GSEB Class 12 Gujarati Textbook Solutions Chapter 19 સત્યવીર સૉક્રેટિસ

સત્યવીર સૉક્રેટિસ સ્વાધ્યાય

1. નીચેના પ્રશ્નોના એક – એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો.

 

Question 1. સોક્રેટીસના મતે માણસને માટે ઉત્તમ શું છે ?
Answer: સૉક્રેટિસના મત મુજબ, પોતાની આવડત સુધારીને પોતાની ફરજ પૂરી કરવી એ માણસ માટે સર્વોત્તમ બાબત છે.
In simple words: Socrates believed that the best thing for a person is to develop their skills and perform their duties.

Exam Tip: When answering about a philosopher's views, always clearly state their main idea and use keywords from their philosophy.

 

Question 2. સોક્રેટીસનું જીવનસૂત્ર શું હતું?
Answer: સૉક્રેટિસનું જીવનસૂત્ર હતું: “બીજા લોકો ખાવા માટે જીવે છે, જ્યારે હું જીવવા માટે ખાઉં છું.” આ તેમનો જીવનનો સિદ્ધાંત હતો.
In simple words: Socrates' life motto was, "Others live to eat; I eat to live."

Exam Tip: When quoting a motto or saying, ensure it is accurate and clearly attributed to the person.

 

Question 3. સોક્રેટીસે મોતનો સ્વીકાર શા માટે કર્યો ?
Answer: સૉક્રેટિસે જણાવ્યું કે, “એથેન્સના નાગરિકોએ ભલે મને અન્યાય કર્યો હોય, પણ અન્યાયનો જવાબ અન્યાયથી, જૂઠાણાનો જવાબ જૂઠાણાંથી અને પાપનો જવાબ પાપથી આપવો ક્યારેય યોગ્ય નથી.” જેલમાંથી ભાગી જવું એટલે કાયદાનો ભંગ કરીને રાજ્યને અને નાગરિકોને નુકસાન પહોંચાડ્યું કહેવાય. આથી તેમણે મોતને સ્વીકાર કર્યો.
In simple words: Socrates accepted death because he believed it was wrong to respond to injustice with injustice, or lies with lies. Escaping prison would mean breaking the law and harming the state, which he thought was improper.

Exam Tip: To score well, explain Socrates' reasoning clearly, highlighting his strong moral principles and respect for the law.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ-ચાર વાક્યમાં ઉત્તર લખો.

 

Question 1. સોક્રેટીસ કઈ વાતને શરમજનક ગણે છે ? શા માટે ?
Answer: સૉક્રેટિસ માનતો હતો કે, “ખેડૂત સારી રીતે ખેતી કરે, વૈદ્ય સારી રીતે સારવાર કરે, અને રાજનીતિજ્ઞ સારી રીતે રાજવહીવટ ચલાવે. જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાનું કામ યોગ્ય રીતે ન કરી શકે, તો તે ન તો સમાજ માટે ઉપયોગી છે કે ન તો ભગવાનનો સેવક. જો માણસ ઉપયોગી અને આવશ્યક કામ કરતો હોય, તો તેમાં કંઈ પણ શરમજનક નથી. આળસ જ શરમજનક બાબત છે.”
In simple words: Socrates considered idleness shameful. He believed that if a person, like a farmer, doctor, or politician, does not perform their duties well, they are not useful to society or God. He felt there was no shame in useful work, only in being lazy.

Exam Tip: Focus on Socrates' emphasis on diligence and purpose in work, explaining why he considered idleness a disgrace.

 

Question 2. એથેન્સના રાજકર્તાઓ સૉક્રેટિસથી શા માટે અકળાયા?
Answer: સૉક્રેટિસ એથેન્સના શાસનમાં જોડાયેલા લોકો સાથે પણ ભળતો હતો. તે તેમની સાથે ધર્મ, રિવાજો અને પરંપરાઓ વિશે વાર્તાલાપ કરતો. તે હંમેશાં નિખાલસપણે જે સાચું લાગે તે કહેતો હતો. તે હંમેશાં નમ્રપણે કહેતો કે, “હું અજ્ઞાની છું અને જ્ઞાન મેળવવા પ્રયાસ કરું છું.” યુવાનો ખાસ કરીને સૉક્રેટિસથી ખૂબ ખુશ હતા અને તેમના વિચારોથી ઘણા પ્રભાવિત થયા હતા. એનેટસ નામના એક નેતાનો યુવાન પુત્ર પણ સૉક્રેટિસ સાથે બેસતો હતો, જે શાસકોને ગમતું ન હતું. તેથી, એથેન્સના શાસકો ખૂબ ગુસ્સે થયા.
In simple words: The Athenian rulers were annoyed with Socrates because he openly discussed religion and customs with people, including those in power. He humbly sought knowledge and influenced many young people, including the son of a leader named Anatus, which displeased the authorities.

Exam Tip: Clearly outline Socrates' activities and how his influence, particularly over the youth and his open discussions, led to the rulers' displeasure.

 

Question 3. ઉદાસ થયેલા મિત્રને સૉક્રેટીસે શી સલાહ આપી ? તે મૂંઝવણનું શું પરિણામ આવ્યું ?
Answer: સૉક્રેટિસનો એક મિત્ર ઘણા દિવસોથી ખૂબ ઉદાસ રહેતો હતો. સૉક્રેટિસે તેના દુઃખનું કારણ પૂછતાં જાણવા મળ્યું કે પ્લેગને કારણે નિરાધાર બનેલી ચૌદ સ્ત્રીઓને તેણે સાચવવાની હતી. સૉક્રેટિસે તે મિત્રને આ સ્ત્રીઓને સીવવા, ગૂંથવા અને ભરતના કામમાં જોડવાની સલાહ આપી. જોકે, તે મિત્રને આવા મોટા ઘરની સ્ત્રીઓ પાસેથી આ કામ કરાવવામાં સંકોચ થતો હતો. પરંતુ સૉક્રેટિસે કહ્યું કે આ સૌથી સારો ઉપાય છે. તેનાથી તેઓ પોતાનું ગુજરાન ચલાવી શકશે, આળસુ બનશે નહીં, અને ઈર્ષ્યા, નિંદા તથા નિરાશાથી બચી શકશે. આ પ્રમાણે કરવાથી તેનું પરિણામ ઘણું સારું આવ્યું.
In simple words: Socrates advised his sad friend, who had to support fourteen helpless women due to the plague, to engage them in sewing, knitting, and embroidery. Although the friend hesitated, Socrates insisted it was the best way for them to support themselves, stay busy, and avoid negative feelings, which ultimately yielded good results.

Exam Tip: Detail both Socrates' practical advice and the positive outcomes, showing his wisdom in managing challenging situations.

3. સવિસ્તર ઉત્તર લખો.

 

Question 1. સ્વતંત્ર વિચારક તરીકે સૉક્રેટીસનું ચરિત્ર આલેખો.
Answer: સૉક્રેટિસ વિશ્વના એક મહાન વિચારક હતા. તે ખૂબ બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ હતા. લોકોને સદાચાર તરફ વાળવા માટે તે તેમની સાથે વિવિધ વિષયો પર વાતો કરતા. લોકોને તેમની વાતોમાં રસ પડતો અને મધમાખીઓની જેમ તેમની આસપાસ એકઠા થતા. આ રીતે સૉક્રેટિસ તેમને સાચો ધર્મ સમજાવતા. તેમનો આચાર અને વિચાર પવિત્ર અને સદાચારી હતો. સૉક્રેટિસ એવું માનતા હતા કે, પોતાની આવડત કેળવીને પોતાની ફરજ પૂરી કરનાર માણસ જ ઉત્તમ છે. તે એથેન્સના રાજવહીવટમાં જોડાયેલા લોકો સાથે પણ ભળતા. તેમની સાથે ધર્મ, રૂઢિઓ અને રીતરિવાજો વિશે ચર્ચા કરતા. તે સ્વતંત્ર અને ઊંડો વિચારક હતો. પ્રામાણિકપણે જે સારું લાગે તે કહેતો. તે હંમેશાં નમ્રતાપૂર્વક કહેતો કે, “હું અજ્ઞાની છું અને જ્ઞાન મેળવવા પ્રયત્ન કરું છું.” ખાસ કરીને યુવાનો સૉક્રેટિસથી ખૂબ ખુશ હતા. સૉક્રેટિસના વિચારોની તેમના પર ઘણી અસર થઈ હતી. એનેટસ નામના એક નેતાનો યુવાન પુત્ર પણ સૉક્રેટિસ સાથે બેસતો હતો, જે શાસકોને ગમતું ન હતું. છેવટે સૉક્રેટિસ પર યુવાનોને ભડકાવવાનો અને શહેરના દેવતાઓને ન માનવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના પર કેસ ચાલ્યો અને રાજદ્રોહના કાયદા હેઠળ સૉક્રેટિસને મોતની સજા થઈ.
In simple words: Socrates was a great thinker who urged people towards morality through discussions. He was wise, pure in thought and action, believing that true excellence came from developing one's skills and fulfilling duties. He openly debated religion and customs with Athenian rulers, humbly admitting his pursuit of knowledge. His influence on youth annoyed leaders, leading to his trial and death sentence for corrupting the young and not believing in city gods.

Exam Tip: For a character sketch, include Socrates' philosophical beliefs, his methods of teaching, his interactions with society, and the ultimate consequences of his independent thinking.

 

Question 4. યુદ્ધની શી અસર એથેન્સના લોકો પર થઈ ?
Answer: યુરોપ ખંડમાં આવેલું ગ્રીસ દેશનું એથેન્સ રાજ્ય સ્પાર્ટી નામના બીજા રાજ્ય સાથે યુદ્ધમાં ઉતર્યું હતું. આ યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલ્યું. એથેન્સ જીત્યું ખરું, પરંતુ યુદ્ધની અસરથી લોકોના આચાર અને વિચારમાં સુસ્તી આવી ગઈ.
In simple words: The long war between Athens and Sparta in Greece caused a decline in the conduct and thinking of the Athenian people, even though Athens won.

Exam Tip: Explain both the direct outcome of the war (Athens winning) and its societal impact (moral and intellectual decline).

નોંધ લખો :

 

1. ન્યાય અંગે સોક્રેટીસના વિચારો.
Answer: સૉક્રેટિસ આચાર અને વિચારમાં પવિત્ર તેમજ સદાચારી હતા. તે સમયે શારીરિક શ્રમ પ્રત્યે અનાદરનું પ્રમાણ વધારે હતું. રાજકારણીઓ અને કવિઓ કરતાં કારીગરોની સમજ શ્રમ વિશે વધુ હતી. સૉક્રેટિસ માનતા હતા કે, પોતાની આવડત કેળવીને પોતાની ફરજ પૂરી કરનાર વ્યક્તિ જ શ્રેષ્ઠ માણસ છે. સૉક્રેટિસ પર યુવાનોને ભડકાવવાનો અને નગરદેવતાને ન માનવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના પર કેસ ચાલ્યો અને રાજદ્રોહના કાયદા હેઠળ સૉક્રેટિસને મૃત્યુદંડની સજા થઈ. કીટો, પ્લેટો અને અન્ય મિત્રોએ સૉક્રેટિસને ભગાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ સૉક્રેટિસે કહ્યું કે, “એથેન્સવાસીઓએ ભલે મને અન્યાય કર્યો હોય, પણ અન્યાયનો જવાબ અન્યાયથી, જૂઠાણાંનો જવાબ જૂઠાણાંથી અને પાપનો જવાબ પાપથી આપવો ક્યારેય યોગ્ય નથી.” જેલમાંથી ભાગી જવું એ કાયદાનો ભંગ કરીને રાજ્યને અને નાગરિકોને નુકસાન પહોંચાડવા સમાન ગણાય. તે સમયે એથેન્સમાં ઝેર આપીને મૃત્યુદંડ આપવામાં આવતો હતો. સૉક્રેટિસ ઝેરને આનંદથી પી ગયા. એથેન્સના લોકોએ એક મહાન પુરુષને ઝેર આપીને દુનિયામાંથી વિદાય કરી.
In simple words: Socrates believed in purity and honesty, and that the best person develops their skills and fulfills their duty. Despite being wrongly accused of corrupting youth and impiety, he refused to escape prison, stating that fighting injustice with injustice was wrong. He calmly drank poison, accepting his fate, making the Athenians responsible for ending a great man's life.

Exam Tip: When discussing Socrates' views on justice, highlight his unwavering moral stand, his respect for the law even when it was unjust, and his peaceful acceptance of death.

 

2. સૉક્રેટીસનું સાદું જીવન અને આચરણ.
Answer: સૉક્રેટિસ ખૂબ જ સાદાઈથી જીવતા હતા. તે માનતા હતા કે શરીર સ્વસ્થ હશે તો જ લોકોની સેવા સારી રીતે કરી શકાશે, તેથી તેઓ પોતાના શરીરની ખૂબ કાળજી રાખતા. તે મિતાહારી હતા. અન્ય લોકો રસોઈને સ્વાદિષ્ટ બનાવવા માટે મસાલા નાખતા હતા, પરંતુ સૉક્રેટિસ કકડીને લાગેલી ભૂખને મસાલા તરીકે ઉપયોગ કરતા. બીજા બધા લોકો ખાવા માટે જીવતા હતા, પણ સૉક્રેટિસ જીવવા માટે ખાતા. તેમનો આચાર અને વિચાર પવિત્ર અને સદાચારી હતા. સ્વશ્રમ પ્રત્યે અનાદરનું પ્રમાણ વધારે હતું. રાજકારણીઓ અને કવિઓ કરતાં કારીગરોની સમજ શ્રમ વિશે વધુ હતી. સૉક્રેટિસ માનતા હતા કે, પોતાની આવડત કેળવીને પોતાની ફરજ પૂરી કરનાર વ્યક્તિ જ શ્રેષ્ઠ માણસ છે.
In simple words: Socrates lived simply, believing a healthy body was essential for serving others. He ate moderately, using hunger as a spice, and viewed eating as a means to live, not the purpose of life. His conduct and thoughts were pure, emphasizing that the best person is one who develops their skills and fulfills their duties, valuing honest labor over the often disrespected manual work of the time.

Exam Tip: Describe Socrates' lifestyle choices, his approach to food, and his core belief that self-development and duty fulfillment lead to true human excellence.

સત્યવીર સૉક્રેટિસ પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો (1 ગુણ)

 

Question 1. “સત્યવીર સૉક્રેટિસ પાઠનો પ્રકાર જણાવો.
Answer: ‘સત્યવીર સૉક્રેટિસ’ પાઠ એક ચરિત્રનિબંધ છે.
In simple words: The "Satyavir Socrates" lesson is a biographical essay.

Exam Tip: Always remember to identify the correct literary genre of a given text for full marks.

 

Question 2. સૉક્રેટિસનો મિત્ર શા માટે દિલગીર હતો?
Answer: પ્લેગના કારણે નિરાધાર બનેલી ચૌદ સ્ત્રીઓને નિભાવવાની જવાબદારી તેના પર આવી પડી હતી, તેથી સૉક્રેટિસનો મિત્ર ઉદાસ હતો.
In simple words: Socrates' friend was sad because he had to support fourteen women who became helpless due to the plague.

Exam Tip: State the direct reason for the friend's sadness, as mentioned in the story.

 

Question 3. ઉદાસ થયેલા મિત્રને સૉક્રેટિસે શી સલાહ આપી?
Answer: ઉદાસ થયેલા મિત્રને સૉક્રેટિસે સ્ત્રીઓને સીવવા, ગૂંથવા અને ભરતના કામમાં જોડવાની સલાહ આપી.
In simple words: Socrates advised his sad friend to involve the women in sewing, knitting, and embroidery work.

Exam Tip: For advice-based questions, accurately recall and state the specific guidance given.

 

Question 4. સૉક્રેટિસ હંમેશાં નમ્રપણે શું કહેતો?
Answer: સૉક્રેટિસ હંમેશાં નમ્રતાપૂર્વક કહેતો કે, “હું અજ્ઞાની છું, જ્ઞાન મેળવવા પ્રયત્ન કરું છું.”
In simple words: Socrates always humbly said, "I am ignorant; I strive to gain knowledge."

Exam Tip: Highlight Socrates' characteristic humility and his continuous pursuit of wisdom.

 

Question 5. સૉક્રેટિસની સજાની જાણ થતાં કોણ દુઃખી થયું?
Answer: સૉક્રેટિસની સજાની જાણ થતાં પ્લેટો, કીટો અને સૉક્રેટિસના શિષ્યો તથા તેમના મિત્રો દુઃખી થયા.
In simple words: Plato, Crito, Socrates' disciples, and his friends were saddened upon hearing about Socrates' punishment.

Exam Tip: List all individuals or groups mentioned in the text who were affected by the news of Socrates' sentence.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખો: (1 ગુણ)

 

Question 1. ‘સત્યવીર સૉક્રેટિસ' ગધનો સાહિત્યપ્રકાર જણાવો.
(a) લઘુકથા
(b) ચરિત્રનિબંધ
(c) નવલકથા-ખંડ
(d) નાટિકા
Answer: (b) ચરિત્રનિબંધ
In simple words: The literary form of 'Satyavir Socrates' is a biographical essay.

Exam Tip: Accurately identifying the literary genre is crucial for comprehension and analysis.

 

Question 2. સત્યવીર સૉક્રેટિસની આ ચરિત્રનિબંધમાં શી પ્રતીતિ થઈ છે?
(a) મોજશોખ અને ખાનપાનની
(b) આજીવન જીવનનિષ્ઠાની
(c) સ્વભાવ અને વિચારની
(d) આચાર અને વ્યવહારની
Answer: (b) આજીવન જીવનનિષ્ઠાની
In simple words: This biographical essay highlights Socrates' lifelong dedication to his principles.

Exam Tip: Focus on the central theme or message conveyed by the biographical essay. Here, it is Socrates' unwavering commitment to his life's values.

 

Question 3. સૉક્રેટિસના મતે ઉત્તમ માણસ કોણ છે?
(a) પોતાની આવડત કેળવીને પોતાની ફરજ અદા કરે.
(b) પોતાના વિચારોને મક્કમતાથી વળગી રહે.
(c) પોતાની પાત્રતાનો વિચાર કર્યા વિના કર્મ કરે.
(d) પોતાના મતને કચડીને આંધળું અનુસરણ કરે.
Answer: (a) પોતાની આવડત કેળવીને પોતાની ફરજ અદા કરે.
In simple words: According to Socrates, the best person is one who develops their skills and fulfills their duties.

Exam Tip: Understand Socrates' core ethical principles to correctly identify his definition of an ideal human being.

 

Question 4. સૉક્રેટિસ હંમેશાં નમ્રપણે કહેતો કે, ...
(a) “લોકોની પરવા ન કરો.”
(b) “અન્યાયનો જવાબ અન્યાયથી આપવો.”
(c) “કાયદા અને કાનૂન માત્ર રાજકારણીઓ માટે છે.”
(d) “હું અજ્ઞાની છું, જ્ઞાન મેળવવા મથું છું."
Answer: (d) “હું અજ્ઞાની છું, જ્ઞાન મેળવવા મથું છું."
In simple words: Socrates always humbly stated that he was ignorant and constantly sought knowledge.

Exam Tip: Recall Socrates' famous statement emphasizing his humility and dedication to learning.

 

Question 5. સૉક્રેટિસનું જીવનસૂત્ર શું હતું?
(a) “લોકો જીવવા માટે ખાય છે, હું ખાવા માટે જીવું છું."
(b) “બીજા ખાવા માટે જીવે છે, હું જીવવા માટે ખાઉં છું.”
(c) “બીજા મારા માટે જીવે છે, હું તેમના માટે જીવું છું."
(d) “બીજા જીવવા ખાતર જીવે છે, હું મોજ માટે જીવું છું."
Answer: (b) “બીજા ખાવા માટે જીવે છે, હું જીવવા માટે ખાઉં છું.”
In simple words: Socrates' life motto was, "Others live to eat; I eat to live."

Exam Tip: Memorizing key quotes and mottos associated with prominent figures is important for answering such questions.

 

Question 6. સૉક્રેટિસને શું ગમતું ન હતું?
(a) લોકોની જીવનશૈલી
(b) એથેન્સનો રાજવહીવટ
(c) યુદ્ધ પછી લોકોમાં આવેલી શિથિલતા
(d) કાયદાનું પાલન કરવું
Answer: (c) યુદ્ધ પછી લોકોમાં આવેલી શિથિલતા
In simple words: Socrates disliked the moral and intellectual decline among people after the war.

Exam Tip: Understand Socrates' values to identify what he would find unacceptable or displeasing in society.

 

Question 7. સૉક્રેટિસ પર કોણ હંમેશાં ખુશ રહેતું?
(a) રાજકારણીઓ
(b) એથેન્સનો યુવકવર્ગ
(c) સામાન્ય જનતા
(d) સિપાહીઓ
Answer: (b) એથેન્સનો યુવકવર્ગ
In simple words: The youth of Athens were always pleased with Socrates.

Exam Tip: Identify which social group most readily accepted and appreciated Socrates' teachings and discussions.

 

Question 8. સૉક્રેટિસ એથેન્સવાસીઓ પર કયા કારણે અકળાતો?
(a) લોકો જાતમહેનત માટે અનાદર અને તિરસ્કાર કરતા હતા.
(b) લોકો સૉક્રેટિસના મત પ્રમાણે ચાલતા ન હતા.
(c) સૉક્રેટિસને એથેન્સવાસીઓ ગમતા ન હતા.
(d) લોકોની વિચારસરણી તેના વિરુદ્ધ હતી.
Answer: (a) લોકો જાતમહેનત માટે અનાદર અને તિરસ્કાર કરતા હતા.
In simple words: Socrates was annoyed by the Athenians' disrespect and contempt for manual labor.

Exam Tip: Link Socrates' philosophical values, such as the importance of honest work, to his criticisms of Athenian society.

 

Question 9. સૉક્રેટિસના મતે શું શરમજનક હતું?
(a) જાતમહેનત
(b) એદીપણું
(c) રાજવહીવટ
(d) કાયદાકાનૂન
Answer: (b) એદીપણું
In simple words: According to Socrates, idleness was shameful.

Exam Tip: Clearly state Socrates' view on what constitutes shameful behavior, as it reflects his ethical stance.

 

Question 10. સૉક્રેટિસ પર શો આરોપ લગાવાયો?
(a) નગરજનોને પૂજવાનો અને એનો પક્ષ લેવાનો
(b) યુવાનો અને નગરજનોનું અહિત કરવાનો
(c) નગરદેવતાને ન માનવાનો અને યુવાનોને ભડકાવવાનો
(d) રાજકારણીઓની વિરુદ્ધ જવાનો
Answer: (c) નગરદેવતાને ન માનવાનો અને યુવાનોને ભડકાવવાનો
In simple words: Socrates was accused of not believing in the city's gods and corrupting the youth.

Exam Tip: Precisely recall the specific charges brought against Socrates that led to his trial and condemnation.

સત્યવીર સૉક્રેટિસ વ્યાકરણ

1. નીચેનાં વાક્યોમાંથી કયા વાક્યનો પદક્રમ યોગ્ય છે તે જણાવો:

 

Question 1.
(a) તે એથેન્સમાં ઝેર આપીને સજા મોતની કરવામાં આવતી
(b) બીજા ખાવા માટે જીવે છે, હું જીવવા માટે ખાઉં છું
(c) પોતાની ફરજ કેળવીને આવડત અદા કરે તે ઉત્તમ માણસ.
(d) અતિ મહાન પુરુષ સૉક્રેટિસ દુનિયાનો ગણાય.
Answer: (b) બીજા ખાવા માટે જીવે છે, હું જીવવા માટે ખાઉં છું
In simple words: The sentence "Others live to eat; I eat to live" has the correct word order.

Exam Tip: To identify a correctly structured sentence, check for logical flow, proper subject-verb agreement, and natural phrasing.

 

Question 2.
(a) હું અજ્ઞાની છું. જ્ઞાન મેળવવા મથું છું.
(b) સદાચાર તરફ વાળવા મથતો હતો લોકોને સૉક્રેટિસ.
(c) સૉક્રેટિસને મધમાખીઓની જેમ લોકો સાંભળવા વળતા ટોળે.
(d) રાજવહીવટ સાચે રાજાનીતિજ્ઞ હોય તે ચલાવે.
Answer: (a) હું અજ્ઞાની છું. જ્ઞાન મેળવવા મથું છું.
In simple words: The sentence "I am ignorant; I strive to gain knowledge" has the correct word order.

Exam Tip: Correct sentence structure ensures clarity and proper communication of the intended meaning.

 

Question 3.
(a) લોકો સ્વાદિષ્ટ રસોઈને મસાલા કરવા નાખે છે.
(b) ચૌદ નિરાધાર સ્ત્રીઓને નભાવવાનું મારે માથે આવ્યું છે.
(c) લાંબા સમય સુધી ભરણપોષણ હું સોનું શકું કરી.
(d) માણસ જો શરમજનક કામ કરતો હોય જરૂર ઉપયોગી.
Answer: (b) ચૌદ નિરાધાર સ્ત્રીઓને નભાવવાનું મારે માથે આવ્યું છે.
In simple words: The sentence "I am responsible for supporting fourteen helpless women" is correctly structured.

Exam Tip: Pay attention to verb tense, subject-verb agreement, and the placement of modifiers to identify the correct sentence construction.

2. નીચેનાં વાક્યોમાંથી સંકુલ વાક્ય ઓળખાવો:

 

Question 1.
(a) જ્યારે સૉક્રેટિસ લોકો સાથે વાતે વળગતો ત્યારે યુવાનો તેની આસપાસ મધમાખીની જેમ વીંટળાતા.
(b) સૉક્રેટિસ દુનિયાનો એક અતિ મહાન પુરુષ ગણાય છે.
(c) ચૌદ નિરાધાર સ્ત્રીઓને મારે નભાવવાની છે.
(d) સૉક્રેટિસે હસતા મોઢે તે હાથમાં લીધો અને શરબતની જેમ પી ગયો.
Answer: (a) જ્યારે સૉક્રેટિસ લોકો સાથે વાતે વળગતો ત્યારે યુવાનો તેની આસપાસ મધમાખીની જેમ વીંટળાતા.
In simple words: The complex sentence uses "when" (જ્યારે) to connect two clauses.

Exam Tip: A complex sentence contains an independent clause and one or more dependent clauses, often introduced by conjunctions like "when," "although," or "because."

 

Question 2.
(a) સૉક્રેટિસ સ્વતંત્ર વિચારક હતો.
(b) એનેટસ નામનો એક આગેવાન હતો.
(c) “આવા મોટા કુળની સ્ત્રીઓને આવું કામ કેમ અપાય?”
(d) યુવાનોને સાચા રસ્તે વાળવા હોય તો તેમને વિચારો વ્યક્ત કરવા દેવા જોઈએ.
Answer: (d) યુવાનોને સાચા રસ્તે વાળવા હોય તો તેમને વિચારો વ્યક્ત કરવા દેવા જોઈએ.
In simple words: This sentence is complex because it connects two ideas using "if" (જો) implicitly to show cause and effect.

Exam Tip: Look for clauses that cannot stand alone as complete sentences (dependent clauses) joined to an independent clause to identify complex sentences.

 

Question 3.
(a) બીજા ખાવા માટે જીવે છે અને હું જીવવા માટે ખાઉં છું.
(b) જે પોતાની આવડત કેળવીને પોતાની ફરજ અદા કરે તે ઉત્તમ માણસ.
(c) કીટો વહેલી સવારે જેલમાં દાખલ થયો.
(d) સૉક્રેટિસ ખાટલા પર નિરાંતે ઊંઘતો હતો.
Answer: (b) જે પોતાની આવડત કેળવીને પોતાની ફરજ અદા કરે તે ઉત્તમ માણસ.
In simple words: This is a complex sentence as it describes who is the best person by using a dependent clause introduced by "who" (જે).

Exam Tip: Identify sentences that feature a main idea modified or expanded by a subordinate clause to correctly pinpoint complex sentences.

3. નીચેના દરેક પ્રશ્નના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખો:

 

Question 1. નીચેના રૂઢિપ્રયોગનો સાચો અર્થ શોધો : હસતે મોઢે
(a) ખડખડાટ હસવું
(b) સહર્ષ સ્વીકાર
(c) અટ્ટહાસ્ય કરવું
(d) હાસ્ય દ્વારા ટીકા
Answer: (b) સહર્ષ સ્વીકાર
In simple words: The idiom "હસતે મોઢે" means to accept something happily.

Exam Tip: Understanding idioms involves knowing their figurative meaning, not just the literal translation of individual words.

2. નીચેના સામાસિક શબ્દોના અર્થ આપો:

 

Question 1. સદાચાર
(a) સારું લગાડવું
(b) સારો સમય
(c) સારું વ્યક્તિત્વ
(d) સારો આચાર
Answer: (d) સારો આચાર
In simple words: "સદાચાર" means good conduct.

Exam Tip: For compound words, analyze the meaning of each component to derive the correct combined sense.

 

Question 2. મિતાહારી
(a) જરૂર પુરતો આહાર લેનાર
(b) જરૂર પૂરતું બોલનાર
(c) જરૂર પૂરતો અભ્યાસી
(d) મતને હારીને ખુશ રહેનાર :
Answer: (a) જરૂર પુરતો આહાર લેનાર
In simple words: "મિતાહારી" refers to someone who eats only as much as needed.

Exam Tip: Break down the compound word into its root meanings (e.g., "મિતા"- moderate, "આહારી"- eater) to deduce its definition.

 

Question 3. રાજનીતિજ્ઞા
(a) વાકછટામાં નિપુણ હોય તે
(b) વ્યક્તિત્વને જાળવનાર
(c) રાજનીતિમાં ચતુર હોય તે
(d) અર્થશાસ્ત્રમાં નિષ્ણાત હોય તે
Answer: (c) રાજનીતિમાં ચતુર હોય તે
In simple words: "રાજનીતિજ્ઞા" means someone who is clever in politics.

Exam Tip: Focus on the specific domain mentioned in the compound word (રાજનીતિ-politics) to find the accurate meaning.

3. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દ શોધો :

 

Question 1. નામના
(a) પ્રશંસા
(b) મહેરબાની
(c) ખ્યાતિ
(d) જ્ઞાન
Answer: (c) ખ્યાતિ
In simple words: A synonym for "નામના" (name/reputation) is "ખ્યાતિ" (fame).

Exam Tip: Understanding synonyms requires a good vocabulary and the ability to find words with similar meanings.

 

Question 2. દિલગીર
(a) મજબૂર
(b) ગમગીન
(c) ચતુર
(d) મતલબી
Answer: (b) ગમગીન
In simple words: A synonym for "દિલગીર" (sorry/sad) is "ગમગીન" (gloomy/sad).

Exam Tip: Practice identifying the nuances in word meanings to choose the most appropriate synonym.

 

Question 3. અનાદર
(a) અવગણના
(b) આવકાર
(c) અત્યાચાર
(d) આવડત
Answer: (a) અવગણના
In simple words: A synonym for "અનાદર" (disrespect) is "અવગણના" (disregard).

Exam Tip: When finding synonyms, ensure the chosen word carries the same emotional tone and context as the original.

4. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ શોધો :

 

Question 1. કાળજી
(a) તકેદારી
(b) માવજત
(c) બેકાળજી
(d) સેવાચાકરી
Answer: (c) બેકાળજી
In simple words: The opposite of "કાળજી" (care) is "બેકાળજી" (carelessness).

Exam Tip: Antonyms often represent opposing qualities or states, so choose the word that directly contrasts the original term.

 

Question 2. સ્વતંત્ર
(a) સ્વાવલંબી
(b) પરતંત્ર
(c) પરિશ્રમી
(d) આળસુ
Answer: (b) પરતંત્ર
In simple words: The opposite of "સ્વતંત્ર" (independent) is "પરતંત્ર" (dependent).

Exam Tip: For antonyms, look for words that express the direct opposite meaning, rather than just a different or unrelated concept.

 

Question 3. ઉપયોગી
(a) ઉપજાઉ
(b) ૭૪૪૮
(c) કામનું
(d) બિનઉપયોગી
Answer: (d) બિનઉપયોગી
In simple words: The opposite of "ઉપયોગી" (useful) is "બિનઉપયોગી" (useless).

Exam Tip: Many antonyms are formed by adding prefixes (like "બિન-" in Gujarati) that negate the original meaning.

5. નીચેના શબ્દોમાંથી સાચી જોડણીવાળો શબ્દ શોધો.

 

Question 1. શિથિલ
(a) શિથિલ
(b) શીથીલ
(c) સીથીલ
(d) શિથીલ
Answer: (a) શિથિલ
In simple words: The correctly spelled word among the options is "શિથિલ".

Exam Tip: Correct spelling often depends on remembering specific vowel sounds and consonant combinations in a language.

6. નીચેના શબ્દોમાંથી ખોટી જોડણીવાળો શબ્દ શોધો.

 

Question 1.
(a) જાહોજલાલી
(b) દિલગીર
(c) સ્વેચ્છા
(d) વ્યક્તિત્વ
Answer: (d) વ્યક્તીત્વ
In simple words: The word "વ્યક્તીત્વ" is spelled incorrectly; the correct spelling is "વ્યક્તિત્વ".

Exam Tip: When identifying incorrect spellings, look for common errors in vowel length, consonant doubling, or specific letter combinations.

સત્યવીર સૉક્રેટિસ Summary in Gujarati

સત્યવીર સૉક્રેટિસ પાઠ-પરિચય

પ્રસ્તુત ચરિત્રનિબંધમાં સૉક્રેટિસની પ્રામાણિકતા, જ્ઞાનપ્રિયતા, ઉદ્યમશીલતા અને સરળતાનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. અન્યાય સામે ન્યાય, જૂઠ સામે સત્ય અને પાપ સામે પુણ્ય માટે જીવનભર સંઘર્ષ એ સૉક્રેટિસની જીવનનિષ્ઠા આ ચરિત્રના દરેક શબ્દ દ્વારા સ્પષ્ટ થાય છે.

સમાજનું નિર્માણ સૉક્રેટિસ જેવા દુ:ખ દૂર કરનારા વ્યક્તિઓને કારણે જ થાય છે. સમાજમાં એથેન્સના એનેટસ જેવા ઘણા લોકો હાજર છે, પણ સૉક્રેટિસ જેવા ઘણા સમાજ રક્ષકો પણ છે. આવા વ્યક્તિઓ પર ખોટો આરોપ મૂકીને સમાજ તેમને નાશ કરે છે.

સૉક્રેટિસનું અકાળે ટૂંકાયેલું જીવન માનવજાત માટે હંમેશા યાદગાર બની રહ્યું છે.

[Socrates' honesty, spiritual knowledge, industrialism and simplicity have been described in this essay. Socrates fought for truth against falsehood, righteousness against sin through his whole life. Socrates' faithfulness for life is seen in each and every word of his character. Society is educated by the destroyer of unhappiness like socrates. There are Anatus of Athens in the society, but there are many protectors in the society like Socrates. Society kills such people by putting false accusation. The short life of Socrates has become immortal for humanity.]

સત્યવીર સૉક્રેટિસ શબ્દાર્થ (Meanings)

• શિથિલ – નબળું; weak.
• ચૌટે – બજારે; market.
• (स्त्री.) – સમૃદ્ધિ, prosperity.
• પવિત્ર (નવું) – વિમલ; pure.
• અનાદર (૫) – અવગણના; disregard.
• એદી – આળસુ, lazy.
• ભરણપોષણ (નવું) – ગુજરાન; livelihood.
• દિલગીર – દુઃખી; sad.
• સુથાર (૫) – લાકડા ઘડનાર; carpenter
• લુહાર (૬) – લોખંડ ઘડનાર; blacksmith.
• પ્લેગ (૫) – એક રોગ; plague.
• રળવું – કમાવું; earning.
• અકળાવું – ગુસ્સે થવું; to get angry.
• કાયદો (૫) – નિયમ; rule.
• ફરમાન (નવું) – આદેશ; order.
• વાજબી – યોગ્ય; reasonable.
• સ્વેચ્છા (સ્ત્રી.) – મરજી; voluntary.
• ગુનેગાર (૬) – દોષિત; criminal.
• સજા (સ્ત્રી.) – શિક્ષા; punishment.
• જવાબદારી (સ્ત્રી.) – ફરજ; responsibility.

(The user specified to process content ONLY between page 15 and page 16. The provided OCR for pages 15 and 16 contains only navigation links, form elements, a search bar, a copyright notice, and a watermark. There is no educational content (questions, answers, or valid section headings) in this range. Following "IRON RULE 7 — SILENT SKIP ON EMPTY PAGES," no output is generated.)