GSEB Class 11 Gujarati Vyakaran શુદ્ધ-અશુદ્ધ વાક્યરચના Solutions

શુદ્ધ-અશુદ્ધ વાક્યરચના સ્વાધ્યાય

Question 1. નીચેનાં વાક્યો સુધારીને તમારી નોટબુકમાં લખોઃ
(1) પેલી યુવતીને હસવું આવ્યું.
Answer: પેલી યુવતી હસી. આ વાક્ય વધુ સરળ અને સાચું છે.
In simple words: વાક્યમાં જ્યાં 'હસવું આવ્યું' વપરાયું છે, ત્યાં 'હસી' શબ્દનો ઉપયોગ કરવાથી વાક્ય વધુ સ્પષ્ટ અને વ્યાકરણની દ્રષ્ટિએ યોગ્ય બને છે.

Exam Tip: ગુજરાતીમાં ક્રિયાપદનો યોગ્ય પ્રયોગ વાક્યશુદ્ધિ માટે ખૂબ મહત્વનો છે. આવા કિસ્સાઓમાં સીધા ક્રિયાપદનો ઉપયોગ કરવો વધુ સુયોગ્ય છે.

Question 1. (2) બાળકના અણું અણુમાં ઊભરાતી ઉત્સાહ શમી જતી.
Answer: બાળકના અણુઅણુમાં ઊભરાતો ઉત્સાહ શમી જતો. અહીં ઉત્સાહ શબ્દ પુલ્લિંગ છે, તેથી તેની સાથે જોડાયેલા વિશેષણો અને ક્રિયાપદો પણ પુલ્લિંગ હોવા જોઈએ.
In simple words: વાક્યમાં 'ઉત્સાહ' શબ્દ પુરુષલિંગ હોવાથી, તેના સંબંધિત શબ્દો 'ઊભરાતી' અને 'જતી' ને બદલે 'ઊભરાતો' અને 'જતો' વપરાશે. આ ફેરફારથી વાક્ય વ્યાકરણની દ્રષ્ટિએ સાચું બને છે.

Exam Tip: ગુજરાતી વ્યાકરણમાં લિંગ, વચન અને વિભક્તિના નિયમોનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવો વાક્યશુદ્ધિ માટે અનિવાર્ય છે. સંજ્ઞાના લિંગ પ્રમાણે વિશેષણ અને ક્રિયાપદ બદલાય છે.

Question 1. (3) હું માદા પડ્યો છું.
Answer: હું માંદો પડ્યો છું. અહીં 'માંદો' શબ્દ વ્યક્તિ માટે વપરાતો યોગ્ય શબ્દ છે, જ્યારે 'માદા' શબ્દ સ્ત્રીલિંગ અથવા પ્રાણીઓ માટે વપરાય છે.
In simple words: જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ બીમાર પડે, ત્યારે ગુજરાતીમાં 'માંદો' શબ્દ વપરાય છે. 'માદા' શબ્દ સ્ત્રી અથવા પશુ માટે વપરાય છે, તેથી અહીં તેનો ઉપયોગ યોગ્ય નથી.

Exam Tip: શબ્દોના સાચા અર્થ અને પ્રયોગ જાણવા જરૂરી છે. 'માંદો' (પુલ્લિંગ) અને 'માંદી' (સ્ત્રીલિંગ) જેવા શબ્દો લિંગભેદ મુજબ યોગ્ય રીતે વાપરવા જોઈએ.

Question 1. (4) તેમને મારા જીવનને રોશન કર્યું છે.
Answer: તેમણે મારું જીવન રોશન કર્યું છે. અહીં 'તેમણે' શબ્દ વ્યક્તિ માટે આદરપૂર્વક વપરાય છે, અને 'મારું' શબ્દ 'જીવન' માટે યોગ્ય વિભક્તિ દર્શાવે છે.
In simple words: વાક્યમાં 'તેમને' ને બદલે 'તેમણે' અને 'મારા' ને બદલે 'મારું' વાપરવાથી વાક્ય વધુ વ્યાકરણબદ્ધ બને છે. 'તેમણે' કર્તા વિભક્તિ છે અને 'મારું' સંબંધક વિભક્તિ છે જે 'જીવન' સાથે જોડાઈને વાક્યને યોગ્ય બનાવે છે.

Exam Tip: સર્વનામ અને વિભક્તિનો યોગ્ય પ્રયોગ વાક્યશુદ્ધિનો પાયો છે. કર્તા, કર્મ અને સંબંધક વિભક્તિના નિયમો યાદ રાખવા.

Question 1. (5) શું મજા પડી?
Answer: કેવી મજા પડી? અહીં 'કેવી' શબ્દ 'મજા' ના પ્રમાણને દર્શાવવા માટે વધુ યોગ્ય છે, જ્યારે 'શું' નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે કોઈ વસ્તુ કે કાર્ય પૂછવા માટે થાય છે.
In simple words: 'મજા' શબ્દ એક અનુભવ છે, અને તેનો પ્રકાર અથવા ગુણવત્તા પૂછવા માટે 'કેવી' શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે. 'શું' શબ્દ વસ્તુઓ માટે વપરાય છે.

Exam Tip: પ્રશ્નાર્થ સર્વનામનો યોગ્ય ઉપયોગ વાક્યને અર્થપૂર્ણ બનાવે છે. ભાવવાચક સંજ્ઞાઓ માટે 'કેવો', 'કેવી', 'કેવું' નો પ્રયોગ વધુ યોગ્ય છે.

Question 1. (6) તેણે ગોળ વર્તુળ દોર્યું.
Answer: તેણે વર્તુળ દોર્યું. વર્તુળ હંમેશા ગોળ જ હોય છે, તેથી 'ગોળ' શબ્દનો પ્રયોગ અહીં અનાવશ્યક છે અને પુનરુક્તિ દોષ થાય છે.
In simple words: 'વર્તુળ' એટલે પહેલેથી જ ગોળાકાર આકાર. તેથી, 'ગોળ વર્તુળ' કહેવું જરૂરી નથી. ફક્ત 'વર્તુળ' કહેવું પૂરતું છે અને વાક્ય વધુ ચોખ્ખું લાગે છે.

Exam Tip: વાક્યમાં બિનજરૂરી શબ્દો ટાળવાથી વાક્ય વધુ સ્પષ્ટ અને સુઘડ બને છે. 'પુનરુક્તિ દોષ' થી બચવું જોઈએ.

Question 1. (7) આપણા કહી શકાય તેવા પુસ્તકો ગણ્યાગાડ્યા છે.
Answer: આપણાં કહી શકાય તેવાં પુસ્તકો ગણ્યાગાંઠ્યાં છે. અહીં 'આપણાં' અને 'તેવાં' શબ્દો 'પુસ્તકો' માટે બહુવચનમાં યોગ્ય રીતે વપરાયા છે. 'ગણ્યાગાંઠ્યાં' એ યોગ્ય શબ્દપ્રયોગ છે.
In simple words: વાક્યમાં 'આપણાં', 'તેવાં' અને 'ગણ્યાગાંઠ્યાં' શબ્દો બહુવચનમાં વાપરવા જોઈએ, કારણ કે તે 'પુસ્તકો' માટે છે. આ ફેરફાર વાક્યને વધુ વ્યાકરણબદ્ધ બનાવે છે.

Exam Tip: બહુવચન અને વિશેષણના પ્રયોગમાં સાવચેતી રાખવી. બહુવચન સંજ્ઞા સાથે બહુવચન વિશેષણો અને ક્રિયાપદોનો ઉપયોગ કરવો.

Question 1. (8) તમે કેટલાં વાગે આવશો?
Answer: તમે કેટલા વાગે આવશો? અહીં 'કેટલા' શબ્દ યોગ્ય છે, કારણ કે 'વાગે' શબ્દ સમયના નિર્ધારણ માટે એકવચનમાં છે.
In simple words: 'વાગે' શબ્દ એકવચન દર્શાવે છે, તેથી તેની સાથે 'કેટલાં' ને બદલે 'કેટલા' શબ્દ વાપરવો યોગ્ય છે.

Exam Tip: વિશેષણ અને ક્રિયાપદના વચનનો મેળ બેસાડવો ખૂબ જરૂરી છે. સંખ્યાવાચક વિશેષણોનો ઉપયોગ કરતી વખતે એકવચન-બહુવચનનો ખ્યાલ રાખવો.

Question 1. (9) મૂળશંકરને તો ઘણું ય પુછવું હતું
Answer: મૂળશંકરને તો ઘણુંય પૂછવું હતું. અહીં 'પૂછવું' શબ્દનો યોગ્ય જોડણી 'પૂછવું' છે. 'ઘણું ય' ને બદલે 'ઘણુંય' લખવું વધુ યોગ્ય છે.
In simple words: વાક્યમાં 'પૂછવું' શબ્દની જોડણી સુધારીને 'પૂછવું' લખવી જોઈએ, અને 'ઘણું ય' ને એક શબ્દ 'ઘણુંય' તરીકે લખવો વ્યાકરણની દ્રષ્ટિએ સાચો છે.

Exam Tip: ગુજરાતીમાં જોડણીનું ખૂબ મહત્વ છે. ખાસ કરીને હ્રસ્વ-દીર્ઘ અને અનુસ્વારની ભૂલો ટાળવી.

Question 1. (10) “ક્યું મોટું લઈ ને હું પુછવાય જાઉં?”
Answer: “કયું મોટું લઈને હું પૂછવા જાઉં?” અહીં 'ક્યું' ને બદલે 'કયું' અને 'પુછવાય' ને બદલે 'પૂછવા' શબ્દો વધુ યોગ્ય છે. 'લઈ ને' ને બદલે 'લઈને' એક શબ્દ તરીકે લખવું જોઈએ.
In simple words: 'ક્યું' ને બદલે 'કયું' અને 'પુછવાય' ને બદલે 'પૂછવા' શબ્દનો ઉપયોગ કરવાથી વાક્ય વ્યાકરણબદ્ધ બને છે. ઉપરાંત, 'લઈ ને' ને એક શબ્દ 'લઈને' તરીકે લખવું જોઈએ.

Exam Tip: વાક્યમાં શબ્દોની જોડણી અને યોગ્ય ક્રિયાપદ સ્વરૂપનો ઉપયોગ વાક્યશુદ્ધિ માટે અનિવાર્ય છે. અવતરણ ચિન્હોમાં પણ શુદ્ધ ભાષા જાળવવી.

Question 2. સાચાં વાક્યો સામે (V) નિશાની કરો અને ખોટાં વાક્યો સામે (X) ની નિશાની કરો, ખોટાં વાક્યો સુધારીને તમારી નોટમાં લખો
(1) દરેક વિદ્યાર્થીઓએ મેદાન ઉપર હાજર રહેવું. (X)
Answer: દરેક વિદ્યાર્થીએ મેદાન ઉપર હાજર રહેવું. 'દરેક' શબ્દ એકવચન દર્શાવતો હોવાથી, 'વિદ્યાર્થીઓએ' ને બદલે 'વિદ્યાર્થીએ' નો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય છે.
In simple words: 'દરેક' નો અર્થ 'પ્રત્યેક' થાય છે, જે એકવચન સૂચવે છે. તેથી, તેની સાથે 'વિદ્યાર્થીએ' શબ્દ વાપરવો જોઈએ, નહિ કે બહુવચન 'વિદ્યાર્થીઓએ'.

Exam Tip: 'દરેક', 'પ્રત્યેક' જેવા શબ્દો સાથે હંમેશા એકવચન સંજ્ઞા અને ક્રિયાપદનો ઉપયોગ કરવો.

Question 2. (2) મેહુલ “મહાભારત' નાટકમાં દ્રોપદી બની. (X)
Answer: મેહુલ “મહાભારત' નાટકમાં દ્રોપદી બન્યો. 'મેહુલ' પુલ્લિંગ નામ હોવાથી તેની સાથે 'બન્યો' ક્રિયાપદનો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય છે, 'બની' (સ્ત્રીલિંગ) નો નહીં.
In simple words: 'મેહુલ' એક છોકરાનું નામ હોવાથી, તેણે 'બન્યો' કહેવું જોઈએ, 'બની' નહીં. ક્રિયાપદ કર્તાના લિંગ પ્રમાણે બદલાય છે.

Exam Tip: ગુજરાતીમાં ક્રિયાપદનું લિંગ અને વચન કર્તાના લિંગ અને વચન સાથે સુસંગત હોવું જરૂરી છે.

Question 2. (3) યથાશક્તિ પ્રમાણે દાન કરવું જોઈએ. (X).
Answer: યથાશક્તિ દાન કરવું જોઈએ.
શક્તિ પ્રમાણે દાન કરવું જોઈએ. 'યથાશક્તિ' શબ્દમાં 'શક્તિ પ્રમાણે' નો ભાવ પહેલેથી જ સમાયેલો છે, તેથી 'પ્રમાણે' શબ્દનો પુનરુક્તિ દોષ નિવારવા માટે તેને દૂર કરવો જોઈએ. બીજું વાક્ય એનું વૈકલ્પિક રીતે યોગ્ય સ્વરૂપ છે.
In simple words: 'યથાશક્તિ' એટલે જ 'શક્તિ પ્રમાણે'. તેથી, વાક્યમાં 'પ્રમાણે' શબ્દ બે વાર વાપરવો જરૂરી નથી. કાં તો 'યથાશક્તિ દાન' કહો અથવા 'શક્તિ પ્રમાણે દાન' કહો.

Exam Tip: પુનરુક્તિ દોષ ટાળવા માટે સંયુક્ત શબ્દોના અર્થને સમજીને વાક્ય રચના કરવી. એક જ અર્થ દર્શાવતા બે શબ્દોનો એકસાથે ઉપયોગ ન કરવો.

Question 2. (4) તેણે ઘણી વાર મને મદદ કરી છે. (X)
Answer: તેણે ઘણીવાર મને મદદ કરી છે. 'ઘણી વાર' ને બદલે 'ઘણીવાર' એક સંયુક્ત શબ્દ તરીકે લખવો વધુ યોગ્ય છે.
In simple words: 'ઘણી વાર' ને એકસાથે 'ઘણીવાર' લખવું એ ગુજરાતી વ્યાકરણ મુજબ વધુ યોગ્ય છે. આ શબ્દ સમૂહ ઘણી વખત થતી ક્રિયા દર્શાવે છે.

Exam Tip: શબ્દ જોડણી અને સંયુક્ત શબ્દોનો યોગ્ય પ્રયોગ વાક્યશુદ્ધિમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. સામાન્ય રીતે વપરાતા આવા શબ્દોની જોડણી યાદ રાખવી.

Question 2. (5) તારા ટેબલ ઉપર મેં કાગળ, પેન અને રબર મૂક્યાં છે. (V)
Answer: આ વાક્ય વ્યાકરણની દ્રષ્ટિએ સાચું છે. તેમાં બહુવચન સંજ્ઞાઓ (કાગળ, પેન, રબર) અને ક્રિયાપદ (મૂક્યાં છે) નો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ થયેલો છે.
In simple words: આ વાક્ય બિલકુલ સાચું છે. તેમાં બધા શબ્દો યોગ્ય રીતે ગોઠવાયેલા છે અને વ્યાકરણના નિયમોનું પાલન થયેલું છે.

Exam Tip: જ્યારે અનેક વસ્તુઓનો ઉલ્લેખ હોય ત્યારે ક્રિયાપદ હંમેશા બહુવચનમાં આવે છે, જે અહીં યોગ્ય રીતે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

Question 2. (6) બંને મિત્રોએ સલાહ કરી લીધી. (X)
Answer: બંને મિત્રોએ સુલેહ કરી લીધી. 'સલાહ કરવી' એટલે કોઈને સૂચન આપવું, જ્યારે 'સુલેહ કરવી' એટલે સમાધાન કરવું. અહીં સંદર્ભ મુજબ સમાધાનનો અર્થ વધુ યોગ્ય છે.
In simple words: 'સલાહ કરવી' એટલે કોઈને સલાહ આપવી. પરંતુ, જો મિત્રો વચ્ચે કંઈક થયું હોય અને તેઓ સમાધાન કરે, તો તેને 'સુલેહ કરવી' કહેવાય. અહીં 'સુલેહ' શબ્દ વધુ યોગ્ય છે.

Exam Tip: શબ્દાર્થનો યોગ્ય પ્રયોગ વાક્યનો સાચો અર્થ પ્રગટ કરે છે. સમાન લાગતા શબ્દો વચ્ચેનો ભેદ સમજવો જરૂરી છે.

Question 2. (7) પ્રેમાનંદ મધ્યકાલીન યુગમાં થઈ ગયા. (V).
Answer: આ વાક્ય વ્યાકરણની દ્રષ્ટિએ સાચું છે. તેમાં ઐતિહાસિક હકીકત અને વાક્યરચના બંને યોગ્ય છે.
In simple words: આ વાક્ય સંપૂર્ણપણે સાચું છે. પ્રેમાનંદ ખરેખર મધ્યકાળના એક મોટા કવિ હતા.

Exam Tip: ઐતિહાસિક તથ્યોને રજૂ કરતા વાક્યોમાં ચોકસાઈ અને સરળતા રાખવી.

Question 2. (8) મારે જવાનું જલદી છે. (X)
Answer: મારે જલદી જવાનું છે. ક્રિયાવિશેષણ 'જલદી' ને ક્રિયાપદ 'જવાનું છે' ની નજીક મૂકવું વધુ યોગ્ય છે, જેથી વાક્યનો અર્થ વધુ સ્પષ્ટ થાય.
In simple words: 'જલદી' શબ્દ 'જવાનું' ક્રિયા સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે, તેથી તેને ક્રિયાપદની નજીક મૂકવું વાક્યને વધુ સ્પષ્ટ બનાવે છે.

Exam Tip: ક્રિયાવિશેષણનો યોગ્ય સ્થાન વાક્યના અર્થ અને પ્રવાહને સુધારે છે. તેને સામાન્ય રીતે ક્રિયાપદની નજીક રાખવું જોઈએ.

Question 2. (9) ચાર વાગે તમે મને મળજો. (X)
Answer: તમે મને ચાર વાગે મળજો. વાક્યમાં કર્તા 'તમે' ને શરૂઆતમાં મૂકવાથી વાક્ય વધુ સ્વાભાવિક અને વ્યાકરણબદ્ધ બને છે.
In simple words: વાક્યમાં 'તમે' ને શરૂઆતમાં મૂકવું વધુ યોગ્ય લાગે છે. ગુજરાતીમાં કર્તાને વાક્યની શરૂઆતમાં રાખવાની સામાન્ય રીત છે.

Exam Tip: ગુજરાતી વાક્યરચનામાં કર્તા, કર્મ અને ક્રિયાપદનો યોગ્ય ક્રમ વાક્યની શુદ્ધિ અને સ્પષ્ટતા માટે જરૂરી છે.

Question 2. (10) આ તો હું તમારું લક્ષ્ય દોરું છું. (X)
Answer: આ તો હું તમારું લક્ષ દોરું છું. 'લક્ષ્ય' ને બદલે 'લક્ષ' શબ્દ વાપરવો વધુ યોગ્ય છે, કારણ કે 'લક્ષ' નો અર્થ ધ્યેય અથવા નિશાન થાય છે અને તે વધુ પ્રચલિત છે.
In simple words: 'લક્ષ્ય' ને બદલે 'લક્ષ' શબ્દનો ઉપયોગ કરવો વધુ સાચો છે. 'લક્ષ' એટલે તમારો ટાર્ગેટ અથવા ધ્યેય.

Exam Tip: ગુજરાતીમાં કેટલાક શબ્દોની જોડણી સમાન લાગતી હોય છે, પરંતુ તેમના અર્થ અને પ્રયોગમાં સૂક્ષ્મ ભેદ હોય છે. યોગ્ય શબ્દનો ઉપયોગ કરો.