GSEB Class 11 Gujarati Textbook Solutions Chapter 4 મારા રાહબર અહેમદ જલાલુદીન

મારા રાહબર : અહેમદ જલાલુદીન સ્વાધ્યાય

1. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. અબ્દુલ કલામ એમના પહેલા રાહબર કોણ ગણે છે?
Answer: અબ્દુલ કલામ તેમના પહેલા માર્ગદર્શક તેમના પિતરાઈ અહેમદ જલાલુદ્દીનને માને છે.
In simple words: અબ્દુલ કલામ પોતાના પિતરાઈ ભાઈ અહેમદ જલાલુદ્દીનને તેમના પ્રથમ ગુરુ ગણે છે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈના પ્રથમ ગુરુ વિશે પૂછવામાં આવે, ત્યારે તેમનું નામ અને તેમનો સંબંધ સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 2. જલાલુદીનની દોસ્તી સગપણમાં ક્યારે બદલાઈ ગઈ?
Answer: જલાલુદ્દીન અને કલામની મોટી બહેન ઝોહરાના લગ્ન થયા, ત્યારે તેમની મિત્રતા સંબંધી સંબંધમાં પરિવર્તિત થઈ ગઈ.
In simple words: જ્યારે જલાલુદ્દીનના કલામની મોટી બહેન ઝોહરા સાથે લગ્ન થયા, ત્યારે તેમની મિત્રતા કુટુંબના સંબંધમાં બદલાઈ ગઈ.

Exam Tip: ઘટનાક્રમ આધારિત પ્રશ્નોમાં ચોક્કસ ઘટનાનું વર્ણન કરવું જરૂરી છે.

Question 3. લોકોમાં જલાલુદીનનું માન શા કારણે હતું?
Answer: જલાલુદ્દીન ખૂબ સારી રીતે અંગ્રેજી લખી અને વાંચી શકતો હતો, તે આ મુખ્ય કારણે લોકોમાં તેનું માન હતું.
In simple words: જલાલુદ્દીન સારી રીતે અંગ્રેજી વાંચી-લખી શકતો હોવાથી લોકો તેને ખૂબ માન આપતા હતા.

Exam Tip: જ્યારે કોઈના આદરનું કારણ પૂછાય, ત્યારે તેની મુખ્ય યોગ્યતા કે ગુણનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 4. કલામને માતાપિતા પાસેથી શા પાઠ મળ્યા?
Answer: પ્રામાણિકતા, શિસ્ત, વિશ્વસનીયતા અને ધ્યાનના પાઠ કલામને પોતાના માતાપિતા પાસેથી મળ્યા.
In simple words: કલામને તેમના માતા-પિતા પાસેથી પ્રામાણિકતા, શિસ્ત, ભરોસો અને ધ્યાન જેવા ગુણો શીખવા મળ્યા.

Exam Tip: જીવનમૂલ્યો અંગેના પ્રશ્નોમાં, શીખવેલા ગુણોને સ્પષ્ટપણે સૂચિબદ્ધ કરો.

Question 5. કલામને રામેશ્વરમ્ છોડીને ભણવાની પ્રેરણા કોણે આપી?
Answer: કલામને રામેશ્વરમ્ છોડીને આગળ ભણવાની પ્રેરણા જલાલુદ્દીને આપી હતી.
In simple words: કલામને રામેશ્વરમ્ છોડીને ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવા માટે જલાલુદ્દીને પ્રોત્સાહિત કર્યા.

Exam Tip: પ્રેરણાસ્ત્રોત અંગેના પ્રશ્નોમાં, પ્રેરણા આપનાર વ્યક્તિનું નામ સ્પષ્ટપણે જણાવવું જોઈએ.

Question 6. કલામને તેના પિતા ક્યારે અચાનક ઘણા વૃદ્ધ લાગ્યા?
Answer: જ્યારે જમાઈ જલાલુદ્દીનનું અચાનક અવસાન થયું અને કલામની બહેન ઝોહરા ખૂબ રડી રહી હતી, ત્યારે કલામને તેમના પિતા ઘણા વૃદ્ધ લાગ્યા.
In simple words: જમાઈ જલાલુદ્દીનના અચાનક મૃત્યુના સમાચાર સાંભળીને કલામના પિતા તેમને ખૂબ ઘરડા લાગવા માંડ્યા, જ્યારે તેમની બહેન પણ ખૂબ રડી રહી હતી.

Exam Tip: લાગણીઓ સંબંધિત પ્રશ્નોમાં, લાગણી ઉદ્ભવવા પાછળના કારણો અને તેની અસરોનું વર્ણન કરો.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. જલાલુદીન કરતાં કલામના પિતાની આસ્તિકતા કઈ રીતે જુદી હતી?
Answer: કલામના પિતા ઇસ્લામના રીતિ-રિવાજોનું પાલન કરવામાં માનતા હતા. તેઓ પાંચ વખતની નમાજ ફક્ત રિવાજ ખાતર કરવાને બદલે સાચા દિલથી અદા કરતા. તેમનો ખુદા તેમના માટે સર્વોપરી હતો અને તેની બંદગી તેઓ ગંભીરતાપૂર્વક કરતા. તેમની બંદગી તેમના દૈનિક ક્રમમાં સરળતાથી સમાયેલી હતી.
જલાલુદ્દીનની આસ્તિકતા થોડી ભિન્ન હતી. તેના માટે ખુદા એક મિત્ર જેવો હતો. એક એવો ભરોસાપાત્ર મિત્ર, જેની સાથે નિખાલસતાથી વાતો કરી શકાય. તેના માટે જાણે તેનો ખુદા હંમેશા હાજર રહેતો હતો. તે કોઈ તકલીફ ખુદાને જણાવે, તો ખુદા તેને હલ કરશે જ, તેવો તેને દ્રઢ ભરોસો હતો.
In simple words: કલામના પિતા સાચા દિલથી પાંચ વખત નમાઝ અદા કરતા અને ખુદાને સર્વોપરી માનતા, જ્યારે જલાલુદ્દીન ખુદાને એક ભરોસાપાત્ર મિત્ર તરીકે જોતા હતા, જેમની સાથે ખુલ્લેઆમ વાત કરી શકાય.

Exam Tip: જ્યારે બે વ્યક્તિઓની માન્યતાઓની સરખામણી કરવામાં આવે, ત્યારે બંનેના મુખ્ય મુદ્દાઓને અલગ-અલગ સમજાવો.

Question 2. કઈ બાબતોએ કલામની ખુદા અંગેની માન્યતાઓ ઘડવામાં મહત્ત્વનો ફાળો આપ્યો?
Answer: એક જ સમયે દરરોજ આસ્થાનાં જુદાં-જુદાં રૂપો કલામને જોવા મળ્યાં. મુસલમાનો નમાજ પઢતા હોય, ત્યારે હિંદુ – ભક્તો ઈશ્વરની આરતી કે સંધ્યાપૂજા કરતા હોય અને દેવળમાં તેમની પ્રાર્થનાનો ઘંટારવ થતો હોય. જો ભાવ બધાનો એકસરખો હોય, તો આ પ્રાર્થના સાંભળનારો ઉપરવાળો અંતે તો એક જ હશે. કલામની ખુદા અંગેની આ માન્યતા ધડવામાં ઉપરોક્ત બાબતોએ મહત્વનો ફાળો આપ્યો.
In simple words: કલામે દરરોજ જુદા-જુદા ધર્મોના લોકોને પ્રાર્થના કરતા જોયા, જેમ કે મુસલમાનો નમાઝ પઢતા અને હિંદુઓ આરતી કરતા. તેમણે વિચાર્યું કે જો બધાનો ભાવ એકસરખો હોય, તો ઉપરવાળો એક જ હોવો જોઈએ. આ બાબતોએ તેમની ખુદા વિશેની માન્યતા બનાવવામાં મદદ કરી.

Exam Tip: માન્યતાઓના નિર્માણ અંગેના પ્રશ્નોમાં, વિવિધ અનુભવો અને અવલોકનોનું સંયોજન કરો.

Question 3. પરદેશ જતાં કલામની ફડક શી રીતે દૂર થઈ?
Answer: કલામ પોતાના જીવનમાં પહેલી વાર પરદેશ જઈ રહ્યા હતા, તેથી તેમના મનમાં એક ભય હતો. એરપોર્ટના ગેટ પર તેમના બંને મિત્રો – જલાલુદ્દીન અને શમસુદીન – તેમને મળ્યા અને શાંતિ જાળવી રાખી. આથી તેમને જોતાંવેંત કલામનો ભય દૂર થઈ ગયો.
In simple words: કલામ પહેલી વાર વિદેશ જઈ રહ્યા હતા, તેથી તેમને ડર હતો. પરંતુ એરપોર્ટ પર તેમના મિત્રો જલાલુદ્દીન અને શમસુદીનને જોઈને તેમનો ડર તરત જ દૂર થઈ ગયો.

Exam Tip: જ્યારે કોઈની ચિંતા દૂર થવાની ઘટના વર્ણવો, ત્યારે કારણ અને પરિણામ બંનેનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 4. કલામને પોતાની અંદર રહેલા બાળકને મૃત્યુ પામતો ક્યારે જોયો? કેવી રીતે?
Answer: કલામ જ્યારે ઇન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઇઝેશન (ISRO) ખાતે SLv3 રોકેટ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરતા હતા, ત્યારે અચાનક જલાલુદ્દીનના અવસાનના સમાચાર મળ્યા. જલાલુદ્દીનના અચાનક અવસાનથી કલામને પોતાની અંદર રહેલા બાળકને મૃત્યુ પામતો લાગ્યો. તેમને એકલતાનો અનુભવ થયો.
In simple words: કલામ જ્યારે ISRO માં કામ કરતા હતા, ત્યારે તેમને જલાલુદ્દીનના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા. આ ઘટનાથી તેમને લાગ્યું કે તેમના અંદરનું બાળક મરી ગયું છે અને તેમને ખૂબ એકલતા અનુભવી.

Exam Tip: જીવનની નિર્ણાયક ઘટનાઓ અને તેની ભાવનાત્મક અસરોને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો.

Question 5. દફનવિધિ પછી કલામના પિતાએ તેમને શું કહ્યું?
Answer: દફનવિધિ પછી આઘાતથી સ્તબ્ધ થઈ ગયેલા કલામને તેમના પિતાએ કલામનો હાથ પોતાના હાથમાં લઈને કહ્યું, “અબ્દુલ, સૂર્યના આધારે પડછાયો શરૂમાં ખૂબ લાંબો થાય છે અને પછી ટૂંકો થઈ જાય છે. રાત પડે, ત્યારે આ પડછાયો દેખાતો બંધ થઈ જાય છે. ખુદાની ઇચ્છા વગર કંઈ થતું નથી. આપણે તેનામાં ભરોસો રાખીને ‘તેની આ ઇચ્છા પણ કબૂલ કરવી જ રહી’.”
In simple words: દફનવિધિ પછી, કલામના પિતાએ તેમને કહ્યું કે સૂર્ય સાથે પડછાયો બદલાય છે અને રાત્રે દેખાતો નથી, જે જીવનની ક્ષણભંગુરતા દર્શાવે છે. તેમણે કલામને યાદ અપાવ્યું કે ઈશ્વરની ઇચ્છા વિના કંઈ થતું નથી અને આપણે તેના પર વિશ્વાસ રાખવો જોઈએ.

Exam Tip: ઉપદેશાત્મક વાક્યોને હંમેશા અવતરણ ચિહ્નોમાં રાખો અને તેના સંદર્ભને ટૂંકમાં સમજાવો.

3. નીચેના પ્રશ્નનો સવિસ્તર ઉત્તર લખો :

Question 1. જલાલુદીનના અબ્દુલ કલામ પ્રત્યેના નિર્ભેળ પ્રેમ વિશે સાત વાક્યો લખો.
Answer: અબ્દુલ કલામ આઠેક વર્ષના હતા, ત્યારે એમના પિતાએ હોડીના બાંધકામનો વ્યવસાય શરૂ કર્યો. અબ્દુલ કલામને તેમાં રસ પડવા લાગ્યો. જલાલુદ્દીન અબ્દુલ કલામના પિતાને હોડી બાંધવામાં મદદ કરતો હતો. ઝીણવટપૂર્વક બાંધકામનું અવલોકન કરતા અબ્દુલ કલામ જલાલુદ્દીનની નજરમાં આવી ગયા. તેણે દરરોજ અબ્દુલ કલામ સાથે થોડો સમય વાતો કરવાનું રાખ્યું. બંને વચ્ચે ઉંમરમાં પંદરેક વર્ષનો તફાવત હોવા છતાં તેમની મિત્રતા કાયમ રહી.
બાળસહજ જિજ્ઞાસાથી અબ્દુલ કલામ તેને હજારો સવાલો પૂછતા અને જલાલુદ્દીન તેને આવડતા હોય, તે જવાબ આપતો. તેણે અબ્દુલ કલામને એ વાતનો અહેસાસ કરાવ્યો કે દરેક વ્યક્તિમાં કંઈક તો ખાસ વાત છુપાયેલી હોય છે. જલાલુદ્દીનને જ વિચાર આવ્યો હતો કે અબ્દુલ કલામે આગળ ભણવા માટે રામનાથપુરમની મોટી શાળામાં જવું જોઈએ. ત્યાં પહોંચાડવાની અને ત્યાં રહેવા - જમવાની ગોઠવણીની જવાબદારી જલાલુદ્દીને પોતે ઉપાડી લીધી.
તેણે અબ્દુલ કલામને હિંમત આપી અને પ્રેમપૂર્વક સમજાવ્યું કે જીવનમાં આગળ વધવા માટે કંઈક તો છોડવું પડે. લાગણીઓ ઉપર કાબૂ રાખવો જોઈએ. જીવનની રાહ પર ક્યારેક અબ્દુલ કલામે ઠોકર ખાધી હશે, ત્યારે જલાલુદ્દીન તેમની સાથે રહ્યો અને તેમને સતત પ્રોત્સાહન પૂરું પાડતો રહ્યો. અબ્દુલ કલામ નાસાની તાલીમ - કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા માટે યુ.એસ. જઈ રહ્યા હતા ત્યારે જલાલુદ્દીન તેમને મુંબઈ એરપોર્ટ પર મૂકવા આવ્યો હતો. આમ, નિર્ભેળ પ્રેમ અને સમજદારીથી જલાલુદ્દીન ડો. કલામના જીવનને સુંદર આકાર આપી શક્યા, તેમના જીવનમાં પરિવર્તન લાવી શક્યા.
In simple words: જલાલુદ્દીનનો અબ્દુલ કલામ પ્રત્યેનો પ્રેમ ખૂબ ઊંડો હતો. તેણે કલામને હોડી બાંધકામમાં રસ લેતા જોયા અને રોજ તેમની સાથે વાતો કરતો. ઉંમરનો મોટો તફાવત હોવા છતાં તેમની મિત્રતા ગાઢ હતી. જલાલુદ્દીને કલામને આગળ ભણવા માટે રામનાથપુરમ મોકલવાની જવાબદારી લીધી અને તેમને હંમેશા પ્રોત્સાહન આપ્યું. કલામ વિદેશ ગયા ત્યારે પણ તેને વિદાય આપવા આવ્યો. જલાલુદ્દીને કલામના જીવનને સુંદર બનાવવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો.

Exam Tip: લાંબા વર્ણનાત્મક પ્રશ્નોમાં, કથાના મુખ્ય મુદ્દાઓને ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરો, દરેક વાક્યમાં ઓછામાં ઓછા 3-4 શબ્દો બદલો, અને મુખ્ય વિગતો જાળવી રાખો.

મારા રાહબર : અહેમદ જલાલુદીન પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના બે – ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. અબ્દુલ કલામ જલાલુદ્દીનના ગાઢ પરિચયમાં કેવી રીતે આવ્યા?
Answer: અબ્દુલ કલામના પિતાએ હોડીના બાંધકામનો વ્યવસાય શરૂ કર્યો હતો. અબ્દુલ કલામને તેમાં ખૂબ રસ પડવા લાગ્યો. જલાલુદ્દીન તેમના પિતાને હોડીના બાંધકામમાં મદદ કરતો હોવાથી અબ્દુલ કલામ જલાલુદ્દીનના ગાઢ પરિચયમાં આવ્યા.
In simple words: કલામના પિતાએ બોટ બનાવવાનો ધંધો શરૂ કર્યો. કલામને તેમાં રસ પડ્યો અને જલાલુદ્દીન તેમના પિતાને મદદ કરતો હોવાથી કલામ તેની નજીક આવ્યા.

Exam Tip: જ્યારે કોઈના ગાઢ પરિચયનું કારણ પૂછાય, ત્યારે તેમની વચ્ચેના સંબંધની શરૂઆત અને તેમાં સામેલ પ્રવૃત્તિઓનું વર્ણન કરો.

Question 2. જલાલુદ્દીનનું શા કારણે લોકોમાં ઘણું માન હતું?
Answer: જલાલુદ્દીનનો અભ્યાસ આઠમા ધોરણ સુધીનો હતો, છતાં તેની અંગ્રેજી ભાષા પર સારી પકડ હતી. તેથી, શહેરના કોઈ પણ વ્યક્તિને અંગ્રેજીમાં અરજી લખાવવી હોય, તો લોકો તરત તેને યાદ કરતા. આ કારણે જલાલુદ્દીનનું લોકોમાં ખૂબ માન હતું.
In simple words: જલાલુદ્દીન આઠમા ધોરણ સુધી ભણેલા હતા, પણ તેમને અંગ્રેજી સારી રીતે આવડતું હતું. આથી, શહેરમાં કોઈને પણ અંગ્રેજી અરજી લખાવવી હોય, તો તેઓ તરત જલાલુદ્દીનને યાદ કરતા. આ જ કારણે લોકો તેમને ખૂબ આદર આપતા હતા.

Exam Tip: વ્યક્તિના સન્માનનું કારણ જણાવતી વખતે, તેની ખાસ આવડત કે ગુણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્ય :માં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. અબ્દુલ કલામ અને જલાલુદ્દીનની ઉંમરમાં કેટલા વર્ષનો તફાવત હતો?
Answer: અબ્દુલ કલામ અને જલાલુદ્દીનની ઉંમરમાં પંદર વર્ષનો તફાવત હતો.
In simple words: અબ્દુલ કલામ અને જલાલુદ્દીન વચ્ચે પંદર વર્ષનું ઉંમરનું અંતર હતું.

Exam Tip: ચોક્કસ આંકડાકીય પ્રશ્નોમાં, જવાબમાં સાચો આંકડો સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 2. જલાલુદ્દીન માટે ખુદા કોના જેવો હતો? કેમ?
Answer: જલાલુદ્દીન માટે ખુદા એક મિત્ર જેવો હતો, કારણ કે તેના પર ભરોસો રાખી શકાય, જેની સાથે દિલ ખોલીને નિખાલસતાથી વાતો કરી શકાય.
In simple words: જલાલુદ્દીન ખુદાને એક મિત્ર સમાન માનતા હતા, કારણ કે તેઓ તેના પર વિશ્વાસ રાખીને પોતાના મનની વાત ખુલ્લેઆમ કરી શકતા હતા.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ સંબંધ અને તેના કારણ વિશે પૂછાય, ત્યારે સંબંધનો પ્રકાર અને તેના પાયાના કારણો સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 3. જલાલુદ્દીને આઠમા ધોરણ પછી આગળ શા માટે ભણવાનું છોડી દીધું?
Answer: જલાલુદ્દીન પર ઘરનું ગુજરાન ચલાવવાની જવાબદારી આવી ગઈ, તેથી તેણે આઠમા ધોરણ પછી આગળ ભણવાનું છોડી દીધું.
In simple words: જલાલુદ્દીનને પરિવારનું ભરણપોષણ કરવાની જવાબદારી ઉઠાવવી પડી, તેથી તેણે આઠમા ધોરણ પછી પોતાનો અભ્યાસ અધૂરો છોડી દીધો.

Exam Tip: શિક્ષણ છોડવાના કારણોમાં ઘણીવાર પારિવારિક અથવા આર્થિક પરિબળો મુખ્ય હોય છે.

Question 4. કલામને કયા વિષયો સાથે પહેલો પરિચય જલાલુદ્દીને કરાવ્યો?
Answer: કલામને કુદરત, અવકાશ કે ખગોળ, વૈજ્ઞાનિક શોધખોળ અને નામી – અનામી વ્યક્તિઓની વાતો જેવા વિષયો સાથે પહેલો પરિચય જલાલુદ્દીને કરાવ્યો.
In simple words: જલાલુદ્દીને કલામને પ્રકૃતિ, અવકાશ, વિજ્ઞાનિક સંશોધન અને પ્રખ્યાત-અપ્રખ્યાત વ્યક્તિઓની વાતો જેવા વિષયોથી પરિચિત કરાવ્યા.

Exam Tip: ગુરુ દ્વારા પરિચય કરાયેલા વિષયોની સૂચિ આપતી વખતે, દરેક વિષયને અલગથી સ્પષ્ટ કરો.

Question 5. કલામ કઈ બાબતને પોતાની ખુશનસીબી ગણે છે?
Answer: જલાલુદ્દીન કલામના જીવનમાં આવ્યો અને તેના કારણે પોતે ઘડાયા, તે બાબતને કલામ પોતાની ખુશનસીબી માને છે.
In simple words: કલામ જલાલુદ્દીનના તેમના જીવનમાં આવવા અને તેમના દ્વારા ઘડતર થવાને પોતાની મોટી ખુશનસીબી ગણે છે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાની ખુશનસીબીનું કારણ જણાવે, ત્યારે તે કારણ અને તેના મહત્વનો ઉલ્લેખ કરો.

3. નીચેના પ્રશ્નો માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખો:

Question 1. "મારા રાહબર : અહેમદ જલાલુદ્દીન પાઠના લેખકનું નામ જણાવો.
(a) મોહમ્મદ માંકડ
(b) ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ
(c) ચં.ચી. મહેતા
(d) રાઘવજી માધડ
Answer: (b) ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ
In simple words: આ પાઠના લેખક ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ છે.

Exam Tip: લેખક અને પાઠના નામો હંમેશા યાદ રાખો, ખાસ કરીને જો તે આત્મકથાનો ભાગ હોય.

Question 2. મારા રાહબર : અહેમદ જલાલુદ્દીન' પાઠનો પ્રકાર જણાવો.
(a) આત્મકથા – ખંડ
(b) નવલિકા
(c) ચિંતન
(d) લઘુકથા
Answer: (a) આત્મકથા – ખંડ
In simple words: આ પાઠ એક આત્મકથાનો નાનો ભાગ છે.

Exam Tip: સાહિત્યિક પ્રકારોને ઓળખવા માટે, પાઠની શૈલી અને સામગ્રીને ધ્યાનમાં લો.

Question 3. મારા રાહબર : અહેમદ જલાલુદ્દીન’ કઈ આત્મકથાનો ખંડ છે?
(a) સત્યના પ્રયોગો
(b) અગનપંખ
(c) માય જન
(d) મનના મરોડ
Answer: (b) અગનપંખ
In simple words: આ પાઠ 'અગનપંખ' નામની આત્મકથાનો એક ભાગ છે.

Exam Tip: આત્મકથાના ભાગો અને તેમના મૂળ પુસ્તકો વચ્ચેનો સંબંધ જાણવો પરીક્ષા માટે મદદરૂપ છે.

Question 4. ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામની આત્મકથા વિઝ ઑફ ફાયર”નો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કયા નામે છે?
(a) અગનપંખ
(b) પવનપંખ
(c) આગપંખ
(d) આગની પાંખ
Answer: (a) અગનપંખ
In simple words: ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામની આત્મકથા 'વિંગ્સ ઓફ ફાયર'નો ગુજરાતી અનુવાદ 'અગનપંખ' છે.

Exam Tip: પ્રખ્યાત પુસ્તકોના મૂળ નામ અને તેમના અનુવાદિત નામો બંને યાદ રાખો.

Question 5. મિસાઇલમૅન' તરીકે કોણ જાણીતું છે?
(a) ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ
(b) ડૉ. હોમી ભાભા
(c) ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ
(d) ડૉ. સી. વી. રામન
Answer: (c) ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ
In simple words: 'મિસાઈલમેન' તરીકે ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ પ્રખ્યાત છે.

Exam Tip: મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને તેમને મળેલા ઉપનામોને યાદ રાખવા તે સામાન્ય જ્ઞાનનો ભાગ છે.

મારા રાહબર : અહેમદ જલાલુદીન વ્યાકરણ

1. નીચેનાં વાક્ય ભાષાની દષ્ટિએ સુધારીને ફરીથી લખો :

Question 1.
(1) સૂરજની જેમ તેમણે મારી જીવનને રોસન કર્યું છે.
(2) આ પવીત્ર વાતાવરણ સૌ કોઈ દિલથી પૂજા કરતી.
(3) બાળના ઘટતરમા તેના આસપાસની વાતાવરણનું યોગદાન હોય છે.
(4) તેમની જોતાંવેંત મારો ફડક દૂર થઈ ગઈ.
Answer:
(1) સૂર્યની જેમ તેમણે મારું જીવન રોશન કર્યું છે.
(2) આ પવિત્ર વાતાવરણમાં સૌ કોઈ દિલથી પૂજા કરતું.
(3) બાળકના ઘડતરમાં તેના આસપાસના વાતાવરણનું યોગદાન હોય છે.
(4) તેમને જોતાંવેંત મારી ફડક દૂર થઈ ગઈ.
In simple words: વ્યાકરણની દૃષ્ટિએ સાચા વાક્યો બનાવવા માટે શબ્દોનો યોગ્ય પ્રયોગ અને સંજ્ઞા-સર્વનામનું સાચું સ્વરૂપ જરૂરી છે.

Exam Tip: વાક્ય સુધારતી વખતે, લિંગ, વચન, વિભક્તિ અને ક્રિયાપદની યોગ્યતા પર ધ્યાન આપો.

2. પ્રત્યય શોધીને લખોઃ

Question 1.
(1) રામેશ્વરના રસ્તે બસ દોડતી હતી.
(2) એ હકીકતનો સ્વીકાર કર્યો જ છૂટકો છે.
(3) જીવનમાં પહેલી વાર હું પરદેશ જતો હતો.
(4) મારી નિશાળનું ભણતર પૂરું થવા આવ્યું.
Answer:
(1) ના, એ
(2) નો, એ
(3) માં
(4) નું
In simple words: પ્રત્યય એ શબ્દની પાછળ લાગતા અક્ષરો કે શબ્દો છે જે તેનો અર્થ બદલે છે.

Exam Tip: પ્રત્યયોને ઓળખવા માટે, મૂળ શબ્દ અને તેની સાથે જોડાયેલા નાના શબ્દો વચ્ચેનો ભેદ સમજો.

3. નીચેના રૂઢિપ્રયોગોનો અર્થ આપી, વાક્ય :માં પ્રયોગ કરો

Question 1.
(1) રોશન કરવું – નામના મેળવવી
વાક્ય : રતને એસ.એસ.સી.માં પ્રથમ ક્રમાંક મેળવી પોતાનું અને પોતાનાં માતાપિતાનું નામ રોશન કર્યું.
(2) આડે આવવું – બાધારૂપ બનવું
વાક્ય : શુભ કાર્યમાં આપણે આડે આવવું જોઈએ નહિ.
(3) ચાવી ચડાવવી – ઉશ્કેરવું, ચડાવવું
વાક્ય : પ્રકાશે અન્ય કર્મચારીઓને માલિક વિરુદ્ધ હડતાલ પાડવાની ચાવી ચડાવી.
(4) આંગળીના વેઢે ગણવું – બહુ ઓછું હોવું
વાક્ય : આજકાલ સમાજમાં પ્રામાણિક વ્યક્તિઓ આંગળીના વેઢે ગણી શકાય તેમ છે.
(5) વાત ગળે ન ઊતરવી – વિશ્વાસ ન આવવો
વાક્ય : રખડેલ નિસર્ગનો પરીક્ષામાં પ્રથમ નંબર આવ્યો તે વાત કોઈને ગળે ન ઊતરે તેવી છે.
(6) કળ વળવી – નિરાંત કે શાંતિ થવી
વાક્ય : મોંઘવારીના મારથી સામાન્ય લોકોને ક્યારે કળ વળશે?
(7) પીઠ થાબડવી – શાબાશી આપવી
વાક્ય : દોડની સ્પર્ધામાં પ્રથમ આવનાર નયનની આચાર્યએ પીઠ થાબડી.
(8) હૈયાફાટ રુદન કરવું – છાતી ફાટી જાય તેમ રડવું
વાક્ય : અકસ્માતમાં દીકરાનું અવસાન થયાના સમાચાર સાંભળી માતા હૈયાફાટ રુદન કરવા લાગી.
(9) દિલ ખોલીને – નિખાલસતાથી
વાક્ય : મિત્રને જ દિલ ખોલીને વાત થઈ શકે.
(10) હાથ ઝાલવો – મદદ કરવી
વાક્ય : દુ:ખીનો હાથ ઝાલવો એ પુણ્યનું કાર્ય છે.
(11) ખોટ સાલવી – ભીડ પડવી
વાક્ય : ઓફિસમાં નિષ્ક્રિય કર્મચારી ભરતભાઈની ખોટ સાલે છે.
(12) મન મક્કમ કરવું – દઢ સંકલ્પ કરવો
વાક્ય : મેં પરદેશ જવા મન મક્કમ કર્યું છે.
(13) છબી બતાવવી – ઓળખ કરાવવી
વાક્ય : પથિકે પોતાની છબી બતાવી.
(14) નિમિત્ત બનવું – (અહીં) કારણરૂપ બનવું
વાક્ય : આપણે સારા કામના નિમિત્ત બનવું જોઈએ.
Answer:
(1) રોશન કરવું – નામના મેળવવી
વાક્ય : રતને એસ.એસ.સી.માં પ્રથમ ક્રમાંક મેળવી પોતાનું અને પોતાનાં માતા-પિતાનું નામ ઉજ્જવળ કર્યું.
(2) આડે આવવું – બાધારૂપ બનવું
વાક્ય : શુભ કાર્યમાં આપણે અવરોધરૂપ બનવું જોઈએ નહીં.
(3) ચાવી ચડાવવી – ઉશ્કેરવું, પ્રેરિત કરવું
વાક્ય : પ્રકાશે અન્ય કર્મચારીઓને માલિક વિરુદ્ધ હડતાલ પાડવા માટે ઉશ્કેર્યા.
(4) આંગળીના વેઢે ગણવું – બહુ ઓછું હોવું
વાક્ય : આજકાલ સમાજમાં પ્રમાણિક વ્યક્તિઓ ભાગ્યે જ જોવા મળે છે.
(5) વાત ગળે ન ઊતરવી – વિશ્વાસ ન આવવો
વાક્ય : રખડુ નિસર્ગનો પરીક્ષામાં પ્રથમ નંબર આવ્યો તે વાત કોઈને સ્વીકાર્ય નહોતી.
(6) કળ વળવી – નિરાંત કે શાંતિ થવી
વાક્ય : મોંઘવારીના દબાણથી સામાન્ય લોકોને ક્યારે રાહત મળશે?
(7) પીઠ થાબડવી – શાબાશી આપવી
વાક્ય : દોડની સ્પર્ધામાં પ્રથમ આવનાર નયનની શિક્ષકે પીઠ થાબડી.
(8) હૈયાફાટ રુદન કરવું – છાતી ફાટી જાય તેમ રડવું
વાક્ય : અકસ્માતમાં દીકરાના અવસાનના સમાચાર સાંભળી માતા ખૂબ રડવા લાગી.
(9) દિલ ખોલીને – નિખાલસતાથી
વાક્ય : મિત્રને જ પોતાના મનની વાત ખુલ્લેઆમ કહી શકાય છે.
(10) હાથ ઝાલવો – મદદ કરવી
વાક્ય : દુ:ખી વ્યક્તિનો હાથ પકડવો એ પુણ્યનું કામ છે.
(11) ખોટ સાલવી – ભીડ પડવી, અભાવ અનુભવવો
વાક્ય : ઓફિસમાં નિષ્ક્રિય કર્મચારી ભરતભાઈનો અભાવ અનુભવાય છે.
(12) મન મક્કમ કરવું – દઢ સંકલ્પ કરવો
વાક્ય : મેં વિદેશ જવા માટે મન દૃઢ કર્યું છે.
(13) છબી બતાવવી – ઓળખ કરાવવી
વાક્ય : પ્રવાસીએ પોતાની ઓળખ બતાવી.
(14) નિમિત્ત બનવું – (અહીં) કારણરૂપ બનવું
વાક્ય : આપણે સારા કાર્યોના કારણરૂપ બનવું જોઈએ.
In simple words: રૂઢિપ્રયોગોનો અર્થ સમજવો અને તેમને વાક્યોમાં યોગ્ય રીતે વાપરવા તે ભાષા કૌશલ્યનો મહત્વનો ભાગ છે.

Exam Tip: રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ યાદ રાખતી વખતે, તેમના મૂળભૂત ભાવ અને શાબ્દિક અર્થ વચ્ચેનો તફાવત સમજો.

5. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખોઃ

Question 1.
1. સંધ્યાકાળ X
2. પવિત્ર X
3. આસ્તિક X
4. પ્રામાણિક X
5. વ્યવસ્થા X
6. શિસ્ત X
7. સર્જન X
8. ખુશનસીબી X
9. નામી X
10. સકારાત્મક X
11. સ્વસ્થતા X
12. સામાન્ય X
Answer:
1. સંધ્યાકાળ X ઉષાકાળ
2. પવિત્ર X અપવિત્ર
3. આસ્તિક X નાસ્તિક
4. પ્રામાણિક X અપ્રામાણિક
5. વ્યવસ્થા X અવ્યવસ્થા
6. શિસ્ત X અશિસ્ત
7. સર્જન X સંહાર
8. ખુશનસીબી X બદનસીબી
9. નામી X અનામી
10. સકારાત્મકતા X નકારાત્મકતા
11. સ્વસ્થતા X અસ્વસ્થતા
12. સામાન્ય X અસામાન્ય
In simple words: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો શબ્દોના અર્થને ઊલટાવે છે.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો યાદ રાખતી વખતે, શબ્દના મૂળ અર્થને ધ્યાનમાં રાખો અને તેના વિરોધી ગુણધર્મો શોધો.

6. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને ફરીથી લખોઃ

Question 1.
1. કારર્કિદી
2. સીલસીલો
3. જીંદગી
4. આધાત્મિક
5. આસ્તીક
6. જીજ્ઞાશા
7. પ્રમાણીતા
8. સ્વસ્તતા
9. નીમિત
10. નર્લે
Answer:
1. કારકિર્દી
2. સિલસિલો
3. જિંદગી
4. આધ્યાત્મિક
5. આસ્તિક
6. જિજ્ઞાસા
7. પ્રામાણિકતા
8. સ્વસ્થતા
9. નિમિત્ત
10. નિર્લેપ
In simple words: જોડણી સુધારવાનો અર્થ શબ્દોને તેમની પ્રમાણભૂત લિખિત સ્વરૂપમાં લખવો.

Exam Tip: ગુજરાતીમાં શુદ્ધ જોડણી માટે, ખાસ કરીને હ્રસ્વ-દીર્ઘ, અનુસ્વાર અને જોડાક્ષરો પર ધ્યાન આપો.

7. નીચેના શબ્દોની સંધિ છૂટી પાડોઃ

Question 1.
(1) સર્વોપરી
(2) વ્યવસ્થા
(3) નિર્ભેળ
Answer:
(1) સર્વોપરી = સર્વ + ઉપરી
(2) વ્યવસ્થા = વિ + અવસ્થા
(3) નિર્ભેળ = નિઃ + ભેળ
In simple words: સંધિ વિચ્છેદ એટલે બે શબ્દોના જોડાણથી બનેલા શબ્દને મૂળ ઘટકોમાં અલગ કરવો.

Exam Tip: સંધિના નિયમો સમજવાથી સંધિ છૂટી પાડવામાં અને જોડવામાં મદદ મળે છે.

8. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ

Question 1.
(1) નામી – અનામી – દ્વન્દ સમાસ
(2) સર્જનશક્તિ – તપુરુષ સમાસ
(3) દફનક્રિયા – તપુરુષ સમાસ
Answer:
(1) નામી – અનામી – દ્વન્દ સમાસ
(2) સર્જનશક્તિ – તત્પુરુષ સમાસ
(3) દફનક્રિયા – તત્પુરુષ સમાસ
In simple words: સમાસ શબ્દોના જૂથને એક શબ્દમાં ટૂંકો કરીને અર્થ સ્પષ્ટ કરે છે.

Exam Tip: સમાસ ઓળખતી વખતે, પદો વચ્ચેના સંબંધ અને તેમનું સંયોજન કેવી રીતે થાય છે તે તપાસો.

મારા રાહબર : અહેમદ જલાલુદીન Summary in Gujarati

મારા રાહબર : અહેમદ જલાલુદીન પ્રાસનાવિક

ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ (જન્મ: 15 – 10 – 1931; મૃત્યુઃ 27 – 7 – 2015)

ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામની “માય જન આત્મકથા”નો આ અનુવાદિત ખંડ છે. અબ્દુલ કલામે પોતાના જીવન પર જેમનો પ્રભાવ પડ્યો છે, તેમાંથી કિશોરવયમાં યુવાન જલાલુદ્દીનની મૈત્રીનો વિશેષ ફાળો હતો તેનું આલેખન આ ખંડમાં છે. બંને વચ્ચે ઉંમરનો ભેદ હોવા છતાં કેવી ગાઢ મૈત્રી હતી, તે આ ખંડમાં જાણવા મળે છે.

જીવનના વિવિધ તબક્કે ઊભા થતા પ્રશ્નો વખતે મૈત્રીનું માર્ગદર્શન કેવું અસરકારક બની રહે છે તે આ આત્મકથા – ખંડમાંથી અનુભવાય છે. પ્રત્યેક બાળકને બચપણમાં જલાલુદ્દીન જેવા માર્ગદર્શક મળી શકે તો તે વિશેષ વ્યક્તિ અચૂક બની શકે, તેનું ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામે બખૂબી આલેખન રજૂ કર્યું છે.

મારા રાહબર : અહેમદ જલાલુદીન શબ્દાર્થ

• મોડમરોડ, વળાંક. રાહબર – ભોમિયો, માર્ગદર્શક.
• કારકિર્દી – (અહીં) ભવિષ્યને ઘડવું.
• કીમતી – મૂલ્યવાન. અહેસાન – ઉપકાર, આભાર.
• વ્યસ્તતા – વહેંચી નંખાયેલ.
• ગાઢ – અત્યંત, ઘણું.
• વ્યવસાય – ધંધો.
• આત્મીયતા – આત્મીયપણું, પોતાપણું.
• ચહલપહલ – આવજા. ભીડ – ગિરદી.
• પ્રદક્ષિણા – કોઈ પણ વસ્તુ કે વ્યક્તિને જમણી બાજુ રાખીને ચોતરફ ફરવું તે.
• રજ – ધૂળનો કણ.
• સંધ્યાકાળ – સાંજ.
• માહોલ – વાતાવરણ.
• આસ્તિક – ઈશ્વર અને પરલોકના અસ્તિત્વમાં માનનારું, શ્રદ્ધાળુ.
• ઇસ્લામ – મુસલમાની ધર્મ (એક ધર્મ).
• સર્વોપરી – સૌથી ચડિયાતું, સૌનું ઉપરી.
• બંદગી – પ્રાર્થના, ઇબાદત.
• આસ્થા – શ્રદ્ધા.
• દૈનિક – રોજ.
• નિખાલસતા – ખુલ્લા – શુદ્ધ દિલથી.
• હાજરાહજૂર – સાક્ષાત્, પ્રત્યક્ષ.
• હલ – નિર્ણય, ઉકેલ. અડગ – દઢ.
• સૈકા – સો વર્ષનો સમય.
• અર્ચના – પૂજા. અઝાન – અઝાન, બાંગનો પોકાર.
• દેવળ – દેરું, ચર્ચ.
• દીદાર – ચહેરો, (અહીં) સ્વરૂપ દેખાવું.
• ગુજરાન – નિર્વાહ, ગુજારો.
• આડકતરું – પરોક્ષ, અપ્રત્યક્ષ.
• પ્રોત્સાહન – ખૂબ
• ઉત્સાહ – ઉત્તેજન આપવું તે.
• ધગશ – લગન, ઉત્કટતા, ઉત્સાહ.
• જિજ્ઞાસા – જાણવાની ઇચ્છા.
• યોગદાન – મદદ, ફાળો.
• પ્રતિભા – માનસિક શક્તિની ઝળક – છટા.
• વેઢ – આંગળી ઉપરનો સાંધા આગળનો કાપો.
• ક્ષમતા – સમર્થતા.
• કાબૂ – અંકુશ.
• જતન – સંભાળ, સાચવણી.
• ફડક – બીક.
• નિખાર – ઓટ, સ્થિરતા.
• પરિવાર – કુટુંબ.
• હૈયાધપત – સંતોષ, સમાધાન.
• જન્નત – સ્વર્ગ.
• ઉશ્કેરવું – ઉશ્કેરવું, ઉશ્કેરાટ.
• વસ્ત્રો – મૂળભૂત, કપરું.
• અકાળે – કવખતનું, અયોગ્ય સમયે.
• અફસોસ – દુ:ખ, શોક.
• જૈફ વય – મોટી ઉંમર.
• નિર્ભેળ – ભેળ વગરનું, ચોખ્ખું.