GSEB Class 4 Gujarati Textbook Solutions Chapter 3 શંખલાની બહેન છીપલી

ગાઈએ નાનકડું ગીતડું

પ્રશ્ન 1. ઝીણી નજરે જુઓ, શું શું દેખાય છે? તેના વિશે વાત કરો – લખો.
Answer: એક વૃક્ષ ચિત્રમાં છે. તેના પાંદડાં લીલાં રંગના છે. કોયલ અને બિલાડી વૃક્ષની ડાળીઓ પર છે. મંકોડો અને ખિસકોલી વૃક્ષના થડ પર ચડી રહ્યા છે. વૃક્ષની નીચે બે બાળકો ગોળાકાર રમત રમે છે. વૃક્ષની એક તરફ, એક ભરવાડ લાકડી પકડીને બે ગાયો સાથે ઊભો છે. વૃક્ષની બીજી તરફ, બે સ્ત્રીઓ વાંસની ટોપલીઓ બનાવે છે. વૃક્ષના મૂળ પાસે નાના-નાના પથ્થરો સુંદર રીતે ગોઠવેલા છે.
In simple words: The picture shows a tree with green leaves. A cuckoo and a cat are on its branches. An ant and a squirrel are climbing the trunk. Two children are playing under the tree. A shepherd with two cows is on one side, and two women making bamboo baskets are on the other. Small stones are nicely arranged near the tree's roots.

Exam Tip: When describing a picture, always begin with a general overview and then move to specific details, using clear and descriptive language.

તમારા જેવડા દિવ્યેશની વાત 'કલાકારની ઢીંગલી' તમને સાંભળવી, વાંચવી ગમશે :

વાતચીત:

પ્રશ્ન 1. ઉપરની વાતમાં તમને ગમેલાં ત્રણ વાક્યો નીચે લીટી કરો.
Answer: મને ઉપરની વાતમાં ગમેલાં ત્રણ વાક્યો અહીં આપેલા છે:
1. રક્ષાબંધનના દિવસે શાળામાં મેળો જામ્યો હતો.
2. દિવ્યેશની આંખોમાં આંસુ આવી ગયાં.
3. રિયા બોલી, 'લે તારો હાથ ખાલી?'
In simple words: The three sentences I liked most from the story are: "On Raksha Bandhan, the school fair was bustling," "Divyesh's eyes filled with tears," and "Riya said, 'Here, your hand is empty?'"

Exam Tip: When asked to identify preferred sentences, make sure to pick sentences that stand out for their emotional impact, description, or pivotal role in the narrative.

પ્રશ્ન 2. દિવ્યેશ તમારા વર્ગમાં ભણતો હોય તો તે તમારા માટે કેવી રાખડી બનાવે?
Answer: જો દિવ્યેશ મારા વર્ગમાં અભ્યાસ કરતો હોય, તો તે મારા માટે મારી પસંદગીની અને મારા નામવાળી રાખડી બનાવશે.
In simple words: If Divyesh were in my class, he would make a Rakhi with my name on it, designed just how I would like it.

Exam Tip: For hypothetical questions, ensure your answer is creative yet logical within the story's context, showcasing what the character would likely do.

પ્રશ્ન 3. તમને દિવ્યેશ સાથે મૈત્રી કરવી ગમે? કેમ?
Answer: હા, મને દિવ્યેશ સાથે મિત્રતા કરવી ગમે, કારણ કે તે હોશિયાર છે અને દરેકને સહાય કરે છે.
In simple words: Yes, I would like to be friends with Divyesh because he is smart and always helps others.

Exam Tip: When explaining a preference, provide a clear reason that connects to positive traits or benefits from the character's actions or personality.

પ્રશ્ન 4. જો દિવ્યેશ તમારો મિત્ર હોય તો, તમે તેની પાસેથી શું શીખશો?
Answer: જો દિવ્યેશ મારો મિત્ર હોય તો, હું તેની પાસેથી નકામી ચીજોમાંથી અવનવી વસ્તુઓ બનાવવાનું જરૂર શીખીશ.
In simple words: If Divyesh was my friend, I would definitely learn how to create new things from waste materials from him.

Exam Tip: Focus on the unique skills or qualities of the character mentioned in the story when answering questions about what you would learn from them.

પ્રશ્ન 5. વાર્તા વાંચતી વખતે તમારી શાળા, ફળિયા, ગામ, સગાં-સંબંધીમાંથી તમને કોણ યાદ આવતું હતું? તેનામાં અને દિવ્યેશમાં શું સમાનતા છે?
Answer: વાર્તા વાંચતી વખતે મારા ગામમાંથી મને એક મિત્ર યાદ આવતો હતો. તે દિવ્યેશ જેવો હોશિયાર છે. તે કાગળમાંથી અવનવી વસ્તુઓ બનાવે છે.
In simple words: While reading the story, a friend from my village came to mind. He is smart like Divyesh and also creates amazing things from paper.

Exam Tip: When drawing comparisons, clearly state who came to mind and specify the shared qualities or talents between that person and the character.

પ્રશ્ન 6. નકામી પેનનાં ઢાંકણાં, પાણીની બૉટલ, જૂનાં સ્પીકર, ખોખાં, પૂંઠાં જેવી વસ્તુઓમાંથી શું શું બનાવી શકાય?
Answer: ઉપર જણાવેલી વસ્તુઓમાંથી વૉલપીસ, ફૂલદાની, પેન-બૉક્સ, પક્ષીનો માળો, કચરાપેટી, ઘર જેવી અનેક વસ્તુઓ બનાવી શકાય છે.
In simple words: From old pen caps, water bottles, speakers, boxes, and cardboard, you can make many items like wall hangings, flower vases, pen holders, bird nests, dustbins, and even toy houses.

Exam Tip: For questions about creative reuse, list a variety of possible creations, showing a broad understanding of the materials' potential.

પ્રશ્ન 7. નકામી વસ્તુઓમાંથી તમને શું શું બનાવતાં આવડે છે?
Answer: નકામી વસ્તુઓમાંથી મને ફૂલદાની, વૉલપીસ અને ઘર બનાવતાં આવડે છે.
In simple words: I can make flower vases, wall hangings, and small houses from discarded items.

Exam Tip: Be specific about the items you can create from waste materials, aligning with common craft ideas.

પ્રશ્ન 8. આ વાતનો કયો ફકરો તમને વારંવાર વાંચવો ગમે?
Answer: આ વાર્તાનો છેલ્લો ફકરો મને વારંવાર વાંચવો ગમે છે.
In simple words: I enjoy reading the last paragraph of this story repeatedly.

Exam Tip: If the question asks for your favorite part, a direct and concise answer about which section appeals to you is sufficient.

પ્રશ્ન 9. તમને ઘરમાં કયા નામથી બોલાવે છે? તમે તમારાં ભાઈ-બહેનોને કયા નામે બોલાવો છો?
Answer: મને ઘરમાં ‘બિક’ નામથી બોલાવે છે. મારે ભાઈબહેન નથી પરંતુ મામાની દીકરીને ‘મોટી' નામે બોલાવું છું.
In simple words: At home, they call me 'Bik.' I don't have siblings, but I call my uncle's daughter 'Moti'.

Exam Tip: For personal questions, provide honest and straightforward answers, even if it means stating that you don't have siblings.

પ્રશ્ન 10. તમારા કોઈ બે મિત્રો બહેનપણી માટે તમારે રાખડી બનાવવી હોય તો કેવી બનાવશો?
Answer: મારે મારા કોઈ બે મિત્રો બહેનપણી માટે રાખડી બનાવવી હોય તો તેમની પસંદગીની જ બનાવીશ, તેમાં શુભ સંદેશ અથવા નામ લખીશ.
In simple words: If I were to make Rakhis for two of my friends, I would design them according to their preferences, adding a good message or their names.

Exam Tip: When describing a personalized gift, emphasize customization based on the recipient's preferences to show thoughtfulness.

પ્રશ્ન 11. વાર્તામાં તમને ગમતા વાક્ય નીચે લીટી દોરો.
Answer: તહેવારના દિવસોમાં દિવ્યેશ હાથબનાવટની અવનવી વસ્તુઓ બનાવી વેચતો.
In simple words: During festive days, Divyesh would make and sell many new handcrafted items.

Exam Tip: When quoting a favorite sentence, ensure it accurately reflects the character's key actions or themes from the story.

દિવ્યશને લગતી ત્રણ બાબતો : (1) લાગણી (2) આવડત (3) ઘરની સ્થિતિ. જે વાક્ય કે શબ્દખંડને લાગુ પડે તેની પાછળના કૌંસમાં લખો :

પ્રશ્ન 1. આ વાક્યોને લાગુ પડતી બાબત કૌંસમાં લખો.
Answer:
1. ભૂખને રોકી લેતો. (ઘરની સ્થિતિ)
2. કારીગરી વડે અજબ સર્જન, (આવડત)
3. રંગોનાં છાંટણાંથી સજાવવું. (આવડત)
4. રિયાને કારેલાંનું શાક ભાવે. (લાગણી)
5. ઢીંગલીની યાદ. (લાગણી)
6. આંખમાં આંસુ ધસી આવ્યાં. (લાગણી)
7. તારા માટે મારા ચિત્રકાર, (આવડત)
8. મજા કરવી એ સપનાં સમાન, (ઘરની સ્થિતિ)
9. સજાવેલી વસ્તુઓ વેચી નફો મેળવે. (આવડત)
10. કારેલાંની રાખડી. (આવડત)
11. રાખડી પરનું ‘દિવ્યેશ' નામ ભીંજાઈ ગયું! (લાગણી)
In simple words: Here's how these statements relate to Divyesh: Stopping hunger shows his home situation; artistic creation and colorful decorations reveal his skill; Riya liking bitter gourd and memories of his doll indicate emotion; tears in his eyes are about feelings; "my artist for you" shows talent; fun being like a dream highlights his home situation; selling decorated items proves his skill; a bitter gourd Rakhi displays his talent; and his name on the Rakhi getting wet with tears shows emotion.

Exam Tip: For categorization tasks, carefully analyze each phrase to determine if it describes a skill, an emotion, or a circumstance, and ensure consistent application of the labels.

આપેલ શબ્દ કે શબ્દસમૂહ માટેનો અર્થ શોધો અને લખો :
Answer:
ઉદાહરણ:
1. ટેકો કરવો – મદદ કરવી
મમ્મી : તેલ મૂકી દીધું છે. વિવેક, ટેકો કરવા રસોડામાં આવે.
વિવેક : હા, આવું જ છું મદદ કરવા. મારેય પૂરી વણતાં શીખવું જ છે.
2. ફુરસદ – નવરાશ
ભરતભાઈ : તમને મળવા કાલે આવીશ. આજે મને ફુરસદ નથી.
સૌરભભાઈ : મારેય નવરાશ નથી, કાલે જ આવજો. ઠીક રહેશે.
3. કારીગરી – કળાકૌશલ્ય, રચના, બનાવટ
મમ્મી : ના, પ્રદીએ. એમના જેવી બનાવટ મને ક્યાં આવડે છે!
4. પ્રવીણ – હોશિયાર, કાબેલ, કુશળ
જયંતભાઈ : આપણે કોઈ દશ્ય વિશે બોલીએ કે જિગીષા તે તરત જ દોરી દે.
મનીષભાઈ : હા, જિગીષા ચિત્ર દોરવામાં કુશળ છે:
In simple words: Helping means to assist someone. Leisure means free time. Craftsmanship means artistic skill or creation. Proficient means skilled or capable. These are illustrated with short dialogues.

Exam Tip: When defining words, use simple synonyms and provide a brief example to illustrate their usage, ensuring the context is clear.

વર્ગમાં ચર્ચા કરશે અને ઉત્તર લખો:

પ્રશ્ન 1. દિવ્યશનું મકાન બનાવવામાં વપરાયેલી સામગ્રી :
Answer: દિવ્યેશનું ઘર પતરાં, લાકડાં, પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ, કોથળા અને કાપડમાંથી બનેલું હતું.
In simple words: Divyesh's house was constructed using sheets of metal, wood, plastic bags, sacks, and cloth.

Exam Tip: List all the materials mentioned in the description to ensure a complete and accurate answer.

પ્રશ્ન 2. દિવ્યેશ રહેતો હતો તેવા મકાનમાં રહેવામાં કેવી કેવી મુશ્કેલીઓ પડે?
Answer: દિવ્યેશ રહેતો હતો તેવા મકાનમાં વરસાદ અને ઠંડીથી રક્ષણ મળતું નથી. ઉનાળામાં ગરમી લાગે અને ચોમાસામાં વરસાદથી પાણી ભરાઈ શકે. ઉપરાંત, આવા ઘરમાં ચોરીનો પણ ભય રહે છે.
In simple words: Living in a house like Divyesh's means facing difficulties like no protection from rain or cold, getting hot in summer, and potential flooding during monsoon season. There is also a risk of theft.

Exam Tip: When discussing difficulties, consider environmental factors (weather) and security issues associated with the type of dwelling described.

પ્રશ્ન 3. નવ વર્ષનો દિવ્યેશ એવાં ક્યાં કયાં કામ કરે છે જે તમે નથી કરતાં?
Answer: નવ વર્ષનો દિવ્યેશ ચાની લારીએ વાસણ માંજવાં, ચા આપવી, કુલફી વેચવી જેવાં કામો કરે છે જે હું નથી કરતો.
In simple words: Nine-year-old Divyesh washes dishes, serves tea, and sells kulfi at a tea stall—tasks that I don't perform.

Exam Tip: Identify specific tasks the character performs that are uncommon for children of that age or for your own routine, to highlight the contrast.

પ્રશ્ન 4. દિવ્યશના પપ્પા તેનાં વખાણ કેવી રીતે કરતા હશે?
Answer: દિવ્યેશના પપ્પા કહેતા હશે કે "મારો દીકરો ખૂબ મહેનતુ અને કલાકાર છે. તે નાના થઈને પણ પરિવારને મદદ કરે છે. તેની કલાકારી જોઈને મને ગર્વ થાય છે."
In simple words: Divyesh's father would likely praise him, saying, "My son is very hardworking and talented. Despite being young, he helps the family, and I am proud of his artistry."

Exam Tip: Imagine the parent's perspective and craft a complimentary statement that reflects both the child's effort and talent, as depicted in the story.

નજીકના અર્થવાળા વાક્ય સામે [V] કરો:

પ્રશ્ન 1. દિવ્યેશ ગરીબ મા-બાપનું હવે એકમાત્ર સંતાન.
(અ) દિવ્યેશને એકપણ ભાઈ-બહેન નહોતાં.
(બ) દિવ્યેશની બહેનનું મૃત્યુ થયું હતું. [ ]
(ક) તેને રહેતાં નહોતાં. []
Answer: (અ) દિવ્યેશને એકપણ ભાઈ-બહેન નહોતાં.
In simple words: The sentence means Divyesh was the only child of his poor parents, which implies he had no siblings.

Exam Tip: When choosing a sentence with a similar meaning, select the option that most directly and accurately rephrases the original statement without introducing new information.

પ્રશ્ન 2. પેટ ભૂખથી બૂમો પાડતું હોય છતાં કુલફીને મોં સુધી લઈ ન જવા જેટલો સંયમ તેણે કેળવી લીધો હતો.
(અ) ગરીબીને કારણે દિવ્યેશે પોતાની ઇચ્છાઓ પર કાબૂ મેળવી લીધો હતો. [V]
(બ) ઘરમાં વધુ પૈસા આપી શકાય તેથી દિવ્યેશે કુલફી ખાવાની ઇચ્છા મારી નાખી. [ ]
(ક) બહુ ભૂખ લાગે ત્યારે દિવ્યશને કુલફી ખાવાની તીવ્ર ઇચ્છા થતી. [ ]
Answer: (અ) ગરીબીને કારણે દિવ્યેશે પોતાની ઇચ્છાઓ પર કાબૂ મેળવી લીધો હતો.
In simple words: Despite being hungry, Divyesh controlled his desire for kulfi, showing self-restraint due to his family's poverty.

Exam Tip: Identify the core concept (self-control despite hardship) and select the option that best explains the underlying reason (poverty).

પ્રશ્ન 3. દિવ્યેશ ઘણી હોંશથી પોતાની કલા-કારીગરી વડે અજબ સર્જન કરતો.
(અ) દિવ્યેશ ઘણાં ઉમંગથી નવાં નવાં ચિત્રો દોરતો. [ ]
(બ) દિવ્યેશ ઉત્સાહભેર નવી નવી વસ્તુઓ બનાવતો. [ ]
(ક) દિવ્યેશ ખુશ હોય ત્યારે નવાઈ લાગે તેવી વસ્તુઓ બનાવતો. [V]
Answer: (ક) દિવ્યેશ ખુશ હોય ત્યારે નવાઈ લાગે તેવી વસ્તુઓ બનાવતો.
In simple words: Divyesh created surprising artworks with great enthusiasm, indicating he made astonishing things when he was happy.

Exam Tip: Focus on keywords like 'હોંશથી' (enthusiastically) and 'અજબ સર્જન' (astonishing creation) to find the most accurate matching option.

પ્રશ્ન 4. રક્ષાબંધનના દિવસે શાળામાં મેળો જામ્યો હતો.
(અ) રક્ષાબંધનના લીધે શાળામાં ખૂબ ભીડ થઈ હતી. [V]
(બ) રક્ષાબંધનને કારણે શાળામાં ખુશીનું વાતાવરણ છવાઈ ગયું હતું. [ ]
(ક) રક્ષાબંધનના લીધે ઘણી સંખ્યામાં બાળકો આવીને આનંદ કરતાં હતાં. [ ]
Answer: (અ) રક્ષાબંધનના લીધે શાળામાં ખૂબ ભીડ થઈ હતી.
In simple words: "મેળો જામ્યો હતો" means there was a fair, which implies the school was very crowded due to Raksha Bandhan.

Exam Tip: Understand the idiom "મેળો જામવો" to mean a bustling crowd, which leads to the correct interpretation of the school being very crowded.

વર્ગમાં ચર્ચા કરશે અને ઉત્તર લખો:

પ્રશ્ન અ. દિવ્યશની શાળામાં રક્ષાબંધનની ઉજવણી કઈ રીતે થઈ ? તમારા શબ્દોમાં લખો :
Answer: દિવ્યેશે મોતી, ચણોઠી, કારેલાંનાં બી, લાકડાની પટ્ટીઓ અને તારામંડળના નકામા તાર જેવી પરચૂરણ સામગ્રીમાંથી રેશમી દોરા ગૂંથીને, રૂને મેઘધનુષના રંગનું કરીને જાતજાતની અને ભાતભાતની રાખડીઓ બનાવી હતી. રક્ષાબંધનના દિવસે દિવ્યેશ આ રાખડીઓનું બૉક્સ લઈને શાળાએ આવ્યો અને શાળામાં આવેલા વડ ફરતેના ઓટલે બૉક્સ ખોલીને બધાં જોઈ શકે તે રીતે રાખડીઓ ગોઠવી. તેના મિત્રો તેની રાખડીઓ જોવા, ખરીદવા ટોળે વળી ગયા. રિયા, નેહા, શરીફા, ભવ્યા વગેરેને મનગમતી રાખડીઓ મળી ગઈ. સૌ બહેનોએ પોતાના ભાઈઓને હાથે વિધિવત્ રાખડીઓ બાંધી. દિવ્યેશને રિયાએ રાખડી બાંધી. દિવ્યશને આ દુનિયા છોડી ગયેલી બે વર્ષની નાની બહેન યાદ આવતાં તેની આંખોમાં પાણી આવી ગયાં હતાં.
In simple words: Divyesh celebrated Raksha Bandhan by making various Rakhis from spare materials like beads, bitter gourd seeds, wood strips, and old wires, dyeing cotton in rainbow colors. He brought these Rakhis to school in a box and arranged them on the banyan tree's platform for everyone to see. His friends gathered to admire and purchase them. Many girls, including Riya, Neha, Sharifa, and Bhavya, bought their favorite Rakhis and formally tied them on their brothers. Riya tied a Rakhi on Divyesh, which reminded him of his younger sister who had passed away two years ago, bringing tears to his eyes.

Exam Tip: When describing an event, detail the preparations, the main activities, and the emotional impact on the characters to provide a comprehensive answer.

પ્રશ્ન બ. દિવ્યેશની બહેન વિશે તમે શું જાણો છો? લખો.
Answer: દિવ્યેશને ઢીંગલી જેવી બે વર્ષની નાની બહેન હતી. દિવ્યેશ એને ખૂબ લાડ લડાવતો હતો. તે થોડા સમય પહેલાં જ બીમારીમાં સપડાઈને આ દુનિયા છોડી ગઈ હતી. રક્ષાબંધનના દિવસે દિવ્યશને પોતાની બહેન યાદ આવતાં તેની આંખોમાં પાણી આવી ગયાં હતાં.
In simple words: Divyesh had a two-year-old sister, like a doll, whom he adored very much. She had passed away recently due to an illness. On Raksha Bandhan, remembering her brought tears to his eyes.

Exam Tip: Focus on key details about the sister's age, Divyesh's affection for her, and the cause of her passing, as well as the emotional impact on Divyesh.

પ્રશ્ન ક. દિવ્યેશ તમારો મિત્ર છે. તમે તેનો પરિચય મહેમાનને આપો :
Answer: દિવ્યેશ મારો મિત્ર છે. તે નવ વર્ષનો છે. તેનાં મા-બાપ ખૂબ ગરીબ છે. તે ગવર્નમેન્ટ સ્કૂલમાં અભ્યાસ કરે છે. ફુરસદના સમયમાં તે તેના પિતાને ચાની લારીએ મદદ કરે છે. તે સંયમી છે. તે ભણવામાં હોશિયાર છે. તે હોંશથી પોતાની કલા-કારીગરી વડે અજબ ચીજોનું સર્જન કરે છે. રક્ષાબંધનના દિવસે તે સૌને ગમતી રાખડીઓ બનાવી લાવ્યો હતો.
In simple words: Divyesh is my nine-year-old friend. His parents are very poor, and he studies at a government school. In his free time, he helps his father at the tea stall. He is self-controlled and intelligent in studies. With great enthusiasm, he creates amazing things using his artistic skills. On Raksha Bandhan, he made delightful Rakhis for everyone.

Exam Tip: When introducing a friend, highlight their age, family background, education, work ethic, and any special talents or character traits that define them.

ડ. તાળીઓની સંખ્યા વધારીને તમારા મિત્ર સાથે આ રમત રમો :

પ્રશ્ન 1. આ શબ્દો કયા કુટુંબના છે? જરૂર પડ્યે શબ્દકોશનો ઉપયોગ કરો કે વડીલોની મદદ લો. તેમને યોગ્ય ખાનામાં લખો. તેમાંથી તમને ગમતા શબ્દની અક્ષર સંખ્યા ગણીને લખો :
Answer:

Exam Tip: For categorization, read each word carefully and classify it based on its botanical type. Double-check syllable counts for accuracy.

કુટુંબનો ન હોય તેવો શબ્દ કયો ? તેના ફરતે વર્તુળ દોરો.

પ્રશ્ન 1. આપેલ યાદીમાંથી કુટુંબનો ન હોય તેવો શબ્દ શોધો અને તેની અક્ષર સંખ્યા લખો.
Answer:
ઉદાહરણ: સ્કૂટર, બસ, વિમાન, ટેબલ, સાઇકલ - ટેબલ (3)
1. દીપડો, વાઘ, સિંહ, ડુક્કર, જિરાફ - ડુક્કર (3)
2. લીમડો, કેળ, પીપળો, આંબો, વડ - કેળ (2)
3. ટીવી, મોબાઇલ, લૅપટૉપ, કમ્પ્યુટર, ઇસ્ત્રી - ઇસ્ત્રી (2)
4. તુરિયું, કોબીજ, ફુલેવર, જામફળ, દૂધી - જામફળ (4)
5. વહાણ, સ્ટીમર, હોડી, હેલિકૉપ્ટર, સબમરીન - હેલિકૉપ્ટર (5)
In simple words: In each group of words, find the one that doesn't fit the category and count its syllables. For example, in 'scooter, bus, airplane, table, bicycle,' 'table' is the odd one out.

Exam Tip: To identify the odd one out, first determine the common category of the majority of words, then select the word that does not belong to that category. Ensure correct syllable counting.

પ્રશ્ન 1. નીચે આપેલા શબ્દોના કુટુંબના અન્ય શબ્દો લખો.
Answer:
1. શાળા: ઘંટ, રિસેસ, પરીક્ષા, મસ્તી, રજા, મિત્ર, શિક્ષક, આચાર્ય, વર્ગખંડ, પુસ્તકાલય, ચૉક
2. ખેતર: કરબ, વાવણિયું, પાવડો, કોદાળી, દાતરડું, દોરડું, પાણી, બળદ
3. ગાય: વાછરડું, વાસ, ડાઢ, ખાણ, દૂધ, કૅન, પાણી, દોરડું, છાણ, ગૌમૂત્ર
4. ડૉક્ટર: થર્મોમીટર, સ્ટેથેસ્કોપ, બેડ, ખુરશી, ટેબલ, દવાઓ, ઑપરેશન થિયેટર, ઇંજેક્શન, નર્સ, પાટો
5. કુટુંબ: મમ્મી, પપ્પા, દાદા, દાદી, કાકા, કાકી, ભાઈ, બહેન, ભત્રીજો, ભત્રીજી, પિતરાઈ
In simple words: For each main word like 'school,' 'farm,' 'cow,' 'doctor,' and 'family,' I have listed other words that are closely related or belong to the same group. This helps in understanding word associations.

Exam Tip: When expanding on word families, think broadly about objects, people, actions, and concepts associated with the main word to provide a comprehensive list.

આપેલ શબ્દો માંથી કયો શબ્દ સાચો છે તે શોધો, લખો અને મોટેથી વાંચો :

Question 1. આપેલ શબ્દો માંથી કયો શબ્દ સાચો છે તે શોધો, લખો અને મોટેથી વાંચો:
1. પાસે – પાશે :
2. સ્ટેસન – સ્ટેશન :
3. ઑફિસ – ઑફિશ :
4. પૈસા – પૈશા :
5. શાવરણી – સાવરણી :
6. શાબાશ – સાબાસ – સાબાશ :
Answer:
1. પાસે
2. સ્ટેશન
3. ઑફિસ
4. પૈસા
5. સાવરણી
6. શાબાશ
In simple words: This exercise checks your spelling. You need to pick the word that is spelled correctly from the given choices. It helps you learn the proper way to write Gujarati words.

Exam Tip: When choosing the correct spelling, read both options aloud. Often, the correct spelling will sound more familiar or align with common linguistic patterns. Pay attention to specific vowel or consonant sounds that differ between similar words.

‘આ’ અને માંથી એક-એક શબ્દ પસંદ કરી વાક્ય બનાવો:

Question 1. ‘આ’ અને માંથી એક-એક શબ્દ પસંદ કરી વાક્ય બનાવો:
Answer: આપણે આજે બગીચામાં રમીશું. (We will play in the garden today.)
In simple words: When you pick one word from the choices, make a short sentence that uses both the chosen word and the other given word ('માં').

Exam Tip: To create a clear sentence, first understand the meaning of each word, then think of a simple situation where they naturally fit together.

ઉદાહરણ ઃ સુંદર – શાળા મારી શાળામાં એક સુંદર ઔષધિબાગ છે.

Question 1. સરળ – દિશા
Answer: પૂર્વ દિશાની મદદથી અન્ય દિશાઓ જાણવી સરળ છે.
In simple words: It is easy to find other directions if you use the east direction as a guide.

Exam Tip: Always make sure your sentence connects both words in a logical and grammatically correct way.

Question 2. સુંદર – શુભ
Answer: દરેક દિશાએથી અમને સુંદર અને શુભ વિચાર પ્રાપ્ત થાઓ.
In simple words: May we receive beautiful and auspicious thoughts from all directions.

Exam Tip: When using abstract words like 'beautiful' and 'auspicious', try to link them to concrete nouns or actions in your sentence.

Question 3. સારસ – શેઠાણી
Answer: મારાં શેઠાણીને સારસ બેલડી ખૂબ ગમે.
In simple words: My mistress truly likes the pair of Saras cranes.

Exam Tip: For specific nouns like 'Saras crane' and 'mistress', use an appropriate verb that describes their interaction or relationship.

Question 4. સંપ – શાળા
Answer: શાળામાં બધા વિદ્યાર્થીઓએ એકબીજા સાથે સંપ રાખવો જોઈએ.
In simple words: All the students at school should maintain unity with each other.

Exam Tip: When writing about group dynamics, use words like 'all' or 'every' to convey a collective idea, and emphasize positive values like 'unity'.

Question 5. સાગર – પ્રકાશ
Answer: સંધ્યાનો પ્રકાશ સાગરની શોભા વધારે છે.
In simple words: The evening light truly enhances the beauty of the ocean.

Exam Tip: For descriptive words, think about how light interacts with natural elements like the sea to create an image.

ત્રણ-ત્રણના જૂથમાં કામ કરો. આપેલ વાક્યો વાંચો. ખાલી જગ્યામાં 'શ' કે 'સ' લખો. દરેક વાક્ય મોટેથી અને ઝડપથી ત્રણ વાર વાંચો. ‘શ’ અને ‘સ’નો ઉચ્ચાર ચોકકસાઈથી કરોઃ

Question 1. કડી ‘રીમાં ગાડી અટવાઈ જાય તેમાં જે નવાઈ!
Answer: સાંકડી શેરીમાં ગાડી અટવાઈ જાય તેમાં શી નવાઈ!
In simple words: What is surprising if a car gets stuck in a narrow street?

Exam Tip: When filling in Gujarati 'શ' or 'સ', pay attention to the context of the sentence to choose the correct sound and meaning.

Question 2. “વાદિષ્ટ ‘ક ખાતાં મોંમાં 2 ના ફુવારા ઊઠ્યા.
Answer: સ્વાદિષ્ટ શક ખાતાં મોંમાં શૂ 2 ના ફુવારા ઊઠ્યા.
In simple words: While eating tasty sugarcane, two fountains erupted in the mouth.

Exam Tip: Practice recognizing words with 'શ' and 'સ' to improve your Gujarati spelling and pronunciation accuracy.

Question 3. અમારે ગામડે દિવ માં એકવાર 'કભાજીવાળો આવે.
Answer: અમારે ગામડે દિવસમાં એકવાર શાકભાજીવાળો આવે.
In simple words: In our village, a vegetable vendor visits once a day.

Exam Tip: Consider the flow and meaning of the sentence. The 'દિવસ' (day) and 'શાકભાજી' (vegetables) are the correct words here.

Question 4. રાજાએ 2 ઈયાઓને આદે' આપ્યો.
Answer: રાજાએ રસોઈયાઓને આદેશ આપ્યો.
In simple words: The king gave a command to the cooks.

Exam Tip: Identify the role of the characters (king, cooks) and the action (command) to determine the suitable words with 'શ' or 'સ'.

Question 5. કાર્યની રૂઆત કરવા માટે દરેક ........ મય ....... અભ હોય છે.
Answer: કાર્યની શરૂઆત કરવા માટે દરેક સમય શુભ હોય છે.
In simple words: Every moment is considered auspicious to begin a task.

Exam Tip: Remember to use 'શુભ' (auspicious) for positive timings and 'શરૂઆત' (beginning) for starting actions.

મોટેથી અને ઝડપથી વાંચો:
રશ્મિ રોજ સવારે સાત મિનિટ શીર્ષાસન કરે છે.
આસપાસ આકાશમાં, અંતરમાં આભાસ ધાસચાસની પાસે પણ વિશ્વપતિનો વાસ.

જાનકી કારીગર છે તેની વાત મોટેથી વાંચોઃ
મારું નામ જાનકી છે. હું ચોથા ધોરણમાં ભણું છું. એક દિવસ મેં દીવાસળી અને પતંગના દોરા વડે કંઈક નવું બનાવવા વિચાર્યું. સૌપ્રથમ મેં પાંચ દીવાસળી લીધી. એક દીવાસળીને ઊભી રાખી તેનું મોં બને તે રીતે કાળો ભાગ છોડી દોરો લપેટવાની શરૂઆત કરી. બીજી બે દીવાસળીનો કાળો ભાગ કાઢી દરેકના બે ટુકડા જોડાઈ રહે તે રીતે ગળાથી બંને બાજુ ત્રિકોણ બને તેમ જોડી ફરીથી દોરો લપેટવાનું શરૂ કર્યું. ખભો અને હાથ બને તે રીતે બંને તરફ ઉપર નીચે વટતા હોય તેમ લછીની જેમ દોરો લપેટ્યો. ત્યારબાદ બંને હાથ બહારની તરફ રહે તેમ અંદર દોરો વીંટટ્યો. ઊભો સળીનો થોડો ભાગ બાકી રહે ત્યાં બીજી બે સળીનું મોં કાઢી, ગોઠવી પણ બનાવ્યા. તેની ફરતે દોરો વીંટાળવાનું ચાલુ રાખ્યું. કમર બને તેમ ગોળ દોરો વીંટાળ્યા બાદ બંને પગની ફરતે ફરીથી બરછી વીંટતા હોય તેમ દોરી લપેટ્યો. દોરાના છેડાને વળ ચઢાવી પગ બનાવેલ સળીને પગનો પંજો બને તેમ વાળી દીધી. જાનકીએ શું બનાવ્યું? તે ઓળખો. આવું રમકડું બનાવવા પહેલાં શું કરશો? તે વિચારો અને કહો.

વાતચીતઃ

Question 1. કવિતા સાંભળતી વખતે તમને શું શું દેખાતું હતું?
Answer: કવિતા સાંભળતી વખતે મને નીચે પ્રમાણેનું દશ્ય દેખાતું હતું. – અમે ભાઈ-બહેન મજાક-મસ્તી કરીએ, રાત્રિના આકાશનું સૌંદર્ય માણીએ.
In simple words: While listening to the poem, I imagined a scene where siblings would joke around and enjoy the beauty of the night sky.

Exam Tip: When describing what you visualize from a poem, use descriptive language to paint a clear mental picture for the reader.

Question 2. હવે આપણે આ ગીત સાથે ગાયા પછી તમને કેવું કેવું દેખાયું?
Answer: આ ગીત સાથે ગાયા પછી આભ અને ધરતીનું રમણીય દશ્ય દેખાય છે. ઘરમાં પુરાઈ રહેવું ગમતું નથી.
In simple words: After singing this song, a lovely scene of the sky and earth becomes visible. One does not like staying indoors.

Exam Tip: Connect your feelings and observations to the lyrics of the song, describing both visual imagery and emotional responses.

Question 3. સૌથી વધુ કઈ પંક્તિ ગમી? ગાઈ સંભળાવો.
Answer: મને સૌથી વધુ નીચેની પંક્તિ ગમી : ખોળો ભરી વીણી શંખલાં ને છીપલાં, આખાય વાદળમાં વેરવાં જી રે. સોનેરી કોરની લાવીને વાદળી ચંદરવા ચારે કોર બાંધશું જી રે;
In simple words: I liked these lines most: "We gathered conches and shells, then threw them all over the clouds. We'll bring a cloud with a golden border and tie canopies all around."

Exam Tip: When asked to choose a favorite part, quote the lines accurately and be ready to explain briefly why those lines resonated with you.

Question 4. રમવા માટે તમારે ક્યારેય ઘરેથી ચૂપચાપ ભાગવું પડ્યું છે? કેમ?
Answer: રમવા માટે મારે ઘણીવાર ઘરેથી ચૂપચાપ ભાગવું પડ્યું છે; કારણ કે ઘરકામ અધૂરું હોવાથી મમ્મી રમવા જવાની ના પાડતી હતી.
In simple words: I often had to sneak out of my house to play. My mother would not let me play because housework was still unfinished.

Exam Tip: When asked about personal experiences, provide a direct answer (yes/no) and then give a simple, clear reason to support it.

Question 5. તમારાં ભાઈ-બહેન સાથે તમે ક્યાં ક્યાં ગયાં છો? ત્યાં શું કરેલું?
Answer: મારાં ભાઈ-બહેન સાથે અમે ગામડે તથા દરિયાકિનારે ગયાં છીએ. ત્યાં અમે ખૂબ રમ્યાં હતાં.
In simple words: My siblings and I went to the village and the seashore. We played many games there.

Exam Tip: List the places you visited with your siblings and clearly state the activities you did at each location.

Question 6. તમારે તમારું ઘર બનાવવું હોય તો ક્યાં અને કેવું બનાવશો?
Answer: અમારે અમારું ઘર બનાવવું હોય તો ગામડાના ખેતરમાં બનાવીશું. ત્યાં મોટું પણ સાદું ઘર બનાવીશું.
In simple words: If we were to build our house, we would make it in a village farm. There, we would build a big but simple house.

Exam Tip: Clearly specify both the desired location and the type of house you would prefer to build.

Question 7. તમે ક્યારેય રમતાં રમતાં ઘર બનાવ્યું છે? તેમાં કઈ વસ્તુઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો?
Answer: અમે ઘણી વાર રમતાં રમતાં ઘર બનાવ્યાં છે. તેમાં પૂંઠું, દીવાસળીનાં ખાલી ખોખાં, દીવાસળીની સળીઓ, રંગ વગેરેનો ઉપયોગ કર્યો છે.
In simple words: We have often made houses while playing. We used cardboard, empty matchboxes, matchsticks, colors, and other such things.

Exam Tip: When listing materials, try to remember as many specific items as possible to give a complete answer.

કવિતામાં એવી કઈ કઈ વસ્તુઓ છે જે આપણે જોઈ શકીએ, અડી શકીએ તેમજ જેને જમીન સાથે કે આકાશ સાથે કોઈ સંબંધ હોય? શોધો અને ઉદાહરણ પ્રમાણે કોઠામાં લખો : સૂચનાની અક્ષરસંખ્યા = [ અડસઠ]

ભાઈ-બહેને કરેલી ક્રિયાની બાજુમાં (કરેલી) અને તે જે ક્રિયા કરવાની ઈચ્છા ધરાવે છે તેની બાજુમાં (ઈચ્છા) લખો :

Question 1. ભાઈ-બહેને કરેલી ક્રિયાની બાજુમાં (કરેલી) અને તે જે ક્રિયા કરવાની ઈચ્છા ધરાવે છે તેની બાજુમાં (ઈચ્છા) લખો:
1. ઓશીકાં ઉપર ધાબળા ઢાંક્યા. (કરેલી)
2. ખેતર. કોતર પગપાળા ચાલ્યાં. (કરેલી)
3. આંબાવાડિયાં ફરી વળ્યાં, (કરેલી)
4. ભાવતી રસોઈ બનાવવી છે. (ઇચ્છા)
5. ઝાકળને ઊડી જતું રોકવું છે. (ઇચ્છ)
6. ધીમેથી બારણું ઉઘાડ્યું. (કરેલી)
7. ઝાકળની ચૂંદડીનો છેડો પકડી આકાશમાં જવું છે. (ઇચ્છા).
8. ઝાકળના બનાવનારને મળવું છે. (ઇચ્છા).
9. ઘરની બહારના વાતાવરણની હવાની મજા માણી. (કરેલી)
10. શંખલા અને છીપલાં વીણી વાદળમાં વેરવાં છે............ (ઇચ્છ)
11. આકાશથી તારા લાવી ધરતી પર ખંખેરવા છે. (ઇચ્છા)
12. ઘરના લોકોને જાણ ન થાય તેમ ભાઈ-બહેન ચૂપચાપ ઘરમાંથી ભાગ્યાં. (કરેલી)
Answer:
1. ઓશીકાં ઉપર ધાબળા ઢાંક્યા. (કરેલી) (They covered the pillows with blankets, which was done.)
2. ખેતર, કોતર પગપાળા ચાલ્યાં. (કરેલી) (They walked on foot through fields and ravines, which was done.)
3. આંબાવાડિયાં ફરી વળ્યાં. (કરેલી) (They roamed through the mango orchards, which was done.)
4. ભાવતી રસોઈ બનાવવી છે. (ઇચ્છા) (They wish to cook their favorite food.)
5. ઝાકળને ઊડી જતું રોકવું છે. (ઇચ્છા) (They wish to stop the dew from flying away.)
6. ધીમેથી બારણું ઉઘાડ્યું. (કરેલી) (They slowly opened the door, which was done.)
7. ઝાકળની ચૂંદડીનો છેડો પકડી આકાશમાં જવું છે. (ઇચ્છા) (They wish to hold the edge of the dew-scarf and go to the sky.)
8. ઝાકળના બનાવનારને મળવું છે. (ઇચ્છા) (They wish to meet the creator of the dew.)
9. ઘરની બહારના વાતાવરણની હવાની મજા માણી. (કરેલી) (They enjoyed the fresh air outside the house, which was done.)
10. શંખલા અને છીપલાં વીણી વાદળમાં વેરવાં છે. (ઇચ્છા) (They wish to collect conches and shells and scatter them in the clouds.)
11. આકાશથી તારા લાવી ધરતી પર ખંખેરવા છે. (ઇચ્છા) (They wish to bring stars from the sky and scatter them on the earth.)
12. ઘરના લોકોને જાણ ન થાય તેમ ભાઈ-બહેન ચૂપચાપ ઘરમાંથી ભાગ્યાં. (કરેલી) (The siblings quietly ran away from home so their family would not know, which was done.)
In simple words: For each action listed, decide if the siblings actually did it or if it was just something they wanted to do. Then, write "done" or "wish" next to it.

Exam Tip: Carefully read each statement and refer back to the poem or story to determine whether the action was completed or merely desired.

જોડીમાં કામ કરો. વાકય વાંચો અને લીટી કરેલા શબ્દનો અર્થ શોધી [V] ની નિશાની કરો :

Question 1. ઉનાળામાં સાંજના પહોરે ખુલ્લામાં ફરવા જવાથી ગરમી ઓછી લાગે. પહોર છાંયો સમય છે રસ્તો
Answer: પહોર : સમય
In simple words: The word "પહોર" means "time" or a period of time.

Exam Tip: To find the meaning of an underlined word, read the entire sentence carefully and consider how the word is used in that context.

Question 2. પ્રિયાને શરદી થઈ હતી એટલે મમ્મીએ તેને આઇસક્રીમ ખાવાની ના પાડી દીધી, પણ પ્રિયા રાત્રે બિલ્લી પગે રસોડામાં જઈને બે આઇસક્રીમ ખાઈ ગઈ. બિલ્લી પગેઃ છાનામાના / ધીરે ધીરે / 'મ્યાઉં′ બોલીને
Answer: બિલ્લી પગેઃ છાનામાના / ધીરે ધીરે
In simple words: "બિલ્લી પગે" means moving quietly, like a cat, either "secretly" or "slowly."

Exam Tip: For idiomatic phrases, choose the option that captures the implied meaning, which might not be a literal translation.

Question 3. નદીનું વહેણ એટલું ઝડપી હતું કે હોડીને કિનારે વહેણ : જોરદાર પ્રવાહ / દિશા
Answer: વહેણ : જોરદાર પ્રવાહ
In simple words: "વહેણ" refers to a "strong current" of water in a river.

Exam Tip: Understand the context of the sentence (a boat on a river) to choose the most accurate meaning for the word "વહેણ."

Question 4. મમ્મીની સાડી વચ્ચેથી સારી છે, પરંતુ એની કોર ઘસાઈ ગઈ છે. કોરઃ વચ્ચે જે ધાર રે છેડે છેડે ! ચારે બાજુ
Answer: કોર : છેડે છેડે
In simple words: "કોર" means the "edges" or "borders" of something, like the edge of a saree.

Exam Tip: Visualize the object mentioned (saree) and think about its parts to select the correct definition of 'કોર'.

વાક્ય વાંચો, [V] કે [X] કરો, ખોટું હોય તો સુધારીને બોલો

Question 1. ભાઈ-બહેન ધાબળો ઓઢીને ઘરમાંથી ભાગ્યાં. [X] સુધારેલ વાક્ય : ભાઈ-બહેન ઓશીકાં ઉપર બે ધાબળા ઓઢાડી ઘરમાંથી ભાગ્યાં.
Answer: ભાઈ-બહેન ધાબળો ઓઢીને ઘરમાંથી ભાગ્યાં. [X] સુધારેલ વાક્ય : ભાઈ-બહેન ઓશીકાં ઉપર બે ધાબળા ઓઢાડી ઘરમાંથી ભાગ્યાં.
In simple words: The siblings did not cover themselves with one blanket to run away; instead, they put two blankets over their pillows before leaving home.

Exam Tip: Pay close attention to details mentioned in the original text, such as the number of blankets and how they were used, to ensure your correction is accurate.

Question 2. કોઈ ઊઠી ન જાય તે માટે ભાઈ-બહેને કાળજી લીધી. [V]
Answer: કોઈ ઊઠી ન જાય તે માટે ભાઈ-બહેને કાળજી લીધી. [V]
In simple words: The siblings were careful so that no one would wake up.

Exam Tip: For a correct statement, simply acknowledge its truthfulness and ensure your rephrasing maintains the original meaning.

Question 3. ઘરની બહારનું આકાશ અંધકારથી ભરેલું હતું. [X] સુધારેલ વાક્યઃ ઘરની બહારના આકાશમાં ચંદ્રનું અજવાળું હતું.
Answer: ઘરની બહારનું આકાશ અંધકારથી ભરેલું હતું. [X] સુધારેલ વાક્યઃ ઘરની બહારના આકાશમાં ચંદ્રનું અજવાળું હતું.
In simple words: The sky outside was not completely dark; it actually had moonlight.

Exam Tip: Always cross-reference facts with the story's narrative to correct any misinformation presented in the statement.

Question 4. ખુલ્લી જગ્યામાં વાતા પવનમાં ભાઈ-બહેને નિરાંત અનુભવી. [X] સુધારેલ વાક્ય : ખુલ્લી જગ્યામાં વાતા પવનમાં ભાઈબહેને ખુલ્લી હવાની મોજ માણી.
Answer: ખુલ્લી જગ્યામાં વાતા પવનમાં ભાઈ-બહેને નિરાંત અનુભવી. [X] સુધારેલ વાક્ય : ખુલ્લી જગ્યામાં વાતા પવનમાં ભાઈબહેને ખુલ્લી હવાની મોજ માણી.
In simple words: The siblings did not just feel relaxed in the open air; they actively enjoyed the fresh, open wind.

Exam Tip: Differentiate between passive feelings (relaxation) and active enjoyment when refining your answers based on the text.

Question 5. ઠંડા પવનથી ભાઈ-બહેન થીજી ગયાં. [X] સુધારેલ વાક્યઃ ઠંડા પવનમાં ભાઈ-બહેન ખેતર અને કોતર વટાવીને ચાલ્યાં.
Answer: ઠંડા પવનથી ભાઈ-બહેન થીજી ગયાં. [X] સુધારેલ વાક્યઃ ઠંડા પવનમાં ભાઈ-બહેન ખેતર અને કોતર વટાવીને ચાલ્યાં.
In simple words: The siblings did not freeze from the cold wind; they actually walked across the fields and ravines despite the chilly air.

Exam Tip: Avoid exaggerating reactions. The text describes their actions (walking) rather than an extreme physical response (freezing).

Question 6. ખુલ્લી જગ્યામાં પહોંચ્યાં તેથી ભાઈ-બહેનને હવે પોતાનું ઘર ગમતું ન
Answer: ખુલ્લી જગ્યામાં પહોંચ્યાં તેથી ભાઈ-બહેનને હવે પોતાનું ઘર ગમતું ન. [X] સુધારેલ વાક્ય: ખુલ્લી જગ્યામાં પહોંચ્યાં તેથી ભાઈ-બહેનને પોતાનું ઘર ન ગમતું નહોતું, પરંતુ બહારની મોકળી જગ્યા વધુ પસંદ આવી હતી.
In simple words: It is incorrect that the siblings disliked their home after reaching the open space. They simply enjoyed the vast outdoor area more.

Exam Tip: When a statement suggests a change in preference, clarify if it means dislike of the old or just a stronger liking for the new.

Question 7. ખેતર વટાવતાં ભાઈ-બહેન ડરી ગયાં. [X] સુધારેલ વાક્યઃ ખેતર ખૂંદી વળ્યાં.
Answer: ખેતર વટાવતાં ભાઈ-બહેન ડરી ગયાં. [X] સુધારેલ વાક્યઃ ખેતર ખૂંદી વળ્યાં.
In simple words: The siblings were not scared while crossing the fields; they actually roamed through them freely.

Exam Tip: Correct statements implying fear or distress if the text shows confidence or enjoyment instead.

Question 8. ઝાકળને ઇચ્છા છે. [V]
Answer: ઝાકળને ઇચ્છા છે. [V]
In simple words: This statement implies that the children have desires related to the dew, as shown in the poem.

Exam Tip: Some poetic statements can be interpreted metaphorically. Consider the character's interaction with the element to confirm the meaning.

Question 9. ઝાકળના બનાવનાર વિશે જાણવું છે. [V]
Answer: ઝાકળના બનાવનાર વિશે જાણવું છે. [V]
In simple words: The children wish to learn more about who created the dew.

Exam Tip: When the text describes a character's curiosity, confirm that the stated desire aligns with their actions or thoughts in the story.

Question 10. તારા અને શંખલાની જગ્યા બદલી નાખવી છે. [V]
Answer: તારા અને શંખલાની જગ્યા બદલી નાખવી છે. [V]
In simple words: The children want to exchange the places of the stars and the conches.

Exam Tip: Look for evidence of imaginative play or wishes within the poem that support such a fantastical idea.

વાક્યો વાંચો અને સાચુકલું છે કે કલ્પના છે તે લખો :

Question 1. ખૂબ ઠંડો પવન વાય છે .. – (..............).
Answer: ખૂબ ઠંડો પવન વાય છે. – સાચુકલું
In simple words: A very cold wind is blowing, which is a true statement from the story.

Exam Tip: Distinguish between events that literally happen in the story (true) and those that are wishes or imagined scenarios (imagination).

Question 2. ઊંચા આકાશમાંથી તારા નીચે લાવવા છે. – (.............).
Answer: ઊંચા આકાશમાંથી તારા નીચે લાવવા છે. – કલ્પના
In simple words: The desire to bring stars down from the high sky is an act of imagination.

Exam Tip: If an action is physically impossible or magical within the story's context, it is likely an act of imagination.

Question 3. અજવાળી રાતે ખેતર ફરવાં છે. – (..............
Answer: અજવાળી રાતે ખેતર ફરવાં છે. – કલ્પના
In simple words: The wish to roam in the fields on a moonlit night is a part of the imagination.

Exam Tip: While moonlit nights are real, the desire to roam at night in fields might be part of an imagined adventure for the characters.

Question 4. ખુલ્લી હવામાં ફરવાનો આનંદ ખોળે છે / આવે છે. – (.............).
Answer: ખુલ્લી હવામાં ફરવાનો આનંદ ખોળે છે / આવે છે. – સાચુકલું
In simple words: The joy of roaming in the open air is a genuine feeling, making this a true statement.

Exam Tip: Connect the statement to universal human experiences or feelings. If it's a common or believable feeling, it's usually true.

Question 5. પથરાયેલું ઝાકળ ચૂંદડી જેવું લાગે છે. – (.. ....)
Answer: પથરાયેલું ઝાકળ ચૂંદડી જેવું લાગે છે. – સાચુકલું
In simple words: The scattered dew resembling a scarf is a descriptive truth from the poem.

Exam Tip: When a statement involves a simile or metaphor, consider if that comparison holds true within the poetic context, making it a "true" observation.

Question 6. ભાઈ-બહેન ભાગ્યાં તે બા-બાપુને ખબર નથી. – (...............)
Answer: ભાઈ-બહેન ભાગ્યાં તે બા-બાપુને ખબર નથી. – સાચુકલું
In simple words: It is true that the parents were unaware that their children had slipped away.

Exam Tip: Confirm details about secrecy or lack of awareness by referring to the specific events in the story's narrative.

Question 7. સોનેરી કોરવાળી વાદળી લાવવી છે. – (.............)
Answer: સોનેરી કોરવાળી વાદળી લાવવી છે. – કલ્પના
In simple words: The desire to bring a cloud with a golden border is an imaginative thought.

Exam Tip: Any action that involves altering or possessing natural phenomena in a non-realistic way is usually categorized as imagination.

કાવ્યમાંથી બોલવામાં સરખા લાગતા શબ્દો શોધીને લખો :

Question 1. કાવ્યમાંથી બોલવામાં સરખા લાગતા શબ્દો શોધીને લખો:
1. આગળા –
2. જાણતાં –
3. વાકડું –
4. ખાળવી –
5. અજવાળિયાં –.
6. બાંધશું –
Answer:
1. આગળા – ભાગતાં
2. જાણતાં – માણતાં
3. વાકડું – સાંકડું
4. ખાળવી – સાળવી
5. અજવાળિયાં – આંબાવાડિયાં
6. બાંધશું – રાંધશું
In simple words: This activity asks you to find pairs of words from the poem that sound similar when spoken. These are often rhyming words or words with similar endings.

Exam Tip: When identifying similar-sounding words, focus on the ending syllables and vowel sounds to find the best matches.

જૉડીમાં કામ કરૉ. કવિતાના આધારે લખો. દરેક આવતા શબ્દોનો ઉપયોગ કરી વાક્ય બનાવીને બોલો :

વાક્યો :
ટાઢા હિમ જેવા વહાલા પાવરી વાય છે.
ચાંદની રાતનું ધોળું અજવાળું તન-મનને તાજગી આપે છે.
દરિયાકિનારાની સ્વચ્છ ચાંદી જેવી રેતીમાં રમવાની મજા આવે છે.
સાંકડું ઘર છોડીને વનનું મોકળું રહેઠાણ મને ખૂબ ગમે છે.
અમે સંધ્યાટાણે આકાશમાં સોનેરી કોરવાળી વાદળી જોઈ.
અમે ભાવતી રસોઈ જમ્યાં અને પાછલા પહોરની મીઠી નીંદરા માણી.

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર બે-ત્રણ વાકયોમાં લખો :

Question 1. ભાઈ-બહેને ઘરેથી ભાગી જવા શી યુક્તિ કરી?
Answer: ભાઈ-બહેનની પાછલા પહોરની નીંદરા ઊડી ગઈ હતી. તેઓએ ઓશીકાં ઉપર બે ધાબળા ઓઢાડ્યા અને પછી ચૂપચાપ ઘરેથી ભાગી ગયાં.
In simple words: The siblings couldn't sleep late at night. They placed two blankets over their pillows, then quietly left their home.

Exam Tip: When asked about a trick or strategy, describe the steps taken by the characters chronologically and clearly.

Question 2. ભાઈ-બહેન ભાગ્યાં તેની મા-બાપને કેમ ખબર ન પડી?
Answer: રાત્રિના પાછલા પહોરનો સમય હતો. ભાઈબહેનની નીંદર ઊડી ગઈ તેમ છતાં તેમનાં મા-બાપ ઊધતાં હતાં તેવા સમયે ઓશીકાં ઉપર બે ધાબળા ઓઢાડીને ભાઈ-બહેન ચૂપચાપ ભાગ્યાં તેથી મા-બાપને ખબર ન પડી.
In simple words: It was late at night, and while the siblings were awake, their parents were sleeping. The children left quietly after placing blankets on their pillows, so their parents didn't notice their departure.

Exam Tip: Explain both the timing of the escape and the specific actions taken by the children to ensure their parents remained unaware.

Question 3. ઘરની બહાર એવું શું શું છે જે ભાઈ-બહેનને ખૂબ ગમે છે?
Answer: ઘરની બહાર ખુલ્લી હવા છે, ઠંડો વાયરો વાય છે, અજવાળી રાત્રિ છે અને મોકળાશ છે. ભાઈ-બહેનને આ બધું ખૂબ ગમે છે.
In simple words: Outside the house, there is fresh air, a cool breeze, a moonlit night, and open space. The siblings truly enjoy all these things.

Exam Tip: List all the appealing environmental elements mentioned in the story that contribute to the children's enjoyment.

Question 4. ચુંદડી શાની બનેલી છે? આવી ચૂંદડી જોવાની મજા ખતમ ન થાય તે માટે તેઓ શું કરશે?
Answer: ચૂંદડી ઝાકળની બનેલી છે. આવી ચુંદડી જોવાની મજા ખતમ ન થાય તે માટે તેઓ ચૂંદડીનો છેડો ઝાલીને આકાશમાં જશે અને જોશે કે એનો સાળવી (વણકર) કોણ છે!
In simple words: The scarf is made of dew. To keep the joy of seeing it alive, they will hold its end and go to the sky to find out who made it.

Exam Tip: Clearly state what the object is made of and then describe the actions the characters plan to take to maintain their delight.

Question 5. ધરતી અને આકાશ જુદી રીતે સુંદર લાગે તે માટે ભાઈ-બહેન શું કરશે?
Answer: ધરતી અને આકાશ જુદી રીતે સુંદર લાગે તે માટે ભાઈ-બહેન આભથી તારલા લાવીને ધરતીને ખોળે ખંખેરશે. તેઓ સોનેરી કોરની વાદળી લાવીને ધરતી પર ચારે બાજુ ચંદરવા બાંધશે.
In simple words: To make the earth and sky look uniquely beautiful, the siblings will bring stars from the sky to the earth's lap. They will also bring golden-edged clouds to tie canopies all around on the earth.

Exam Tip: Describe the imaginative actions the children plan to make the environment appear different and more beautiful.

ભાઈ-બહેને જે કર્યું, જોયું, અનુભવ્યું તે લખો :

Question 1. ભાઈ-બહેને જે કર્યું, જોયું, અનુભવ્યું તે લખો:
Answer: ભાઈ-બહેને ઓશીકાં ઉપર ધાબળા ઢાંક્યા, ખેતર અને કોતર વટાવ્યાં, આંબાવાડિયાં ખૂંદી વળ્યાં, અને ચૂપચાપ ઘરમાંથી ભાગ્યાં. તેઓએ ઠંડો પવન વાતો અનુભવ્યો, રૂપાળી રેતી જોઈ, અને એક રૂપાળું રહેઠાણ પસંદ કર્યું.
In simple words: The siblings covered pillows with blankets, crossed fields and ravines, roamed mango orchards, and silently left home. They felt the cold wind, saw beautiful sand, and liked a lovely dwelling.

Exam Tip: Categorize actions into what was done, what was seen, and what was felt, providing a comprehensive account of their experience.

કવિતાના આધારે ફકરો પૂરો કરો :

Question 1. કવિતાના આધારે ફકરો પૂરો કરો:
Answer: મારી અને મારા ભાઈ / બહેન શાલીન ની એકાએક ઊંઘ ઊડી ગઈ. પછી અમે આ ઘરમાંથી નીકળી જવાનો પ્લાન બનાવ્યો. સૌથી પહેલાં એક યુક્તિ વિચારી. અમે ઓશીકાં ઉપર બે ધાબળા ઓઢાડ્યા અને બહાર ઠંડો પવન વાતો હતો તેની મોજ માણી. અજવાળી રાત્રે ખેતર અને કોતર વટાવતાં અમે આખું આંબાવાડિયું ખુંદી વળ્યાં. રૂપેરી રેતી વેરાયેલી હતી. તેની પાસે ઝરણું વહેતું હતું. અમને સાંકડું ઘર છોડીને આ મોકળું રૂપાળું રહેઠાણ ખૂબ ગમી ગયું.
In simple words: My sibling Shalin and I suddenly woke up. We planned to leave the house. First, we came up with a trick. We covered our pillows with two blankets and then enjoyed the cold wind outside. On the moonlit night, we crossed fields and ravines, exploring the entire mango orchard. Silvery sand was spread, and a stream flowed nearby. We really loved this spacious, beautiful dwelling, leaving our small house behind.

Exam Tip: Ensure that all gaps in the paragraph are filled with details from the poem, maintaining the story's sequence and narrative style.

જોડીમાં કામ કરો. ઍકબીજાની સામે બૅસૉ અને એક મિનિટ સુધી જોયા કરો. તે પછી નીચેની શબ્દ-જોડ મોટેથી વાંચો :
લલિત – લલિતા
દિન - દીન
ભોળું - તંબૂ
શેઠ - શેઠાણી
દિવસ - દીકરો
સસલું - કૂળ
મન - માન
ભૂમિતિ - દીપિકા
જુસ્સો - પૂજા
પવન - પાવન
ખડિયો - લીમડો
મુક્ત - ખેડૂત
સરસ - સારસ
આગિયો – બગીચો
પરોઢિયું - દર્શન
સુંદર - સુઝ
મજબૂત - દૂષિત
કૂલર - દૂધ
ઝૂમ - બૂમ

શબ્દોમાં અક્ષરો સાથે જોડાયેલી નિશાનીઓ જુઓ :
ચોથું ધોરણ
\( \implies \) ચો – ચ+ો
\( \implies \) મું - થ +
\( \implies \) ધો - ધ +ો + ૨ + ણ

Question 1. કોણ તોફાની હતું?
Answer: નાનું પોપટ થોડું તોફાની હતું.
In simple words: The small parrot was the one who was naughty.

Exam Tip: For simple identification questions, directly state the subject mentioned in the passage.

Question 2. પપ્પાએ કયાં બચ્ચાંને ખાવાનું આપ્યું?
Answer: પપ્પાએ પાંચમા અને ત્રીજા પોપટને ખાવા માટે આપ્યું.
In simple words: Dad gave food to the young parrots that were number five and number three.

Exam Tip: Pay attention to specific details like numbers when answering questions about actions performed on multiple subjects.

Question 3. ઇયળનાં બચ્ચાંનું નામ શું હશે?
Answer: ઇયળના બચ્ચાંનું નામ ઇળી અથવા ઇળું હોઈ શકે.
In simple words: The caterpillar's babies could be named Ili or Ilu.

Exam Tip: When a question asks for a possible name or identity, provide the options mentioned in the text or reasonable deductions.

Question 4. આ કુટુંબમાં કેટલા સભ્યો છે?
Answer: આ પરિવારમાં સાત સભ્યો રહેલા છે.
In simple words: This family consists of seven members in total.

Exam Tip: Always count carefully when a question asks for a numerical quantity of items or members.

Question 5. Identify the correct word in each group.
(i) જમણેથી પોપટ આવ્યું / આવી / આવ્યો
(ii) ડાબેથી પોપટી આવ્યું / આવી / આવ્યો
(iii) તેમને જોતાં જ પોપટું એક આગળ આવ્યું / આવી / આવ્યો
Answer:
(i) આવ્યું
(ii) આવી
(iii) આવ્યું
In simple words: When choosing the right word, check if the noun is masculine, feminine, or neutral, and whether it's singular or plural, to pick the matching verb ending.

Exam Tip: In Gujarati, verb endings change based on the gender and number of the subject. "આવ્યું" is for neutral singular, "આવી" for feminine singular, and "આવ્યો" for masculine singular.

વિશેષ પ્રશ્નોત્તર

નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. દિવ્યેશ કઈ સ્કૂલમાં અભ્યાસ કરતો હતો?
Answer: દિવ્યેશ સરકારી શાળામાં ભણતો હતો.
In simple words: Divyesh went to a government school for his studies.

Exam Tip: When asked about a specific detail like a school, provide the exact name or type mentioned in the text.

Question 2. દિવ્યેશ નવરાશના સમયમાં શું કરતો?
Answer: દિવ્યેશ ખાલી સમયમાં તેના પિતાને ચાની દુકાને વાસણ સાફ કરવામાં, ચા આપવામાં અને કુલફી વેચવામાં મદદ કરતો હતો.
In simple words: In his free time, Divyesh helped his father at the tea stall by washing dishes, serving tea, and selling kulfi.

Exam Tip: List all the activities mentioned in the text when asked about what a character did during a specific time.

Question 3. તહેવારોના દિવસોમાં દિવ્યેશ શું કરતો
Answer: તહેવારોના દિવસોમાં દિવ્યેશ હાથથી બનાવેલી નવીન વસ્તુઓ બનાવીને વેચતો.
In simple words: During festive periods, Divyesh crafted and sold unique handmade items.

Exam Tip: Focus on the main action the character performed during the specified event.

Question 4. દિવ્યેશે રાખડીઓનું બૉક્સ શાનાથી બનાવેલું હતું?
Answer: દિવ્યેશે રાખડીઓનો ડબ્બો કુલફીની પટ્ટીઓ વાપરીને બનાવ્યો હતો.
In simple words: Divyesh used kulfi sticks to make the box for the rakhis.

Exam Tip: Identify the specific material used when the question asks "શાનાથી" (with what/from what).

Question 5. રક્ષાબંધનની ઉજવણી વખતે દિવ્યશની આંખોમાં આંસુ કેમ આવી ગયાં?
Answer: રક્ષાબંધનની ઉજવણી વખતે દિવ્યેશની આંખોમાં પાણી આવી ગયાં, કેમ કે તેને તેની બે વર્ષની નાની બહેનની યાદ આવી. તેની બહેન થોડા સમય પહેલાં બીમારીથી મૃત્યુ પામી હતી.
In simple words: Divyesh cried during Rakshabandhan because he remembered his younger sister who had passed away from an illness.

Exam Tip: When explaining a character's emotions, always provide the reason or cause for that emotion as stated in the story.

Question 1. દિવ્યેશ કેવા ઘરમાં રહેતો હતો?
Answer: દિવ્યેશનું ઘર ઝૂંપડપટ્ટીના વિસ્તારમાં આવેલું હતું. તે જૂના, કાણાવાળા પતરાં, લાકડાં, પ્લાસ્ટિકની કોથળીઓ અને કપડાંમાંથી બનાવેલા ઝૂંપડામાં રહેતો હતો.
In simple words: Divyesh lived in a small hut located in a slum area. His house was constructed using old, damaged tin sheets, wood, plastic bags, and fabric.

Exam Tip: Provide a detailed description of the living conditions when asked about a character's home, including materials and general state.

Question 2. તહેવારોના દિવસોમાં દિવ્યેશ શું શું બનાવી વેચતો?
Answer: તહેવારોના સમયે દિવ્યેશ હાથથી બનાવેલી ઘણી નવી વસ્તુઓ વેચતો. તે છીપલાંમાંથી હાર, બુટ્ટી અને ઝાંઝર બનાવતો, અને દીવાલો સજાવવા માટે કાથીના ચિત્રો બનાવતો. તૂટેલી બંગડીઓમાંથી તોરણ તેમજ કુલફીની પટ્ટીઓમાંથી વિમાન, ઘર, હોડી જેવી વસ્તુઓ બનાવીને રંગીન છંટકાવથી સજાવતો.
In simple words: During festivals, Divyesh created and sold various handmade items like shell necklaces, coir paintings for walls, torans from broken bangles, and kulfi stick airplanes, houses, and boats, all decorated with colors.

Exam Tip: When asked to list items, make sure to include all the different types of creations and the materials used for them as described in the story.

નીચેનાં વિધાનોમાંથી ખરાં વિધાનો સામે [V] ની અને ખોટાં વિધાનો સામે [X] ની નિશાની કરો:

Question. Mark [V] for true statements and [X] for false statements from the following:
(1) દિવ્યેશ અભ્યાસમાં હોશિયાર હતો. [V]
(2) રક્ષાબંધનના દિવસે સૌએ દિવ્યેશે બનાવેલી રાખડીઓ જ ખરીદી. [X]
(3) દિવ્યેશે શાળાના સભાખંડમાં બધી રાખડીઓ ગોઠવી. [X]
(4) રક્ષાબંધનના દિવસે દિવ્યશની આંખોમાં હરખનાં આંસુ આવ્યાં. [X]
(5) દિવ્યેશને રિયાએ રાખડી બાંધી. [V]
Answer:
(1) દિવ્યેશ અભ્યાસમાં હોશિયાર હતો. [V] (True)
(2) રક્ષાબંધનના દિવસે સૌએ દિવ્યેશે બનાવેલી રાખડીઓ જ ખરીદી. [X] (False)
(3) દિવ્યેશે શાળાના સભાખંડમાં બધી રાખડીઓ ગોઠવી. [X] (False)
(4) રક્ષાબંધનના દિવસે દિવ્યશની આંખોમાં હરખનાં આંસુ આવ્યાં. [X] (False)
(5) દિવ્યેશને રિયાએ રાખડી બાંધી. [V] (True)
In simple words: Carefully read each statement and compare it with the story's facts. Mark true statements with a 'V' and false ones with an 'X' to show your understanding.

Exam Tip: For true/false questions, always refer back to the text to confirm details. Even a small detail can make a statement false.

નીચેનાં વાક્યો કોણ બોલે છે તે લખો:

Question. Write who said the following sentences:
(1) ‘મને કારેલાનું શાક ખૂબ ભાવે છે.'
(2) ‘આ રાખડી તો બારેમાસ પહેરવી ગમે એવી કડા જેવી છે.'
(3) ‘દિવ્યશ, આ મેઘધનુષ જેવી રાખડી. કોના માટે?'
(4) 'લે, તારો હાથ કેમ ખાલી?'
Answer:
(1) ‘મને કારેલાનું શાક ખૂબ ભાવે છે.' – રિયા
(2) ‘આ રાખડી તો બારેમાસ પહેરવી ગમે એવી કડા જેવી છે.' – નેહા
(3) ‘દિવ્યશ, આ મેઘધનુષ જેવી રાખડી. કોના માટે?' – ધૈર્ય
(4) 'લે, તારો હાથ કેમ ખાલી?' – રિયા
In simple words: To answer who said what, remember the characters' names and their specific dialogues from the story.

Exam Tip: When identifying speakers, pay attention to unique phrases or reactions associated with each character in the narrative.

કૌસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો:

Question. Fill in the blanks by choosing the appropriate word from the parentheses:
(1) __________ પ્રાર્થના સંમેલનમાં દિવ્યશને જન્મદિવસના અભિનંદન આપ્યા. (વર્ગશિક્ષકે, આચાર્યએ)
(2) દિવ્યેશે __________ ની પટ્ટીઓથી રાખડીઓનું બૉક્સ બનાવેલું. (આઇસક્રીમ, કુલફી)
(3) દિવ્યેશે પર્યાવરણના શિક્ષક માટે ની રાખડી બનાવેલી. (બી, ચણોઠી)
(4) દિવ્યેશ __________ વર્ષનો હતો. (આઠ, નવ)
Answer:
(1) આચાર્યએ પ્રાર્થના સંમેલનમાં દિવ્યશને જન્મદિવસના અભિનંદન આપ્યા.
(2) દિવ્યેશે કુલફી ની પટ્ટીઓથી રાખડીઓનું બૉક્સ બનાવેલું.
(3) દિવ્યેશે પર્યાવરણના શિક્ષક માટે ની રાખડી બનાવેલી. ચણોઠી
(4) દિવ્યેશ નવ વર્ષનો હતો.
In simple words: Read each sentence and pick the word from the choices that fits best, making the sentence complete and correct according to the story.

Exam Tip: For fill-in-the-blank questions with options, read the sentence with each option to see which one sounds most natural and fits the context of the passage.

નીચેનામાંથી સાચી જોડણીવાળો શબ્દ શોધીને સામે લખો:

Question. Identify and write the correctly spelled word from the following:
(1) પ્રવીણ / પ્રવિણ
(2) કૌસલ્ય / કૌશલ્ય
(3) અભીનંદન / અભિનંદન
(4) આર્કષક / આકર્ષક
(5) સ્મિત ! સ્મિત
(6) મેઘધનુષ / મેઘધનુસ
(7) શામગ્રી / સામગ્રી
(8) હીંગલી / ડીંગલી
(9) દિવાલ / દીવાલ
(10) સંયમ / સંયમ
Answer:
(1) પ્રવીણ
(2) કૌશલ્ય
(3) અભિનંદન
(4) આકર્ષક
(5) સ્મિત
(6) મેઘધનુષ
(7) સામગ્રી
(8) ઢીંગલી
(9) દીવાલ
(10) સંયમ
In simple words: Look at each pair of words. One word is spelled correctly, and the other is wrong. Write down the one that is spelled correctly.

Exam Tip: Practice common Gujarati spellings and be aware of differences in vowel and consonant sounds that can affect spelling. Refer to a dictionary if unsure.