GSEB Class 6 Gujarati Textbook Solutions Chapter 17 સુગંધ કચ્છની ...!

GSEB Solutions

અભ્યાસ

અભ્યાસ નીચેના દરેક પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચા વિકલ્પનો ક્રમઅક્ષર પ્રશ્નની સામે

Question 1. આજના સમયમાં પત્ર લખવાનું ઓછું થઈ ગયું છે. કારણ કે.
(ક) સૌ આળસુ થઈ ગયા.
(ખ) સંદેશાવ્યવહારનાં આધુનિક માધ્યમો વધ્યાં.
(ગ) પત્રો મોંઘા થયા.
(ઘ) પત્રો મળતા નથી.
Answer: (ખ) સંદેશાવ્યવહારનાં આધુનિક માધ્યમો વધ્યાં.
In simple words: પત્રો લખવાની પ્રથા અત્યારે ઓછી થઈ ગઈ છે કારણ કે સંદેશા પહોંચાડવાના આધુનિક રસ્તાઓ અને સાધનો વધી ગયા છે.

Exam Tip: MCQ પ્રશ્નોમાં, બધા વિકલ્પો ધ્યાનપૂર્વક વાંચો અને સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો જે પ્રશ્નના કારણને સ્પષ્ટ રીતે સમજાવે.

Question 2. સમગ્ર દેશમાં જિલ્લા તરીકે કચ્છનો બીજો નંબર છે. તેનું કારણ...
(ક) રણપ્રદેશ છે.
(ખ) વિસ્તાર મોટો છે.
(ગ) ઉદ્યોગો વિકસ્યા છે.
(ઘ) વિકસિત જિલ્લો છે.
Answer: (ખ) વિસ્તાર મોટો છે.
In simple words: કચ્છ જિલ્લો સમગ્ર દેશમાં વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ બીજો સૌથી મોટો જિલ્લો ગણાય છે.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં, આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી સાચો અને સીધો સંબંધ ધરાવતો વિકલ્પ પસંદ કરો.

Question 3. કચ્છનું ધોળાવીરા ગામ શાના માટે પ્રખ્યાત છે ?
(ક) જૂના અવશેષો
(ખ) ભરતગૂંથણ
(ગ) સફેદ રેતી
(ઘ) બંદરવિકાસ
Answer: (ક) જૂના અવશેષો
In simple words: ધોળાવીરા ગામ પ્રાચીન સમયના બાકી રહેલા અવશેષો માટે પ્રખ્યાત છે, જે હડપ્પા સંસ્કૃતિ સાથે સંબંધિત છે.

Exam Tip: ઐતિહાસિક સ્થળો અને તેમની વિશેષતાઓ યાદ રાખો, કારણ કે તે ઘણીવાર પરીક્ષામાં પૂછાય છે.

Question 4. કચ્છમાં નથી...
(ક) નારાયણ સરોવર
(ખ) જેસલ-તોરલની સમાધિ
(ગ) ધોળાવીરા
(ઘ) રુદ્રમહાલય
Answer: (ઘ) રુદ્રમહાલય
In simple words: કચ્છમાં નારાયણ સરોવર, જેસલ-તોરલની સમાધિ અને ધોળાવીરા આવેલાં છે, પરંતુ રુદ્રમહાલય ત્યાં આવેલું નથી.

Exam Tip: પ્રશ્નને ધ્યાનથી વાંચો, ખાસ કરીને જ્યારે તે 'નથી' જેવા નકારાત્મક શબ્દોનો ઉપયોગ કરે. યાદ રાખો કે કયા સ્થળો કયા પ્રદેશમાં આવેલાં છે.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો ઉત્તર એક-એક વાક્યમાં આપો :

Question 1. પત્ર લખતી વખતે તમે તમારું સરનામું કઈ બાજુ લખશો ?
Answer: પત્ર લખતી વખતે અમે અમારું સરનામું જમણી બાજુ સૌથી ઉપર લખીશું.
In simple words: જ્યારે તમે પત્ર લખો છો, ત્યારે તમારું સરનામું જમણી બાજુ ઉપરના ખૂણામાં લખવું જોઈએ.

Exam Tip: પત્ર લખવાના નિયમોમાં, સરનામું હંમેશાં જમણી બાજુ ટોચ પર લખવામાં આવે છે, જે એક મહત્વપૂર્ણ વિગત છે.

Question 2. આપણાથી મોટી વ્યક્તિને પત્ર લખતી વખતે કયું સંબોધન કરીશું ?
Answer: આપણાથી મોટી વ્યક્તિને પત્ર લખતી વખતે 'પૂજય', 'આદરણીય' કે 'મુરબ્બી' એવું સંબોધન કરીશું.
In simple words: જો તમે તમારાથી મોટા કોઈને પત્ર લખી રહ્યા છો, તો તમે તેમને 'પૂજય', 'આદરણીય' અથવા 'મુરબ્બી' કહીને સંબોધી શકો છો.

Exam Tip: વડીલોને પત્ર લખતી વખતે યોગ્ય સંબોધનનો ઉપયોગ કરવો એ શિષ્ટાચારનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આ શબ્દો આદર દર્શાવે છે.

Question 3. અત્યાર સુધી આપણે કચ્છને કેવા પ્રદેશ તરીકે ઓળખતા હતા ?
Answer: અત્યાર સુધી આપણે કચ્છને રણપ્રદેશ તરીકે ઓળખતા હતા.
In simple words: આપણે અત્યાર સુધી કચ્છને મુખ્યત્વે રણવાળા વિસ્તાર તરીકે જ ઓળખતા હતા.

Exam Tip: સામાન્ય માન્યતાઓ અને ભૌગોલિક વર્ણનો પર આધારિત પ્રશ્નોમાં, તમે જે જાણો છો તે સીધું લખો.

Question 4. કચ્છની સીમાઓ શાનાથી વીંટળાયેલી છે ?
Answer: કચ્છની સીમાઓ સમુદ્ર, રણ અને પર્વતથી વીંટળાયેલી.
In simple words: કચ્છની સરહદો દરિયા, રણ અને પર્વતોથી ઘેરાયેલી છે.

Exam Tip: પ્રદેશની ભૌગોલિક વિશેષતાઓ, જેમ કે તેની સીમાઓ, હંમેશા યાદ રાખો. આ માહિતી નકશા આધારિત પ્રશ્નોમાં પણ ઉપયોગી થાય છે.

Question 5. કચ્છની ઉત્તર-પૂર્વમાં કયું રાજ્ય આવેલું છે ?
Answer: કચ્છની ઉત્તર-પૂર્વમાં રાજસ્થાન રાજય આવેલું છે.
In simple words: કચ્છની ઉપર-જમણી (ઉત્તર-પૂર્વ) દિશામાં રાજસ્થાન નામનું રાજ્ય આવેલું છે.

Exam Tip: રાજ્યોની દિશા અને પડોશી રાજ્યોના નામ યાદ રાખવા માટે નકશાનો ઉપયોગ કરો.

Question 6. ધોળાવીરા ક્યાં આવેલું છે ?
Answer: ધોળાવીરા ખડીર બેટની વચ્ચે આવેલું છે.
In simple words: ધોળાવીરા ખડીર નામના બેટની બરાબર વચ્ચેના ભાગમાં સ્થિત છે.

Exam Tip: મહત્વના સ્થળો ક્યાં આવેલાં છે તે યાદ રાખવું પરીક્ષા માટે ખૂબ જરૂરી છે.

સ્વાધ્યાય

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો :

Question 1. કચ્છનું નામ કેવી રીતે પડ્યું ?
Answer: વર્ષો પહેલાં કચ્છ ચારે તરફ પાણીથી ઘેરાયેલો બેટ હતો. તેનો આકાર કાચબા જેવો લાગતો હોવાથી તેનું નામ કચ્છ પડ્યું.
In simple words: ઘણા સમય પહેલાં, કચ્છ પાણીથી ઘેરાયેલો એક ટાપુ હતો. તેનો આકાર કાચબા જેવો દેખાતો હોવાથી તેનું નામ કચ્છ રાખવામાં આવ્યું.

Exam Tip: સ્થળોના નામ પાછળના ઐતિહાસિક કે ભૌગોલિક કારણોને યાદ રાખવાનો પ્રયાસ કરો.

Question 2. કચ્છજિલ્લાની સરહદ સાથે જોડાયેલા વિસ્તાર વિશે લખો.
Answer: કચ્છની ઉત્તર-પૂર્વમાં રાજસ્થાન, પૂર્વમાં બનાસકાંઠા તથા મહેસાણા, દક્ષિણ-પૂર્વમાં સુરેન્દ્રનગર અને દક્ષિણમાં કચ્છનો અખાત છે, દક્ષિણ-પશ્ચિમે અરબી સમુદ્ર ઘૂઘવે છે.
In simple words: કચ્છની ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં રાજસ્થાન રાજ્ય આવેલું છે. પૂર્વમાં બનાસકાંઠા અને મહેસાણા આવેલાં છે. દક્ષિણ-પૂર્વમાં સુરેન્દ્રનગર અને દક્ષિણમાં કચ્છનો અખાત છે. દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાં અરબી સમુદ્ર વિસ્તરેલો છે.

Exam Tip: જિલ્લાની સીમાઓ અને તેના પડોશી વિસ્તારોને દિશા અનુસાર યાદ રાખવાથી ભૂગોળ સંબંધિત પ્રશ્નોમાં મદદ મળે છે.

Question 3. આ પત્રમાં કચ્છના કયા-કયા જાણીતાં સ્થળોનો ઉલ્લેખ થયો છે ?
Answer: આ પત્રમાં કચ્છનું નાનું રણ, મોટું રણ, ખડીરબેટ, ધોળાવીરા, નારાયણ સરોવર, ધીણોધર, કાળો અને ભુજિયો ડુંગર, ભુજ, કંડલા, ગાંધીધામ, હાજીપીર દરગાહ વગેરે જેવાં જાણીતાં સ્થળોનો ઉલ્લેખ થયો છે.
In simple words: પત્રમાં કચ્છના ઘણાં પ્રસિદ્ધ સ્થળોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં નાનું રણ, મોટું રણ, ખડીરબેટ, ધોળાવીરા, નારાયણ સરોવર, ધીણોધર, કાળો અને ભુજિયો ડુંગર, ભુજ, કંડલા, ગાંધીધામ અને હાજીપીર દરગાહનો સમાવેશ થાય છે.

Exam Tip: પ્રકરણમાં ઉલ્લેખિત બધા મુખ્ય સ્થળોના નામ યાદ રાખો, કારણ કે તે સામાન્ય રીતે પૂછાય છે.

Question 4. કંડલા બંદર વિશે પાંચ-સાત વાક્યો લખો.
Answer: કંડલા બંદર ગુજરાતનું સૌથી મોટું બંદર ગણાય છે. અહ, ચાર કે પાંચ મધ્યમકક્ષાની સ્ટીમરો લાંગરી શકે છે. માલ ઉતારવા માટે વિશાળ ખુલ્લી જગ્યા તેમજ ગોદામો અને રેલવે સાઈડિંગની સગવડ છે. કંડલા બંદરથી 9 કિમી દૂર મુક્ત વ્યાપાર વિસ્તાર આવેલો છે. ઉપરાંત આ જ વિસ્તારમાં ઔધોગિક વસાહત પણ આવેલી છે. અહીંથી આયાત-નિકાસ થાય છે. પેટ્રોલીયમ પદાર્થોની આયાત મુખ્યત્વે આ બંદરથી થાય છે.
In simple words: કંડલા ગુજરાતનું એક ખૂબ મોટું બંદર છે. અહીં એકસાથે ચારથી પાંચ મધ્યમ કદના જહાજો ઊભા રહી શકે છે. સામાન ઉતારવા માટે ઘણી ખુલ્લી જગ્યાઓ, ગોદામો અને રેલવે લાઈનો છે. બંદરથી 9 કિલોમીટર દૂર એક મુક્ત વ્યાપાર ઝોન આવેલો છે, જ્યાં ઔદ્યોગિક વિસ્તારો પણ છે. અહીંથી વસ્તુઓની આયાત અને નિકાસ થાય છે, અને મોટાભાગના પેટ્રોલિયમ પદાર્થો અહીંથી આયાત કરાય છે.

Exam Tip: કોઈ પણ મહત્વના સ્થળ વિશે લખતી વખતે, તેના મુખ્ય લક્ષણો, ઉપયોગો અને ભૌગોલિક મહત્વનો સમાવેશ કરો.

Question 5. દાદા મેકરણ વિશે પાંચ વાક્યો લખો.
Answer: મેકરણદાદા કચ્છમાં થઈ ગયા. તેમની પાસે લાલિયો ગધેડો અને મોતિયો કૂતરો હતા. મેકરણદાદા સેવાભાવી સંત હતા. તેમણે કચ્છના રણમાં તરસ્યા વટેમાર્ગુઓ માટે ફરતી પરબ શરૂ કરી હતી. તેમણે ગધેડા ઉપર પાણી રાખી વર્ષો સુધી તરસ્યાને પાણી પાયું છે. મોતિયો કૂતરો પણ તેમની સાથે જ હોય. આ ત્રણેયની ત્રિપુટીને કચ્છના લોકો આજેય યાદ કરે છે.
In simple words: મેકરણદાદા કચ્છના એક પ્રખ્યાત સંત હતા. તેમની પાસે લાલિયો નામનો ગધેડો અને મોતિયો નામનો કૂતરો હતા. મેકરણદાદા ખૂબ જ સેવાભાવી હતા અને તેમણે કચ્છના રણમાં તરસ્યા લોકોને પાણી આપવા માટે પરબડીઓ શરૂ કરી હતી. તેઓ ગધેડા પર પાણી રાખીને ઘણા વર્ષો સુધી લોકોને પાણી પીવડાવતા હતા. તેમનો કૂતરો મોતિયો પણ હંમેશા તેમની સાથે રહેતો. આજે પણ કચ્છના લોકો આ ત્રણેયની જોડીને યાદ કરે છે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ ઐતિહાસિક વ્યક્તિ વિશે પૂછવામાં આવે, ત્યારે તેમના જીવનના મુખ્ય કાર્યો, યોગદાન અને તેમની સાથે જોડાયેલી મહત્વપૂર્ણ વાતોનો ઉલ્લેખ કરો.

2. નીચેનાં સંદેશાવ્યવહારનાં માધ્યમો વિશે ચાર-પાંચ વાક્યો લખો :

Question 1.
1. ફેક્સ
2. સેલફોન
3. ઇ-મેઇલ
Answer:
1. ફેંક્સ: લખેલા, છાપેલા પત્ર કે ચિત્રની પ્રતિલિપિ દૂરના સ્થળે તત્કાલ મોકલવાની આ સંચાર પદ્ધતિ છે, મોકલવાના પત્ર કે ચિત્રને ફેંક્સ ઉપકરણમાં મૂકી સામેના સ્થળનો ફેક્સ નંબર લગાવવાથી ઉપકરણનું કિરણ પત્રને વાંચે છે. તેના લખાણ કે ચિત્રનું વીજળી તરંગોમાં રૂપાંતર કરે છે, જે તાર વડે સામે છેડે જઈ ત્યાંના ફેંક્સ યંત્રને સક્રિય કરે છે અને વીજળી તરંગોનું મૂળ સંદેશામાં કે દશ્યમાં રૂપાંતર કરે છે. કાગળ ઉપર તેની પ્રતિલિપિ ઊતરે છે.
2. સેલફોન : સેલફોન દ્વારા એક વ્યક્તિ બીજી વ્યક્તિ સાથે વાતચીત કરી શકે છે. સેલફોનની સેવાના વિસ્તારમાં નેટવર્કમાં) જ વાતચીત થઈ શકે છે, તેમાં તાર કે કૅબલની જરૂર રહેતી નથી. વ્યક્તિ એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ચાલતાં-ફરતાં પણ વાતચીત કરી શકે છે. કોઈ વ્યક્તિ કવરેજ ક્ષેત્રની બહાર હોય તો વાતચીત થઈ શકતી નથી.
3. ઈ-મેઈલઃ ઈ-મેઇલ એટલે ઇલેક્ટ્રોનિક મેઇલ. ઈમેઇલમાં કમ્યુટર, સેલફોન દ્વારા ઈન્ટરનેટથી સંદેશાની આપ-લે થાય છે. પહેલાં આપણે પોસ્ટ દ્વારા એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ સંદેશાની આપ-લે કરતા હતા. પરંતુ ઈ-મેઇલની વ્યવસ્થાથી સંદેશાવ્યવહાર ઝડપી અને સસ્તો બન્યો છે. ટૂંકમાં ઈ-મેઇલ એટલે વીજાણુટપાલ અને એક પ્રકારની કમ્યુટર, સેલફોન દ્વારા ઇન્ટરનેટથી સંદેશાની આપ-લે કરવાની વ્યવસ્થા.
In simple words:
1. ફેક્સ એક ઝડપી રીત છે જેનાથી તમે લખેલા કાગળો કે ચિત્રોને દૂરના સ્થળે તરત મોકલી શકો છો. તે કાગળને વાંચીને વીજળીના તરંગોમાં બદલે છે અને પછી બીજા ફેક્સ મશીન પર છાપી દે છે.
2. સેલફોનથી એક વ્યક્તિ બીજી વ્યક્તિ સાથે ગમે ત્યાંથી વાત કરી શકે છે, જ્યાં નેટવર્ક હોય. તેને વાયરની જરૂર નથી અને તમે ચાલતા-ફરતા પણ વાત કરી શકો છો.
3. ઈ-મેલ એટલે ઇલેક્ટ્રોનિક મેલ. તે કોમ્પ્યુટર કે ફોનથી ઇન્ટરનેટ દ્વારા સંદેશા મોકલવાનું એક ઝડપી અને સસ્તો રસ્તો છે, જે પોસ્ટ કરતા અલગ છે.

Exam Tip: જ્યારે વિવિધ માધ્યમો વિશે લખો, ત્યારે દરેક માધ્યમની કાર્યપ્રણાલી, ફાયદા અને મર્યાદાઓ સ્પષ્ટ કરો.

3. નીચેનાં જોડકાં યોગ્ય વીગત સાથે જોડો :

Question 1.

Exam Tip: જોડકાંવાળા પ્રશ્નોમાં, દરેક વસ્તુને તેની સાચી વિગત સાથે ધ્યાનપૂર્વક જોડો. આ માટે સ્થળો અને તેમની વિશેષતાઓ યાદ રાખવી જરૂરી છે.

4. નીચેના શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમ પ્રમાણે ગોઠવો :

Question 1. નીચેના શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમ પ્રમાણે ગોઠવો :
તપશ્ચર્યા, ભદ્રેશ્વર, હાજીપીર, દરિયો, ધીણોધર, સંસ્કૃતિ
Answer: શબ્દકોશના ક્રમ અનુસાર શબ્દોની ગોઠવણી : તપશ્ચર્યા, દરિયો, ધીણોધર, ભદ્રેશ્વર, સંસ્કૃતિ, હાજીપીર
In simple words: આપેલા શબ્દોને ગુજરાતી મૂળાક્ષરો (અક્ષર અને કાના-માત્રા)ના ક્રમ પ્રમાણે ગોઠવો.

Exam Tip: શબ્દકોશના ક્રમ પ્રમાણે ગોઠવતી વખતે, સ્વરો અને પછી વ્યંજનોનો ક્રમ, તેમજ અનુસ્વાર અને અક્ષરોની લંબાઈ ધ્યાનમાં રાખો.

5. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારો :

Question 1.
1. ચછ – કચ્છ
2. પ્રાકૃતીક – પ્રાકૃતિક
3. તીરથ – તીર્થ
4. પ્રદેસ – પ્રદેશ
5. સેત્રપાળ – ક્ષેત્રપાળ
6. લીખીતન – લિખિતંગ
Answer:
1. ચછ – કચ્છ
2. પ્રાકૃતીક – પ્રાકૃતિક
3. તીરથ – તીર્થ
4. પ્રદેસ – પ્રદેશ
5. સેત્રપાળ – ક્ષેત્રપાળ
6. લીખીતન – લિખિતંગ
In simple words: આપેલા શબ્દોમાં જોડણીની ભૂલો સુધારીને તેમને સાચા રૂપમાં લખો.

Exam Tip: જોડણી સુધારતી વખતે, અક્ષરોની માત્રા, રસ્વ-દીર્ઘ, અને સંયુક્ત અક્ષરો પર વિશેષ ધ્યાન આપો.

ભાષાસજતા

સમાનાર્થી શબ્દો આપોઃ

પ્રવાસ – મુસાફરી

ભૂમિ – પૃથ્વી, જમીન

ધરા – ધરતી

ન્યારી – અનોખી, જુદી

સમુદ્ર – દરિયો

તટ – કિનારો, કાંઠો

પ્રસિદ્ધ – વિખ્યાત, જાહેર

તપશ્ચર્યા – તપસ્યા

વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો આપોઃ

મીઠી × કડવી

અજાણ્યું × જાણીતું

સત્ય × અસત્ય

પ્રેમ × નફરત

ભરતી × ઓટ

કાળું × સફેદ, ધોળું

ગુરુ × શિષ્ય

પ્રાચીન × અર્વાચીન

નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને લખો:

દીવાળી – દિવાળી

ભુમી – ભૂમિ

વીશિસ્ટ – વિશિષ્ટ

પશ્ચિમ – પશ્ચિમ

પ્રસીધ્ય – પ્રસિદ્ધ

તપશ્ચર્યા – તપશ્ચર્યા

નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક-એક શબ્દ આપો :

લાંબી રજાઓનો ગાળો – વેકેશન

કલ્પનાથી ઉત્પન્ન થયેલું – કલ્પેલું, કલ્પિત

માનું પિયર – મોસાળ

ચારે બાજુએ પાણીથી વીંટળાયેલી જમીન – બેટ

કુળનોરાગગજીબનેલું કુદરતી તળાવ, સરોવર, કુંડ – અખાત

પીરની કબરની જગા – દરગાહ

દરિયા કે નદીને કિનારે આવેલું વહાણોની આવ-જા માટેનું સ્થાન – બંદર

જીવનપર્યતનું – આજીવન

નીચેના શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવીને લખો :

Question 1. દિવાળી, તપશ્ચર્યા, ભૂમિ, મોસાળ, ન્યારી, પશ્ચિમ
Answer: તપશ્ચર્યા, દિવાળી, ન્યારી, પશ્ચિમ, ભૂમિ, મોસાળ
In simple words: આપેલા શબ્દોને ગુજરાતી મૂળાક્ષરોના ક્રમ મુજબ ગોઠવો, જેમ કે શબ્દકોશમાં હોય છે.

Exam Tip: શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવતી વખતે, પ્રથમ અક્ષર, પછી તેની માત્રા, અને છેલ્લે સંયુક્ત અક્ષરોનો ક્રમ ધ્યાનમાં રાખો.

Question 2. રાજધાની, મંદિર, વૈકેશન, હાજીપીર, સુગંધ, સેવા
Answer: મંદિર, રાજધાની, વૅકેશન, સુગંધ, સેવા, હાજીપીર
In simple words: આપેલા શબ્દોને ગુજરાતી વર્ણમાળાના ક્રમ અનુસાર વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવો.

Exam Tip: આ પ્રકારના પ્રશ્નોમાં, શબ્દોના પ્રથમ અક્ષર અને પછીના અક્ષરોના ક્રમ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question 3. પૂર્વ, પ્રેમ, પ્રદેશ, પ્રસિદ્ધ, પ્રાચીન, પ્રાકૃતિક
Answer: પૂર્વ, પ્રદેશ, પ્રસિદ્ધ, પ્રાકૃતિક, પ્રાચીન, પ્રેમ
In simple words: આ શબ્દોને ગુજરાતી શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવો.

Exam Tip: શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવતી વખતે, સમાન શરૂઆતવાળા શબ્દો માટે, પછીના અક્ષરોનો ક્રમ જુઓ.

પરીક્ષાલક્ષી વિશેષ પ્રશ્નોત્તર

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-એક વાક્યમાં આપો :

Question 1. લેખિકા પોતાના ભાઈને પત્ર દ્વારા કયા પ્રદેશનો પરિચય કરાવે છે?
Answer: લેખિકા પોતાના ભાઈને પત્ર દ્વારા કચ્છ પ્રદેશનો પરિચય કરાવે છે.
In simple words: લેખિકા પોતાના ભાઈને પત્ર લખીને કચ્છ પ્રદેશ વિશે માહિતી આપે છે.

Exam Tip: સીધા પ્રશ્નોના ઉત્તરોમાં, પ્રશ્નમાં પૂછવામાં આવેલી મુખ્ય વિગત સીધી રીતે જણાવો.

Question 2. આપણાથી નાની વ્યક્તિને પત્ર લખતી વખતે કેવું સંબોધન કરીશું?
Answer: આપણાથી નાની વ્યક્તિને પત્ર લખતી વખતે 'ચિરંજીવી' કે 'વહાલું' જેવું સંબોધન કરીશું.
In simple words: જો તમે તમારાથી નાના કોઈને પત્ર લખતા હો, તો તેમને 'ચિરંજીવી' અથવા 'વહાલું' કહીને સંબોધી શકો.

Exam Tip: પત્રવ્યવહારના શિષ્ટાચારમાં, નાની વ્યક્તિઓ માટે યોગ્ય સંબોધનનો ઉપયોગ કરવો એ મહત્વનો નિયમ છે.

Question 3. કચ્છ જિલ્લામાં પૂર્વથી પશ્ચિમ ફરતાં આશરે કેટલો સમય લાગે છે?
Answer: કચ્છ જિલ્લામાં પૂર્વથી પશ્ચિમ ફરતાં આશરે નવ ક્લાક જેટલો સમય લાગે છે.
In simple words: કચ્છ જિલ્લામાં પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ મુસાફરી કરવામાં લગભગ નવ કલાકનો સમય લાગે છે.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં, આપેલી માહિતીને યાદ રાખો અને સીધો જવાબ આપો.

Question 4. પ્રાચીન સમયમાં કોને ભારતનું પ્રવેશદ્વાર ગણવામાં આવતું?
Answer: પ્રાચીન સમયમાં કચ્છને ભારતનું પ્રવેશદ્વાર ગણવામાં આવતું.
In simple words: જૂના સમયમાં કચ્છને ભારતમાં પ્રવેશવા માટેનો મુખ્ય રસ્તો માનવામાં આવતો હતો.

Exam Tip: ઐતિહાસિક સંદર્ભો અને ભૂમિકાઓને યાદ રાખો, ખાસ કરીને જો તે કોઈ સ્થળના મહત્વને દર્શાવતી હોય.

Question 5. કચ્છમાં અડસઠ તીર્થમાંનું કર્યું એક સરોવર આવેલું છે?
Answer: કચ્છમાં અડસઠ તીર્થમાંનું નારાયણ સરોવર આવેલું છે.
In simple words: કચ્છમાં આવેલા અડસઠ પવિત્ર સ્થળોમાંથી એક નારાયણ સરોવર છે.

Exam Tip: ધાર્મિક મહત્વ ધરાવતા સ્થળો અને તેમના નામ યાદ રાખવા પરીક્ષા માટે ઉપયોગી છે.

Question 6. કચ્છમાં કયા કયા ડુંગરો આવેલા છે ?
Answer: કચ્છમાં કાળો, લીલિયો, ભુજિયો અને ધીણોધર જેવા ડુંગરો આવેલા છે.
In simple words: કચ્છમાં કાળો ડુંગર, લીલિયો ડુંગર, ભુજિયો ડુંગર અને ધીણોધર ડુંગર જેવા પહાડો આવેલા છે.

Exam Tip: પ્રદેશના મુખ્ય ભૌગોલિક લક્ષણો, જેમ કે ડુંગરોના નામ, યાદ રાખો.

Question 7. કચ્છના કયા ડુંગર પર ગુરુ દત્તાત્રેયનાં પગલાં છે ?
Answer: કચ્છના 'કાળો' નામના ડુંગર પર ગુરુ દત્તાત્રેયનાં પગલાં છે.
In simple words: કચ્છમાં આવેલા કાળા ડુંગર પર ગુરુ દત્તાત્રેયના પગલાંના નિશાન છે.

Exam Tip: ધાર્મિક સ્થળો અને તેમની સાથે જોડાયેલી વિશિષ્ટ વિગતોને યાદ રાખવાનો પ્રયાસ કરો.

Question 8. કચ્છનું કયું શહેર ભુજિયા ડુંગર પર વસેલું છે?
Answer: કચ્છનું ભુજ શહેર ભુજિયા ડુંગર પર વસેલું છે.
In simple words: કચ્છનું ભુજ નામનું શહેર ભુજિયા ડુંગરની ઉપર આવેલું છે.

Exam Tip: શહેરો અને તેમના ભૌગોલિક સ્થાન વિશેની માહિતી યાદ રાખવી મહત્વપૂર્ણ છે.

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને લખો :

Question 1. ‘સુગંધ કચ્છની... !' એકમના રચયિતાનું નામ જણાવો.
A. પિન્કીબહેન પંડ્યા
B. મનુબહેન ગાંધી
C. ડૉ. દર્શના ધોળકિયા
D. ભોળાભાઈ પટેલ
Answer: (C) ડૉ. દર્શના ધોળકિયા
In simple words: 'સુગંધ કચ્છની...!' આ પાઠ ડૉ. દર્શના ધોળકિયા દ્વારા લખવામાં આવ્યો છે.

Exam Tip: પાઠના લેખક અથવા રચયિતાનું નામ હંમેશા યાદ રાખો, કારણ કે તે ઘણીવાર પૂછાય છે.

Question 2. ‘સુગંધ કચ્છની... !' પત્ર કોને સંબોધીને લખાયો છે?
A. નાની બહેન સુમિત્રાને
B. નાની બહેન સૌમિત્રીને
C. નાના ભાઈ સૌમિત્રીને
D. નાના ભાઈ સૌમિલને
Answer: (C) નાના ભાઈ સૌમિત્રીને
In simple words: 'સુગંધ કચ્છની...!' આ પત્ર લેખિકાએ પોતાના નાના ભાઈ સૌમિત્રીને લખ્યો છે.

Exam Tip: પત્ર કોને લખવામાં આવ્યો છે અને તેના પાત્રોના નામ યાદ રાખવા પ્રશ્નોના જવાબ આપવામાં મદદરૂપ થાય છે.

Question 3. અત્યાર સુધી આપણે કચ્છને કેવા પ્રદેશ તરીકે ઓળખાતા હતા ?
A. દરિયાઈ પ્રદેશ
B. ડુંગરાળ પ્રદેશ
C. રણપ્રદેશ
D. સપાટ પ્રદેશ
Answer: (C) રણપ્રદેશ
In simple words: આપણે અત્યાર સુધી કચ્છને મુખ્યત્વે રણવાળા વિસ્તાર તરીકે જ ઓળખતા હતા.

Exam Tip: સામાન્ય જ્ઞાન અને પ્રદેશોના મુખ્ય લક્ષણો પર આધારિત પ્રશ્નોમાં, સૌથી પ્રચલિત ઓળખને ધ્યાનમાં લો.

Question 4. ‘ધીંગી ધરા, ધીંગા ધોરી, ધીંગા બોલ, ધીંગી બોલી' – જેવું વિધાન કયા પ્રદેશ માટે વપરાયું છે ?
A. ચરોતર પ્રદેશ માટે
B. કચ્છ પ્રદેશ માટે
C. રાજસ્થાન પ્રદેશ માટે
D. સોરઠ પ્રદેશ માટે
Answer: (B) કચ્છ પ્રદેશ માટે
In simple words: આ પ્રખ્યાત વાક્ય "ધીંગી ધરા, ધીંગા ધોરી, ધીંગા બોલ, ધીંગી બોલી" કચ્છ પ્રદેશ માટે કહેવામાં આવ્યું છે.

Exam Tip: પ્રાદેશિક કહેવતો અને વિશેષણો કયા પ્રદેશ સાથે સંબંધિત છે તે યાદ રાખવું મહત્વપૂર્ણ છે.

Question 5. કચ્છમાં કેટલાં રણ છે?
A. બે
B. ત્રણ
C. ચાર
D. પાંચ
Answer: (A) બે
In simple words: કચ્છમાં બે રણ આવેલાં છે: નાનું રણ અને મોટું રણ.

Exam Tip: ભૌગોલિક વિગતો, જેમ કે રણની સંખ્યા, યાદ રાખવા માટે સચોટ માહિતી પર ધ્યાન આપો.

Question 6. કચ્છમાં પ્રવેશ કરવા માટે ક્યો પુલ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે?
A. હવાબારી
B. દરિયાઈબારી
C. ચંદ્રબારી
D. સૂરજબારી
Answer: (D) સૂરજબારી
In simple words: કચ્છમાં દાખલ થવા માટે સૂરજબારી નામનો પુલ બનાવવામાં આવ્યો છે.

Exam Tip: મહત્વપૂર્ણ પ્રવેશ બિંદુઓ અને તેમના નામ યાદ રાખવા મુસાફરી અને ભૂગોળ સંબંધિત પ્રશ્નોમાં મદદરૂપ થાય છે.

Question 7. કચ્છ નામ કઈ રીતે પડ્યું?
A. તેનો આકાર અજગર જેવો હોવાથી
B. તેનો આકાર કાચિંડા જેવો હોવાથી
C. તેનો આકાર કાચબા જેવો હોવાથી
D. તેનો આકાર મગર જેવો હોવાથી
Answer: (C) તેનો આકાર કાચબા જેવો હોવાથી
In simple words: કચ્છનો આકાર કાચબા જેવો દેખાતો હોવાથી તેનું નામ કચ્છ પડ્યું.

Exam Tip: સ્થળોના નામકરણ પાછળના કારણો યાદ રાખવા રસપ્રદ અને માહિતીપ્રદ હોય છે.

Question 8. કચ્છની કઈ દિશામાં કચ્છનો અખાત આવેલો છે?
A. ઉત્તર દિશામાં
B. દક્ષિણ દિશામાં
C. પૂર્વ દિશામાં
D. પશ્ચિમ દિશામાં
Answer: (B) દક્ષિણ દિશામાં
In simple words: કચ્છના દક્ષિણ ભાગમાં કચ્છનો અખાત આવેલો છે.

Exam Tip: ભૌગોલિક લક્ષણોની દિશા યાદ રાખવા માટે નકશાનો અભ્યાસ કરવો ઉપયોગી છે.

Question 9. કચ્છનો કયો ભાગ ચારે તરફ રસથી ઘેરાયેલો છે ?
A. ખડીર
B. એવન
C. કલાર
D. મેનાર
Answer: (A) ખડીર
In simple words: કચ્છનો ખડીર નામનો ભાગ ચારે બાજુ પાણીથી ઘેરાયેલો છે, તેથી તે એક ટાપુ જેવો છે.

Exam Tip: પ્રદેશના વિશિષ્ટ ભૌગોલિક વિસ્તારો અને તેમની લાક્ષણિકતાઓ પર ધ્યાન આપો.

Question 10. ખડીર બેટની વચ્ચે કયું નાનું ગામ આવેલું છે?
A. ધોળાવીરા
B. હડપ્પા
C. ભુજ
D. રામપુરા
Answer: (A) ધોળાવીરા
In simple words: ખડીર બેટની મધ્યમાં ધોળાવીરા નામનું નાનું ગામ આવેલું છે, જે પ્રાચીન સ્થળ છે.

Exam Tip: મહત્વપૂર્ણ ભૌગોલિક રચનાઓ અને તેમની અંદર આવેલા ગામો કે શહેરો વિશેની માહિતી યાદ રાખો.

Question 11. ધોરમનાથ તપસ્વીએ કયા ડુંગર પર તપશ્ચર્યા કરેલી ?
A. ચોટીલા
B. પાવાગઢ
C. ધીણોધર
D. ગિરનાર
Answer: (C) ધીણોધર
In simple words: તપસ્વી ધોરમનાથે ધીણોધર નામના ડુંગર પર તપસ્યા કરી હતી.

Exam Tip: ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક વ્યક્તિત્વો કયા સ્થળો સાથે જોડાયેલા છે તે યાદ રાખો.

Question 12. કચ્છની રાજધાની કઈ છે?
A. ગાંધીધામ
B. મુન્દ્રા
C. માંડવી
D. ભુજ
Answer: (D) ભુજ
In simple words: કચ્છ જિલ્લાની રાજધાની ભુજ છે.

Exam Tip: રાજ્યો કે જિલ્લાઓની રાજધાનીના નામ યાદ રાખવા સામાન્ય જ્ઞાન માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

Question 13. કચ્છના કયા ડુંગર પર ભુજંગ નાગનું (ક્ષેત્રપાળદાદાનું) મંદિર આવેલું છે?
A. લીલિયો
B. ભુજિયો
C. કાળો
D. ધીણોધર
Answer: (B) ભુજિયો
In simple words: ભુજિયો ડુંગર પર ભુજંગ નાગનું મંદિર આવેલું છે, જેને ક્ષેત્રપાળદાદાનું મંદિર પણ કહેવાય છે.

Exam Tip: ધાર્મિક સ્થળો અને તેઓ કયા ડુંગર કે સ્થળ પર આવેલાં છે તે યાદ રાખો.

Question 14. કચ્છના રણમાં રહીને લોકોની આજીવન સેવા કરનાર સંતકવિનું નામ જણાવો.
A. મોરારીદાદા
B. વિરમદાદા
C. મેકરણદાદા
D. વિનુદાદા
Answer: (C) મેકરણદાદા
In simple words: મેકરણદાદા એ સંતકવિ છે જેમણે કચ્છના રણમાં રહીને જીવનભર લોકોની સેવા કરી હતી.

Exam Tip: પ્રદેશના સેવાભાવી સંતો અને તેમના યોગદાનને યાદ રાખો.

પ્રવૃત્તિઓ

1. તમારી શાળામાં યોજાયેલ પ્રવેશોત્સવની ઉજવણીનું વર્ણન કરતો પત્ર તમારા મામાને લખો.
Answer:

ચિંતન વસાવડા
28, ભામોઈ રોડ,
કારંજ, અમદાવાદ.
તા. 20-6-2012

પૂજય મામાં,
સાદર પ્રણામ.

તમારો પત્ર મળ્યો. વાંચી ઘણો જ આનંદ થયો. આ વર્ષે 5 વર્ષ પૂર્ણ કરનાર 18 બાળકોને અમારી શાળામાં પ્રવેશ આપવાનો હતો. અમે આ બાળકો માટે અગાઉથી કાર્યક્રમ ગોઠવી રાખ્યો હતો. તે મુજબ બાળકોને રંગબેરંગી ટોપી પહેરાવી, સજાવેલી. ઊંટલારીઓમાં બેસાડી, અમારી શાળાની આજુબાજુના વિસ્તારમાં પ્રવેશોત્સવનાં ગીતો અને સૂત્રો બોલતા બોલતા આનંદ-ઉલ્લાસ સાથે ફરીને શાળામાં પરત આવ્યા તથા નાનાં ભૂલકાંઓને શાળા-પ્રવેશ આપ્યો. એક દાતા દ્વારા તેમને દફતર અપાયાં અને શાળામાંથી તેમને પુસ્તક, પાટીપેન માપી પછી બાળકનું મોં મીઠું કરાવ્યું. મામા, તમે પણ તમારી શાળામાં બાળકો માટે અવનવા પ્રયોગો કરી બાળકોને આનંદદાયક શિક્ષણ આપો છો તે ખરેખર પ્રશંસનીય છે. મામીને યાદ આપજો .

એજ
તમારા ભાણેજ
ચિંતનના પ્રણામ

Exam Tip: પત્ર લખતી વખતે, યોગ્ય ફોર્મેટ, વિગતવાર વર્ણન અને શુભેચ્છા સંદેશનો સમાવેશ કરવાનું ધ્યાન રાખો.

2. ટપાલખાતાની વિવિધ ટિકિટોનો સંગ્રહ કરી.

3. સંદેશાવ્યવહારનાં માધ્યમોનાં ચિત્રો ભેગાં કરી તેના વિશે લખો.

4. દિવાળી કાર્ડ અને લગ્ન કંકોતરીનું આલબમ બનાવો.

Question 5. કચ્છ જિલ્લાનાં જોવાલાયક સ્થળો વિશે માહિતી મેળવીને લખો:
Answer: કચ્છ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ભુજ છે. ભૂજિયા ડુંગરની તળેટીમાં આ ઐતિહાસિક સ્થળ વસેલું છે. જૂનું શહેર ભૂજિયા કિલ્લાથી સુરક્ષિત હતું. રામસંગ માલમે બાંધેલો આયના મહેલ, મહારાવ લખપતજીની સુંદર કોતરણીવાળી છત્રીઓ, ફતેહમામદ આરબનો હજીરો, મહારાવસિંહ મદનસિંહજી યુક્કિમ, આનંદકુંજ, પ્રાગમહેલ, કચછ મ્યુઝિયમ, શરદબાગ પેલેસ, સ્વામીનારાયણનું મંદિર, ભારતીય સંસ્કૃતિદર્શન (લોકકળાનું મ્યુઝિયમ) વગેરે અહીંના જોવાલાયક સ્થળો છે.

• નારાયણ સરોવર : ભારતનાં અડસઠ તીર્થોમાં નારાયણ સરોવરનો સમાવેશ થયેલો છે. નારાયણ સરોવરથી 2 કિમી દૂર દરિયાકિનારે કોટેશ્વરનું ભવ્ય શિવમંદિર છે.
• મુંદ્રા : વાડી, બગીચા અને તંદુરસ્ત આબોહવાને કારણે કચ્છના હરિયાળા પ્રદેશ તરીકે ઓળખાય છે. અહીં ખારેકનું પુષ્કળ ઉત્પાદન થાય છે. અહીં ખારેક સંશોધનકેન્દ્ર અને કુદરતી ઉપચાર કેન્દ્ર આવેલાં છે.
• માંડવી : જૂનું બંદર છે. ક્ષયના રોગીઓ માટે અહીં ‘ટી.બી. સેનેટોરિયમ' છે. એશિયાનું સૌથી પહેલું ‘વિન્ડફાર્મ’ અહીં આવેલું છે. વિજય પેલેસ અને ભદ્રેશ્વરનું મંદિર જોવાલાયક છે.
• ધોળાવીરા : અહીંથી હડપ્પા સંસ્કૃતિના અવશેષો મળ્યા છે. આ સ્થળે 4500 વર્ષ પહેલાં એક વિશાળ અને ભવ્ય નગર હતું.
• અંજાર : છરી – ચપ્પાં અને સૂડીના ઉત્પાદન માટે આ શહેર જાણીતું છે. અહીં જળેશ્વરનું પ્રાચીન શિવાલય અને જેસલ-તોરલની સમાધિ છે. અંજરથી 2 કિમીના અંતરે ઘુડખર અભયારણ્ય આવેલું છે.
• આશાપુરા માતાનો મઢ : કચ્છના રાજકુટુંબના કુળદેવી આશાપુરા માતાનું પુરાતનકાળનું ભવ્ય મંદિર છે.
• ભદ્રેશ્વર : જૈનોનું તીર્થધામ છે. અહીં વિશિષ્ટ સ્થાપત્યવાળાં દેરાસરો છે, શેઠ જગડુશાએ આ દેરાસરનો જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યો હતો. અહીં રાજા સિદ્ધરાજે કોતરાવેલો એક શિલાલેખ છે.
• ધીણોધરનો ડુંગર : 388 મીટર ઊંચો આ ડુંગર દાદા ગોરખનાથની તપોભૂમિ તરીકે પ્રખ્યાત છે.
• કોટય : અહીં કાઠીઓએ બંધાવેલું કોટ્યાર્કનું સૂર્યમંદિર છે.
• કંડલા : ભારતનું આ અગત્યનું બંદર છે. 'ફ્રી ટ્રેડ ઝોન' તરીકે આ બંદરનો સારો વિકાસ થયો છે.

Exam Tip: લાંબા વર્ણનાત્મક પ્રશ્નોના ઉત્તરો આપતી વખતે, દરેક સ્થળની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ અને મહત્વને મુદ્દાસર રજૂ કરો. આનાથી જવાબ સ્પષ્ટ અને ગોઠવાયેલો લાગે છે.

સુગંધ કચ્છની ...! Summary in Gujarati

સુગંધ કચ્છની ...! પાઠ-પરિચય:

In this chapter, Kutch is introduced through a letter. The author herself belongs to Kutch. For her, Kutch is not only a land of beauty but also a region of 'strong earth, strong oxen, strong words, and strong language'. The distinct characteristics of Kutch are unique. Khadir, Dholavira, Narayan Sarovar, Hajipir, Kandla, and other places are historical and modern sites that offer proof of its rich heritage. Kutch's protection is exceptional from the entire world. Soumitri is the author's younger brother. So that Soumitri understands more about Kutch, his elder sister writes him a letter, providing captivating information about the region in an interesting way.

સુગંધ કચ્છની ……! શબ્દાર્થ:

• વેકેશન – લાંબા વેકેશનનો સમયગાળો
• મોસાળ – માતાનું પિયર
• ભૂમિ – ધરતી, જમીન
• ધીંગી – શક્તિશાળી, મજબૂત
• ધરા – જમીન, પૃથ્વી
• ધોરી – ખેતી માટે ઉપયોગી બળદ
• વિશિષ્ટ – ખાસ ગુણધર્મોવાળું, અસામાન્ય
• પ્રવેશદ્વાર – અંદર આવવાનો દરવાજો, મુખ્ય પ્રવેશ
• ન્યારી – અલગ, અનોખી
• બેટ – પાણીથી ઘેરાયેલો ભૂભાગ, ટાપુ
• ભૂસ્તરીય – પૃથ્વીના સ્તરો વિશે, જમીનનો ભાગ
• સમુદ્રતટ – દરિયાની ધાર, કિનારો
• અખાત – ખાડા વગરનું કુદરતી જળાશય, તળાવ
• ધૂધવવું – મોટો અવાજ કરવો, ઘુઘવાટ
• પુરાતત્ત્વીય – જૂના સમયને લગતી બાબત, પ્રાચીન
• પુરાવો – પુષ્ટિ, સાબિતી
• પ્રસિદ્ધ – જાણીતું, પ્રખ્યાત
• પ્રાકૃતિક – પ્રકૃતિ સંબંધી, નૈસર્ગિક
• તપશ્ચર્યા – તપસ્યા કરવી, સાધના
• દરગાહ – સંતની કબરનું સ્થળ, પવિત્ર સ્થાન
• આજીવન – સમગ્ર જીવન દરમિયાન, કાયમ