GSEB Class 11 Gujarati Textbook Solutions Chapter 8 દિલોજાન દોસ્ત પુસ્તક

GSEB Solutions

1. સ્વાધ્યાય નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. આધુનિક માનવને આનંદ આપનાર વિશિષ્ટ સાધન કયું છે?
Answer: આધુનિક માનવીને ખુશી આપતું ખાસ સાધન પુસ્તક છે.
In simple words: Books are the special thing that gives joy to modern people.

Exam Tip: For single-sentence answers, identify the key subject (modern human) and the key object (book) and state their relationship clearly.

Question 2. દોસ્તોયન્કીએ વેનિસ જોવાને બદલે શું કર્યું?
Answer: દોસ્તોયવસ્કીએ વેનિસની મુલાકાત લેવાને બદલે વિક્ટર હ્યુગોનું જાણીતું પુસ્તક “લ મિઝરેબલ” હોટેલના રૂમમાં બેસીને એક અઠવાડિયા સુધી વાંચ્યું.
In simple words: Instead of seeing Venice, Dostoevsky spent a week in his hotel room reading Victor Hugo's famous book, "Les Misérables."

Exam Tip: When asked about historical figures, always name the person and their key action or achievement accurately.

Question 3. નેપોલિયને કોની કઈ કૃતિ રણમેદાનમાં વાંચી હતી?
Answer: નેપોલિયને જર્મન મહાન કવિ ગેટેની નવલકથા ‘The Sorrows of Werther’ યુદ્ધના મેદાનમાં વાંચી હતી.
In simple words: Napoleon read the German poet Goethe's novel, 'The Sorrows of Werther', even in the middle of a battle.

Exam Tip: Remember to include both the author and the specific work when answering questions about literary preferences of historical figures.

Question 4. પેપર શબ્દ ક્યાંથી આવ્યો હોવાનું મનાય છે?
Answer: કાગળ શબ્દ પેપીરસ પરથી આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
In simple words: The word 'paper' is thought to have come from 'papyrus'.

Exam Tip: When discussing word origins, specify the root word and its presumed connection clearly.

Question 5. પ્રિન્ટિંગ પ્રેસની શોધનું શ્રેય કોને જાય છે?
Answer: છાપકામ મશીનની શોધનો યશ જોહાન ગુટેનબર્ગ નામના એક જર્મન વ્યક્તિને ફાળે જાય છે.
In simple words: The credit for inventing the printing press goes to a German man named Johannes Gutenberg.

Exam Tip: For inventions, correctly identify the inventor's full name and nationality if known, along with the invention itself.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. ગમે તેટલું લખવા છતાં લેખક શા માટે સંતોષ અનુભવતા નથી?
Answer: પુસ્તક શબ્દ યાદ આવતા જ લેખકના મનમાં અનેક વિચારો ઊભરાઈ આવે છે – વાંચેલું, જાણેલું, અનુભવેલું એટલું બધું યાદ આવવા માંડે છે કે ગમે તેટલું લખવા છતાં તેમને સંતોષ થતો નથી. થોડું લખવાથી પણ તેમને સંતોષ મળશે નહિ.
In simple words: When the word 'book' comes to mind, the author gets so many thoughts and memories from reading and experiencing. He feels he can never write enough to share it all, so he is never truly satisfied, even with short pieces.

Exam Tip: In questions asking for reasons, clearly state the main cause (flood of thoughts) and its effect (lack of satisfaction).

Question 2. ગુજરાતીઓ 'ચોપડી' કરતાં 'ચોપડાને વધુ ચાહે છે એમ લેખક શાથી કહે છે?
Answer: ગુજરાતીઓને વેપાર, પૈસા અને હિસાબમાં વિશેષ રસ હોય છે. ગુજરાતીઓ ચોપડી કરતાં ચોપડાને વધુ પસંદ કરે છે. તેઓ 'ચોપડા પૂજન' ખૂબ આદરપૂર્વક કરે છે. ચોપડીઓ ખરીદવામાં અને વાંચવામાં તેમને થોડું દેવું પડે છે. ગુજરાતીઓને લેવા-દેવામાં વિશેષ રસ હોય છે. તેથી લેખક કહે છે કે ગુજરાતીઓ 'ચોપડી' કરતાં 'ચોપડા'ને વધુ ચાહે છે.
In simple words: Gujaratis are very interested in business, money, and accounts. They prefer 'chopda' (account books) over 'chopdi' (reading books) because they perform 'chopda pujan' with great respect, showing their strong interest in transactions.

Exam Tip: When explaining cultural preferences, link them to underlying values or traditions mentioned in the text (e.g., business interest, 'chopda pujan').

Question 3. “માણસ વાચન છોડી દેશે' તેવું મેકલુહાન શાથી કહે છે?
Answer: “માણસ વાચન છોડી દેશે" તેવું મેકલુહાન કહે છે કારણ કે સિનેમા, રેડિયો, ટેલિવિઝન જેવાં મોટા માધ્યમો તેને પુસ્તક કરતાં ઓછા સમયમાં વધારે આનંદ અને વધુ માહિતી આપી શકે છે.
In simple words: McLuhan believed people would stop reading because mass media like movies, radio, and TV can give them more fun and facts faster than books.

Exam Tip: When stating a prediction or theory, include the name of the person making the claim and their core reasoning as presented in the text.

Question 4. લેખક પુસ્તકને 'જાદુઈ દીવો' શા માટે કહે છે?
Answer: પુસ્તક સાથે તમે વાત કરી શકો છો, હસી શકો છો, રડી શકો છો, અને મુસાફરી કરી શકો છો. પુસ્તક સાથે તમે દરિયાપાર, અવકાશમાં, પૃથ્વીના ઊંડાણમાં, જ્યાં ઇચ્છો ત્યાં જઈ શકો છો. આમ, પુસ્તક એક જાદુઈ દીવો છે.
In simple words: The author calls a book a 'magic lamp' because it lets you talk, laugh, cry, and travel anywhere – across oceans, into space, or deep into the earth – just by reading.

Exam Tip: Use vivid descriptive language from the source text to convey the "magical" qualities of books as perceived by the author.

Question 5. પ્રથમ પુસ્તક શી રીતે અસ્તિત્વમાં આવ્યું હોવાનું લેખક માને છે?
Answer: ઈસુની પ્રથમ સદીના પહેલા વર્ષે કે ત્યાર પછી થોડા સમય પછી, એક રોમન લેખકે અલગ-અલગ પાચમેન્ટને એકસાથે રાખવા માટે તેની એક બાજુના ભાગને સીવી લીધો. આ સીવેલો ભાગ પુસ્તકની પીઠ બન્યો. આ રીતે લેખક માને છે કે પ્રથમ પુસ્તક અસ્તિત્વમાં આવ્યું.
In simple words: The author believes the first book came to be when a Roman scribe sewed different parchment pieces together on one side, forming the book's spine, around the first century AD.

Exam Tip: When describing a historical process, clearly outline the steps involved and the timeframe, as suggested by the text.

3. નીચેના પ્રશ્નનો સવિસ્તર ઉત્તર લખો :

Question 1. પુસ્તકો જ આપણા સાચા મિત્રો વિધાનની યથાર્થતા પાઠને આધારે સિદ્ધ કરો.
Answer: જ્યારે પુસ્તકોનો જન્મ થયો નહોતો, ત્યારે માણસ શિકાર કરતો હતો, બૂમો પાડતો હતો, નાચતો હતો, બહાદુરીના નારા લગાવતો હતો, ખેતી કરતો હતો, ગીતો ગાતો હતો, એકાંતમાં જઈને ધ્યાન કરતો હતો. પોતાને મળેલું જ્ઞાન બીજાને આપવા માટે તે ઉત્સુક બનતો હતો, ત્યારે તેની પાસે પુસ્તક નહોતું. માણસને મૂંઝવણ હતી. માણસની સદીઓની મૂંઝવણ, ઉત્કટતા, અને ઇચ્છાઓના પરિણામરૂપે પુસ્તકોનો જન્મ થયો છે.
પુસ્તક એક જાદુઈ દીવો છે. તેની સાથે તમે વાત કરી શકો છો, હસી શકો છો, રડી શકો છો, મુસાફરી કરી શકો છો, દરિયાપાર, અવકાશમાં, પૃથ્વીના ઊંડાણમાં, જ્યાં ઇચ્છો ત્યાં જઈ શકો છો.
રેડિયો, સિનેમા કે એવી બીજી વસ્તુઓ આપણને આનંદ આપી શકે છે, માહિતી આપી શકે છે, પણ પુસ્તકનો આનંદ અને પુસ્તકમાંથી મળતું જ્ઞાન એક અનન્ય, પોતાની જ ખાસિયત ધરાવે છે.
પુસ્તકનો વાચક ઇચ્છા પડે ત્યારે, ઇચ્છા પડે ત્યાંથી, પુસ્તક વાંચી શકે છે અને વાંચવાનું બંધ કરી શકે છે. કેટલાંક પુસ્તકો એવી ખાણો જેવાં હોય છે, જેમાંથી દરેક વાચન વખતે નવા અર્થો, નવા સંદર્ભો, નવું જ્ઞાન, નવો આનંદ, અને નવો સંતોષ મળે છે.
પુસ્તક જ માત્ર એકાકી માનવીનો સાચો સાથીદાર છે.
In simple words: Before books, humans hunted, danced, farmed, and sang, sharing knowledge without written words, but they felt a deep frustration. Books were born from centuries of human longing. A book is like a magic lamp; it lets you talk, laugh, cry, and travel anywhere you wish. While other media give joy and information, books offer a unique pleasure and knowledge. Readers can start and stop as they please, and some books are like mines, always revealing new meanings and satisfaction. Books are truly the solitary human's best companion.

Exam Tip: For detailed answers, structure your response with an introduction (origin of books), main points (books as magic, comparison with other media), and a conclusion (true companion), using examples from the text.

1. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખો

Question 1. પુસ્તકોનો જન્મ કેમ થયો છે?
Answer: જ્યારે માણસ શિકાર કરતો હતો, બૂમો પાડતો હતો, નાચતો હતો, બહાદુરીના નારા લગાવતો હતો, ખેતી કરતો હતો, ગીતો ગાતો હતો, એકાંતમાં જઈને ધ્યાન કરતો હતો, પોતાને મળેલું જ્ઞાન બીજાને આપવા માટે ઉત્સુક બનતો હતો ત્યારે તેની પાસે પુસ્તક નહોતું. પુસ્તક વિનાની એ દુનિયામાં થોડા નારા હતા, થોડું સંગીત હતું, થોડા શ્લોકો હતા, થોડા મંત્રો હતા પણ એ બધાંને પોતાના ખિસ્સામાં સાચવી શકે તેવી કોઈ ચીજ નહોતી. માણસને મૂંઝવણ હતી, પણ તેના રહસ્યને, તેના હૃદયની ભાવનાઓને કાયમ માટે ધબકતા રાખીને સાચવી શકે તેવી કોઈ વસ્તુ તેને હાથ લાગતી નહોતી. માણસની એવી સદીઓની મૂંઝવણ, ઉત્કટતા, ઇચ્છાઓના પરિણામરૂપે પુસ્તકોનો જન્મ થયો છે.
In simple words: Books were born from humanity's deep yearning. In ancient times, people hunted, danced, sang, and shared knowledge, but they had no way to permanently record their thoughts or feelings. The frustration of not having a lasting way to preserve their inner self and knowledge led to the creation of books.

Exam Tip: To explain the origin of books, describe the human need for preservation and expression that existed before their invention.

2. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખો

Question 1. પુસ્તક આધુનિક માનવી માટે દિલોજાન દોસ્ત કેવી રીતે છે?
Answer: આધુનિક માનવીને પુસ્તક સાથે એટલો પ્રેમ છે કે, પુસ્તક સાથે તે હસે છે, રડે છે, ઉદાસ થઈ જાય છે, આનંદ પામે છે. પુસ્તકની હાજરીમાં પોતાની જાત સાથે વાતો કરવા લાગે છે અને ક્યારેક તો પોતાની જાતને માત્ર પુસ્તક પાસે જ ખુલ્લી કરે છે. આથી પુસ્તક આધુનિક માનવી માટે દિલોજાન દોસ્ત છે.
In simple words: For modern humans, books are cherished friends. They laugh, cry, feel sad, and find joy with books. Sometimes, people even open up their innermost thoughts only to a book, making it a truly intimate companion.

Exam Tip: When describing the relationship between humans and books, use emotional connections (laughter, sadness, intimacy) as key points.

Question 2. બીજી વસ્તુઓ કરતાં પુસ્તક કઈ રીતે વિશિષ્ટતા ધરાવે છે?
Answer: બીજી વસ્તુઓ આનંદ અને માહિતી આપી શકે છે, પણ પુસ્તક એક ખાસિયત ધરાવે છે. પુસ્તકનાં પાનાં ફેરવીને માણસ તે ફરી વાંચી શકે છે, વાંચનમાંથી પોતાને ગમતાં ચિત્રો ઊભાં કરી શકે છે.
In simple words: Books are special because, unlike other entertainment, you can reread them anytime. They also let you create your own mental images and thoughts while reading, which is a unique experience.

Exam Tip: Highlight unique characteristics like re-readability and the ability to visualize, which differentiate books from other forms of media.

3. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. પુસ્તક સદીઓ સુધી કેમ જીવશે?
Answer: પુસ્તકને જન્મ લેતાં સદીઓ લાગે છે એટલે તે સદીઓ સુધી જીવશે.
In simple words: Books will last for centuries because they took centuries to come into existence.

Exam Tip: Keep one-sentence answers concise and directly to the point, echoing the reasoning provided in the source.

Question 2. મિસરવાસીઓએ કયા છોડમાંથી લખી શકાય તેવો ચપટો પદાર્થ બનાવ્યો?
Answer: મિસરવાસીઓએ નાઈલના ફળદ્રુપ પ્રદેશમાં થતા “પેપીરસ” નામના છોડમાંથી લખી શકાય તેવો ચપટો પદાર્થ બનાવ્યો.
In simple words: Egyptians made a flat writing material from a plant called "papyrus" that grew in the fertile Nile region.

Exam Tip: When answering about historical materials, name the plant and its location accurately, as well as the purpose of the material.

Question 3. યોશીદા કેનાકેએ પુસ્તક વિશે શું કહ્યું છે?
Answer: યશોદા કેનાકેએ પુસ્તક વિશે કહ્યું છે, “દીવાની પાસે એકલા બેઠા હોઈએ અને સાથે પુસ્તક હોય એના જેવો આનંદ દુનિયામાં એકેય નથી.”
In simple words: Yoshida Kenko said that there is no greater joy in the world than sitting alone by a lamp with a book.

Exam Tip: When quoting someone, ensure the quote is exact and attributed correctly.

4. નીચેના પ્રશ્નો માટે વિકલ્પીમાંથી યોગ્ય પસંદ કરી ઉત્તર લખોઃ

Question 1. દિલોજાન દોસ્ત પુસ્તક પાઠના લેખકનું નામ જણાવો.
(a) મોહમ્મદ માંકડ
(b) જનક ત્રિવેદી
(c) મનુભાઈ પંચોલી
(d) કુન્દનિકા કાપડિયા
Answer: (a) મોહમ્મદ માંકડ
In simple words: The author of the chapter "Dilojan Dost Pustak" is Mohammad Mankad.

Exam Tip: Always remember the author's name for each chapter or work, as this is a common direct recall question.

Question 2. દિલોજાન દોસ્ત પુસ્તક પાઠનો સાહિત્યપ્રકાર જણાવો.
(a) નવલિકા
(b) ચિંતન
(c) લઘુકથા
(d) નાટ્યખંડ
Answer: (b) ચિંતન
In simple words: The literary genre of the chapter "Dilojan Dost Pustak" is 'reflection' or 'meditation'.

Exam Tip: Familiarize yourself with the literary forms (genres) of the texts you study to answer such questions correctly.

Question 3. "દિલોજાન દોસ્ત પુસ્તક પાઠ લેખકના કયા પુસ્તકમાંથી લેવામાં આવ્યો છે?
(a) મનના મરોડ
(b) માટીની ચાદર
(c) કેલિડોસ્કોપ
(d) ખેલ
Answer: (c) કેલિડોસ્કોપ
In simple words: The chapter "Dilojan Dost Pustak" is taken from the author's book titled "Kaleidoscope".

Exam Tip: Note down the source book or collection for each chapter, especially if it's an excerpt, to answer contextual questions.

દિલોજાન દોસ્ત : પુસ્તક વ્યાકરણ (Vyakaran)

1. નીચેનાં વાક્યો ભાષાની દષ્ટિએ સુધારીને ફરીથી લખોઃ

Question 1. ભાષાની વિકાસ બહુ ઝડપથી થઈ રહ્યો હતો.
Answer: ભાષાનો વિકાસ બહુ ઝડપથી થઈ રહ્યો હતો.
In simple words: The sentence was corrected to show that 'the development of language' was progressing rapidly.

Exam Tip: Pay attention to grammatical gender and number agreements in Gujarati sentences, especially with possessives like 'નો/ની/નું'.

Question 2. તેની ઉપયોગ દિનપ્રતિદિન વધવા લાગી.
Answer: તેનો ઉપયોગ દિનપ્રતિદિન વધવા લાગ્યો.
In simple words: The sentence was corrected to reflect that 'its use' started increasing daily.

Exam Tip: Ensure that the verb's ending matches the gender of the subject or object in Gujarati (e.g., 'લાગી' for feminine, 'લાગ્યો' for masculine).

Question 3. ઉંદરનાં બચ્ચે બે કે ત્રણ અઠવાડીયામાં જન્મે છે.
Answer: ઉંદરનાં બચ્ચાં બે કે ત્રણ અઠવાડિયામાં જન્મે છે.
In simple words: The correction changed 'બચ્ચે' to 'બચ્ચાં' for correct plural form.

Exam Tip: Correctly use plural forms of nouns, especially for young animals, which often have specific endings in Gujarati.

Question 4. પુસ્તકનો પ્રશસ્તી લખવા બેસીએ તો પાર ન આવે.
Answer: પુસ્તકની પ્રશસ્તિ લખવા બેસીએ તો પાર ન આવે.
In simple words: The sentence was corrected to use 'પુસ્તકની' (feminine possessive) with 'પ્રશસ્તિ' (praise), indicating that the praise of the book would be endless.

Exam Tip: Double-check the gender agreement for possessive pronouns ('નો/ની/નું') and nouns they modify, as 'પ્રશસ્તિ' is feminine.

2. નીચેનાં વાક્યોમાંથી પ્રત્યય શોધીને લખો

Question 1. નેપોલિયન રણમેદાનમાં પણ પુસ્તક વાંચવાનું છોડતો નહોતો.
Answer: માં, ને
In simple words: The postpositions 'માં' and 'ને' are found in the sentence.

Exam Tip: Identify postpositions (case markers) that link nouns/pronouns to other parts of the sentence, indicating relationships like location or object.

Question 2. આ ગુંચળાના એક છેડે ગોળ લાકડી રહેતી.
Answer: ના, એ
In simple words: The postpositions 'ના' and 'એ' are present in this sentence.

Exam Tip: Look for small words attached to nouns or pronouns that specify their role in the sentence, such as 'ના' for possession and 'એ' for a specific focus.

Question 3. ભાષાનો વિકાસ બહુ ઝડપથી થઈ રહ્યો હતો.
Answer: નો, થી
In simple words: The postpositions 'નો' and 'થી' are identified.

Exam Tip: Recognize 'નો' as a possessive marker and 'થી' as indicating source or manner in Gujarati grammar.

Question 4. કાગળનો સફેદ જાદુ બધા દેશોમાં ઝડપથી ફેલાઈ ગયો.
Answer: નો, માં, થી
In simple words: The postpositions 'નો', 'માં', and 'થી' are found in this sentence.

Exam Tip: Practice identifying multiple postpositions within a single sentence, as they often combine to convey complex meanings.

૩. નીચે “અ” વિભાગમાં આપેલા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો બ' વિભાગમાંથી શોધીને લખો:

Question 1. (1) ઉમદા – વિવેક, મર્યાદા (2) પ્રશસ્તિ – તીવ્ર, જલદ (3) અદબ – શ્રેષ્ઠ, ખાનદાન (4) ઉત્કટ – વિસ્તાર, પસારો (5) કલેવર – પ્રશંસા, વાહવાહ (6) વ્યાપ – શિરીર, ખોળિયું.
Answer:
(1) ઉમદા – શ્રેષ્ઠ, ખાનદાન
(2) પ્રશસ્તિ – પ્રશંસા, વાહવાહ
(3) અદબ – વિવેક, મર્યાદા
(4) ઉત્કટ – તીવ્ર, જલદ
(5) કલેવર – શરીર, ખોળિયું
(6) વ્યાપ – વિસ્તાર, પસારો
In simple words: We matched words from section 'A' with their correct synonyms from section 'B'. For example, 'Umda' means 'great' or 'noble', 'Prashasti' means 'praise', 'Adab' means 'respect', 'Utkat' means 'intense', 'Kalevar' means 'body', and 'Vyap' means 'scope'.

Exam Tip: For matching exercises, always ensure that the synonym perfectly captures the primary meaning of the given word in its context.

4. નીચેના શબ્દોના વિરોધાર્થી શબ્દો લખોઃ

Question 1. 1. ઉદાસ X – 2. સાનુકૂળ X – 3. સંયોજિત X – 4. દુરુપયોગ X – 5. જથ્થાબંધ X – 6. ભૌતિક X – 7. સંસ્કારી X – 8. ફળદ્રુપ X – 9. સ્મૃતિ X – 10. લિঙ্গ X
Answer:
1. ઉદાસ X પ્રસન્ન
2. સાનુકૂળ X પ્રતિકૂળ
3. સંયોજિત X વિભાજિત
4. દુરુપયોગ X સદુપયોગ
5. જથ્થાબંધ X છૂટક
6. ભૌતિક X આધ્યાત્મિક
7. સંસ્કારી X અસંસ્કારી
8. ફળદ્રુપ X વેરાન
9. સ્મૃતિ X વિસ્મૃતિ
10. ભિન્ન X અભિન્ન
In simple words: We found the opposite words for each term. For instance, the opposite of sad is happy, favorable is unfavorable, combined is divided, misuse is proper use, wholesale is retail, physical is spiritual, cultured is uncultured, fertile is barren, memory is oblivion, and different is identical.

Exam Tip: When finding antonyms, think of direct opposites that convey contrasting meanings for each word.

5. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને ફરીથી લખો:

Question 1. 1. અસ્તીત્વ 2. દીનપ્રતિદિન 3. ક્રાંતીકારી 4. પ્રશસ્તી 5. હસ્તલેખીત 6. ટેલીવીઝન 7. ઉસ્તુક 8. ચિત્રલીપી 9. ઉમ 10. महत्त्व
Answer:
1. અસ્તિત્વ
2. દિનપ્રતિદિન
3. ક્રાંતિકારી
4. પ્રશસ્તિ
5. હસ્તલિખિત
6. ટેલિવિઝન
7. ઉત્સુક
8. ચિત્રલિપિ
9. ઊર્મિ
10. મહત્વ
In simple words: We corrected the spelling for each word to its proper form, fixing common errors in Gujarati.

Exam Tip: Practice common Gujarati spellings to avoid errors, especially with long and short vowels (િ/ી, ુ/ૂ), and combinations (ત્ત/ત્વ).

6. નીચેના શબ્દોની સંધિ છૂટી પાડોઃ

Question 1. (1) એકાંત (2) સાનુકૂળ (3) દુરુપયોગ
Answer:
(1) એકાંત = એક + અંત
(2) સાનુકૂળ = સ + અનુકૂળ
(3) દુરુપયોગ = દુઃ + ઉપયોગ
In simple words: We broke down each compound word into its original parts, showing how they combine to form the full word.

Exam Tip: For Sandhi-viched, identify the two root words that combine to form the compound, paying attention to vowel and consonant changes.

7. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ

Question 1. (1) વિસ્મયકારક – ઉપપદ સમાસ (2) દિનપ્રતિદિન – દ્વન્દ સમાસ (3) હસ્તલિખિત – મધ્યમપદલોપી સમાસ (4) મનઃસ્થિતિ – તપુરુષ સમાસ
Answer:
(1) વિસ્મયકારક – ઉપપદ સમાસ
(2) દિનપ્રતિદિન – દ્વન્દ સમાસ
(3) હસ્તલિખિત – મધ્યમપદલોપી સમાસ
(4) મનઃસ્થિતિ – તપુરુષ સમાસ
In simple words: We classified each compound word by its type of Samas (compound). 'Vismaykarak' is Upapad, 'Dinpratidin' is Dvandva, 'Hastlikhit' is Madhyamapadalopi, and 'Manahstithi' is Tatpurush.

Exam Tip: Understand the characteristics of each Samas type (e.g., Dvandva for 'and', Tatpurush for case relations) to correctly identify them.

Summary in Gujarati

દિલોજાન દોસ્ત : પુસ્તક પ્રાસ્તાવિક

मोहम्म६ માંકડ [જન્મ: 13 – 2 – 1928].

પ્રસ્તુત ગદ્યમાં લેખકે પુસ્તકનું મહત્ત્વ દર્શાવ્યું છે. પુસ્તકના જન્મથી તેના આજ સુધીના વિકાસની રોમાંચક કથા અહીં નિરૂપિત થઈ છે. આજે આનંદ અને માહિતી આપતાં માસમીડિયાનાં અનેક સાધનો વચ્ચે પણ પુસ્તકનું મહત્ત્વ ટકી રહ્યું છે, જે પ્રતિવર્ષ છપાતાં નવાં પુસ્તકોની સંખ્યામાં થતા વધારાથી સમજી શકાય છે.
પુસ્તક એ કેવળ ભૌતિક – ધૂળ વસ્તુ નથી, તેને પણ કલેવર, ધબકારા, વિચારો, લાગણીઓ, જ્ઞાન અને આત્મા છે, તેથી તે માનવનો દિલોજાન દોસ્ત છે. "દીવાની પાસે એકલા બેઠા હોઈએ અને સાથે પુસ્તક હોય એના જેવો આનંદ દુનિયામાં એકેય નથી.” વાક્યમાં આ ગદ્યનો સાર આવી જાય છે.

દિલોજાન દોસ્ત : પુસ્તક પ્રાસ્તાવિક શબ્દાર્થ

• ઉમદા – સારું, શ્રેષ્ઠ, ખાનદાન.
• શિષ્ટ – ઉમા, લાયક.
• ઉમર ખય્યામ – એક સુપ્રસિદ્ધ ફારસી તત્ત્વજ્ઞાની.
• કોટડી – ઓરડી.
• દોસ્તોયવસ્કી – રશિયાના એક સુપ્રસિદ્ધ સાહિત્યકાર.
• પ્રશસ્તિ – પ્રશંસા, વાહવાહ, પ્રશંસાની કવિતા કે લેખ.
• નેપોલિયન – ફ્રાન્સનો એક મહાપુરુષ.
• દિલોજાન – પ્રાણપ્રિય.
• ઉમળકો – વહાલ, હેતનો ઊભરો.
• ગણ્યાગાંઠ્યા – થોડાક.
• અદબ – વિવેક, મર્યાદા.
• ઉગ્ર – આકરું, જબરું.
• ઉત્કટ – તીવ્ર, જલદ, પ્રબળ.
• અકળામણ – અકળાવાની અસર, કંટાળો કે ચીડ.
• વિસ્મયકારક – આશ્ચર્ય – અચંબો પમાડે તેવું.
• કલેવર – શરીર, ખોળિયું.
• ચિત્રલિપિ – સાંકેતિક ચિત્રોની બનેલી લિપિ.
• શિલાલેખ – પથ્થર પર કોતરેલો લેખ.
• ટીપણું – પંચાંગ.
• દસ્તાવેજ – આધારભૂત એવું કોઈ પણ લખાણ.
• અવશેષ – બાકી રહેલો ભાગ, બચેલો ભાગ.
• કડાકૂટ – માથાકૂટ.
• વ્યાપ – વિસ્તાર, પસારો.
• લહિયો – લખવાનું કામ કરનારો માણસ.
• કમાવેલા – સાફ કરેલા.
• શાહુડી – જમીનમાં બોડ કરીને રહેતું એક અણીદાર પીંછાંવાળું પ્રાણી.
• ક્રાંતિ – (ધરમૂળથી) ફેરફાર, પરિવર્તન, ઊથલપાથલ, રેવોલ્યુશન.
• દૂરગામી – દૂર સુધી જાય તેવું.
• હસ્તલિખિત – હાથનું લખેલું, હાથપ્રત.
• લુપ્ત – લોપાયેલું, નાશ પામેલું.
• સ્મૃતિ – સ્મરણ, યાદ.
• મનઃસ્થિતિ – મનોદશા, મનની સ્થિતિ.
• સદાબહાર – સદા લીલું રહેતું, એવરગ્રીન.
• એકાકી – એકલું, નિરાધાર.