GSEB Class 11 Gujarati Vyakaran સંધિ Solutions

Question 1. પ્રશ્ન 1. નીચે આપેલા શબ્દોની સંધિ છૂટી પાડોઃ (Break down the sandhi of the given words)
Answer:
• મિષ્ટાન્ન = મિષ્ટ + અન્ન
• વેદાન્ત = વેદ + અન્ત
• વિધાલય = વિધા + આલય
• ગિરીશ = ગિરિ + ઈશ
• પ્રતીક્ષા = પ્રતિ + ઈક્ષા
• હરીચ્છા = હરિ + ઈચ્છા
• ગજેન્દ્ર = ગજ + ઇન્દ્ર
• એકોક્તિ = એક + ઉક્તિ
• રામાયણ = રામ + અયણ
• મહોદધિ = મહા + ઉદધિ
• કલ્પેશ = કલ્પ + ઈશ
• સ્વૈચ્છિક = સ્વ + ઇચ્છિક
• ક્ષુધાતુર = ક્ષુધા + આતુર
• બ્રહ્મર્ષિ = બ્રહ્મ + ઋષિ
• વનૌષધિ = વન + ઔષધિ
• યોગીન્દ્ર = યોગી + ઈન્દ્ર
In simple words: To break down a compound word, you need to find the original words that were combined. This means splitting them back into their root parts.

Exam Tip: When breaking down words, always look for the basic words that join to form the compound word, paying attention to how vowels or consonants have changed at the joining point.

Question 2. પ્રશ્ન 2. નીચે આપેલા શબ્દોની સંધિ કરોઃ (Join the sandhi of the given words)
Answer:
• જ્યોતિ + ઈન્દ્ર = જ્યોતીન્દ્ર
• શીત + ઉષ્ણ = શીતોષ્ણ
• લક્ષ્મી + ઈશ = લક્ષ્મીશ
• મહા + ઐશ્વર્ય = મહેશ્વ
• પુસ્તક + આલય = પુસ્તકાલય
• કાલ + ઈશ્વર = કાલેશ્વર
• માલા + ઉપમા = માલોપમા
• ભૂપ + ઇન્દ્ર = ભૂપેન્દ્ર
• આર્ય + આવર્ત = આર્યાવર્ત
• વાત + અનુકૂલ = વાતાનુકૂલ
• ગંગા + ઉદક = ગંગોદક
• પુરુષ + ઉત્તમ = પુરુષોત્તમ
• મત્સ્ય + ઉદ્યોગ = મત્સ્યોદ્યોગ
• પરમ + ઈશ્વર = પરમેશ્વર
• ગંગા + ઓધ = ગંગૌધ
• શાળા + ઉપયોગી = શાળાપયોગી
• યથા + ઈષ્ટ = યથેષ્ટ
In simple words: To join words, combine the separate parts according to sandhi rules. This creates a new, single word where the sounds have blended together.

Exam Tip: Remember the specific rules for how vowels and consonants combine. A small change in one sound can lead to a completely different combined word.

Question 3. પ્રશ્ન 3. નીચે આપેલા શબ્દોની સંધિ થતી હોય તો નિશાની (V) કરો, ન થતી હોય તો (X) કરો: (Mark (V) if sandhi occurs for the given words, (X) if not)
Answer:
• ઘર + ઉપયોગ (V)
• લેવા + આપવા (X)
• બેસવા + ઉઠવા (X)
• સત્ + જન (V)
• બાળ + ઉછેર (V)
• હસ્ત + ઉદ્યોગ (V)
• કાપડ + ઉદ્યોગ (V)
• ગ્રામ + ઉદ્યોગ (V)
• સત્ય + આગ્રહ (V)
In simple words: Check if the two words can naturally merge according to sandhi rules. If they can, it's a 'V'; if not, it's an 'X'.

Exam Tip: Sandhi only happens when specific sound combinations allow for a smooth phonetic merger. Not all word pairs can undergo sandhi; some just remain separate words.

Question 4. પ્રશ્ન 4. નીચે આપેલા શબ્દોની સંધિ છૂટી પાડોઃ (Break down the sandhi of the given words)
Answer:
• વિદ્યાર્થી = વિદ્યા + અર્થી
• લોકાપવાદ = લોક + અપવાદ
• સર્વોદય = સર્વ + ઉદય
• સ્વાગત = સુ + આગત
• હેતાર્થ = હેત + અર્થ
• ચન્દ્રોદય = ચન્દ્ર + ઉદય
• વિધોપાસના = વિધા + ઉપાસના
• સદેવ = સદા + એવ
In simple words: Split each compound word into its original root parts. This shows the words that combined to form it.

Exam Tip: Focus on identifying the vowel or consonant changes that occurred during the joining process. This will help you correctly separate the component words.

Question 5. (1) કુસુમ આયુધથી રહેવાયું નહિ. (Correct the sandhi of the word in the sentence)
Answer: કુસુમાયુધથી રહયું નહિ.
In simple words: The words 'કુસુમ' and 'આયુધ' combine to form 'કુસુમાયુધ'. This makes the sentence flow better.

Exam Tip: Always look for adjacent words that, when combined, create a more accurate or grammatically correct expression, especially in poetic or formal language.

Question 5. (2) મા કે બા જેવો શબ્દ ઉચ્ચાર સાંભળવાની એ યુવતીની હજી તૈયારી નહોતી. (Correct the sandhi of the word in the sentence)
Answer: મા કે બા જેવા શબ્દોચ્ચાર સાંભળવાની તે યુવતીની હજી તૈયારી નહોતી.
In simple words: The words 'શબ્દ' and 'ઉચ્ચાર' combine correctly as 'શબ્દોચ્ચાર', which means 'the sound of words'.

Exam Tip: Identify where two words should naturally merge into one due to common usage, like 'શબ્દ' and 'ઉચ્ચાર' becoming 'શબ્દોચ્ચાર'.

Question 5. (3) અતીત નિદ્ મુખ વાળિયા, સુણ સુંદરી રે...! (Correct the sandhi of the word in the sentence)
Answer: ભૂતકાળ નિર્મુખ વાળિયા, સાંભળ સુંદરી રે..!
In simple words: The phrase 'નિદ્ મુખ' joins to become 'નિર્મુખ', meaning 'without a face' or 'turning away one's face'.

Exam Tip: Pay attention to how prefixes or components like 'નિદ્' combine with root words to change their meaning and form, often through consonant changes.

Question 5. (4) “મૂળશંકર સ્વ અર્થી છે માટે તું જુદું વહેંચી નાખ. (Correct the sandhi of the word in the sentence)
Answer: મૂળશંકર સ્વાર્થી છે માટે તું જુદું વહેંચી દે.
In simple words: The words 'સ્વ' (self) and 'અર્થી' (seeker) combine to form 'સ્વાર્થી', which means 'selfish'.

Exam Tip: Recognize common sandhi transformations that create adjectives, like 'સ્વ' and 'અર્થી' combining to form 'સ્વાર્થી', and apply them to enhance sentence accuracy.

Question 6. પ્રશ્ન 6. પાઠ્યપુસ્તકમાંથી સ્વરસંધિ થઈ હોય તેવા શબ્દો તારવી તેનો વિગ્રહ કરોઃ (Extract words with Swarasandhi from the textbook and break them down.)
Answer: Swarasandhi (સ્વરસંધિ) occurs when two vowels combine. When two vowels meet, they merge to form a new vowel or lengthen one of the original vowels. This sandhi type alters the sound based on specific rules for various vowel combinations. For example, in 'વિદ્યાલય', the 'આ' from 'વિદ્યા' and 'આ' from 'આલય' merge to form a longer 'આ'. In 'મહોત્સવ', 'મહા' and 'ઉત્સવ' combine, where the 'આ' and 'ઉ' vowels form 'ઓ'.
Here are some general examples of Swarasandhi words and their breakdowns:
• વિદ્યાલય = વિદ્યા + આલય
• રવીન્દ્ર = રવિ + ઇન્દ્ર
• મહોત્સવ = મહા + ઉત્સવ
• સૂર્યોદય = સૂર્ય + ઉદય
• કવિશ્વર = કવિ + ઈશ્વર
In simple words: Swarasandhi is when two vowel sounds join together and change into a new vowel sound. You need to find words where this has happened and then split them back into the two original parts, showing the vowels that combined.

Exam Tip: To identify Swarasandhi, look for words where a combined vowel sound suggests two separate vowels merged. Practice recognizing common vowel combinations and their resulting forms.