GSEB Class 11 Gujarati Textbook Solutions Chapter 5 પિતાની સેવા

પિતાની સેવા સ્વાધ્યાય

1. નીચેના ટૂંક પ્રશ્નનો એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. શૈશવમાં કવિએ પિતા સાથે કેવાં તોફાન કર્યા છે?
Answer: બાળપણમાં કવિએ પિતાની છાતી પર ચડીને તેમની મૂછો ખેંચી હતી.
In simple words: As a child, the poet climbed onto his father's chest and pulled his mustache.

Exam Tip: Remember to clearly state the specific mischievous acts performed by the poet in his childhood, as mentioned in the poem.

Question 2. પિતાએ પુત્રને શી-શી મદદ કરી છે?
Answer: પિતાએ પુત્રને સારું ભણતર આપ્યું છે, તેને સારા-ખરાબનો ભેદ શીખવ્યો છે, અને પુત્રની બધી માગણીઓ ખુશીથી પૂરી કરી છે.
In simple words: The father provided his son with a good education, taught him the difference between right and wrong, and happily fulfilled all his son's requests.

Exam Tip: List all the ways the father supported his son, covering education, moral guidance, and fulfilling needs.

Question 3. પુત્રને પિતા ભૂલની સજા કેવી રીતે આપતા?
Answer: પુત્રને પિતા ભૂલની સજા દિલમાં દયાનો ભાવ રાખીને આપતા હતા.
In simple words: The father punished his son for mistakes with compassion in his heart.

Exam Tip: Emphasize the father's compassionate approach to punishment, highlighting that it was done with a kind heart.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. પુત્રની જરૂરિયાતો પિતાએ શી રીતે પૂરી કરી હતી?
Answer: પુત્રની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પિતાએ અનેક તકલીફો સહન કરી હતી. તેમણે પુત્રને પોતાની સુરક્ષા આપી હતી.
In simple words: The father endured many difficulties to meet his son's needs. He provided his son with his protective shade.

Exam Tip: Mention the sacrifices made by the father and the sense of security he provided to his son.

Question 2. પિતાજીની ક્ષમાદૃષ્ટિ વિશે પુત્ર શું કહે છે?
Answer: પુત્ર કહે છે કે જો તેણે ક્યારેક ભૂલ કરી હોય તો પિતાજી તેને દંડ ચોક્કસ કરતા, પરંતુ તેમના મનમાં ગુસ્સો રહેતો નહોતો. તેમને હંમેશા પ્રેમ અને દયાનો ભાવ રહેતો હતો.
In simple words: The son says that even if he made a mistake, his father would definitely punish him, but there was never anger in his heart; only love and compassion remained.

Exam Tip: Highlight the father's combination of discipline and unwavering love, showing his forgiving nature.

Question 3. પુત્રને શો પશ્ચાત્તાપ થાય છે?
Answer: પુત્ર જ્યારે નાનો બાળક હતો, ત્યારે તે પિતાના ગુણોથી અજાણ હતો. તેને પોતાના હૃદયમાં પિતાનો એક પણ ગુણ આવ્યો નહોતો. આ માટે પુત્રને પાછળથી પશ્ચાત્તાપ થાય છે.
In simple words: The son regrets that when he was a child, he was unaware of his father's virtues and did not adopt any of them.

Exam Tip: Focus on the son's realization of his past ignorance regarding his father's virtues and his subsequent regret.

Question 4. કાવ્યને અંતે પુત્રએ શી ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે?
Answer: કાવ્યના અંતે, પુત્ર પિતાને તેમનું ઋણ ચૂકવવા માંગે છે. તે કહે છે કે જો ભગવાન તેમને જીવતા રાખશે, તો તે પિતાની દિલથી સેવા કરશે.
In simple words: At the end of the poem, the son expresses his desire to repay his father's debt. He says that if God keeps them alive, he will serve his father wholeheartedly.

Exam Tip: Note the son's strong desire for gratitude and service towards his father, conditional on their continued life.

3. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો:

Question 1. પિતાએ પુત્રની લીધેલ કાળજી વિશે કાવ્યના આધારે વિગતે લખો.
Answer: પિતાએ પુત્રને જન્મથી પાળી-પોષીને મોટો કર્યો છે. બાળપણમાં પુત્રએ પિતાની છાતી પર ચડીને તેમની મૂછો ખેંચી હતી, પરંતુ પિતાએ તેના માટે દિલમાં ગુસ્સો રાખ્યો નહોતો. પિતાએ પુત્રને સારું ભણતર આપ્યું, તેને સારા-ખરાબનો વિવેક શીખવ્યો, અને પુત્રએ માંગેલી વસ્તુઓ ખુશીથી લાવી આપી. પિતા પુત્ર માટે રક્ષણ બન્યા.
તે માટે તેમણે ઘણાં દુઃખો સહન કર્યા હતાં. પુત્રએ ક્યારેક મોટી ભૂલ કરી હોય તો તેને દિલમાં દયાભાવ રાખીને સુધારવા સજા પણ કરી. પિતાએ હંમેશા તેનું ભલું જ કર્યું. પરિણામે દીકરો આજે સમાજમાં માનવાળું સ્થાન પામ્યો, તેની નામના ફેલાઈ. આવા પુત્રને જોઈને પિતાની આંખમાં આનંદના આંસુ આવે તેમાં કોઈ નવી વાત નથી.
In simple words: The father raised his son from birth with great care. Even when the son was mischievous, pulling his father's mustache, the father felt no anger. He provided his son with a good education, taught him right from wrong, and happily fulfilled his wishes, becoming his protector. The father endured many hardships. When the son made mistakes, he was punished with kindness to correct him. The father always sought his son's well-being. As a result, the son gained a respected position and fame in society. It is no surprise that seeing such a son brings tears of joy to the father's eyes.

Exam Tip: Detail the father's nurturing, educational, and disciplinary roles, emphasizing his selflessness and the positive outcome for the son.

Question 2. પુત્ર પિતાજીનાં કયાં કયાં પુણ્યસ્મરણો વાગોળે છે?
Answer: પિતાએ પુત્રને જન્મથી પાળી-પોષીને મોટો કર્યો છે. પુત્ર પિતાજીનાં સારા સંસ્મરણો યાદ કરે છે અને તે માટે પિતાનો આભાર ક્યારેય ભૂલી શકશે નહિ તેમ કહે છે. પિતાએ પુત્રને સારું ભણતર આપ્યું છે. પુત્રને સારા-ખરાબનો વિવેક શીખવ્યો છે.
પિતાએ પુત્રની માગણીઓનો ખુશીથી સ્વીકાર કર્યો છે અને તેની માગણીઓ પૂરી કરી છે. પુત્રની કોઈ ભૂલ થઈ તો તેને દયાભાવ રાખી તેના ભલા માટે, તેને સુધારવા માટે સજા પણ કરી છે.
પુત્રએ શિક્ષણ, સંસ્કાર અને વિવેક મેળવીને સમાજમાં નામના ફેલાવી છે. પુત્રને જોઈને પિતાની આંખમાં આનંદના આંસુ આવે છે. આથી જ પુત્ર કહે છે કે “પિતાજી, ભલા આપનો આભાર હું કેમ ભૂલું?” પિતૃભક્તિથી પ્રેરાઈ પુત્ર પિતાની દિલથી સેવા કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરે છે.
In simple words: The son cherishes memories of his father raising him from birth, providing a good education, teaching him morals, and happily fulfilling his desires. He recalls how his father kindly corrected his mistakes. The son, having gained education and wisdom, achieved fame in society, bringing tears of joy to his father's eyes. Therefore, the son declares, "Father, how can I forget your goodness?" Inspired by filial devotion, the son expresses his desire to serve his father wholeheartedly.

Exam Tip: Enumerate the specific acts of kindness and guidance from the father that the son cherishes and remembers, linking them to the son's gratitude and desire to serve.

Question 3. આ કાવ્યમાંથી પ્રગટતો પિતૃવાત્સલ્યનો ભાવ તમારા શબ્દોમાં વર્ણવો.
Answer: જેમ માતાને પોતાના બાળકો માટે પ્રેમ હોય છે, તેમ પિતાને પણ પ્રેમ હોય છે. પિતા પોતાના બાળકોની સુખ-સગવડ માટે, તેમના ભણતર માટે, તેમનામાં સારા સંસ્કારો આવે તે માટે સતત પ્રયત્ન કરે છે. પોતાના બાળકો માટે તે ઘણાં દુઃખો સહન કરે છે.
પોતાના બાળકોની ઇચ્છાઓ પૂરી કરવાનો ખુશીથી પ્રયત્ન કરે છે. પિતાની છત્રછાયામાં બાળકો પ્રગતિ કરે છે, સમાજમાં નામના મેળવે છે તેનો પિતાને વિશેષ આનંદ થાય છે.
ક્યારેક બાળકોની ભૂલો સુધારવા માટે તેને બાળકોને સજા કરવી પડે છે, પરંતુ એના દિલમાં દયાનો ભાવ રહેલો હોય છે. તેથી જ પિતાજી પ્રત્યેનું ઋણ ચૂકવવા માટે પુત્ર પિતાની આજીવન સેવા કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરે છે.
In simple words: Just as mothers love their children, fathers also possess deep affection for theirs. Fathers constantly strive for their children's comfort, education, and good values, enduring many hardships for them. They happily try to fulfill their children's wishes. Under their father's protection, children progress and gain reputation in society, which brings special joy to the father. Sometimes, fathers must punish their children to correct mistakes, but they do so with kindness in their hearts. Thus, to repay his father's kindness, the son expresses his desire to serve him throughout his life.

Exam Tip: Describe the multifaceted nature of a father's love, including sacrifice, guidance, joy in their children's success, and compassionate discipline, as depicted in the poem.

પિતાની સેવા પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો

Question 1. દલપતરામે આ છંદ શા માટે રચ્યો છે?
Answer: દલપતરામે આ છંદ બધા લોકો ભાવથી ભણે, પિતૃભક્તિ મેળવે, સારું જ્ઞાન મેળવે અને સારા કાર્યો કરે તે માટે રચ્યો છે.
In simple words: Dalpatram composed this verse so that everyone learns with devotion, gains filial piety, acquires good knowledge, and performs virtuous deeds.

Exam Tip: Clearly state the poet's didactic purpose: to inspire devotion to parents, impart wisdom, and encourage virtuous actions.

4. નીચેના પ્રશ્નો માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખો:

Question 1. “પિતાની સેવા” કાવ્યના કવિનું નામ જણાવો.
(a) દયારામ
(b) દલપતરામ
(c) ન્હાનાલાલ
(d) પ્રેમાનંદ
Answer: (b) દલપતરામ
In simple words: The poet of the "Pita Ni Seva" poem is Dalpatram.

Exam Tip: Always remember the author's name for each poem or chapter; it's a common MCQ question.

Question 3. દલપતરામ ક્યા સામયિકના તંત્રી હતા?
(c) બુદ્ધિપ્રકાશ
(d) પરમ
Answer: (c) બુદ્ધિપ્રકાશ
In simple words: Dalpatram was the editor of the "Buddhiprakash" magazine.

Exam Tip: Knowing literary figures' contributions, such as their editorial roles, is important for general knowledge questions.

પિતાની સેવા વ્યાકરણ (Vyakaran)

1. નીચેનાં વાક્યો ભાષાની દૃષ્ટિએ સુધારીને ફરીથી લખો:

Question 1.
(1) પિતાની છાતી ચડી તેમની મુછ તાણી.
(2) પિતાજી મનમાં ધજ રાખીને નહિ પણ દયાપૂર્વક શિક્ષા કર્યો.
Answer:
(1) પિતાની છાતી પર ચડી તેમની મૂછ તાણી.
(2) પિતાજીએ મનમાં દાઝ રાખીને નહિ, પણ દયાપૂર્વક શિક્ષા કરી.
In simple words: These sentences are grammatically corrected. For instance, "છાતી ચડી" becomes "છાતી પર ચડી," and "શિક્ષા કર્યો" becomes "શિક્ષા કરી."

Exam Tip: Pay attention to correct prepositions (પર instead of ખાલી) and verb conjugations (કર્યો vs. કરી) to ensure grammatical accuracy in Gujarati sentences.

2. નીચેનાં વાક્યોમાંથી પ્રત્યય શોધીને લખો.

Question 2.
(1) મને જોતાં પિતાજી આંખમાં પાણી લાવતા.
(2) પિતાજી અતિ પ્રાણથી પ્યાર આણતા.
Answer:
(1) માં
(2) થી
In simple words: In the first sentence, "માં" (in) is the postposition. In the second sentence, "થી" (by/from) is the postposition.

Exam Tip: Identify postpositions by looking for small words or particles attached to nouns or pronouns that indicate relation or case.

3. નીચેના તળપદા શબ્દોનાં શિષ્ટ રૂપ લખો:

Question 3.
(1) બે
(2) નિર્ણતા
(3) લેશ
Answer:
(1) લઈ
(2) નીરખતાં
(3) લઈશ
In simple words: The standard form for "બે" is "લઈ" (take). For "નિર્ણતા" it is "નીરખતાં" (looking). For "લેશ" it is "લઈશ" (I will take).

Exam Tip: Learn common dialectal words and their standard Gujarati equivalents to improve vocabulary and comprehension.

4. નીચે “અ” વિભાગમાં આપેલા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો બ” વિભાગમાંથી શોધીને લખો:

Question 1.
(1) કષ્ટ – પિતા, બાપ
(2) દંડ – ખ્યાતિ, નામના
(3) તાત – દુ:ખ, સંતાપ
(4) રાંક – પ્રેમ, વહાલ
(5) સ્નેહ – શિક્ષા, સજા
(6) કીર્તિ, – ગરીબ, સાલસ
Answer:
(1) કષ્ટ – દુઃખ, સંતાપ
(2) દંડ – શિક્ષા, સજા
(3) તાત – પિતા, બાપ
(4) રાંક – ગરીબ, સાલસ
(5) સ્નેહ – પ્રેમ, વહાલ
(6) કીર્તિ – ખ્યાતિ, નામના
In simple words: Match words from section 'અ' with their correct synonyms in section 'બ'. For example, 'Kashth' means 'dukha' or 'santap', and 'Kirti' means 'khyati' or 'namna'.

Exam Tip: Practice matching synonyms to expand your vocabulary and understand the nuances of similar-meaning words.

5. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખો:

Question 1.
(1) જ્ઞાન
(2) બૂરી
(3) ગુણ
Answer:
(1) જ્ઞાન X અજ્ઞાન
(2) બૂરી X સારી
(3) ગુણ x અવગુણ
In simple words: The opposite of "જ્ઞાન" (knowledge) is "અજ્ઞાન" (ignorance). The opposite of "બૂરી" (bad) is "સારી" (good). The opposite of "ગુણ" (virtue) is "અવગુણ" (vice).

Exam Tip: Understanding antonyms helps in contrasting concepts and enriching your expressive language.

6. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને ફરીથી લખો:

Question 1.
(1) વિધ્યા
(2) સત્રછાયા
(3) શિક્ષા
(4) કીર્તિ
(5) પિતૃભક્તી
Answer:
(1) વિદ્યા
(2) છત્રછાયા
(3) શિક્ષા
(4) કીર્તિ
(5) પિતૃભક્તિ
In simple words: Correct the spelling of each word. For example, "વિધ્યા" should be "વિદ્યા", and "સત્રછાયા" should be "છત્રછાયા".

Exam Tip: Practice spelling rules diligently, as correct orthography is crucial for clear written communication.

Question 1.
(3) શિક્ષા
(4) કીર્તિ
(5) પિતૃભક્તિ
Answer:
(3) શિક્ષા
(4) કીર્તિ
(5) પિતૃભક્તિ
In simple words: Ensure the correct spelling for 'shiksha' (education/punishment), 'kirti' (fame), and 'pitrubhakti' (filial devotion).

Exam Tip: Double-check spellings for commonly misspelled words, especially those with similar-sounding but different letter combinations.

7. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવો:

Question 1.
(1) પિતૃભક્તિ –
(2) છત્રછાયા
Answer:
(1) તત્પુરુષ સમાસ
(2) તત્પુરુષ સમાસ
In simple words: Both "પિતૃભક્તિ" (devotion to father) and "છત્રછાયા" (shade of an umbrella/protection) are examples of Tatpurush Samas, a compound word where the second part is dominant and the first part acts as a modifier.

Exam Tip: To identify a Tatpurush Samas, try expanding the compound word into a phrase using prepositions like 'of', 'for', 'by', etc. (e.g., પિતૃભક્તિ = પિતૃની ભક્તિ).

પિતાની સેવા Summary in Gujarati

પિતાની સેવા પ્રાસ્તાવિક

દલપતરામ (જન્મ: 21-1-1820; મૃત્યુ: 25-8-1898). સામાન્ય માન્યતા એવી છે કે બાળઉછેર અને બાળસંસ્કારમાં માતાનો વિશેષ ફાળો હોય છે, પરંતુ એમાં પિતાનું યોગદાન પણ કંઈ ઓછું હોતું નથી. આ કાવ્યમાં પોતાના ઉછેરમાં પિતાનું શું યોગદાન રહ્યું છે તે બાળક વ્યક્ત કરે છે. પોતે કેવાં કેવાં તોફાન કર્યા હતાં અને પિતાએ પોતાને કેવી ક્ષમા આપી હતી તે દર્શાવે છે.

પોતાને સમાજમાં માનવાળું સ્થાન અપાવનાર પિતાજીનો બાળક આભાર માને છે અને પિતાની આજીવન સેવા કરીને પિતાનું ઋણ ચૂકવવાની ભાવના વ્યક્ત કરે છે.

આ કાવ્ય પિતૃભક્તિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.

પિતાની સેવા કાવ્યની સમજૂતી

જ્યારે હું સાવ નાનો છોકરો હતો (ત્યારે) પિતાજીએ પાળી-પોષીને મને મોટો કર્યો, તેમને) ઉત્તમ રીતે (પિતાજી) રાજી રાખતા. પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

જ્યારે મેં (તમારી) છાતી ઉપર ચડીને (તમારી) મૂછ તાણી ત્યારે (તમે) કદી મનમાં રોષ ન આણ્યો. જે મેં મુખે કહ્યું (વાત કરી) તે (તમે) હાજી હાજી કર્યું (મારી બધી વાત સ્વીકારી). પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

મને સારું શિક્ષણ આપી સુધાર્યો, વિવેક શીખવ્યો (અને) સારી વાતોના મર્મ (રહસ્ય) સીધા દીધા. પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

કોઈ વખત અનેક શારીરિક કષ્ટ સહન કરીને, મને છાતીમાં લઈને છત્રછાયા આપી (અનેક દુઃખો વેઠ્યા). (મને) પ્રાણથી પણ (તમે) વધારે પ્રેમ કરતા. પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

મને જોઈને (તમે) ખૂબ આનંદ લેતા (રાજી થતા), હું વસ્તુ માંગુ તે (તમે) મને ખુશ થઈ લાવીને દેતા. (તમારો) આવો આભાર તો તે નાદાન પુત્ર જ ભૂલી શકે. પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

(કોઈ વાર) હું મોટી ભૂલમાં આવું તો મને સરળ જાણીને, દિલમાં દયા આણીને મને દંડ (શિક્ષા) દેતા, પ્રેમ છોડીને મને) દેહને (શરીરને) પીડા ન દીધી (શારીરિક સજા ન કરી). પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

ભણાવી ગણાવીને તેમને) ભાગ્યશાળી બનાવ્યો તેમજ છોડવા જેવી (મારી) ખરાબ ટેવ દૂર કરી જેથી (પરિણામે) લોકોમાં મારી નામના (ખ્યાતિ) થઈ. પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

(તમારો) લાભ (હું) લીધો છે અને સારો લાભ (પણ) હજી લઈશ. પિતાજી (પિતાજી) હું જાણું છું કે તમે મારા સુખ માટે સદાય ઉપાયો કર્યા છે. પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

મને નીરખતાં આનંદના આંસુ લાવતા, મને છાતીએ લગાવતા (અને) મુખેથી મીઠામીઠા બોલ બોલતા. પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

આજ સુધી હું અજાણ્યો બાળક હતો, મારા હૃદયમાં આપનો એક ગુણ ન આવ્યો, પરંતુ) હવે હું હોશિયાર થયો છું. પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

જો જગન્નાથજી (પરમેશ્વર) (મને) જીવતો રાખશે, જો તમારી અને અમારી હયાતી હશે (તો) હું (તમારી) સાચા દિલથી સદા સેવા કરીશ. પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

જો ભાવથી આ છંદ (કાવ્ય) ભણે ગણે (તો) પિતૃભક્તિ પામીને (તે) ખરાબ થશે નહિ. સારું જ્ઞાન મેળવીને શુભ (કલ્યાણકારી) કામમાં લાગી જશે. દલપતરામે સારા (તારા) છંદની રચના કરી છે. પિતાજી, ભલા (આપનો) આભાર (હું) કેમ ભૂલું?

પિતાની સેવા શબ્દાર્થ

• છોટો – નાનો.
• પાળીપોષી – રક્ષણ અને ભરણપોષણ કરીને.
• કીધ – કર્યો.
• રૂડી – સારી, ઉત્તમ, સુંદર,
• રાજી – ખુશી.
• તાણી – ખેંચી, ખેંચવું, તાણવું.
• અંતરે – અંતઃકરણમાં, મનમાં.
• રીસ – રોષ, ગુસ્સો.
• આણી – લાવી, આણવું, લાવવું.
• હાજી હાજી – સઘળી વાતની “હા” કહેવી તે.
• શિક્ષા – શિક્ષણ.
• લબી – સારી.
• ભેદ – છાની વાત, મર્મ.
• કદી – કોઈક વેળા.
• કોટિ કોટિ – કરોડો કરોડો.
• સહી – (અહીં) સહન કરી.
• કષ્ટ – દુઃખ, સંતાપ.
• કાયા – શરીર. લે – લઈને.
• છત્રછાયા – આશ્રય.
• અતિ પ્રાણથી – જીવથી પણ વધારે.
• આણતા – લાવતા.
• આનંદ – ખુશી, મનોરંજન.
• સુખે – સુખથી, સુખપૂર્વક.
• નાદાન – નાદાન.
• વડા – મોટા.
• વાંક – ગુનો, ભૂલ.
• રાંક – ગરીબ, સાલસ. દંડશિક્ષા, સજા.
• તજી – છોડીને, તજવું, છોડવું.
• સ્નેહ – પ્રેમ, વહાલ.
• દેહે – શરીરે.
• પીડા – પીડ, દુઃખ.
• ભાગ્યશાળી – નસીબદાર.
• તુચ્છ – તુચ્છકારને પાત્ર.
• વળી – દૂર કરી.
• જનો મધ્યે – લોકોની વચ્ચે.
• કીર્તિ ગાજી – ખ્યાતિ – નામના થઈ.
• લ્હાવ – લહાવો, આનંદનો ઉપભોગ.
• વૈશ – લઈશ.
• તાતા – પિતા, બાપ.
• સદા – હંમેશા.
• સારુ – ને માટે, વાસ્તે.
• ઉપાયો – ઈલાજ, યુક્તિ, સાધન.
• સજ્યા – સજ્જ કર્યા, તૈયાર કર્યા.
• નિર્ણતાં – નીરખવું તે, બરાબર જોવું.
• નેત્રમાં નીર લાવી – આંખમાં આંસુ લાવીને.
• બોલ – શબ્દ, વચન.
• બાળ – બાળક, નાદાન, ઉમરમાં નાનું.
• અજાણ્યો – અજાણ, માહિતગાર નહિ તે.
• ઉરે – હૃદયે.
• જાણીતો – (અહીં) જાણવું, (કશા વિશે) ખબર, આવડત કે પરિચય.
• જગન્નાથજી – જગતનો
• નાથ – પરમેશ્વર.
• હયાતી – હયાતપણું.
• સેવના – સેવા કરવી તે.
• દિલ સાચે – ખરા 'હૃદય – મન – ચિત્તથી.
• ભણે ભાવથી – લાગણીથી વાંચે.
• છંદ – અક્ષર કે માત્રાનો નિયમબદ્ધ બનેલો કાવ્ય.
• પિતૃભક્તિ – પિતા પ્રત્યેનો ભક્તિભાવ.
• નઠારા – નઠારો, ખરાબ.
• શુભ – કલ્યાણકારી, ભલું.
• રચ્યા – રચના કરી, રચવું.