-in-the-blank questions often require recalling the exact wording or a synonym that fits the context and rhythm of the poem.

Question 6. ‘ખાંડું’ શબ્દનો અર્થ શો થાય?
(A) ખાંડવું
(B) ખાડો
(C) કટાર
(D) તલવાર
Answer: (D) તલવાર
In simple words: The word 'ખાંડું' means 'sword'. It refers to a long, sharp blade used for cutting or fighting.

Exam Tip: For vocabulary questions, choose the most direct and accurate definition of the word, as used in its literary context.

Question 7. કવિએ કેવો પંથ કાપવાનું કહ્યું છે ?
(A) દુર્ગમ
(B) સુગમ
(C) લાંબો
(D) ટૂંકો
Answer: (A) દુર્ગમ
In simple words: The poet describes the path to be traversed as difficult. This indicates a challenging journey.

Exam Tip: The word 'દુર્ગમ' literally means 'hard to reach or pass', clearly indicating a challenging path in the poem.

Question 8. 'દુર્ગમ'નો અર્થ શું થાય ?
(A) સરળ
(B) મુશ્કેલ
(C) સુખ
(D) દુ:ખ
Answer: (B) મુશ્કેલ
In simple words: The word 'દુર્ગમ' means 'difficult'. It describes something that is hard to overcome or navigate.

Exam Tip: Understand that the meaning of 'દુર્ગમ' directly relates to the concept of difficulty or hardship.

Question 9. કવિ શું નહિ ખોવાની વાત કરે છે?
(A) પ્રેમ
(B) શાંતિ
(C) હિંમત
(D) શિસ્ત
Answer: (C) હિંમત
In simple words: The poet advises us not to lose courage. This highlights the importance of inner strength.

Exam Tip: Recall the explicit warnings or instructions given by the poet in the poem to identify what should not be lost or abandoned.

પગલે-પગલે Summary in Gujarati

પગલે-પગલે પાઠ-પરિચય :

Question 1. પગલે-પગલે પાઠ-પરિચય :
Answer: આ શૌર્યગીતમાં કવિશ્રી સંતબાલે જીવનમાં આવતી વિવિધ મુશ્કેલીઓનો હિંમતપૂર્વક સામનો કરી ડગલે ને ડગલે આગળ વધવા જણાવ્યું છે. જીવનમાં કાંટા-કાંકરારૂપી અનેક મુશ્કેલીઓ આવશે; છતાં હિંમત હાર્યા વગર, ધીરજ રાખી આગળ વધવું જોઈએ. કવિએ આ રીતે આપણને જીવનપંથ ઉજાળવાનું કહ્યું છે.
In simple words: In this heroic song, Santbal tells us to face life's many challenges bravely and to keep moving forward step by step. Life will bring many difficulties, like thorns and pebbles; yet, we should move ahead with patience, without losing courage. The poet wants us to illuminate our life's path in this way.

Exam Tip: When summarizing, capture the main theme and key advice from the text in a concise and clear manner, mentioning the author if relevant.

કાવ્યની સરળ સમજૂતી

Question 1. કાવ્યની સરળ સમજૂતી :
Answer:
• હે (પ્રવાસી) ભાઈ ! તું દરેક પગલે સાવચેત રહીને પ્રેમળતા (પ્રેમની જયોત) પ્રગટાવતો જા.
• પોતાના અંત:કરણને તું (જ્ઞાનરૂપી પ્રકાશથી) અજવાળી તારા રસ્તે આગળ વધતો જા. [1 – 4]
• તારા માર્ગમાં કાંટા આવે, કાંકરા આવે કે ધોમધખતી રેતી આવે; તેમ છતાં તું ધીરજ ધરી તલવારની ધારે-ધીરે ચાલ્યો જા અને એ રીતે મુશ્કેલ માર્ગ કાપે જ. [5- 7]
• તું હિંમત હાર્યા વગર, સ્વાર્થ સામે જોયા વગર; આ જગતમાં સૌને શિસ્ત, શાંતિ ને સેવાનો બોધ આપ્યું જા. એ રીતે મુશ્કેલ માર્ગ કાયે જ. [8 – 10]
In simple words: This section simplifies the poem's meaning, stanza by stanza. It urges the traveler to be cautious, spread kindness, and illuminate their inner self with knowledge. It also advises facing difficulties like thorns and hot sand with patience and cutting through tough paths. Finally, it tells them not to lose courage, avoid selfishness, and teach discipline, peace, and service to everyone in the world.

Exam Tip: For poetic explanations, break down the poem into logical sections or stanzas and explain the core message of each part simply.

પગલે-પગલે કહેવતો

Question 1. પગલે-પગલે કહેવતો
Answer:
• પગલું – ડગલું: Each step is a stride.
• સાવધ – સાવચેત, જામત: Cautious – alert, watchful.
• પ્રેમળતા – પ્રેમાળપણું: Affection – loving nature.
• અંતર – અંત:કરણ, મન: Inner self – heart, mind.
• અજવાળવું – અજવાળું કરવું: To illuminate – to make bright.
• પંથ – માર્ગ, રસ્તો: Path – way, road.
• કંકર – કાંકરો: Pebble – small stone.
• ધોમ – (અહીં) સખત તડકો: Scorching – (here) intense heat.
• ધોમધખતી – સખત તપતી: Blazing – intensely hot.
• ખાંડું – તલવાર: Sword – sabre.
• ખાંડાની ધારે ચાલવું – અતિ વિકટ કે સાહસભર્યું કામ કરવું: To walk on a sword's edge – to undertake a very difficult or adventurous task.
• ધૈર્ય – ધીરજ, હિંમત દુર્ગમ: Patience – perseverance, courage for difficult things.
• પંથ – મુકેલ માર્ગ: Path – difficult way.
• સ્વાર્થ – પોતાનું હિત: Selfishness – self-interest.
• શિસ્ત – નિયમબદ્ધ વર્તન, આજ્ઞા કે નિયમમાં રહેવું: Discipline – regulated behavior, staying within rules.
• સેવા – પારકાનું કામ કરવું તે: Service – helping others.
• પાઠ આપવો – શીખવવુ: To teach a lesson – to instruct.
In simple words: This section provides explanations for various words and phrases used in the poem, helping you understand their meanings and implications. It clarifies metaphors and idioms.

Exam Tip: Pay close attention to the meanings of idiomatic expressions and specific vocabulary. Understanding these helps in a deeper comprehension of the poetic text.