GSEB Class 4 Gujarati Solutions પૂરક વાચન

Std 4 Gujarati Textbook Solutions Purak Vachan

લેખિકા- દુર્ગ ભાગવત, અનુવાદક – અરુણા જાડેજા

વિશેષ પ્રશ્ન-ઉત્તર

Question. નીચેનાં વાક્યોમાંથી ખરાં વાક્યો સામે [V] ની અને ખોટાં વાક્યો સામે [X] ની નિશાની કરો:
Answer:
(i) ‘શ્રાવણ’માં સૂર્યગોલો લગભગ નહીં જેવો દેખાય. [V] આ વાક્ય સાચું છે.
(ii) વાદળાં બને છે અને કાચીંડાની જેમ રંગ બદલે છે. [X] આ વાક્ય ખોટું છે, વાદળાં રંગ બદલતા નથી.
(iii) ગાઢ અંધકારનાં મોજાં ગીચ થતાં આખું આકાશ એક જ રંગનું જાંબુડિયું થાય. [X] આ વાક્ય સાચું નથી, જાંબુડિયું નથી થતું.
(iv) વીજળી ચમકે એટલે ફક્ત કાળા-ધોળાં વાદળાં જુદાં તરી આવે. [V] આ વાક્ય સાચું છે, વીજળીથી વાદળો સ્પષ્ટ દેખાય છે.
(v) આકાશ મધરાતે અંધારામાં જરીક ધોળું પણ વધુ ધોળું લાગે. [V] આ વાક્ય સાચું છે, મધરાતે આકાશ થોડું વધુ સફેદ દેખાય છે.
(vi) સાંજે ધુમાડિયાં લાગતાં વાદળાં આકાશને કાળાશ આપી જાય છે. [X] આ વાક્ય ખોટું છે, વાદળાં કાળાશ આપતા નથી.
In simple words: વાંચો કે દરેક વાક્ય સાચું છે કે ખોટું. જો તે સાચું હોય, તો તેની સામે [V] લખો, અને જો તે ખોટું હોય, તો [X] લખો.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં, વાક્યનો અર્થ કાળજીપૂર્વક સમજો અને તેને મૂળ સંદર્ભ સાથે સરખાવો. નાનામાં નાની વિગતો પર ધ્યાન આપો.

2. પડછાયાના ખેલ

લેખિકા-દુગ ભાગવત, અનુવાદક – અરુણા જાડેજા

Question. પાઠ્યપુસ્તકના પાન નંબર 195 પરના ફકરામાં આવતો હોય તેવો પડછાયો દોરો. બાકીના પડછાયા તમારી નોટબુકમાં દોરી નોટિસબોર્ડ પર લગાવો.
Answer:
[નોંધ : વિધાર્થીઓએ જાતે પ્રવૃત્તિ કરવી.] વિદ્યાર્થીઓએ આ પ્રવૃત્તિ પોતાના શિક્ષકની મદદથી જાતે કરવાની રહેશે.
In simple words: તમારે તમારી ચોપડીના પાના નંબર 195 પરનો પડછાયો દોરવાનો છે. પછી બીજા પડછાયા દોરીને તમારી નોટબુકમાં લગાડવાના છે.

Exam Tip: પ્રવૃત્તિ આધારિત પ્રશ્નોમાં, સૂચનાઓને કાળજીપૂર્વક અનુસરો અને સર્જનાત્મકતાનો ઉપયોગ કરો. ખાતરી કરો કે તમે કાર્ય સંપૂર્ણપણે પૂર્ણ કર્યું છે.

વિશેષ પ્રશ્ન-ઉત્તર

Question. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી નીચે આપેલા ફકરાઓમાંની ખાલી જગ્યા પૂરો:
(ઉંદર, માં, મોટીમસ, વિચિત્ર, ઝીણકી, જાડાયક, બગલ)

प्रश्न 1. સપનામાં આપણે ખૂબ (1) વાતો જોઈએ છીએ. પણ મને થાય કે પડછાયાના ચક્રમ જેવા આ આકારોની (2) એકેય સપના સાથે ન થાય. તેમાંયે આ આકારો હલતા રહેતા હોવાથી તેમની વિચિત્રતાનો પાર નથી. આ જુઓ, સાવ બેસી ગયેલા પેટવાળો, જાડી પૂંછડીવાળો, બે પગવાળો (3) ક્યારનો મોં ઉધાડબંધ કરે છે. એની પાછળ ત્રણ શિંગડાંવાળું અને ખૂબ લાંબું, (4) પંછવાળું એક મોટું સસલું પોતાના જાડિયાપાડિયા હાથ વડે પેલા ઉંદરને પકડવા જાય છે. બેઉના (5) ફરે છે, આગળપાછળ એક જ દિશામાં. પકડાયો ઉંદર સસલાના સકંજામાં. હવે એ ઉંદરનું મોટું હરણ થઈ ગયું, (6) બે પગવાળું. પેલા સસલાનો રંગ આછો થઈ ગયો અને હવે એમાંથી એક વાળ કાપેલી, (7) ને જાડી છોકરી નીકળે છે.
Answer:
1. વિચિત્ર
2. બરાબરી
3. ઉંદર
4. ઝીણકી
5. માં
6. જાડાયક
7. મોટીમસ
In simple words: આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરીને ખાલી જગ્યાઓ ભરો, જેથી વાક્યનો અર્થ સાચો બને.

Exam Tip: ખાલી જગ્યાઓ ભરતી વખતે, ફકરાના સંદર્ભ અને શબ્દના અર્થને સમજવાનો પ્રયાસ કરો જેથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી શકાય.

Question. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી નીચે આપેલા ફકરાઓમાંની ખાલી જગ્યા પૂરો:
(કૂદકા, હરસ, ફફડાવવા, ગૂંચળું, ગરદન)

प्रश्न 2. પેલું (1) હવે એના પડખામાં ભરાય છે અને પછી વિચિત્ર પક્ષીઓ પાંખ (2) લાગે છે. બીજા કાચમાંથી એક જ બાજુએ મોં ફેરવેલાં બે પક્ષીઓ દેખાય છે. એકનું મોં તો (3) સુધી લંબાયેલું, મોટું અને આખાય મોંમાં નાચતી આંખ જ દેખાય. પાંખ ખરી પણ પગ વડે (4) મારે એવો બીજા પક્ષીનો આકાર છે. આ જુઓ, ધડ રીંછનું અને માથું બગલાનું હોય તેવું એક પ્રાણી, ઝાડની આડી ડાળી પર નાગની જેમ (5). વળીને ઊભેલા લાંબા સાપને પોતાના પંજામાં પકડીને ચાંચ મારી રહ્યું છે.
Answer:
1. હરણ
2. ફફડાવવા
3. ગરદન
4. કૂદકા
5. ગૂંચળું
In simple words: કૌંસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરીને વાર્તાના ખાલી સ્થાનો પૂરા કરો જેથી તે સંપૂર્ણ અને સાચી બને.

Exam Tip: દરેક ખાલી જગ્યા માટે, શબ્દોના અર્થ અને વાક્યની રચનાને ધ્યાનમાં લો. વાર્તાનો પ્રવાહ જાળવી રાખવા માટે યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરવો મહત્વપૂર્ણ છે.

3. ચિઠ્ઠી :

Question 1. પાઠ્યપુસ્તકના પાન નંબર 196 પરના પત્ર ઉપરાંત નીચેના જેવા શબ્દો બનાવી પત્ર, નિબંધ, વાર્તા કે કવિતા લખો : મોરબી, જૂનાગઢ, વડનગર, તારાપુર, રાજકેટ, ગાંધીનગર, વિસનગર, સોમનાથ, ગુજરાત, પરીક્ષા, ચાચી, સૂર્યકાંત, ચંદ્રકાંત, વનરાજસિંહ, હીરાબા, સમાચાર, નવસારી
Answer:
બનાવેલ શબ્દોઃ ગાયન, મધુરું, સૌને, જંગલ, દીપડો, અનેક, હાર્મોનિયમ, હલકો, ફૂલકો, હાથી, હાજર, બંદર, શરમાળ, દંગલ, સરોવર, ઘોષણા, મંગલફેરો, કાચબો, સવારી, ગરમાગરમ, અંતર
In simple words: આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને પત્ર, નિબંધ, વાર્તા કે કવિતા બનાવો.

Exam Tip: શબ્દભંડોળનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરીને તમારી સર્જનાત્મક લેખન કુશળતા દર્શાવો. વાર્તા અથવા નિબંધમાં શબ્દોને કુદરતી રીતે ગોઠવવાનો પ્રયાસ કરો.

વાર્તાઃ ગીત એક, રીત અનેક

એક કોયલ ફરવા નીકળી.
તે ઊડતી જાય ને ગાતી જાય:
“સા રે ગ મ પ ધ નિ સા
સા નિ ધ પ મ ગ રે સા”
રસ્તામાં મળ્યો એક મોર,
એ કરે ન કોઈ ‘દિ શોર
ગાયન એનું બહુ મધુરે
લાગે સૌને ખૂબ સૂરીલું
બંને જંગલમાં ગાતાં જાય :
“સા રે ગ મ પ ધ નિ સા
સા નિ ધ પ મ ગ રે સા”
બંનેને મળ્યો એક દીપડો,
"મોર-કોયલ, ચાલ્યાં ક્યાં?”
“એક મજાની હરીફાઈમાં.”
“હરીફાઈ? હરીફાઈનું નામ શું?”
“ગીત એક, રીત અનેક’
“તો ચાલો હું પણ આવું.”
કોયલ કહે, “અમે એક હાર્મોનિયમ વગાડનારને શોધીએ છીએ.”
દીપડો કહે, “પહેલો હલકો ફૂલકો હાથી, એને બનાવો સાથી.”
મોરે ‘ટહુક' કહીને બૂમ પાડી ને હાથી હાજર.
ઓહો! સાથે આવ્યો ઢોલી બંદર,
હુમ હુમ કુમકઠુમ, હમકુમ તુમકહુમ, તાક ધિનાધિન તા.
સાથે શરમાળ શિયાળ પણ જોડાયું.
ઊંચું ઊંચું ઊંટ તો ઊંધા પગે દોડ્યું.
બધાં ભેગાં થયાં દંગલ સરોવરની પાળે.
નોળિયા પાસે જઈ નામ નોંધાવ્યાં.
ત્યાં જ જિરાફે ઘોષણા કરી –
“તો શરૂ થાય છે હરીફાઈ ..
ગીત એક, રીત અનેક ...
વિજેતાને મળશે જંગલના દંગલ સરોવરમાં એક મંગલફેરો... કાચબાની પીઠ પર બેસીને તે પણ દર મહિને એક વાર !
કાચબાની સવારી, ગિફ્ટ છે અમારી !”
બધાંએ તાળીઓના ગડગડાટ કર્યો.
સૌથી પહેલો વારો હતો કોયલનો. કોયલે ચિઠ્ઠી ઉપાડી. કોયલના ભાગે આવ્યું રડતાં રડતાં ગાવાનું. એણે શરૂ કર્યું:
ઊંડું ઊંડું... અંતર, ઊડું ઊંધું મંતર, ઊંડું ઊડું અંતર ...
ઊંડું ઊંધું. હું જાણું છું એક ઊંડું ઊંડું અંતર
ઊંડું ઊહું તને ચકલી બનાવી દઉં છું. ઊડું ઊંડું ઊંધું..."
સૌ ખડખડાટ હસી પડ્યાં.
ભૂંડની ચિઠ્ઠીમાં લખ્યું હતું. નાચતાં નાચતાં ગાવાનું. ઊંચા ઊંચા ઊંટની ચિઠ્ઠીમાંથી નીચી ડોકે ગાવાનું નીકળ્યું. દીપડાની તો ચિઠ્ઠી જ જેમ તેમ ખૂલી; તેમાં લખ્યું હતું : મોં બંધ રાખીને ગાવાનું !!
મોરને હસતાં હસતાં ગાવાનું નીકળ્યું.
દેડકાભાઈને પેટમાં દુઃખતું હોય એમ ગાવાનું હતું. આવાં ગીતો સાંભળી સૌ પોતાનું પેટ પકડી હસી પડ્યાં.
વરુભાઈને એમ કે મારો વારો છેલ્લે છે એટલે જરા સ્ટૉલ પર જઈ ગરમાગરમ ભજિયાં ખાઈ આવું. મોટા લીલા મરચાનું આખું ભજિયું જેવું મોંમાં મૂક્યું કે ત્યાં તરત જ જિરાફે વરુનું નામ જાહેર કર્યું. – વરુભાઈ તો મોંમાં ભજિયા સાથે દોડતા માઇક પાસે પહોંચ્યા. ચિઠ્ઠી ઉપાડી, સાવ કોરી ! પણ ગાવું તો પડે જ ને! વરભાઈ તો મોંમાં મોટા ભજિયા સાથે ગાવા લાગ્યા ... “અંતર મંતર જંતર ...” માંડ સંભળાય તેવો અવાજ નીકળ્યો.
બધાં તો એવાં હસ્યાં ... એવાં હસ્યાં . એવાં હસ્યાં ... હા ... હા... હા...! હો... હો... હો ...! હાઉ ... હાઉ.. હાઉ... ! ........!

વિશેષ પ્રશ્ન-ઉત્તર

Question. ચિત્રો જોઈ, શબ્દો લખીને પત્ર પૂર્ણ કરો :
Answer:
હેલો કિરણ,
કોરોનાને કારણે ગત વર્ષે ના તો આપણે નિશાળે જઈ શક્યા, ના કોઈને મળી શક્યા. મોબાઇલ પર ભણવાની થોડા દિવસ મજા આવી પણ પછી તો રોજ બધા ટીચર્સ .. અને ફ્રેન્ડ્સ યાદ આવતા હતા.
જોકે ભણવાની સાથે સાથે મોબાઇલ પર જોઈ જોઈને મેં કસરત પણ કર્યા. મેં ઘણાં ચિત્ર દોર્યાં, તેમાં રંગ પૂર્યા, વાર્તાની ઘણી ચોપડીઓ વાંચી અને દાદા-દાદી પાસેથી વાર્તાઓ સાંભળી પણ ખરી. નીલમ અને હું રોજ ૪ રમત અને ગીતો રમતાં હતાં, પણ ઓસરીમાં જ. પપ્પા ક્યારેક પત્તાં નો જાદુ શીખવાડે. મમ્મી વળી સાપસીડી રમાડે, અને હા, મેં સાઇકલ ચલાવતાં પણ શીખી લીધું. દાદાના ચશ્માંના કાચનો બિલોરી કાચ બનાવીને હું અને નીલમ તો ફૂલ, કીડી, પતંગિયું, ગોકળગાય, અળસિયું, ઘર, ઘર, માસ્ક, એવું બધું ઝીણું ઝીણું જોઈએ છીએ. તે જોવાની બહુ મજા આવે. હવે તો હું મમ્મી-પપ્પાને રસી કામમાં ટેકોય કરું છું.
તારા લખીને ના બધાં પણ ચશ્મા પહેરતાં હશે તથા સાબુથી હાથ ધોતાં જ હશે. મારા દાદા-દાદી અને મમ્મી-પપ્પાએ રસીકરણ મુકાવી લીધી છે. તું પણ મને આવી રીતે મૅસેજ મોકલીને મોકલજે.
In simple words: આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને પત્રમાંની ખાલી જગ્યાઓ ભરો, જેથી પત્ર સંપૂર્ણ અને સાચો બને.

Exam Tip: પત્ર ભરતી વખતે, દરેક ખાલી જગ્યા માટે યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરવા માટે વાક્યના પ્રવાહ અને સંદર્ભ પર ધ્યાન આપો.