GSEB Class 11 Gujarati Textbook Solutions Chapter 7 ગવતરી

સ્વાધ્યાય

1. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. ગવતરી શબ્દ કોના માટે પ્રયોજાયો છે?
Answer: ગવતરી શબ્દ કામધેનુ ગાય માટે વપરાયો છે.
In simple words: The term "Gavatari" is used for the Kamdhenu cow.

Exam Tip: For single-sentence answers, directly state the information asked, using the key terms from the question.

Question 2. ગવતરીનું અવતરણ ક્યાંથી થયું છે?
Answer: ગવતરીનો ઉદ્ભવ સ્વર્ગલોકમાંથી થયો છે.
In simple words: Gavatari appeared from the heavenly realm.

Exam Tip: Remember specific origins or sources as they are often direct recall questions.

Question 3. વાઘે ગાયને શું કહ્યું?
Answer: વાઘે ગાયને જણાવ્યું કે, તે પોતાની સામે આવેલા શિકારને ક્યારેય છોડતો નથી.
In simple words: The tiger told the cow that he never leaves prey that comes before him.

Exam Tip: Pay attention to direct dialogues or statements made by characters in the story.

Question 4. વાછરડાએ માનું દૂધ શાથી ન પીધું?
Answer: વાછરડાને પોતાની માતાનું દૂધ કડવા લીમડા જેવું લાગ્યું, તેથી તેણે તે પીધું નહીં.
In simple words: The calf did not drink its mother's milk because it felt bitter, like neem.

Exam Tip: Understand the reasons behind character actions, as they often form the basis of "why" questions.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. ગાયે વાઘને શી વિનંતી કરી?
Answer: ગાયે વાઘને વિનંતી કરી કે તે પોતાના ભૂખ્યા વાછરડાંને દૂધ પીવડાવવા જવા દે. તેણે ચંદ્ર ઉગતાં પહેલાં પાછા આવવાનું વચન પણ આપ્યું.
In simple words: The cow begged the tiger to let her feed her hungry calves and promised to return before the moon rose.

Exam Tip: When describing requests or promises, include both the request itself and any conditions or assurances given.

Question 2. ગાય વાછરડાઓને શું કહ્યું?
Answer: ગાયે પોતાના વાછરડાંઓને કહ્યું, “ઊઠો, ઊઠો વાછરડાં! માનું દૂધ પી લો. વાઘ વીરાને આપેલો સમય હવે પૂરો થઈ ગયો છે."
In simple words: The cow told her calves, "Wake up, drink your mother's milk! The time given to brother tiger has now ended."

Exam Tip: For direct quotes, ensure accuracy and use proper quotation marks as shown in the source.

Question 3. વાછરડાઓએ વાઘને શું કહ્યું?
Answer: વાછરડાંઓએ વાઘને કહ્યું, “ઊઠો, ઊઠો વાઘમામા! પહેલાં અમને મારી નાખો, પછી અમારી માતાને મારી નાખજો.”
In simple words: The calves told the tiger, "Wake up, uncle tiger! First, kill us, and then kill our mother."

Exam Tip: Note the emotional impact and sequence of events in such dialogues; it shows the calves' protective nature.

Question 4. વાઘે વાછરડાઓને શી હૈયાધારણ આપી?
Answer: વાઘે વાછરડાંઓને હૈયાધારણ આપતાં કહ્યું, “વાછરડાં, તમે આનંદથી રહો. મુશ્કેલ સમયે મને યાદ કરજો. હું તમને મદદ કરીશ."
In simple words: The tiger reassured the calves, saying, "Calves, live happily. Remember me in difficult times; I will help you."

Exam Tip: Focus on the words of comfort and promises made, as they reveal character development.

3. નીચેના પ્રશ્નનો સવિસ્તર ઉત્તર લખો :

Question 1. આ લોકગીતનું કથાવસ્તુ તમારા શબ્દોમાં વર્ણવો.
Answer: આ લોકગીતમાં સ્વર્ગલોકમાંથી આવેલી કામધેનુ ગાય અને વાઘની એક કાલ્પનિક વાર્તા છે. ગાયને વાઘ મળે છે અને તેને લાગે છે કે તેનું મૃત્યુ નજીક આવી રહ્યું છે. ગાય વાઘને ‘વીરા' કહીને તેના નાના ભૂખ્યા વાછરડાંને દૂધ પીવડાવીને પાછા ફરવાનું વચન આપે છે. ગાય ચાંદા-સૂરજને સાક્ષી તરીકે રાખીને વાઘને વિશ્વાસ અપાવે છે. વાઘ કામધેનુ પર વિશ્વાસ મૂકીને તેને જવા દે છે. કામધેનુ પોતાના વાછરડાંને મળે છે અને વાઘને આપેલા વચનની જાણ કરે છે. વાછરડાંને પોતાની મરવા જતી માતાનું દૂધ કડવા લીમડા જેવું લાગે છે. તેઓ પણ ગાય સાથે વાઘ પાસે જાય છે અને પહેલાં પોતાને ખાવા માટે કહે છે. ગાયનું વચન પાળવું અને વાછરડાંનો માતૃપ્રેમ જોઈને વાઘનું મન બદલાય છે. તે બધાંને જીવતા છોડી દે છે, એટલું જ નહીં પરંતુ મુશ્કેલીમાં મદદ કરવાની ખાતરી પણ આપે છે. વાછરડાં કહે છે કે તેમને રામે શીખવ્યું, લક્ષ્મણે ભોળવ્યા અને અર્જુને વાચા આપી છે, અને તેઓ શાસ્ત્રમાંથી સત્યનું પાલન શીખ્યા છે. વાછરડાંનો જવાબ સાંભળીને વાઘ ખુશ થાય છે. તે વાછરડાંને સુખી જીવન જીવવા કહે છે અને તેમને મુશ્કેલ સમયમાં મદદ કરવાનું વચન આપે છે.
In simple words: This folk song tells a story about a Kamdhenu cow from heaven and a tiger. The cow meets the tiger and feels death is near. She asks the tiger to let her feed her calves, promising to return, with the sun and moon as witnesses. The tiger trusts her and lets her go. The cow tells her calves about the promise. The calves find their mother's milk bitter because she is going to die. They go with her to the tiger and ask him to eat them first. Seeing the cow's commitment and the calves' love, the tiger changes his heart. He lets them all live and promises to help them in tough times. The calves explain that Ram, Lakshman, and Arjun taught them these virtues, and they learned truth from scriptures. The tiger is pleased and promises them a happy life and help when needed.

Exam Tip: For narrative questions, ensure you cover the entire story arc: initial situation, conflict, resolution, and the moral or underlying message. Organize your answer chronologically for clarity.

ગવતરી પ્રશ્નોત્તરી

1. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખો?

Question 1. ગાયે વાઘને કોની આણ આપી? કોની સાક્ષી આપી?
Answer: ગાયે વાઘને બાવા નંદજીની આણ (શપથ) આપી. ગાયે વાઘને ચાંદા-સૂરજની સાક્ષી આપી હતી.
In simple words: The cow swore to the tiger by Bava Nandji. She gave the tiger the moon and sun as witnesses.

Exam Tip: When asked about oaths or witnesses, specify both the person/deity by whom the oath was taken and any physical witnesses present.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. ગવતરી સ્વર્ગલોકથી ક્યાં ઊતર્યા છે?
Answer: ગવતરી સ્વર્ગલોકથી મૃત્યુલોક પર ઉતર્યા છે.
In simple words: Gavatari came down from heaven to the mortal world.

Exam Tip: Be precise with locations; heaven (સ્વર્ગલોક) and mortal world (મૃત્યુલોક) are key terms here.

Question 2. ગાયે વાઘને ક્યાં સુધીની અવધિ આપી?
Answer: ગાયે વાઘને ચંદ્ર ઊગે ત્યાં સુધીનો સમય આપ્યો.
In simple words: The cow gave the tiger time until the moon rose.

Exam Tip: Specific timeframes or deadlines given in a story are often important details.

Question 3. વાછરડાને કોણે શીખવ્યું?
Answer: વાછરડાંને રામે શીખવ્યું.
In simple words: Ram taught the calves.

Exam Tip: Identify the specific characters responsible for teaching or guiding others in the narrative.

Question 4. વાછરડાંને કોણે વાચા આપી?
Answer: વાછરડાને અર્જુને વાચા આપી.
In simple words: Arjun gave the calves their voice.

Exam Tip: Recognize figures credited with granting unique abilities or characteristics.

Question 5. રામ કોણ હતા?
Answer: રામ દશરથ રાજાના મોટા પુત્ર હતા.
In simple words: Ram was the elder son of King Dashrath.

Exam Tip: Basic facts about important characters, like lineage or position, are fundamental.

Question 6. લક્ષ્મણ કોણ હતા?
Answer: લક્ષ્મણ રામના નાના ભાઈ અને સુમિત્રાના પુત્ર હતા.
In simple words: Lakshman was Ram's younger brother and Sumitra's son.

Exam Tip: Distinguish between relationships (brother) and parentage (son of Sumitra) for full marks.

3. નીચેના પ્રશ્નો માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખોઃ

Question 1. ગવતરી' કાવ્યનો સાહિત્યપ્રકાર જણાવો.
(a) ઊર્મિગીત
(b) ૫૪ન
(c) લોકગીત
(d) ગઝલ
Answer: (c) લોકગીત
In simple words: The literary type of the poem 'Gavatari' is a folk song.

Exam Tip: Always identify the correct literary genre or form of a given work.

Question 2. ‘ગવતરી' લોકગીત કયા કાવ્યસંગ્રહમાંથી લેવામાં આવ્યું છે?
(a) રઢિયાળી રાત
(b) દલપત કાવ્ય
(c) નળાખ્યાન
(d) મામેરું
Answer: (a) રઢિયાળી રાત
In simple words: The folk song 'Gavatari' is taken from the poetry collection 'Radhiyali Raat'.

Exam Tip: Knowing the source collection for a literary piece is a crucial detail for contextual understanding.

Question 3. “રઢિયાળી રાત′ કાવ્યસંગ્રહના સંપાદકનું નામ જણાવો.
(a) દલપતરામ
(b) ન્હાનાલાલ
(c) પ્રેમાનંદ
(d) ઝવેરચંદ મેઘાણી
Answer: (d) ઝવેરચંદ મેઘાણી
In simple words: Zaverchand Meghani is the editor of the poetry collection 'Radhiyali Raat'.

Exam Tip: Memorize the names of authors, poets, and editors associated with important literary works.

ગવતરી વ્યાકરણ

1. નીચેના વાક્યો ભાષાની દષ્ટિએ સુધારીને ફરીથી લખોઃ
(1) સ્વર્ગલોકમાંથી કામધેનુ ઊતર્યો છે.
(2) અર્જુને અમને વાચા આપ્યો.
Answer:
(1) સ્વર્ગલોકમાંથી કામધેનુ ઊતર્યા છે.
(2) અર્જુને અમને વાચા આપી.
In simple words: We need to correct the gender agreement for "Kamdhenu" and the verb form for "વાચા આપ્યો" to "વાચા આપી" to match the noun.

Exam Tip: Always check for correct gender, number, and case agreement in Gujarati sentences to ensure grammatical accuracy.

2. નીચેનાં વાક્યોમાંથી પ્રત્યય શોધીને લખોઃ
(1) ગવતરી વાઘ વીરાની નજરે પડ્યાં.
(2) વાઘમામા, પહેલાં અમને મારો.
Answer:
(1) ની
(2) ને
In simple words: The suffixes 'ની' and 'ને' in these sentences are particles that connect words and show relationships.

Exam Tip: Identify suffixes (પ્રત્યય) by looking for small additions to words that change their grammatical function or meaning.

3. નીચે આપેલા તળપદા શબ્દોનું શિષ્ટ રૂપ લખોઃ
1. સરગ
2. મરદૂક
3. મેલું
4. અવધ્યું
5. મોર્ય
6. રયાં
7. ઝયા
Answer:
1. સ્વર્ગ
2. મૃત્યુ
3. મૂકું
4. અવધિ
5. મોર
6. રહ્યાં
7. ક્યાં
In simple words: These are common words written in a local dialect, which are converted to their standard, formal Gujarati forms.

Exam Tip: Be familiar with common regional dialect words and their standard Gujarati equivalents.

4. નીચે “અ” વિભાગમાં આપેલા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો બ” વિભાગમાંથી શોધીને લખો:
અ” વિભાગ – “બ” વિભાગ
(1) વાચા – દુવાઈ, શપથ
(2) આણ – વાણી, બોલી
(3) વેરી – દુમન, શત્રુ
Answer:
(1) વાચા – વાણી, બોલી
(2) આણ – દુવાઈ, શપથ
(3) વેરી – દુશ્મન, શત્રુ
In simple words: We match the words in the first column with their correct synonyms in the second column.

Exam Tip: Practice identifying synonyms by understanding the core meaning of each word.

5. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખોઃ
(1) વેરી X
(2) કડવો X
Answer:
(1) વેરી X મિત્ર
(2) કડવો X મીઠો
In simple words: We list the opposite words for the given terms.

Exam Tip: Knowing common antonym pairs enhances vocabulary and comprehension.

6. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને ફરીથી લખો:
(1) સુરજ
(2) વાછરું
(3) કામધેનુ
Answer:
(1) સૂરજ
(2) વાછરું
(3) કામધેનુ
In simple words: The spellings of these words are corrected to their standard forms.

Exam Tip: Pay close attention to vowels, especially long versus short sounds, to correct spellings accurately.

7. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ
(1) કામધેનુ –
(2) ચાંદો સૂરજ –
Answer:
(1) મધ્યમપદલોપી સમાસ
(2) દ્વન્દ સમાસ
In simple words: We identify the type of compound word (Samas) for each term based on its structure and meaning.

Exam Tip: Understanding the different types of Samas (compound words) helps in analyzing word formation in Gujarati grammar.