GSEB Class 6 Gujarati Textbook Solutions Chapter 2 કાબુલી

Std 6 Gujarati Textbook Solutions Purak Vachan Chapter 2 કાબુલી

ભાષાસજજતા (વ્યાકરણ)

સમાનાર્થી શબ્દો આપો :

• આંખ – નેત્ર, ચક્ષુ
• દહાડો – દિવસ
• સાંજ – સંધ્યા
• કિંમત – મૂલ્ય
• રાજા – નૃપ, રાય
• ખીસું – ગજવું
• ખાંધ – ખભો
• ગમ્મત – મજાક
• ચક્કી – ઘંટી
• ઉદાસ – ગમગીન
• સિપાઈ – સૈનિક

વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો આપો :

• ખરું × ખોટું
• હસવું × રડવું
• ઘરડું, વૃદ્ધ × જવાન, યુવાન
• ઠંડુ × ગરમ
• શાંત × અશાંત
• આશીર્વાદ × શાપ

નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને લખો:

• પન્ડીત – પંડિત
• સુપડુ – સૂપડું
• દિકરી – દીકરી
• સીપાઇ – સિપાઈ
• ખિસુ – ખીસું

નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક એક શબ્દ આપો :

• ભૂરી કીકીવાળું – માંજરું
• પપ્પાની બહેન – ફોઈ
• અનાજ ઝાટકવાનું સાધન – સૂપડું
• હાથની બેડી – હાથકડી
• આંગણા આગળની ખુલ્લી જગા – ચોક
• લગ્નપ્રસંગે વર-કન્યાને શરીરે ચોળવાનું પીળા રંગનું સુગંધી મિશ્રણ – પીઠી

નીચેના શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમ પ્રમાણે ગોઠવીને લખો :

Question 1. ઘંટી, જેલ, કેદ, આશીર્વાદ, ઉદાસ, ખીસું;
Answer: આશીર્વાદ, ઉદાસ, કેદ, ખીસું, ઘંટી, જેલ
In simple words: શબ્દોને ગુજરાતી શબ્દકોશના નિયમો મુજબ મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં ગોઠવીને લખ્યા છે.

Exam Tip: શબ્દકોશનો ક્રમ ગોઠવતી વખતે સ્વર અને વ્યંજનના ક્રમને યોગ્ય રીતે અનુસરો.

Question 2. ફોઈ, થોથું, દહા, માંજરી, બદામ, પીઠી
Answer: થયું, દહાડો, પીઠી, ફોઈ, બદામ, માંજરી
In simple words: આપેલા શબ્દોને ગુજરાતી ડિક્શનરીના ક્રમ મુજબ વ્યવસ્થિત કર્યા છે.

Exam Tip: ગુજરાતી મૂળાક્ષરોના ક્રમ અને જોડાક્ષરના નિયમો યાદ રાખવાથી આવા પ્રશ્નો સરળતાથી ઉકેલી શકાય છે.

Question 3. સિપાઈ, હરખાવું, હાથકડી, શાલ, શરણાઈ, સંવાદ
Answer: શરણાઈ, શાલ, સંવાદ, સિપાઈ, હરખાવું, હાથકડી
In simple words: આ શબ્દોને ગુજરાતી વર્ણમાળાના ક્રમ પ્રમાણે ગોઠવેલા છે.

Exam Tip: સમાન મૂળાક્ષરથી શરૂ થતા શબ્દોમાં બીજા અક્ષરનો ક્રમ જોઈને ગોઠવણી કરો.

નીચેનાં વાક્યોમાં યોગ્ય વિરામચિહ્નો મૂકો:

Question 1. મીનીની બા કહે અને તારા બાપની પાસે એ કહેશે.
Answer: મીનીની બા કહે, ‘જાને તારા બાપની પાસે, એ કહેશે.'
In simple words: વાક્યમાં જ્યાં કહેલી વાત હોય ત્યાં અવતરણ ચિહ્ન (‘ ’) અને વિરામ માટે અલ્પવિરામ (,) તથા પૂર્ણવિરામ (.) મૂક્યા છે.

Exam Tip: વાક્યમાં કોઈના બોલાયેલા શબ્દોને હંમેશાં અવતરણ ચિહ્નોમાં રાખો.

Question 2. બાપા કહે ભાઈસાબ મીની તું ચૂપ નહિ રહે
Answer: બાપા કહે, 'ભાઈ’સાબ ! મીની, તું ચૂપ નહિ રહે ?’
In simple words: બોલાયેલા વાક્યોને અવતરણ ચિહ્નોમાં અને ભાવ દર્શાવવા માટે આશ્ચર્યચિહ્ન (!) તેમજ પ્રશ્ન પૂછવા માટે પ્રશ્નાર્થચિહ્ન (?) વાપર્યા છે.

Exam Tip: ઉદગાર અને પ્રશ્નવાક્યોને અંતે યોગ્ય ચિહ્નો મૂકવાનું યાદ રાખો.

Question 3. મીની કહે હું કાબુલી તારી દાઢીના વાળ ધોળા અને મારા વાળ કાળા કેમ ?
Answer: મીની કહે, ‘હું કાબુલી, તારી દાઢીના વાળ ધોળા અને મારા વાળ કાળા કેમ ?'
In simple words: વાક્યમાં બોલાયેલી વાતને અવતરણ ચિહ્નોમાં મૂકી છે અને પ્રશ્ન પૂછાયો હોવાથી પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન ઉમેર્યું છે.

Exam Tip: સીધા સંવાદોમાં અલ્પવિરામ અને અવતરણ ચિહ્નોનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે.

પ્રશ્નોત્તર ખંડ

પાઠના આધારે નીચેનાં પાત્રો વિશે પાંચ-સાત વાક્યો લખો :

Question 1. કાબુલી
Answer: કાબુલી અફઘાનિસ્તાન દેશથી ભારતમાં વેપાર કરવા આવ્યો હતો. તે પોતાના બંને ખભે કોથળા ભરાવી બદામ, પિસ્તા, કાજુ વગેરે સૂકો મેવો વેચતો હતો. પંડિતની દીકરી મીની સાથે એને પુત્રી સમાન સ્નેહ હતો. મીનીને તે મફતમાં કાજુ-બદામ વગેરે આપતો હતો. એના હાથે એક વાર ખૂન થઈ જવાથી તેને સિપાઈ જેલમાં લઈ ગયા. તેને સાત વરસની જેલ થઈ. તે જયારે જેલમાંથી છૂટીને આવ્યો ત્યારે મીનીનાં લગ્ન થઈ રહ્યાં હતાં. કાબુલીએ મીનીને આશીર્વાદ આપ્યા કે “બેટા, સુખી થજે.’
In simple words: કાબુલી અફઘાનિસ્તાનથી ભારતમાં સૂકા મેવા વેચવા આવતો હતો. તેને મીની પ્રત્યે પુત્રી જેવો પ્રેમ હતો. ગુનાને કારણે તેને સાત વર્ષની જેલ થઈ, અને છૂટ્યા પછી તે મીનીના લગ્નમાં તેને આશીર્વાદ આપવા આવ્યો.

Exam Tip: પાત્રનો પરિચય આપતી વખતે તેના વ્યવસાય, સ્વભાવ, સંબંધો અને મુખ્ય ઘટનાઓમાં તેની ભૂમિકાનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 2. મીની
Answer: મીની એક મોટા પંડિતની દીકરી હતી. મીનીની આંખો માંજરી હતી તેથી ફોઈએ તેનું નામ મીની પાડ્યું હતું. મીનીને વાર્તાઓ સાંભળવી બહુ ગમતી હતી. કાબુલી તેને રોજ વાર્તાઓ કહેતો હતો અને બદામ-પિસ્તા આપતો હતો. સાસરું નામનું કોઈ ગામ હશે એવું મીની માનતી હતી. મીની કાબુલીને વિચિત્ર સવાલો પૂછીને મૂંઝવી નાખતી હતી.
In simple words: મીની એક પંડિતની દીકરી હતી. તેને વાર્તાઓ સાંભળવી ખૂબ ગમતી હતી અને તે કાબુલીને ઘણા વિચિત્ર પ્રશ્નો પૂછતી હતી.

Exam Tip: પાત્રના દેખાવ, શોખ, માન્યતાઓ અને અન્ય પાત્રો સાથેના સંબંધો વિશે વિગતો શામેલ કરો.

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર બે-ત્રણ વાક્યોમાં આપોઃ

Question 1. મીની પિતાને કેવી રીતે હેરાન કરતી હતી?
Answer: મીનીના પિતા પંડિત હતા. તેઓ લખવા બેસતા ત્યારે મીની તેમના રૂમમાં પહોંચી જતી ને વાર્તા કહેવા માટે જીદ કરતી. તે કહેતી કે તમે આખો દિવસ શું લખલખું કરો છો? તમને વાર્તા કહેતાં તો આવડતી નથી. આમ, ન પૂછવા જેવા પ્રશ્નો પૂછીને તે પિતાજીને પજવતી.
In simple words: મીની તેના પિતાને, જે પંડિત હતા, લખતી વખતે વાર્તાઓ કહેવા માટે જીદ કરતી. તે તેમને પૂછતી કે તેઓ આખો દિવસ શું લખે છે અને તેમને વાર્તાઓ કહેતા નથી આવડતી એમ કહીને હેરાન કરતી.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં પૂછાયેલી ક્રિયા અને તેના કારણોને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવો.

Question 2. મીની કાબુલી સાથે કેવી રીતે વાતો કરતી હતી?
Answer: મીનીને કાબુલી સાથે વાતો કરવાનું ગમતું હતું. તે કાબુલીના ખોળામાં બેસી જતી ને કાબુલી તેને વાર્તા કહેતો. મીની કાબુલીને પણ વિચિત્ર પ્રશ્નો પૂછતી. કાબુલી જરાય ખિજાયા વગર હસીને મીનીને ઉત્તર આપતો.
In simple words: મીની કાબુલીના ખોળામાં બેસીને તેની સાથે વાતો કરતી અને તેને વિચિત્ર પ્રશ્નો પૂછતી. કાબુલી તેને હસતાં હસતાં જવાબ આપતો.

Exam Tip: સંવાદની રીત અને બંને પાત્રો વચ્ચેના ભાવને વર્ણવો.

Question 3. કાબુલી જેલમાંથી છૂટ્યો ત્યારે તેના દિદાર કેવા હતા?
Answer: કાબુલી સાત વરસની સજા ભોગવી જેલમાંથી છૂટયો. ત્યારે તેનાં કપડાં મેલાંધેલાં હતાં. તે ઊંચો પહાડ જેવો લાગતો હતો. તેના ગાલ અને કપાળ પર કરચલીઓ પડી ગઈ હતી. તેના દિદાર જરાય સારા ન હતા.
In simple words: સાત વર્ષની જેલમાંથી છૂટ્યા પછી કાબુલીના કપડાં મેલાં હતાં. તેના ગાલ અને કપાળ પર કરચલીઓ દેખાતી હતી અને તે વૃદ્ધ દેખાતો હતો.

Exam Tip: પાત્રના શારીરિક વર્ણન અને તેની સ્થિતિને સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરો.

Question 4. મીનીનાં લગ્ન સમયે ઘરનું વાતાવરણ કેવું હતું?
Answer: મીનીનાં લગ્ન લેવાયાં હતાં. આંગણામાં મોટો માંડવો બંધાયો હતો. ચોકમાં મોટા સાથિયા પુરાયા હતા. શરણાઈવાદકો આવ્યા હતા. મધુર સ્વરે શરણાઈઓ વાગી રહી હતી. પરંતુ માબાપના દિલમાં દુ:ખ સમાતું ન હતું. કારણ કે, હવે મીની સાસરે જવાની હતી.
In simple words: મીનીના લગ્ન સમયે ઘરમાં મોટો માંડવો બંધાયો હતો, ચોકમાં સાથિયા પુરાયા હતા અને શરણાઈ વાગતી હતી. તેમ છતાં, દીકરી સાસરે જતી હોવાથી માતા-પિતા દુઃખી હતા.

Exam Tip: લગ્નના વાતાવરણનું વર્ણન કરતી વખતે ખુશી અને વિદાયના ગમ બંનેને શામેલ કરો.

Question 5. કાબુલી શા માટે મીનીને ખૂબ ચાહતો હતો?
Answer: કાબુલીને પણ મીની જેવડી જ એક દીકરી હતી, જેને તે વતનમાં છોડીને આવ્યો હતો. મીનીને જોતાં જ તેને પોતાની દીકરી યાદ આવતી. મીની સાથે વાત કરતી વખતે તેને લાગતું હતું કે તે પોતાની દીકરીની સાથે જ વાતચીત કરી રહ્યો છે. માટે તે મીનીને ખૂબ ચાહતો હતો.
In simple words: કાબુલીને તેની પોતાની એક દીકરી મીનીની ઉંમરની હતી, જેને તે પોતાના દેશમાં છોડી આવ્યો હતો. મીનીને જોઈને તેને તેની દીકરી યાદ આવતી, તેથી તે મીનીને ખૂબ પ્રેમ કરતો હતો.

Exam Tip: પાત્રના વર્તન પાછળના ભાવનાત્મક કારણોને સ્પષ્ટ કરો.

Question 6. કાબુલીની કઈ વાતથી મીનીના પિતા અચંબો પામ્યા?
Answer: કાબુલી જેલમાંથી છૂટીને મીનીને મળવા આવ્યો. કાબુલીએ મીનીના પિતાને કહ્યું કે તમારી દીકરીને જોતાં જાણે મારી દીકરીને જોતો હોઉં એમ હું હરખાઉં છું. આમ કહી કાબુલીએ ગજવામાંથી એક કરચલીવાળો કાગળ કાઢ્યો. તે કાગળમાં કાબુલીની દીકરીની નાજુક આંગળીઓની છાપ હતી. આ જોઈ મીનીના પિતા અચંબો પામ્યા.
In simple words: કાબુલી જ્યારે મીનીના પિતાને મળ્યો ત્યારે તેણે કહ્યું કે મીનીને જોઈને તેને પોતાની દીકરી યાદ આવે છે. તેણે ખિસ્સામાંથી પોતાની દીકરીની આંગળીઓની છાપવાળો કાગળ બતાવ્યો, જેનાથી મીનીના પિતાને આશ્ચર્ય થયું.

Exam Tip: વાર્તામાં આશ્ચર્યજનક ઘટના અથવા પાત્રના ભાવનાત્મક પ્રગટીકરણને યોગ્ય રીતે વર્ણવો.

Question 7. ‘તારા દેશમાં માણસ ઊંટ જેવા હોય છે' એમ મીની શા માટે પુછે છે?
Answer: મીનીએ ઊંટ જોયો હતો. ઊંટની બંને બાજુ કોથળા લટકાવેલા હતા. કાબુલી પણ પોતાના ખભે બંને બાજુ કોથળા લટકાવીને ફરતો હતો. કાબુલી ઊંચો ગયો ને કદાવર હતો, તેથી મીની પૂછે છે કે કાબુલી તારા દેશમાં માણસ ઊંટ જેવા હોય છે?
In simple words: મીનીએ જોયું કે ઊંટની બંને બાજુ કોથળા લટકાવેલા હોય છે અને કાબુલી પણ પોતાના ખભે કોથળા લટકાવીને ફરતો હતો. તે ઊંચો અને કદાવર હોવાથી મીનીએ પૂછ્યું કે તેના દેશના લોકો ઊંટ જેવા હોય છે.

Exam Tip: બાળકના નિર્દોષ પ્રશ્ન પાછળનું તર્ક અને અવલોકનને સમજાવો.

Question 8. કાબુલીનું વર્ણન તમારા શબ્દોમાં કરો.
Answer: કાબુલી કાબુલથી ભારતદેશમાં કમાવા આવ્યો હતો. તે ઊંચો અને પડછંદ આદમી હતો. તે બેઉ ખભે બે કોથળા ભરાવી શેરીએ શેરીએ ફરી બદામ, પિસ્તા, કાજુ વગેરે સૂકો મેવો વેચતો હતો. દીકરીની આંગળીઓની છાપવાળો કાગળ તે ગજવામાં સદાય રાખતો હતો, ખૂન કરવાથી તેને સાત વર્ષની જેલ થઈ હતી. કેદમાંથી છૂટ્યા બાદ તે મીનીને મળવા ગયો હતો.
In simple words: કાબુલી કાબુલથી ભારતમાં સુકો મેવો વેચવા આવેલો ઊંચો અને મજબૂત માણસ હતો. તે હંમેશાં પોતાની દીકરીની આંગળીઓની છાપવાળો કાગળ ખિસ્સામાં રાખતો. ખૂનના ગુનામાં સાત વર્ષ જેલ ભોગવ્યા બાદ તે મીનીને મળવા ગયો.

Exam Tip: પાત્રનું વર્ણન કરતી વખતે તેની શારીરિક વિશેષતાઓ, વ્યવસાય અને તેના જીવનની મુખ્ય ઘટનાઓને શામેલ કરો.

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-એક વાક્યમાં આપોઃ

Question 1. મીની પિતા પાસે રોજ શાની માગણી કરતી હતી?
Answer: મીની પિતા પાસે રોજ વાર્તાની માગણી કરતી હતી.
In simple words: મીની તેના પપ્પા પાસે દરરોજ એક વાર્તા કહેવાની માંગણી કરતી હતી.

Exam Tip: એક વાક્યના ઉત્તરમાં પ્રશ્નનો સીધો અને ટૂંકો જવાબ આપો.

Question 2. કાબુલી શાલ અને બદામની કિંમત કેટલી બોલે છે?
Answer: કાબુલી શાલની કિંમત વીસ રૂપિયા અને બદામની કિંમત એક રૂપિયો બોલે છે.
In simple words: કાબુલી શાલના વીસ રૂપિયા અને બદામનો એક રૂપિયો કહે છે.

Exam Tip: ચોક્કસ સંખ્યા કે કિંમત પૂછાઈ હોય ત્યારે તેને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવો.

Question 3. એક દિવસ મીનીના પિતાએ મીનીને કોના ખોળામાં બેઠેલી જોઈ?
Answer: એક દિવસ મીનીના પિતાએ મીનીને કાબુલીના ખોળામાં બેઠેલી જોઈ.
In simple words: એક દિવસ મીનીના પિતાએ તેને કાબુલીના ખોળામાં બેઠેલી જોઈ.

Exam Tip: પાત્રનું નામ અને તેની સ્થિતિનો સીધો જવાબ આપો.

Question 4. કાબુલી મીનીને ખાવા માટે રોજ શું આપતો?
Answer: કાબુલી મીનીને ખાવા માટે રોજ બદામ-પિસ્તા આપતો હતો.
In simple words: કાબુલી દરરોજ મીનીને બદામ અને પિસ્તા ખાવા માટે આપતો હતો.

Exam Tip: આપેલી વસ્તુઓનું નામ સ્પષ્ટ રીતે લખો.

Question 5. કાબુલી પોતાના ખભે શું રાખતો હતો ?
Answer: કાબુલી પોતાના ખભે કોથળા રાખતો હતો.
In simple words: કાબુલી પોતાના ખભે માલથી ભરેલા કોથળા રાખતો હતો.

Exam Tip: પ્રશ્નનો સીધો જવાબ આપો, જેમાં મુખ્ય વસ્તુનો ઉલ્લેખ હોય.

Question 6. મીનીના મનમાં ‘સાસરું શું હતું?'
Answer: મીનીના મનમાં સાસરું એટલે એવી જગ્યા જ્યાં ઘંટી દળાવે, પાણી કઢાવે, ખૂબ કામ કરાવે ને જડી રોટી ખાવા આપે.
In simple words: મીની સાસરાને એવી જગ્યા માનતી હતી જ્યાં ઘંટી દળવાનું, પાણી ભરવાનું અને સખત કામ કરવાનું હોય તથા જડી રોટી ખાવા મળે.

Exam Tip: બાળકના દ્રષ્ટિકોણથી તેના ખ્યાલને સરળ શબ્દોમાં રજૂ કરો.

Question 7. કાબુલી મીનીને મોટી થયેલી જોઈ શું બોલ્યો ?
Answer: કાબુલી મીનીને મોટી થયેલી જોઈને બોલ્યો કે મારી દીકરી પણ આટલી મોટી થઈ હશે.
In simple words: કાબુલીએ મીનીને મોટી થયેલી જોઈને કહ્યું કે તેની પોતાની દીકરી પણ હવે આટલી જ મોટી થઈ ગઈ હશે.

Exam Tip: પાત્રના સંવાદને યાદ રાખીને તેનો સીધો જવાબ આપો.

Question 8. મીની વાર્તા ન કહેવા માટે તેના પિતાને શી ફરિયાદ કરે છે?
Answer: મીની પિતાને કહે છે કે તમને ચોપડી લખતાં આવડે છે, પરંતુ વાર્તા કહેતાં આવતી નથી.
In simple words: મીની તેના પિતાને ફરિયાદ કરે છે કે તેમને પુસ્તકો લખતા આવડે છે, પણ વાર્તાઓ કહેતા આવડતું નથી.

Exam Tip: બાળકના સીધા અને નિર્દોષ ફરિયાદના મુદ્દાને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો.

નીચેનાં વિધાનો પૂર્ણ કરો:

Question 1. મીનીના પપ્પા પંડિત કહેવાતા હતા. કારણ કે...
Answer: તેઓ મોટાં મોટાં થોથાં વાંચતા હતા અને તેમાંથી લખતા રહેતા હતા.
In simple words: મીનીના પિતાજી ઘણાં મોટાં પુસ્તકો વાંચતા અને તેમાંથી લખતા રહેતા હોવાથી તેઓ પંડિત કહેવાતા હતા.

Exam Tip: વાક્યને પૂર્ણ કરતી વખતે કારણને સ્પષ્ટ અને સંક્ષિપ્ત રીતે દર્શાવો.

Question 2. સિપાઈઓએ કાબુલીને પકડી જેલ ભેગો કર્યો, કારણ કે..
Answer: કાબુલીના હાથે એક વ્યક્તિનું ખૂન થઈ ગયું હતું.
In simple words: કાબુલીએ એક વ્યક્તિની હત્યા કરી હતી, આથી સિપાઈઓએ તેને પકડીને જેલમાં નાખ્યો.

Exam Tip: કારણ આપતી વખતે ઘટનાને સીધી રીતે અને સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 3. મીનીના બાપુએ પાછા જતા કાબુલીને ફરી બોલાવ્યો, કારણ કે.
Answer: મીનીને ન જોતાં કાબુલી ખૂબ ઉદાસ થઈ ગયો હતો. તે જોઈ મીનીના બાપુને દયા આવી.
In simple words: કાબુલી મીનીને ન જોઈને ખૂબ દુઃખી થયો હતો, આ જોઈને મીનીના પિતાને દયા આવી અને તેમણે તેને પાછો બોલાવ્યો.

Exam Tip: પાત્રના ભાવનાત્મક પ્રતિભાવ અને તેના કારણે થયેલી ક્રિયાને સમજાવો.

કૌંસમાં આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી પાઠના આધારે નીચેની ખાલી જગ્યાઓ પૂરો

Question 1. મીનીના મોટા પંડિત હતા. (કાકા, પિતા, કુવા)
Answer: પિતા
In simple words: મીનીના પિતાજી મોટા પંડિત હતા.

Exam Tip: ખાલી જગ્યા પૂરી કરતી વખતે વાક્યના સંદર્ભને બરાબર સમજો.

Question 2. મીનીની માને લાગતું કે એક દિવસ છોકરીને ઉપાડી જશે. (કાબુલી, બાવો, ચોર,)
Answer: કાબુલી
In simple words: મીનીની માતાને ડર હતો કે કાબુલી એક દિવસ તેમની દીકરીને લઈ જશે.

Exam Tip: પાઠમાં પાત્રના ભય અથવા આશંકાને રજૂ કરતો વિકલ્પ પસંદ કરો.

Question 3. એક દિવસ મીનીના ઘર પાસે થઈ કાબુલીને સિપાઈઓ તરફ લઈ જતા હતા. (જંગલ, જેલ, મહેલ)
Answer: જેલ
In simple words: એક દિવસ સિપાઈઓ કાબુલીને મીનીના ઘર પાસેથી જેલ તરફ લઈ જતા હતા.

Exam Tip: વાક્યમાં ઘટનાના સ્થળને યોગ્ય રીતે દર્શાવતો શબ્દ પસંદ કરો.

Question 4. મીની ઘર છોડીને જવાની હતી. (મોસાળે, પરદેશ, સાસર)
Answer: સાસરે
In simple words: મીની લગ્ન પછી પોતાનું ઘર છોડીને સાસરે જવાની હતી.

Exam Tip: વાક્યના ભાવ અને ઘટનાના સંદર્ભમાં સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.

Question 5. મીનીના બાપે કબાટમાંથી નોટો કાઢીને ના ખીસામાં મૂકી. (મીની, કાબુલી, સિપાઈ)
Answer: કાબુલી
In simple words: મીનીના પિતાએ કબાટમાંથી પૈસા કાઢીને કાબુલીના ખિસ્સામાં મૂક્યા.

Exam Tip: ક્રિયા કરનાર અથવા ક્રિયા જેના માટે કરવામાં આવી હોય તે પાત્રનું નામ પસંદ કરો.

નીચેનાં વાક્યો કોણ બોલે છે અને કોને કહે છે, તે જણાવો :

Question 1. 'હું લખતો હોઉં ત્યારે મને સતાવવો નહિ.'
Answer: આ વાક્ય મીનીના પિતાજી બોલે છે અને મીનીને કહે છે.
In simple words: મીનીના પિતા આ વાક્ય મીનીને કહે છે, જ્યારે તેઓ લખતા હોય છે ત્યારે તેમને હેરાન ન કરવા.

Exam Tip: સંવાદમાં બોલનાર અને સાંભળનાર બંનેનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 2. ‘તમને ચોપડી લખતાં આવડે છે, પણ વાર્તા કહેતાં નથી આવડતી ‘
Answer: આ વાક્ય મીની તેના પિતાજીને કહે છે.
In simple words: મીની તેના પિતાજીને કહે છે કે તેમને પુસ્તકો લખતા આવડે છે પણ વાર્તાઓ કહેતા નથી.

Exam Tip: સંવાદમાં પાત્રોની ઓળખ સ્પષ્ટ કરો.

Question 3. ‘મેં બુટ્ટી હો ગયા, ઔર તુમ બચ્ચી.’
Answer: આ વાક્ય કાબુલી મીનીને કહે છે.
In simple words: કાબુલી આ વાક્ય મીનીને કહે છે, જેનો અર્થ થાય છે કે "હું વૃદ્ધ થઈ ગયો છું અને તું હજુ બાળક છે."

Exam Tip: ઉચ્ચારણ કોણ કરે છે અને કોને સંબોધીને કરે છે તે બરાબર ઓળખો.

Question 4. ‘હું તો સાસરે જાઉં છું.'
Answer: આ વાક્ય મીની કાબુલીને કહે છે.
In simple words: મીની આ વાક્ય કાબુલીને કહે છે, જે દર્શાવે છે કે તે લગ્ન કરીને સાસરે જઈ રહી છે.

Exam Tip: પાત્રોના સંબંધ અને ઘટનાના સંદર્ભમાં બોલનાર-સાંભળનાર નક્કી કરો.

Question 5. ‘એને સિપાઈ સાસરે લઈ ગયા ?‘
Answer: આ વાક્ય મીની તેના બાપુજીને પૂછે છે.
In simple words: મીની તેના પિતાજીને પૂછે છે કે શું સિપાઈઓ તેને સાસરે લઈ ગયા? (અહીં સાસરે એટલે જેલ).

Exam Tip: પ્રશ્ન પૂછનાર અને જવાબ આપનાર પાત્રને યોગ્ય રીતે ઓળખો.

નીચેનાં વાક્યોને પાઠના આધારે ક્રમાનુસાર ગોઠવીને લખો :

Question 1.
1. કાબુલીને પકડીને સિપાઈઓ લઈ ગયા.
2. કાબુલી તો આટલી મોટી મીનીને જોઈ આભો જ થઈ ગયો.
3. કાબુલી જેલમાંથી છૂટીને આવ્યો.
4. મીની માટે કાબુલી રોજ બદામ-પિસ્તા લાવતો.
5. મીનીનાં લગ્ન લેવાયાં હતાં.
Answer:
પાઠના ક્રમ અનુસાર વાક્યોની ગોઠવણી :
1. મીની માટે કાબુલી રોજ બદામ – પિસ્તા લાવતો.
2. કાબુલીને પકડીને સિપાઈઓ લઈ ગયા.
3. કાબુલી જેલમાંથી છૂટીને આવ્યો.
4. મીનીનાં લગ્ન લેવાયાં હતાં.
5. કાબુલી તો આટલી મોટી મીનીને જોઈ આભો જ થઈ ગયો.
In simple words: વાર્તામાં બનતી ઘટનાઓના યોગ્ય ક્રમ પ્રમાણે વાક્યોને ગોઠવવામાં આવ્યા છે.

Exam Tip: વાર્તાના પ્રારંભ, મધ્ય અને અંતની ઘટનાઓને ક્રમબદ્ધ રીતે ગોઠવો.

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને લખો:

Question 1. મીનીના પિતાજી મોટા...
(a) વેપારી હતા.
(b) અમલદાર હતા.
(c) પંડિત હતા.
(d) ફોજદાર હતા.
Answer: (c) પંડિત હતા.
In simple words: પાઠ મુજબ, મીનીના પિતાજી એક મોટા પંડિત હતા.

Exam Tip: MCQ માં, પાઠમાં આપેલી ચોક્કસ માહિતીના આધારે વિકલ્પ પસંદ કરો.

Question 2. મીનીની ફોઈએ તેનું નામ મીની કેમ પાડ્યું હતું?
(a) તેની આંખો બિલાડી જેવી માંજરી હોવાથી
(b) તે નામ તેમને ખૂબ ગમતું હોવાથી
(c) પંડિતજીના કહેવાથી
(d) ઉપરનામાંથી એક પણ નહીં
Answer: (a) તેની આંખો બિલાડી જેવી માંજરી હોવાથી
In simple words: મીનીની આંખો બિલાડી જેવી માંજરી હતી, તેથી તેની ફોઈએ તેનું નામ મીની રાખ્યું હતું.

Exam Tip: નામકરણના કારણો જેવા ચોક્કસ વિગતો પર ધ્યાન આપો.

Question 3. મીની એવું માનતી હતી કે કાબુલીના દેશમાં માણસો...
(a) બિલાડી જેવા હોય છે.
(b) ગધેડા જેવા હોય છે.
(c) ગાય જેવા હોય છે.
(d) ઊંટ જેવા હોય છે.
Answer: (d) ઊંટ જેવા હોય છે.
In simple words: મીનીના મતે, કાબુલીના દેશના લોકો ઊંટ જેવા દેખાતા હતા.

Exam Tip: બાળકના પાત્રની કલ્પનાઓ અથવા માન્યતાઓને યાદ રાખો.

Question 4. મીનીની માને લાગતું હતું કે...
(a) કાબુલી એક દિવસ મીનીને ઉપાડી જશે.
(b) કાબુલી ખૂબ સારો માણસ છે.
(c) કાબુલીને મીની ખૂબ વહાલી છે.
(d) ઉપરનામાંથી એક પણ નહીં.
Answer: (a) કાબુલી એક દિવસ મીનીને ઉપાડી જશે.
In simple words: મીનીની માતાને ડર હતો કે કાબુલી એક દિવસ મીનીને ઉપાડીને ક્યાંક લઈ જશે.

Exam Tip: માતાના પાત્રની ચિંતા અને ભયને રજૂ કરતો વિકલ્પ પસંદ કરો.

Question 5. કાબુલીને સિપાઈઓ શા માટે પકડીને લઈ જતા હતા?
(a) તે મીનીને ઉપાડી ગયો હતો એટલે
(b) તેણે કોઈને છરી મારી હતી એટલે
(c) તેણે ચોરી કરી હતી એટલે
(d) તેણે કોઈની સાથે ઝઘડો કર્યો હતો એટલે
Answer: (b) તેણે કોઈને છરી મારી હતી એટલે
In simple words: કાબુલીએ એક વ્યક્તિને છરી મારી હતી, તેથી સિપાઈઓ તેને પકડીને લઈ જતા હતા.

Exam Tip: વાર્તામાં આપેલો ગુનો અને તેની સજાનું કારણ સ્પષ્ટ કરો.

Question 6. જેલમાંથી છૂટ્યા પછી કાબુલી કોને મળવા ગયો?
(a) મીનીના પિતાને
(b) પિતાને
(c) પત્નીને
(d) મીનીને
Answer: (d) મીનીને
In simple words: જેલમાંથી બહાર આવ્યા પછી કાબુલી મીનીને મળવા ગયો.

Exam Tip: વાર્તાના મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેના સંબંધ અને મુલાકાતને યાદ રાખો.

Question 7. કાબુલી મીની માટે શું લઈ જાય છે?
(a) ફળફળાદિ
(b) રમકડાં
(c) કપડાં
(d) બદામ, પિસ્તા અને દ્રાક્ષ
Answer: (d) બદામ, પિસ્તા અને દ્રાક્ષ
In simple words: કાબુલી મીની માટે બદામ, પિસ્તા અને દ્રાક્ષ જેવા સૂકા મેવા લઈ જાય છે.

Exam Tip: પાત્ર દ્વારા લાવવામાં આવતી ભેટો કે વસ્તુઓની યાદી યાદ રાખો.

Question 8. કાબુલી જેલમાંથી છૂટ્યો ત્યારે મીનીના પરે શાનો પ્રસંગ હતો ?
(a) મીનીના જન્મદિવસની ઉજવણીનો પ્રસંગ
(b) મીનીના લગ્નનો પ્રસંગ
(c) હોમ-હવન
(d) કથાવાચન
Answer: (b) મીનીના લગ્નનો પ્રસંગ
In simple words: કાબુલી જેલમાંથી મુક્ત થયો ત્યારે મીનીના લગ્નનો પ્રસંગ હતો.

Exam Tip: વાર્તાના અંતમાં બનતી મુખ્ય ઘટનાને યાદ રાખો.

Question 9. કાબુલી પોતાના ખિસ્સામાં શું સાચવીને રાખતો હતો ?
(a) પોતાની દીકરીની આંગળીઓની છાપ પાડેલો કાગળ
(b) પોતાની દીકરીનો ફોટો
(c) પોતાની પત્નીનાં ઘરેણાં (દાગીના)
(d) હીરા – મોતી
Answer: (a) પોતાની દીકરીની આંગળીઓની છાપ પાડેલો કાગળ
In simple words: કાબુલી પોતાના ખિસ્સામાં પોતાની દીકરીની આંગળીઓની છાપવાળો કાગળ સાચવીને રાખતો હતો.

Exam Tip: પાત્રના ભાવનાત્મક જોડાણ દર્શાવતી વસ્તુને યાદ રાખો.

Question 10. મીનીના બાપે કાબુલીને શું આપ્યું?
(a) મીઠાઈ
(b) કપડાં
(c) પૈસા
(d) ખાવાનું
Answer: (c) પૈસા
In simple words: મીનીના પિતાએ કાબુલીને પૈસા આપ્યા.

Exam Tip: પાત્રના દયાભાવ અને મદદ દર્શાવતી ક્રિયાને યાદ રાખો.

કાબુલી Summary in Gujarati

કાબુલી પાઠ-પરિચય :

રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની પંજાબી ભાષામાં લખાયેલી 'કાબુલીવાલા' વાર્તાનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ મહાદેવભાઈ દેસાઈએ કર્યો છે. આ વાર્તામાં એક પિતાના પ્રેમની વાત કરવામાં આવી છે. વતનથી દૂર રહીને સૂકો મેવો વેચતા કાબુલીને મીનીમાં પોતાની દીકરી દેખાય છે. શરૂઆતમાં મીનીના માતા-પિતા કાબુલીને શંકાથી જુએ છે, પરંતુ તેના હૃદયનો ભાવ જાણીને તેઓ લાગણીભર્યા થઈ જાય છે. કાબુલી કહે છે: 'મીની, સાસરે જાય છે ? બેટા, સુખી થજે.' જાણે પોતાની જ દીકરીને વિદાય આપતો હોય તેવા લાગણીભર્યા તે હોય છે.

રૂઢિપ્રયોગો: અર્થ અને વાક્યપ્રયોગ

• નજર રાખવી – ધ્યાન રાખવું
  વાક્ય: મા-બાપ પોતાનાં સંતાનો પર હંમેશાં નજર રાખતા હોય છે.
• દિલમાં દુઃખ થવું – ખૂબ દુ:ખ થવું
  વાક્ય : દીકરીને સાસરે જતી જોઈ માના દિલમાં દુ:ખ થયું.
• મોં પડી જવું – ઉદાસ થઈ જવું
  વાક્ય : સ્પર્ધામાં પોતાનો પ્રથમ નંબર ન આવ્યો તેથી વિનયનું મોં પડી ગયું.
• સડક થઈ જવું – સ્તબ્ધ થઈ જવું
  વાક્ય : દીકરાને ઘરની તિજોરીમાંથી ચોરી કરતો જોઈ બધા સડક થઈ ગયા.

• માંજર – ભૂરી કીકીવાળું
• ફોઈ – પપ્પાની બહેન
• પંડિત – શાસ્ત્રમાં નિષ્ણાત, વિદ્વાન
• પોથી – મોટું પુસ્તક
• થોથું – ફાટેલું – તૂટલું કે લખાણની દૃષ્ટિએ નકામું પુસ્તક
• દહાડો – દિવસ
• પરવાર – ફુરસદ, નવરાશ
• હજામ – વાળંદ
• સૂપડું – અનાજ ઝાટકવાનું સાધન
• વારું – ઠીક, સારું
• મજેદાર સંવાદ – મજાની વાતચીત કે ચર્ચા
• શાલ – ઊનનું ઓઢવાનું એક વસ્ત્ર
• બુઠ્ઠો – ઘરડો
• હસવું – મોટેથી હસવું
• ખાંધ – ખભો
• ગમ્મત – વિનોદ, મજા
• ચક્કી – ઘંટી
• સિપાઈ – સૈનિક, ફોજનો માણસ
• હાથકડી – હાથની બેડી
• કેદ – બંધનયુક્ત સ્થિતિ
• જેલ – કેદખાનું
• ચોક – આંગણા આગળની ખુલ્લી જગા
• સાથિયા પૂરવા – ઘરને આંગણે મંગળસૂચક આકૃતિ કે ચિત્ર કાઢવું કે રંગોળી પૂરવી
• મંગળ દહાડો – શુભ દિવસ
• ખૂની – હત્યારું, ખૂન કરનારું
• હરખાવું – ખુશ થવું, આનંદમાં આવવું
• પીઠી – લગ્નપ્રસંગે વર-કન્યાને શરીરે ચોળવાનું પીળા રંગનું સુગંધી મિશ્રણ